Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 49:1

...αυτόν που δεν βασίλευσε, ούτε χρίστηκε από κανέναν από τους προφήτες; Αθανάσιος: Διδάχθηκες από τους προφήτες ότι ονομάζεται δύναμη, και λόγος, και σοφία, και βραχίονας, και παιδί, και άνθρωπος· και είναι δυνατόν να μάθεις, ότι είναι και άρχοντας, και βασιλιάς, και χριστός, και ιερέας, και προφήτης· διότι έγινε τα πάντα για τους πάντες, για να σώσει τους πάντες παραμένοντας Θεός, χωρίς να μεταβληθεί η φύση του. Ζακχαίος είπε: Πώς μπορείς να μου το αποδείξεις; Αθανάσιος: Καταρχάς, ως προς το ότι είναι άρχοντας και ηγούμενος, άκου τον Μωυσή που καταγράφει τις ευλογίες του Ιακώβ και λέει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, και ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνο που έχει αποταμιευθεί· και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και δες ποια ήταν η προφητεία· ότι ο ίδιος ο Ιακώβ, καθώς πέθαινε, κάλεσε τους γιους του λέγοντας: «Συγκεντρωθείτε για να σας αναγγείλω τι θα σας συμβεί στις έσχατες ημέρες· συγκεντρωθείτε για να σας αναγγείλω. Γιοι του Ιακώβ, ακούστε τον Ισραήλ τον πατέρα σας». Και αφού εκείνοι συγκεντρώθηκαν, ευλογεί τον Ιούδα με την προαναφερθείσα ευλογία. Και τον Ιωσήφ, αν και βασίλευε, τον καθιστά υποτακτικό του Ιούδα, λέγοντάς του: «Και θα σε προσκυνήσουν οι γιοι του πατέρα σου. Διότι δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, και ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνο που έχει αποταμιευθεί. Και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ζακχαίος: Για τον Δαβίδ το είπε, επειδή επρόκειτο μετά από γενεές να γεννηθεί από τη φυλή του Ιούδα. Αθανάσιος: Και όμως, μετά από τον Δαβίδ αυξήθηκαν οι άρχοντες.

