Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 49:12

Δεν διέφερε ούτε στο ύψος ούτε στο πλάτος από τους άλλους, αλλά στην κατάσταση του ήθους και στην καθαρότητα της ψυχής. Διότι, επειδή η ψυχή του ήταν ήρεμη, διατηρούσε ατάραχες και τις εξωτερικές αισθήσεις· ώστε από τη χαρά της ψυχής να είναι ιλαρό και το πρόσωπό του, και από τις κινήσεις του σώματος να γίνεται αισθητή και κατανοητή η κατάσταση της ψυχής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Όταν η καρδιά ευφραίνεται, το πρόσωπο ανθεί· όταν όμως βρίσκεται σε λύπη, σκυθρωπάζει». Έτσι ο Ιακώβ αντιλήφθηκε τον Λάβαν να συλλογίζεται επιβουλή εναντίον του, και λέει στις γυναίκες: «Το πρόσωπο του πατέρα σας δεν είναι όπως χθες και προχθές»· έτσι και ο Σαμουήλ αναγνώρισε τον Δαβίδ· διότι είχε μάτια χαρωπά, και δόντια λευκά σαν το γάλα.

Αν κάποτε τον συναντούσε κάποιος διάκονος για πνευματική ωφέλεια, συζητούσε μεν όσα συνέβαλαν στην ωφέλεια, όμως σε εκείνον παραχωρούσε την τέλεση της προσευχής, μη ντρεπόμενος να μαθαίνει και ο ίδιος. 3. Διότι πολλές φορές ρωτούσε και ζητούσε να ακούει από αυτούς που βρίσκονταν μαζί του· και ομολογούσε ότι ωφελείται, αν κάποιος έλεγε κάτι χρήσιμο. 4. Επιπλέον, το πρόσωπό του είχε πολλή χάρη. Και διέθετε και αυτό το παράδοξο χάρισμα από τον Σωτήρα: Αν βρισκόταν ανάμεσα σε πλήθος μοναχών, και επιθυμούσε να τον δει κάποιος που δεν τον γνώριζε από πριν, μόλις πλησίαζε, προσπερνούσε αμέσως τους άλλους και έτρεχε προς εκείνον, σαν να ελκυόταν από την όψη του. 5. Και δεν διέφερε από τους άλλους ούτε στο ύψος, ούτε στη σωματική διάπλαση, αλλά στην ευστάθεια του ήθους και στην καθαρότητα της ψυχής. 6. Επειδή, δηλαδή, η ψυχή του ήταν γαλήνια, είχε ατάραχες και τις εξωτερικές του αισθήσεις· έτσι ώστε από τη χαρά της ψυχής να είναι ιλαρό και το πρόσωπο, και από τις κινήσεις του σώματος να γίνεται αισθητή και να κατανοείται η κατάσταση της ψυχής του, σύμφωνα με το Γραφικό χωρίο: «Όταν ευφραίνεται η καρδιά, το πρόσωπο ανθίζει· όταν όμως βρίσκεται σε λύπη, σκυθρωπάζει». 7. Έτσι ο Ιακώβ κατάλαβε ότι ο Λάβαν σχεδίαζε επιβουλή, και λέει στις γυναίκες: «Το πρόσωπο του πατέρα σας δεν είναι όπως χθες και προχθές». 8. Έτσι ο Σαμουήλ αναγνώρισε τον Δαβίδ· διότι είχε μάτια χαροποιά, και δόντια λευκά σαν το γάλα. Με αυτόν τον τρόπο αναγνωριζόταν και ο Αντώνιος.

Το δε «Χαρωποί οι οφθαλμοί αυτού από οίνου», δηλώνει την ευφροσύνη μετά το Πάθος. Ερώτηση ΟΓ΄. Ποιος πρώτος ονόμασε τον Θεό επί της γης; Απόκριση. Ο διάβολος, λέγοντας στην Εύα: «Γιατί άραγε είπε ο Θεός να μη φάτε από το δέντρο;» Ερώτηση ΟΔ΄. Τι πρόκειται να γίνουν τα στοιχεία, ο ήλιος, η σελήνη και τα άστρα κατά τη Δευτέρα Παρουσία;

