Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 49:26

Περί του Ιωσήφ. «Υιός αυξημένος είναι ο Ιωσήφ· υιός αυξημένος, ζηλωτής, ο νεότατος υιός μου, επίστρεψε σε μένα. Εναντίον του έπαιρναν αποφάσεις και τον λοιδορούσαν, και τον εχθρεύονταν οι κάτοχοι των τόξων, και συνετρίβησαν με δύναμη τα τόξα τους, και χαλάρωσαν τα νεύρα των βραχιόνων των χεριών τους από το χέρι του δυνάστη του Ιακώβ. Από εκεί προέρχεται αυτός που ενίσχυσε τον Ισραήλ παρά του Θεού του πατέρα σου· και σε βοήθησε ο δικός μου Θεός, και σε ευλόγησε με ευλογία του ουρανού άνωθεν, και με ευλογία της γης που περιέχει τα πάντα, ένεκα της ευλογίας των μαστών και της μήτρας, της ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου. Υπερίσχυσες με τις ευλογίες των μόνιμων ορέων, και με τις ευλογίες των αιώνιων λόφων, οι οποίες θα είναι πάνω στο κεφάλι του Ιωσήφ, και πάνω στην κορυφή των αδελφών των οποίων ηγήθηκε.» Προς αυτόν πάλι, τον Εμμανουήλ, κατευθύνεται για εμάς ο λόγος της προφητείας. Και δεν θα ήταν, νομίζω, αυτό που δηλώνεται από αυτήν τίποτε άλλο παρά εκείνο που είπα προηγουμένως, το «προσδίδοντας στο γέννημα κάλλος». Διότι το να λέει ότι αυτός έχει αυξηθεί, υποδηλώνει οπωσδήποτε την εξαρχής επίδοση και την ανάπτυξη της φυσικώς ενυπάρχουσας σε αυτόν δόξας, σύμφωνα τουλάχιστον με την ορθή κατανόηση.

Διότι γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» Αναφέρει δε κάπου και ο δικός μας μέγας Δαβίδ: «Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας σου ψάλει.» Αυτή λέμε ότι είναι η άνωθεν ευλογία, και η κάτω στη γη που τα έχει όλα, δηλαδή, στην οποία πλέον μέσω του Χριστού υπάρχει κάθε αρετή, και είναι πολύ άφθονοι οι καρποί της ευσέβειας προς τον Θεό. Διότι έχει λεχθεί κάπου προς τον Υιό: «Επισκέφθηκες τη γη και την πότισες άφθονα, την πλήθυνες, για να την πλουτίσεις.» Βεβαίωνε δε σαφώς ότι του έχει δοθεί η άνωθεν ευλογία, αλλά και η ευλογία από τη γη: «Ένεκεν ευλογίας μαστών και μήτρας, ευλογίας πατέρα και μητέρας.» Μέσω αυτού σημαίνεται σαφώς και ολοφάνερα τόσο η γέννηση του Μονογενούς από τον Θεό και Πατέρα, όσο και εκείνη μέσω της αγίας Παρθένου, κατά την οποία νοείται και φανερώθηκε ως άνθρωπος.

Διότι, αν και είναι φυσικά και αληθινά Υιός του Θεού και Πατέρα, για χάρη μας υπέμεινε τη γέννηση μέσω γυναίκας και μήτρας, και θήλασε μαστούς. Διότι δεν έγινε άνθρωπος κατά φαντασίαν, όπως ισχυρίζονται μερικοί, αλλά εμφανίστηκε αληθινά ως αυτό ακριβώς που είμαστε και εμείς οι ίδιοι, ακολουθώντας τους νόμους της φύσης, και δέχτηκε τροφή, καίτοι ο ίδιος δίνει ζωή στον κόσμο. Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Ησαΐας, κάνοντας κάπως μια αναγγελία του ότι ο Κύριος ενανθρώπησε αληθινά, αναφέρθηκε στην ανάγκη του για νηπιακή τροφή, λέγοντας: «Βούτυρο και μέλι θα φάει». Έχει ευλογηθεί λοιπόν εξαιτίας των μαστών και της μήτρας. Διότι, όπως προείπα, επειδή έγινε άνθρωπος και υπήκοος στον Πατέρα, κληρονόμησε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, και σε αυτόν «θα κάμψει κάθε γόνυ, επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων, ομολογώντας ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατέρα». Όμως, αν και εμφανίστηκε όπως εμείς, ωστόσο θα υπερέχει από κάθε άγιο, και θα στέκεται ψηλότερα θεοπρεπώς και από τους προγενέστερους ακόμη ονομαστούς πατέρες. Διότι αυτό που λέει ο Ψαλμωδός: «Διότι ποιος στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο; Ή ποιος θα ομοιωθεί με αυτόν μεταξύ των υιών του Θεού;», αυτό ακριβώς διδάσκει λέγοντας ο μακάριος Ιακώβ: «Ότι υπερίσχυσες στις ευλογίες των μόνιμων ορέων και των αιώνιων λόφων».

