Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 49:3

Διότι, εάν είναι γέννημα, πώς τον αποκαλείτε κτίσμα; Επειδή κανείς δεν λέει ότι γεννά αυτά τα οποία κτίζει, ούτε ονομάζει κτίσματα τα ίδια του τα γεννήματα. Και πάλι, εάν είναι μονογενής, πώς γίνεται αυτός «αρχή των οδών»; Διότι, εάν κτίστηκε πρώτος από όλα, είναι ανάγκη να μην είναι πλέον μόνος, εφόσον έχει αυτούς που δημιουργήθηκαν μετά από αυτόν. Διότι και ο Ρουβήμ, επειδή έγινε «αρχή των τέκνων», δεν ήταν μονογενής, αλλά ως προς μεν τον χρόνο ήταν πρώτος, ως προς δε τη φύση και τη συγγένεια ήταν ένας από αυτούς που ήλθαν μετά από αυτόν. Επομένως, εάν και ο Λόγος είναι «αρχή των οδών», θα πρέπει και αυτός να είναι όπως ακριβώς οι οδοί, και οι οδοί να είναι τέτοιες όπως είναι και ο Λόγος, έστω και αν κτίζεται χρονικά πρώτος από αυτές. Διότι και η αρχή μιας πόλεως είναι τέτοιας λογής, όπως είναι και τα άλλα μέρη της πόλεως, και τα ίδια τα μέρη, όταν ενώνονται με την αρχή, αποτελούν ολόκληρη και μία πόλη, ως «πολλά μέλη ενός σώματος», και δεν ανήκει το μεν ένα μέρος της σε εκείνα που δημιουργούν, το δε άλλο σε εκείνα που δημιουργούνται και υποτάσσεται στο έτερο μέρος, αλλά ολόκληρη έχει εξίσου τη φροντίδα και τη σύστασή της από εκείνον που την κατασκεύασε. Εάν λοιπόν και ο Κύριος κτίζεται κατ' αυτόν τον τρόπο ως αρχή των πάντων, είναι ανάγκη να αποτελεί μαζί με όλα τα άλλα μία κτίση και να μη διαφέρει από τα άλλα, έστω και αν γίνεται αρχή των πάντων, ούτε να είναι κύριος των άλλων μερών της κτίσεως, έστω και αν τυγχάνει να είναι χρονικά πρεσβύτερος· διότι μαζί με όλα έχει και αυτός τον ίδιο λόγο δημιουργίας και τον ίδιο Δεσπότη.

Περί του Ρουβήμ. «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου, εσύ είσαι η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου, σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρά αυθάδης. Ξεχείλισες σαν το νερό, ας μην έχεις την υπεροχή. Διότι ανέβηκες στο κρεβάτι του πατέρα σου· τότε μόλυνας τη στρωμνή όπου ανέβηκες». Ο Ρουβήμ, λοιπόν, σφετερίστηκε τον γάμο του πατέρα του· και πιάστηκε επ' αυτοφώρω, έχοντας πράξει τα αθέμιτα, και καταδικάστηκε γι' αυτήν την πονηρή πράξη από τις ίδιες τις κρίσεις του Ιακώβ. Διότι «αυτό φάνηκε πονηρό», λέει, «ενώπιον του Ιακώβ». Όμως, νομίζω, κανείς δεν θα μπορούσε να υποθέσει ότι αυτό που έχει ήδη συμβεί στο παρελθόν θα πραγματοποιηθεί στους έσχατους καιρούς. Διότι είναι εντελώς ανόητο να το αντιλαμβάνεται κανείς έτσι. Αναπλάθοντας όμως τον τύπο του παραπτώματος σε κάτι αντίστοιχο, θα αντικρίσουμε την αμαρτία του πρωτότοκου λαού, δηλαδή του Ισραήλ. Επειδή ο Θεός προσέλαβε ως γυναίκα του τη συναγωγή που βγήκε από την Αίγυπτο, μέσω της πνευματικής κοινωνίας κατά τον νόμο. Διότι την αποδέχθηκε και την αξίωσε οικειότητας, και την κατέστησε με αυτόν τον τρόπο καρποφόρα και μητέρα τέκνων, με τον πάνσοφο Μωυσή σχεδόν να την οδηγεί ως νύμφη, και με τους αγγέλους να μεσολαβούν για τον τρόπο της ένωσής τους.