Το ότι, ακόμη κι αν βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς, ακόμη κι αν υπέμεινε τις ύβρεις των Ιουδαίων, τα ραπίσματα και τους ονειδισμούς, δεν δίνει πολλή σημασία σε αυτά, αφού έπαθε για εμάς και διέσωσε την οικουμένη· αλλά μάλλον βρίσκεται πάντοτε στη συνήθη και πιο αγαπημένη του ευθυμία, θα μπορούσε να το υποδείξει λέγοντας: «Χαροποιοί είναι οι οφθαλμοί του από τον οίνο». Διότι μέσα σε αυτά θα μπορούσε να εννοηθεί, όπως τουλάχιστον νομίζω εγώ, το οιονεί μειδίαμά του, και το πάντοτε κάπως ευδιάθετο και ιλαρό της θεότητάς του. Επειδή ο νους όσων έχουν πιει είναι πάντοτε κάπως ιλαρός, και περιφρονεί τα μέγιστα όσα συνηθίζουν να προκαλούν λύπη. Επειδή δε ο λόγος προέρχεται τρόπον τινά μέσα από τα δόντια, λέγει ότι και αυτά είναι λευκά, καθώς εκπέμπουν τον λόγο από τη γλώσσα καθαρό και ολόλευκο. Διότι ο Χριστός σε καμία περίπτωση δεν σφάλλει στα λόγια του, αλλά μάλλον μιλάει με ευθύτητα και αλήθεια· και το καθετί, οτιδήποτε κι αν προφέρει, αυτό είναι αγιοπρεπές και θαυμαστό, και μεταδίδει τη μέγιστη δυνατή λαμπρότητα στην ψυχή και τον νου αυτών που τον ακούν.

Τα δε δόντια αποτελούν σύμβολο της τροφής και των λόγων. Εξού και τα δόντια του ίδιου του Χριστού λέγεται ότι είναι λευκότερα από το γάλα, στην προφητεία που αναφέρεται σε αυτόν: «Χαροποιοί οι οφθαλμοί του από τον οίνο, και τα δόντια του λευκότερα από το γάλα». Σύμφωνα δε με τους άλλους ερμηνευτές, οι ναοί ή τα παλάτια του ονομάζονται ελεφάντινα, επειδή ο στολισμός από ελεφαντόδοντο προέρχεται από νεκρό ζώο· και όσοι ευδοκιμούν μέσα στην Εκκλησία δεν διαλάμπουν με άλλον τρόπο, παρά μόνο νεκρώνοντας τα μέλη τους τα επί της γης, σύμφωνα με την αποστολική παραγγελία.

Μετά από όλα αυτά προστίθεται: «δένει στην άμπελο τον πώλο του, και στο κλήμα το υποζύγιο της όνου του· θα πλύνει μέσα σε οίνο τη στολή του, και μέσα σε αίμα σταφυλιού το ένδυμά του. Χαροποιοί είναι οι οφθαλμοί του από τον οίνο, και λευκά τα δόντια του περισσότερο από το γάλα». Θεωρώ δε ότι μέσα από αυτά υποδηλώνεται: μεν με τον πώλο ο ίδιος ο χορός των αποστόλων και των μαθητών του Σωτήρος ημών, με δε την άμπελο, στην οποία προσέδεσε τον πώλο, η ένθεη και αόρατη δύναμή του, την οποία ο ίδιος παρουσίαζε και δίδασκε λέγοντας: «Εγώ είμαι η αληθινή άμπελος, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Το δε κλήμα της προαναφερθείσας αμπέλου θα μπορούσε να είναι η διδασκαλία του Θεού Λόγου, στην οποία προσέδεσε τον πώλο της όνου, δηλαδή τον νέο λαό που προήλθε από τα έθνη, ο οποίος αποτελεί γέννημα των αποστόλων του. Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι αυτά εκπληρώθηκαν και κατά γράμμα, όταν, σύμφωνα με τον Ματθαίο, ο Κύριος είπε στους μαθητές του: «Πηγαίνετε στο απέναντί σας χωριό, και αμέσως θα βρείτε μία όνο δεμένη και έναν πώλο· λύστε τα και φέρτε τα μου». Και είναι αλήθεια ότι, αν κάποιος επιστήσει την προσοχή του στον λόγο, θα θαυμάσει βαθύτατα την πρόρρηση του προφήτη, ο οποίος διέκρινε εκ των προτέρων μέσω του θείου Πνεύματος, ότι το πρόσωπο για το οποίο προφητεύει επρόκειτο να επιβιβαστεί όχι σε άρματα και ίππους, σαν κάποιος δοξασμένος βασιλιάς ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά σε όνο και πώλο, σαν ένας κοινός και φτωχός άνθρωπος από το πλήθος.