Έπειτα, ποιος θα τολμούσε να πει ότι η υπενθύμιση των ήδη διαπραχθέντων σφαλμάτων θα αποτελέσει τρόπο ευλογίας για κάποιους, χωρίς να θεωρηθεί ψευδολόγος και ότι ο νους του παρεκκλίνει από το καθήκον; Βαθύς, λοιπόν, είναι αυτός ο λόγος και όχι ιδιαίτερα προσιτός σε όσους επιθυμούν να τον κατανοήσουν. Τι μπορούμε λοιπόν να πούμε ως πιθανό για τα προκείμενα; Ότι η αφήγηση της προφητείας θα μας παρουσιάσει οπωσδήποτε, για να μιλήσουμε συνοπτικά για όλο το γένος, δηλαδή τον τύπο της κάθε φυλής ξεχωριστά, πώς θα είναι κατά καιρούς, και για ποια πράγματα θα κατακριθεί, πώς θα ευδοκιμήσει, ή και σε ποια κατάσταση ενδεχομένως θα βρεθεί, και πού ακριβώς θα καταλήξουν τα πράγματα γι' αυτήν. Παρατήρησε δε πώς για άλλους μεν ζωγραφίζει τα μελλοντικά με βάση τα όσα έχουν ήδη γίνει, ενώ για άλλους κάνει την αφήγηση των ονομάτων, δηλαδή την ερμηνεία, σαν ένα είδος προαναγγελίας των μελλοντικών και σαφή προανάδειξη. Γράφτηκε λοιπόν ως εξής: «Και κάλεσε ο Ιακώβ τους γιους του και είπε: Συγκεντρωθείτε για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί στις έσχατες ημέρες. Αθροιστείτε και ακούστε, γιοι του Ιακώβ· ακούστε τον Ισραήλ τον πατέρα σας».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. «Ιούδα, εσένα θα επαινέσουν οι αδελφοί σου· τα χέρια σου θα βρίσκονται στα νώτα των εχθρών σου· θα σε προσκυνήσουν οι γιοι του πατέρα σου. Σκύμνος λέοντος είναι ο Ιούδας· από τον βλαστό, γιε μου, ανέβηκες· αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει; Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθουν τα όσα έχουν αποταμιευθεί γι' αυτόν· και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών», και τα εξής. Ως λόγο του Αγίου Πνεύματος πρέπει να κατανοούμε τον λόγο του Ιακώβ, ο οποίος προθεσπίζει τα σχετικά με τον Χριστό και αναφωνεί απευθυνόμενος στο πρόσωπό Του τη φράση που αρχίζει με το: «Ιούδα, εσένα θα επαινέσουν οι αδελφοί σου». Διότι το ότι ο πατριάρχης δεν απηύθυνε αυτούς τους λόγους μόνο προς τον έναν από τους γιους του, είναι φανερό σε όσους προσέχουν τη Γραφή, η οποία αναφέρει διηγηματικά: «Κάλεσε δε ο Ιακώβ τους γιους του και είπε: Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί τις έσχατες ημέρες». Επομένως, τους υπόσχεται ότι θα προφητεύσει για τα μελλοντικά γεγονότα. Είναι εξάλλου σαφές και με άλλον τρόπο ότι τα λόγια της προφητείας δεν αρμόζουν στον πατριάρχη Ιούδα· διότι, πότε τον προσκύνησαν οι αδελφοί του ή και για ποιον λόγο, και για ποιο κατόρθωμα ή πότε τον επαίνεσαν; Και πώς θα μπορούσε κάποιος να ερμηνεύσει και τα υπόλοιπα της προφητείας, προσαρμόζοντάς τα σε εκείνον;

Αυτά, λοιπόν, ας ειπωθούν σχετικά με τους χρόνους, για ποιον λόγο δηλαδή τώρα και όχι στο μακρινό παρελθόν ο Χριστός του Θεού ανέτειλε σε όλους τους ανθρώπους. Εμπρός, όμως, ας επανέλθουμε και ας εξετάσουμε λεπτομερώς τα σημεία των χρόνων της ελεύσεώς του, επισημαίνοντας κατά πρώτον τις ευαγγελικές μαρτυρίες περί της γεννήσεώς του. Ο μεν Ματθαίος ιστορεί τον χρόνο της ένσαρκης επιφανείας του κάπως έτσι, λέγοντας: «Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, κατά τις ημέρες του βασιλέως Ηρώδη», και λίγο μετά λέει: «ακούγοντας ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει στην Ιουδαία αντί του πατρός του, του Ηρώδη». Ο δε Λουκάς παρουσιάζει τον χρόνο της διδασκαλίας και της «αναδείξεώς» του λέγοντας: «Κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, όταν ηγεμόνας της Ιουδαίας ήταν ο Πόντιος Πιλάτος, και τετράρχης της Γαλιλαίας ο Ηρώδης, ο δε αδελφός του Φίλιππος τετράρχης της Ιτουραίας και της περιοχής της Τραχωνίτιδας, και ο Λυσανίας τετράρχης της Αβιληνής, επί αρχιερέως Άννα και Καϊάφα». Σε αυτά λοιπόν είναι καλό να παραθέσουμε την προφητεία του Ιακώβ που παραδίδεται από τον Μωυσή, η οποία έχει ως εξής: 〈Από τη Γένεση〉. «Και κάλεσε ο Ιακώβ τους υιούς του και είπε: Συγκεντρωθείτε για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες. Συγκεντρωθείτε και ακούστε, υιοί του Ιακώβ, ακούστε τον Ισραήλ, τον πατέρα σας».