Διότι νέα κτίση είναι τα εν Χριστώ, σύμφωνα με τις Γραφές. Βέβηλος δε και ρυπαρός θα μπορούσε να θεωρηθεί ο Ισραήλ, αφού δεν αποδέχθηκε την κάθαρση δια του Χριστού. Και γιατί το λέω αυτό; Επειδή άπλωσε τα χέρια του πάνω στον ίδιο που του μιλούσε για κάθαρση. Γι' αυτόν τον λόγο έχει ειπωθεί και διαμέσου της φωνής των αγίων προφητών, άλλοτε μεν: «Αν θα αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα ποικίλματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να κάνετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά», άλλοτε πάλι σαν προς γυναίκα, προς την Ιερουσαλήμ: «Εάν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονο σαπούνι, παραμένεις στιγματισμένη ενώπιόν μου λόγω των ανομιών σου, λέγει ο Κύριος.» - «Ο Ρουβήμ, λοιπόν», λέει ο Ιακώβ, «είναι ο πρωτότοκός μου. Εσύ είσαι η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου.» Διότι για τον πρωτότοκο λαό που βγήκε από την Αίγυπτο έγινε μεγάλη επίδειξη ισχύος από τον Θεό. Επειδή τιμωρήθηκε η χώρα των Αιγυπτίων με πάρα πολλούς και θαυμαστούς τρόπους. Αφενός με τη μεταστοιχείωση των υδάτων σε αίμα, την έγερση των σκνιπών, την εμφάνιση των βατράχων, την πτώση του χαλαζιού, την εξολόθρευση των πρωτοτόκων, και επιπλέον με τη διάβαση των λυτρωμένων μέσα από τη θάλασσα σαν να περπατούσαν σε ξηρά. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Ρουβήμ ονομάστηκε ισχύς του Θεού. Ήταν όμως σκληρός στη συμπεριφορά, σκληρός και αυθάδης, δηλαδή αμετάπειστος και άκαμπτος, άγριος και επιθετικός. Διότι ορμητικοί ήταν αληθινά οι Ιουδαίοι και πάρα πολύ αχαλίνωτοι.

Διότι, ακόμη και αν δημιουργήθηκε πρώτος από τους άλλους, δεν θα είναι εξαιτίας αυτού μόνος. Επειδή η αρχή κάποιου πράγματος, ακόμη και αν προηγείται χρονικά αυτών που έπονται, θα συγκαταλέγεται και πάλι μεταξύ τους και θα είναι συγγενής με αυτά. Ο Ρουβήμ, για παράδειγμα, υπήρξε η αρχή των τέκνων του Ιακώβ, αλλά δεν είναι εξαιτίας αυτού μονογενής, ούτε αλλότριος προς την ουσία εκείνων που γεννήθηκαν μετά από αυτόν.

Δι' αυτών δε υποδηλώνεται ο Ισραήλ. Και ας αναφέρουμε τα όσα λέγονται για τον καθένα, συλλέγοντάς τα από την προφητεία που διατυπώθηκε γι' αυτούς από τον Ιακώβ. Είπε λοιπόν ο θεσπέσιος Ιακώβ: «Ρουβήν πρωτότοκέ μου, εσύ είσαι η ισχύς μου, και η αρχή των τέκνων μου, σκληρός στην ορμή και σκληρά αυθάδης»· και πάλι: «Ο Συμεών και ο Λευί, τα αδέλφια, διέπραξαν αδικία από δική τους προαίρεση».

Και ότι βέβαια αυτά έτσι έχουν και οι νεκροί έχουν ελπίδα αιώνιας ζωής και «όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα αναστηθούν», κάλεσέ μου πάλι ως αξιόπιστο μάρτυρα τον Μωυσή. Διότι, όταν αμάρτησε ο Ρουβήμ, τον καταράστηκε ο πατέρας του, ο άγιος πατριάρχης Ιακώβ, και λέει: «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου και αρχή των τέκνων μου, εξύβρισες σαν το νερό· να μην αναβράσεις (υπερισχύσεις). Διότι ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου και την αποκάλυψας», λέει, «εκεί που ανέβηκες». Στο εβραϊκό όμως κείμενο υπάρχει η λέξη «ελθωθάρ», η οποία ερμηνεύεται «να μην επιστρέψεις» ή «να μην προστεθείς» ή πάλι «να μην περισσεύσεις», και με απλή απόδοση της λέξης «να μην αναβράσεις»· οι δε ερμηνευτές έτσι το απέδωσαν. Και αν θέλεις να μάθεις ότι αυτά έτσι έχουν και ότι ορίστηκε θάνατος από τον πατέρα σε αυτόν που αμάρτησε, ο Μωυσής θα σου το σαφηνίσει. Διότι, ευλογώντας και αυτός τις δώδεκα φυλές, όταν έφτασε στον Ρουβήμ και γνωρίζοντας ότι ο Λευί είναι ιερέας (επειδή από τα χέρια της ιεροσύνης λύνονταν και δένονταν τα αμαρτήματα), λέει: «Ας ζήσει ο Ρουβήμ και ας μην πεθάνει». Πώς όμως μπορούσε να ζήσει αυτός που είχε ταφεί πριν από εκατόν είκοσι έξι χρόνια; Αλλά επειδή γνώριζε ότι η ανάσταση επρόκειτο εξάπαντος να συμβεί, και γνώριζε τον δεύτερο θάνατο, αυτόν της καταδίκης κατά την ημέρα της κρίσεως, θέλοντας να τον ανακουφίσει από τα μέλλοντα αντί της μίας τιμωρίας, λέει «ας ζήσει» (εννοώντας, στην ανάσταση· διότι γνώριζε ότι όλοι θα ζήσουν) «και ας μην πεθάνει», δηλαδή να μην περιβληθεί τον δεύτερο θάνατο, αυτόν της καταδίκης και της αιώνιας βασάνου.