Ιωσήφ «Γιος που έχει αυξηθεί είναι ο Ιωσήφ, γιος ευλογημένος για εμένα, αξιοζήλευτος, ο νεότατος γιος μου, επίστρεψε σε εμένα. Εναντίον του οποίου συνωμοτούσαν, τον λοιδορούσαν και τον έβαλαν στο στόχαστρο οι κύριοι των τόξων, και συντρίφθηκαν με δύναμη τα τόξα τους, και χαλάρωσαν τα νεύρα των βραχιόνων των χεριών τους, από το χέρι του Δυνάστου του Ιακώβ. Από εκεί προέρχεται αυτός που ενίσχυσε τον Ισραήλ εκ μέρους του Θεού του πατέρα σου, και σε βοήθησε ο δικός μου Θεός και σε ευλόγησε, με ευλογία του ουρανού από ψηλά και ευλογία της γης που τα περιέχει όλα· ένεκα της ευλογίας των μαστών, και της μήτρας της ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου, υπερίσχυσας πάνω στις ευλογίες των μόνιμων βουνών και στις επιθυμίες των αέναων λόφων· αυτά θα είναι πάνω στο κεφάλι του Ιωσήφ και στην κορυφή αυτού που ηγήθηκε των αδελφών του.» Τον Ιωσήφ τον ευλόγησε πλουσιοπάροχα περισσότερο από όλους τους αδελφούς του, διότι έβλεπε καθαρά τα μυστήρια που προεικονίζονταν και επρόκειτο να γίνουν μέσω αυτού για τον Χριστό· γι' αυτό ο προφήτης δεν ευλογεί τον Ιωσήφ, αλλά εκείνον του οποίου τον τύπο έφερε ο Ιωσήφ. Διότι του λέει: «Γιος που έχει αυξηθεί για εμένα ο Ιωσήφ», διότι μέσω του κύριου και τέλειου ονόματος αυξήθηκε στον κόσμο και πληθύνθηκε η χάρη του Χριστού. «Γιος ευλογημένος για εμένα, αξιοζήλευτος», επειδή, αν και ήταν ευλογημένος από τον Θεό, όταν ήρθε στα δικά του δεν αναγνωρίστηκε, αλλά τον φθόνησαν και τον μίσησαν. Διότι και η Γραφή λέει: «όταν δε είδαν οι αδελφοί του ότι ο πατέρας τον αγαπά, τον φθόνησαν και ακόμη περισσότερο άρχισαν να τον μισούν».

Και ο Ιακώβ λέγει: «Παρέλυσαν τα νεύρα των βραχιόνων των χεριών τους από το χέρι του Δυνάστου του Ιακώβ». Διότι εκείνοι που είχαν την ελπίδα τους στον εαυτό τους και όχι στον Θεό, αλλά καυχιόνταν για τη δική τους δύναμη, παρέλυσαν και εκμηδενίστηκαν, πολεμηθέντες από τον ίδιο τον Λόγο και παραδοθέντες σε διασπορά στα έθνη. «Από εκεί, αυτός που ενίσχυσε τον Ισραήλ από τον Θεό Πατέρα σου, και σε βοήθησε ο δικός μου Θεός», ποιος άραγε είναι αυτός που ενίσχυσε τον Ισραήλ και βοήθησε τον δούλο του παρά μόνον ο Θεός; Όπως ακριβώς λέγει και μέσω του Ησαΐα: «Ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω. Ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου». Και πάλι λέγει: «Μη φοβάσαι επειδή ντροπιάστηκες, ούτε να εντραπείς, επειδή ονειδίστηκες». Γι' αυτό, ως ανταπόδοση για τις ύβρεις που έγιναν εναντίον του, δίνοντάς του τις ευλογίες λέγει: «Σε ευλόγησε με ευλογία ουρανού από άνω και με ευλογία της γης που τα έχει όλα». «Διότι όλα τα υπέταξε κάτω από τα πόδια του». Τα επουράνια μεν ως ευλογία ουρανού, τα δε επίγεια ως ευλογία γης, για να φανεί Κύριος και αγγέλων και ανθρώπων αυτός που εξουθενωνόταν από αυτούς. «Ένεκα ευλογίας μαστών και μήτρας, ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου». «

Εδώ όμως είπε: «και ευλογίες μήτρας του πατέρα σου και της μητέρας σου», για να κατανοήσεις ότι ο Λόγος γεννήθηκε από δύο ουσίες, από τον Θεό και από την Παρθένο. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Υπερίσχυσες με τις ευλογίες των μόνιμων ορέων και με τις επιθυμίες των αιώνιων λόφων». Διότι υπερίσχυσε και δοξάστηκε πάνω από όλες τις αρχές, τους προφήτες και τους αποστόλους, υψωθείς από τον Θεό, κληρονομώντας κάθε ευλογία πάνω στο κεφάλι του. Επειδή κεφαλή όλων των αγίων ήταν ο Χριστός. «Διότι θα είναι», λέει, «πάνω στο κεφάλι του Ιωσήφ και πάνω στην κορυφή αυτού που ηγήθηκε των αδελφών του». Ως «αδελφούς» του ανέφερε, όχι τους κατά σάρκα, διότι αυτούς τους απέρριψε, αλλά αυτούς που λογίζονται αδελφοί του κατά πνεύμα, στους οποίους είπε ο Κύριος: «αδελφοί μου και συγκληρονόμοι». Σε αυτούς είπε ο Ιακώβ ότι θα έλθουν οι ευλογίες, τους οποίους ο ίδιος ο Σωτήρας θα θεωρήσει δικούς του αδελφούς.