Έχοντας προεξετάσει αυτά, ο καιρός πλέον μας καλεί να προχωρήσουμε στη θεώρηση της προφητείας: «Ιούδα, εσένα ας επαινέσουν οι αδελφοί σου». Από τα δώδεκα συνολικά παιδιά του Ιακώβ, τέταρτος ήταν ο Ιούδας, όπως ήδη έχουμε αναφέρει, όντας και αυτός ένας από τους γενάρχες του εβραϊκού έθνους. Όμως, το ότι τα λόγια που του απηύθυνε ο πατέρας του δεν απέβλεπαν στον ίδιο τον άνδρα, καθίσταται σαφές σε όσους επιστήσουν την προσοχή τους στα λόγια της Θείας Γραφής, η οποία πρώτα παραθέτει τα λόγια του Ιακώβ προς τους γιους του λέγοντας: «Και κάλεσε ο Ιακώβ τους γιους του και είπε: συγκεντρωθείτε και θα σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί στις έσχατες ημέρες· αθροιστείτε και ακούστε, γιοι του Ιακώβ, ακούστε τον Ισραήλ, τον πατέρα σας». Διότι σαφώς εξαγγέλλει ότι θα τους προφητεύσει τα όσα πρόκειται να τους συμβούν έπειτα από πολλά χρόνια, και, όπως ο ίδιος λέει, «στις έσχατες ημέρες». Εξάλλου, τα όσα ειπώθηκαν για τον Ιούδα δεν θα μπορούσαν ευλόγως να εφαρμοστούν σε εκείνον τον πρώτο άνδρα. Διότι «οι αδελφοί» δεν επαίνεσαν εκείνον τον Ιούδα· άλλωστε, για ποιο κατόρθωμά του θα το έκαναν αυτό; Ούτε βέβαια εκείνον προσκύνησαν «οι γιοι του πατέρα» του.

Επομένως, καθίσταται σαφές μέσα από αυτά ότι αποδεικνύεται πως η προφητεία του Ιακώβ έχει εκπληρωθεί, έχοντας πραγματοποιηθεί κατά το έσχατο στάδιο της συστάσεως του ιουδαϊκού έθνους, όπως ακριβώς ο ίδιος προέβλεψε μιλώντας στα παιδιά του με τα εξής λόγια: «Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι θα σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες», καθώς εμείς εννοούμε ως «έσχατες ημέρες» τα έσχατα της συστάσεως του ιουδαϊκού έθνους. Τι λοιπόν επρόκειτο να τους συμβεί; Από τη μια, η έκλειψη της εξουσίας του Ιούδα και η καθαίρεση ολόκληρου του έθνους τους, η παύση και η λήξη των ηγετών τους, και η κατάλυση του βασιλικού και αρχηγικού αξιώματος της φυλής του· από την άλλη, η εξουσία και η βασιλεία του Χριστού, η οποία δεν κυβερνά τον Ισραήλ αλλά όλα τα έθνη, σύμφωνα με το χωρίο: «και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών». Και ποιος δεν θα ομολογούσε ότι αυτά έχουν εκπληρωθεί τόσο ξεκάθαρα κατά την επιφάνεια του Σωτήρος ημών, όταν εκείνοι που παλαιότερα, πριν από τη γέννηση του Χριστού, λαμπρύνονταν με δικούς τους άρχοντες και ηγέτες, και με συνετούς ακροατές των θείων αναγνωσμάτων, και με δικούς τους βασιλείς, αρχιερείς και προφήτες, καθώς και αυτή η ίδια η φυλή του Ιούδα, η οποία ήταν βασιλική, επικρατούσε των εχθρών και των πολεμίων της, άρχουσα και ηγούμενη ολόκληρου του έθνους, όπως και εκείνοι που παλαιά διέπρεπαν ανάμεσά τους, έχουν καταστεί από τότε και μέχρι σήμερα υποτελείς στους Ρωμαίους; Διότι επιφάνηκε σαφώς ο Χριστός του Θεού, και από τότε η λεγόμενη «προσδοκία των εθνών» έχει ανακηρυχθεί σε όλα τα έθνη.