Διότι αυτό θαύμασε και ένας άλλος από τους προφήτες λέγοντας: «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα πράος, επιβαίνοντας σε υποζύγιο και σε νέο πουλάρι». Όσο για το «θα πλύνει με κρασί τη στολή του, και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του», σκέψου και ο ίδιος μήπως υπαινίσσεται με απόρρητο τρόπο το μυστικό πάθος του, κατά το οποίο, αφού έπλυνε τη στολή του και το ένδυμά του, δηλώνεται ότι με λουτρό κρασιού ξεπλένει τους παλαιούς ρύπους εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν. Διότι μέσω του κρασιού, το οποίο αποτελούσε σύμβολο του αίματός του, καθαρίζει από τα παλαιά κακά αυτούς που βαπτίζονται «εις τον θάνατό» του και έχουν πιστέψει στο αίμα του, ξεπλένοντας και απομακρύνοντας την παλαιά τους στολή και το ένδυμά τους, ώστε αυτοί, λυτρωμένοι «με το τίμιο αίμα» του ένθεου και πνευματικού σταφυλιού και με το κρασί από την άμπελο που παραδόθηκε, να απεκδυθούν «τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του», και να ενδυθούν «τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε». Και το «χαρωποί είναι οι οφθαλμοί του από το κρασί» και το «λευκά τα δόντια του περισσότερο από το γάλα», θεωρώ ότι και πάλι περιέχουν με απόρρητο τρόπο τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης του Σωτήρα μας.

Την ευφροσύνη λοιπόν που προέρχεται από τον μυστικό οίνο, τον οποίο ο ίδιος παρέδωσε στους μαθητές του, λέγοντας «λάβετε, πίετε, τούτο είναι το αίμα μου το υπέρ υμών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών, τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν», νομίζω ότι σημαίνει η φράση «χαροποιοί οι οφθαλμοί αυτού από οίνου», ενώ η φράση «λευκοί οι οδόντες αυτού ή γάλα» σημαίνει το λαμπρό και καθαρό της μυστηριακής τροφής. Διότι ο ίδιος πάλι παρέδιδε τα σύμβολα της ένθεης οικονομίας στους μαθητές του, παραγγέλλοντάς τους να προσφέρουν την εικόνα του δικού του σώματος. Επειδή, δηλαδή, δεν αποδεχόταν πλέον τις δι' αιμάτων θυσίες, ούτε εκείνες που είχαν νομοθετηθεί από τον Μωυσή με τις σφαγές διαφόρων ζώων, αλλά παρέδωσε να χρησιμοποιούν τον άρτο ως σύμβολο του δικού του σώματος, εύλογα υπονόησε το λαμπρό και καθαρό της τροφής λέγοντας: «και λευκοί οι οδόντες αυτού ή γάλα». Αυτό το μνημόνευσε και ένας άλλος προφήτης λέγοντας: «θυσία και προσφορά δεν θέλησες, σώμα όμως κατήρτισες για εμένα». Αλλά αυτά, επειδή χρήζουν βαθύτερης εξέτασης και εκτενέστερης ερμηνείας, θα μπορούσε κανείς να τα αναλύσει σε χρόνο σχόλης, καθώς η παρούσα στιγμή απαίτησε να ειπωθούν τόσα μόνο προκειμένου να αποδειχθεί, μαζί με τα υπόλοιπα, ότι και οι χρόνοι της παρουσίας του Σωτήρος ημών, οι οποίοι ήταν εξ αρχής γνωστοί από τους προφήτες του παρελθόντος, έχουν παραδοθεί με σαφήνεια στη θεία Γραφή. 〈Από τον Δανιήλ〉. «