Και σε ευλόγησε με ευλογία του ουρανού από ψηλά. Όχι μόνο, λέγει, βοήθησε, αλλά και σε ευλόγησε με την ευλογία της γης που περιέχει τα πάντα, χάριν της ευλογίας των μαστών και της μήτρας, της ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου. Υπερίσχυσε πάνω στις ευλογίες των στερεών ορέων και στις επιθυμίες των αιώνιων λόφων. Εδώ υπαινίσσεται τη δόξα και τη λαμπρότητα, καθώς και τη βασιλεία της Αιγύπτου, φανερώνοντας διά των ορέων και των λόφων το υψηλό και το ισχυρό, ώστε να ανυψωθεί στην ίδια την ανώτατη κορυφή της εξουσίας. Αυτές οι ευλογίες, λέγει, θα βρίσκονται επί της κεφαλής του Ιωσήφ, και επί της κορυφής εκείνου που ηγήθηκε των αδελφών του.

Γι' αυτό και αφότου ήρθε ο Χριστός, η προσδοκία των εθνών, κάθε άρχοντας, βασιλιάς, προφήτης και αρχιερέας εξέλιπε από τον Ιούδα εξαιτίας της χριστοκτονίας τους, και περιφέρονται παντού σαν ακέφαλοι. Για τον Ιωσήφ, εύχεται να αναδειχθεί ενώπιον όλων ακόμη πιο περιφανής και πιο επιφανής από βουνά και όρη περίβλεπτα και μεγάλα, λέγοντας τα εξής: «Διότι υπερίσχυσαν των ευλογιών των μόνιμων ορέων και της επιθυμίας επί της κεφαλής του Ιωσήφ και επί της κορυφής εκείνου που ηγήθηκε των αδελφών του». «Και σταμάτησε ο Ιακώβ», λέει, «να δίνει παραγγέλματα στους γιους του και, αφού σήκωσε τα πόδια του πάνω στο κρεβάτι, εξέπνευσε και προστέθηκε στον λαό του». Είναι φανερό, δηλαδή, ότι όσοι πεθαίνουν δεν εξαφανίζονται, αλλά μετατίθενται προς εκείνους που έχουν εγκαταλείψει τον βίο πριν από αυτούς, προσδοκώντας την ανάσταση των νεκρών και την ανταπόδοση των πράξεών τους, τόσο οι φαύλοι όσο και οι ενάρετοι.

Έπειτα, αφού παρουσίασε τον φθόνο και τις παντοειδείς επιβουλές εναντίον του Ιωσήφ, υμνεί τη θεία πρόνοια, μέσω της οποίας νίκησε αυτούς που τον πολέμησαν. Διότι λέει: «Συνετρίβησαν με δύναμη τα τόξα τους, και παρέλυσαν τα νεύρα των βραχιόνων των χεριών τους από το χέρι του Δυνάστη του Ιακώβ. Από εκεί προήλθε Αυτός που σε ενδυνάμωσε, Ισραήλ, από τον Θεό του πατέρα σου. Και σε βοήθησε ο Θεός μου και σε ευλόγησε με ευλογία του ουρανού άνωθεν και με ευλογία της γης που περιέχει τα πάντα», και τα εξής. Μέσω όλων αυτών ύμνησε τον δικό του Θεό, ο οποίος και τον ίδιο ανέδειξε ανώτερο από τον αδελφό που τον πολέμησε, και τον γιο του τον έδειξε ακατανίκητο απέναντι στις επιβουλές τόσων αδελφών. Και λέει ότι αυτής της προστασίας έχεις τύχει, λαμβάνοντας την ως ανταμοιβή για την περιποίηση προς τους γονείς σου. Διότι αυτό ακριβώς εννοεί: «Ένεκα της ευλογίας των μαστών και της μήτρας, της ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου». Επειδή είχε γίνει σπουδαίος γηροκόμος του πατέρα του, και όσα έγιναν για εκείνον λέει ότι είναι κοινά τόσο για τον ίδιο όσο και για τη μητέρα του. Διότι την ίδια φροντίδα θα είχε απολαύσει και εκείνη, αν δεν είχε αναχωρήσει νωρίτερα από τη ζωή. Έπειτα, εύχεται σε αυτόν δόξα, ώστε να γίνει διακεκριμένος σε όλους: «Υπερίσχυσες», λέει, «περισσότερο από την ευλογία των μόνιμων ορέων και την επιθυμία των αιώνιων λόφων· αυτές θα είναι πάνω στο κεφάλι του Ιωσήφ και στην κορυφή εκείνου που ηγήθηκε των αδελφών του».