ΟΙ ΔΩΔΕΚΑ ΥΙΟΙ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒ. Εφόσον, λοιπόν, οι άγιες γραφές μας πληροφορούν πλήρως για κάθε ζήτημα μέσω των προφητών, ας προσπαθήσουμε να δούμε στη συνέχεια τι λέγει. «Ο Ιακώβ κάλεσε τους υιούς του και είπε: Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί στις έσχατες ημέρες· συναθροιστείτε και ακούστε, υιοί του Ιακώβ, ακούστε τον Ισραήλ τον πατέρα σας».

Το να πει λοιπόν αυτός: «Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι θα σας συμβεί στις έσχατες ημέρες», αυτό είναι προφητεία και όχι ευλογία. Διότι η ευλογία απευθύνεται σε κάποιον που ευλογείται, ενώ η προφητεία αναφέρεται σε κάποιο έργο που πρόκειται να συντελεστεί. Εφόσον λοιπόν η Γραφή λέει: «Όλοι αυτοί είναι οι δώδεκα γιοι του Ιακώβ, και αυτά τους είπε ο πατέρας τους και τους ευλόγησε, τον καθένα σύμφωνα με την ευλογία του τους ευλόγησε», πώς θα συμφωνήσει το προκείμενο, ώστε άλλοτε να παρουσιάζονται ως προφητείες και άλλοτε να ονομάζονται ευλογίες; Σε αυτό πρέπει να κατανοήσουμε ότι στα ίδια τα λόγια περιέχονται και ευλογίες και προφητείες, ώστε οι μεν ευλογίες να καταλήξουν σε Εκείνον που προήλθε από τον Ιούδα και προτυπώθηκε από τον Ιωσήφ, Αυτόν που αναδεικνύεται ιερέας του Πατέρα από τη φυλή του Λευί, οι δε προφητείες σε εκείνους που έπραξαν τα αντίθετα και εξουθένωσαν τον Υιό του Θεού.

Ρουβήμ. Ότι δε έτσι έχουν τα πράγματα, η ίδια η Γραφή θα μας το διδάξει σαφέστερα. Διότι λέγει: «Ρουβήμ, εσύ είσαι ο πρωτότοκός μου, η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου, σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρός, αυθάδης· ξεχύθηκες σαν το νερό, μην αναβράσεις· διότι ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου, και τότε μόλυνες το στρώμα, στο οποίο ανέβηκες». Τι λοιπόν, θα πούμε ότι αυτό είναι προφητεία ή ευλογία; Διότι το να λέγει «σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρός, αυθάδης» και το «ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου· τότε μόλυνες το στρώμα, στο οποίο ανέβηκες» φαίνεται να αποτελεί μάλλον έλεγχο για ένα γεγονός που συνέβη, παρά για κάτι που πρόκειται να συμβεί. Αλλά θα πει κάποιος ότι το είπε αυτό επειδή ο Ρουβήμ, αφού κοιμήθηκε με τη Βαλλά, την παλλακίδα του πατέρα του, μόλυνε την κλίνη του πατέρα του. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα, ο προφήτης φαίνεται να αναφέρεται εδώ σε παρελθοντικά γεγονότα και όχι σε μελλοντικά. Ωστόσο, λέγοντας: «Συναχθείτε, υιοί του Ιακώβ, για να σας αναγγείλω όσα θα σας συμβούν στις έσχατες ημέρες», ο προφήτης υποδηλώνει ότι πρόκειται να μιλήσει για μελλοντικά πράγματα. Πώς λοιπόν μπορεί κανείς να νομίσει εδώ ότι μιλάει για κάτι που έχει ήδη γίνει; Διότι ένας προφήτης, σύμφωνα με αυτή τη λογική, κρίνεται ως προφήτης όταν διηγείται μελλοντικά και όχι παρελθοντικά πράγματα.