Λέει λοιπόν ο μακάριος Ιακώβ στις ευλογίες, προαναγγέλλοντας τα σχετικά με τον Κύριο και Σωτήρα μας, τα εξής: «Ιούδα, εσένα ας επαινέσουν οι αδελφοί σου· τα χέρια σου θα είναι στα νώτα των εχθρών σου· θα σε προσκυνήσουν οι υιοί του πατέρα σου. Σκύμνος λιονταριού είναι ο Ιούδας· από βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες· ξαπλώνοντας κοιμήθηκες σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει; Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγούμενος από τους μηρούς του, μέχρις ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών. Δένοντας στο αμπέλι την όνο του και στο κλήμα τον πώλο της όνου του, θα πλύνει στο κρασί τη στολή του και στο αίμα του σταφυλιού το ένδυμά του. Χαρωπά είναι τα μάτια του από το κρασί, και λευκά τα δόντια του περισσότερο από το γάλα». Το να παραφράσω, λοιπόν, αυτά σε σένα που τα γνωρίζεις καλά φαίνεται πως πρέπει προς το παρόν να το αποφύγω. Αλλά επειδή τα ίδια τα ρητά μάς προτρέπουν να μιλήσουμε, δεν θα παραλείψουμε ούτε αυτό. Διότι είναι όντως θεία και ένδοξα, δυνάμενα να ωφελήσουν την ψυχή. Διότι λέγοντας «σκύμνο λιονταριού» ο προφήτης υποδήλωσε εκείνον από τη γενιά του Ιούδα και του Δαβίδ, τον κατά σάρκα γενόμενο Παίδα του Θεού. Και με το να πει «από βλαστό, υιέ μου ανέβηκες», υπέδειξε τον καρπό που εβλάστησε από την αγία Παρθένο, ο οποίος δεν γεννήθηκε από ανθρώπινο σπέρμα, αλλά συνελήφθη εκ Πνεύματος Αγίου, και ο οποίος προήλθε από τη γη ως άγιος βλαστός.

«και στην κληματαριά το πουλάρι της όνου του», ενώνοντας στον εαυτό του ως νέο πουλάρι τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, καλώντας σε μία πίστη τόσο την περιτομή όσο και την ακροβυστία. «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του», δηλαδή την πατρική χάρη του Αγίου Πνεύματος που κατήλθε σε αυτόν στον Ιορδάνη. «Και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του»· με αίμα ποιου σταφυλιού λοιπόν, παρά της αγίας του σάρκας που συνθλίφθηκε σαν τσαμπί πάνω στο ξύλο; Από αυτήν την πλευρά ανέβλυσαν δύο πηγές, αίματος και ύδατος, μέσω των οποίων τα έθνη λουόμενα καθαρίζονται, τα οποία θεωρούνται ως ένδυμα για τον Χριστό. «Χαροποιοί είναι οι οφθαλμοί του από το κρασί.» Και ποιοι είναι οι οφθαλμοί του Χριστού παρά οι μακάριοι προφήτες, οι οποίοι προείδαν μέσω του Πνεύματος και προκήρυξαν τα πάθη που επρόκειτο να του συμβούν, οι οποίοι χαίρονταν δυνάμει βλέποντάς τον με πνευματικούς οφθαλμούς, καταρτιζόμενοι πάντοτε από τον ίδιο τον Λόγο και τη χάρη του. Το δε ρητό «και λευκά τα δόντια του σαν το γάλα» σήμαινε τις εντολές που εκπορεύονται από το άγιο στόμα του Χριστού, οι οποίες είναι καθαρές σαν το γάλα. Επειδή λοιπόν οι Γραφές προανήγγειλαν τον Χριστό ως λέοντα και σκύμνο λέοντος, το ίδιο έχει ειπωθεί και για τον αντίχριστο. Διότι ο Μωυσής λέει τα εξής: «Ο Δαν είναι σκύμνος λέοντος και θα εκπηδήσει από τη Βασάν.» Αλλά, για να μην πέσει κάποιος σε πλάνη, νομίζοντας ότι αυτό το ρητό έχει ειπωθεί για τον Χριστό, ας επιστήσει την προσοχή του. «

Έπειτα, φανερώνοντας τους προφήτες και τους αποστόλους του, λέει: «Χαροποιά είναι τα μάτια του από το κρασί και πιο λευκά τα δόντια του από το γάλα». Μάτια, λοιπόν, του Χριστού έγιναν οι προφήτες, οι οποίοι χαίρονται με τη δύναμη του Πνεύματος και προαναγγέλλουν τα πάθη που επρόκειτο να συμβούν σε αυτόν, τα οποία και παρέδωσαν στις μεταγενέστερες γενεές, ώστε κάθε άνθρωπος που θα πιστέψει να μπορέσει να σωθεί. Το ότι λέει, εξάλλου, «πιο λευκά τα δόντια του από το γάλα», είτε υποδήλωσε τους αποστόλους, οι οποίοι αγιάστηκαν από τον λόγο του και έγιναν σαν γάλα, μεταδίδοντάς μας την πνευματική και επουράνια τροφή, είτε πάλι εννοεί τις εντολές του Κυρίου, που προήλθαν από το άγιο στόμα του και έγιναν για εμάς γάλα, προκειμένου, αφού ανατραφούμε με αυτές, να μπορέσουμε να μεταλάβουμε και τον επουράνιο άρτο.