Επειδή, λοιπόν, ήθελε να δείξει την εύνοιά του προς τον Ιωσήφ, δεν έπραξε τούτο μόνο διά της ευλογίας του Εφραίμ και του Μανασσή, αλλά και με το να αφήσει στο παιδί του τη Συχέμ ως εξαίρετη κληρονομιά. Και κάλεσε, λέγει, ο Ιακώβ τους υιούς του και είπε: Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί τις έσχατες ημέρες.

Διότι ο Ιακώβ, όταν επρόκειτο να πεθάνει, λέει στους γιους του: «Ελάτε, και θα σας πω τι θα σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες»· και ενώ επρόκειτο να προφητεύσει, αμέσως από το προοίμιο, σαν να έβραζε από κάποιον θυμό, αρχίζει την προφητεία με κατάρα, λέγοντας τα εξής: «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου, σκληρέ στη συμπεριφορά, και σκληρέ αυθάδη, συμπεριφέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό να μην αναβράσεις»· προφητεύοντας έτσι τη μελλοντική του απώλεια υπό μορφή κατάρας. Έτσι πάλι, όταν λέει καλά λόγια, τα εκφράζει υπό μορφή ευχής, λέγοντας: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος από τη δροσιά του ουρανού, και από την παχύτητα της γης». Καίτοι και αυτό αποτελεί προφητεία. Αλλά το ότι αυτό δεν αποτελεί έκφραση ανθρώπινου πάθους, είναι ολοφάνερο. Διότι και στην περίπτωση του Χαναάν, ο πατέρας του κάνει ακριβώς το ίδιο, λέγοντας: «Ο Χαναάν θα είναι δούλος του»· για να μάθεις ότι ο Θεός, προνοώντας εγκαίρως για τους αδικουμένους, τιμωρεί εκείνους που αδικούν. Και ο Χριστός μάλιστα χρησιμοποιεί κάποιον παρόμοιο τρόπο, απευθύνοντας έκκληση μάλλον με τη μορφή προφητείας και μιμούμενος αυτόν που θρηνεί, λέγοντας: «Αλίμονό σου, Χοραζίν, αλίμονό σου, Βηθσαϊδά». Και πάλι, όπως όταν λέει: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες».

Όταν δε έφτασε ο καιρός του θανάτου του δικαίου: «Ιδού, εγώ πεθαίνω», λέει, «και ο Θεός θα είναι μαζί σας, και θα σας επιστρέψει στη γη των πατέρων σας». Και όρκισε τον Ιωσήφ να τον μεταφέρει και να τον θάψει στη γη Χαναάν. Έπειτα συγκαλεί όλους τους γιους του λέγοντας: «Συγκεντρωθείτε για να σας αναγγείλω τι θα σας συμβεί τις έσχατες ημέρες». Αφού αυτοί συγκεντρώθηκαν, τους ευλογεί και προλέγει στον καθένα τα μέλλοντα. Περισσότερο δε από όλους, προφητεύοντας δόξασε τον Ιούδα λέγοντας: «Ιούδα, θα σε επαινέσουν τα αδέλφια σου, τα χέρια σου θα είναι στον αυχένα των εχθρών σου, θα σε προσκυνήσουν οι γιοι του πατέρα σου. Σκύμνος λέοντος είσαι, Ιούδα· από τον βλαστό, γιε μου, ανέβηκες».

Πώς λέγεται ότι ο Ιακώβ ευλόγησε τα παιδιά του, τη στιγμή που καταράστηκε ορισμένα από αυτά; Δεν είναι ούτε κατάρες ούτε ευλογίες, αλλά προρρήσεις τα τελευταία λόγια του πατριάρχη· διότι λέει: «Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες». Αναφέρθηκε δε και σε όσα είχαν πράξει ορισμένοι, όχι επειδή τα παιδιά επρόκειτο να τιμωρηθούν για τα αμαρτήματα των πατέρων τους, αλλά δίνοντας στους λόγους του τη μορφή κατάρας και ευλογίας για την κοινή ωφέλεια των αναγνωστών.