Έπειτα, για να μάθεις με ακρίβεια τι ονόμασε κρασί, πρόσθεσε: «Και στο αίμα του σταφυλιού την περιβολή του». Πρόσεξε πώς, με τη λέξη του αίματος, μας υπαινίχθηκε τη σφαγή και τον σταυρό, και ολόκληρη την οικονομία των μυστηρίων. «Λαμπερά είναι τα μάτια του από το κρασί, και τα δόντια του πιο λευκά από το γάλα». Εδώ επιθυμεί να μας καταδείξει τη φαιδρότητα μέσα από τη μεταφορά του κρασιού και των ματιών.

Διότι το «Ούτω» [έτσι], και το «Ομοίως», και το «Καθώς», είναι δηλωτικά της απαραλλαξίας [της απόλυτης ομοιότητας]. Αλλά εδώ ο λόγος αφορά τη θεία οικονομία. Ακούμε δε και τον ίδιο πάλι να λέει: «Γι' αυτό με αγαπά ο Πατέρας, επειδή εγώ θυσιάζω τη ζωή μου για τα πρόβατα». Άραγε πριν από αυτό δεν τον αγαπούσε; Πώς λοιπόν έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός»; Αλλά, θέλοντας να δείξει το μέγεθος του κατορθώματος, το διατύπωσε αυτό. Όπως λοιπόν εκεί η αιτιολόγηση έχει κάποια αιτία, έτσι και εδώ η αιτία είναι φανερή. Διότι γι' αυτό είπε προηγουμένως: «Ωραίος στο κάλλος παραπάνω από τους υιούς των ανθρώπων»· και, «Χύθηκε η χάρη στα χείλη σου»· και, «Γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα», στρέφοντας έτσι τον λόγο στη θεία οικονομία, ώστε όταν πρόκειται να πει πάλι κάτι κατώτερο από την αξία Του, να μην κλονιστείς, αλλά να κατανοήσεις για ποιο πράγμα γίνεται λόγος. Έτσι και ο Ιακώβ, δηλώνοντας τη θεία οικονομία, αφού είπε πολλά, έλεγε: «Χαροποιοί είναι οι οφθαλμοί του σαν το κρασί, και λευκά τα δόντια του σαν το γάλα». Η θεότητα όμως δεν έχει δόντια.

Έπειτα προλέγει και το πάθος: «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του· χαροποιοί θα είναι οι οφθαλμοί του από το κρασί και λευκά τα δόντια του». Και το μεν σώμα του το ονομάζει στολή, το δε αίμα κρασί· επειδή και το μυστικό κρασί ο Δεσπότης το ονόμασε αίμα. Ακούμε άλλωστε και τον ευαγγελιστή να διδάσκει ότι, όταν ο στρατιώτης κέντησε με τη λόγχη την πλευρά του, βγήκε αίμα και νερό, και αυτοί οι κρουνοί έρρευσαν μέσα από το σώμα του. Για τον λόγο αυτό λέει: «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του». Έπειτα, δείχνοντας την ευφροσύνη που θα προκύψει από το πάθος, προσθέτει: «χαροποιοί οι οφθαλμοί του από το κρασί»· διότι ευφροσύνη της οικουμένης είναι το σωτήριο πάθος. Και ότι έτσι ονόμασε το πάθος, μάρτυρας είναι ο ίδιος ο Κύριος που λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι»· έτσι είπε και στους γιους του Ζεβεδαίου: «Μπορείτε να πιείτε το ποτήρι που εγώ πρόκειται να πιω;». Επομένως, το ότι οι οφθαλμοί γίνονται χαροποιοί δηλώνει την ευφροσύνη μετά το πάθος· διότι μετά το πάθος και την ανάσταση οι μαθητές απεστάλησαν σε όλη την οικουμένη, προσφέροντας τη σωτηρία σε όσους πιστεύουν. Το δε διαυγές και καθαρό της διδασκαλίας το παρομοίασε με λευκότατα δόντια· διότι λέει: «Λευκά τα δόντια του πιο πολύ και από το γάλα». Αυτά, λοιπόν, προείπε ο πατριάρχης ευλογώντας τον Ιούδα.