Ρουβήμ. Ότι δε έτσι έχουν τα πράγματα, η ίδια η Γραφή θα μας το διδάξει σαφέστερα. Διότι λέγει: «Ρουβήμ, εσύ είσαι ο πρωτότοκός μου, η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου, σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρός, αυθάδης· ξεχύθηκες σαν το νερό, μην αναβράσεις· διότι ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου, και τότε μόλυνες το στρώμα, στο οποίο ανέβηκες». Τι λοιπόν, θα πούμε ότι αυτό είναι προφητεία ή ευλογία; Διότι το να λέγει «σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρός, αυθάδης» και το «ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου· τότε μόλυνες το στρώμα, στο οποίο ανέβηκες» φαίνεται να αποτελεί μάλλον έλεγχο για ένα γεγονός που συνέβη, παρά για κάτι που πρόκειται να συμβεί. Αλλά θα πει κάποιος ότι το είπε αυτό επειδή ο Ρουβήμ, αφού κοιμήθηκε με τη Βαλλά, την παλλακίδα του πατέρα του, μόλυνε την κλίνη του πατέρα του. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα, ο προφήτης φαίνεται να αναφέρεται εδώ σε παρελθοντικά γεγονότα και όχι σε μελλοντικά. Ωστόσο, λέγοντας: «Συναχθείτε, υιοί του Ιακώβ, για να σας αναγγείλω όσα θα σας συμβούν στις έσχατες ημέρες», ο προφήτης υποδηλώνει ότι πρόκειται να μιλήσει για μελλοντικά πράγματα. Πώς λοιπόν μπορεί κανείς να νομίσει εδώ ότι μιλάει για κάτι που έχει ήδη γίνει; Διότι ένας προφήτης, σύμφωνα με αυτή τη λογική, κρίνεται ως προφήτης όταν διηγείται μελλοντικά και όχι παρελθοντικά πράγματα.

Διότι δεν θα θεωρηθεί ούτε σπουδαίο ούτε παράδοξο, αν εκείνα που έχουμε δει πριν από δύο ή τρία χρόνια, τα διηγούμαστε σε άλλους δήθεν προφητεύοντας, ενώ έχουμε δει τα γεγονότα με τα ίδια μας τα μάτια. Ας αποδείξουμε, λοιπόν, τον προφήτη ως προφήτη. Διότι λέει: «Ρουβήν, εσύ είσαι ο πρωτότοκός μου, η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου». Και αυτό μεν κάποιοι το αναφέρουν στον Σωτήρα, σαν δήθεν ο Πατέρας να μιλάει στον δικό Του Υιό. Αλλά τα λόγια που ακολουθούν θα βλάψουν τις ακοές εκείνων που τα διαβάζουν. Και αν κάποιος νομίσει ότι αυτό έχει ειπωθεί για τον Σωτήρα, θα προσθέσει και τα ακόλουθα: «σκληρός στο φέρσιμο και σκληρός αυθάδης»· αλλά τα πράγματα δεν έχουν έτσι. Διότι ο Ρουβήν ήταν ο πρωτότοκος υιός του Ιακώβ, όπως ακριβώς και ο λαός ήταν πρωτότοκος, ένας λαός που κλήθηκε μέσω του νόμου σε θεία υιοθεσία. Την πράξη λοιπόν του πρωτοτόκου, τη συνέκρινε με αυτήν που επρόκειτο να υπάρξει από τον προγενέστερο λαό. Διότι το να πει: «Ρουβήν, εσύ είσαι ο πρωτότοκός μου, η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου», είναι δυνατόν να το έχει πει ο Ιακώβ προς τον ίδιο τον Ρουβήν. Το δε «σκληρός στο φέρσιμο και σκληρός αυθάδης», το είπε διαβλέποντας το απειθές και ανυπότακτο πνεύμα του γένους του. Επειδή και ο Μωυσής παρομοίως τους είπε: «Εσείς δε είστε λαός σκληροτράχηλος. Προσέχετε, μήπως θυμώσει και οργιστεί ο Κύριος και σας εξολοθρεύσει».

Συγκεντρωθείτε και ακούστε τον Ισραήλ, τον πατέρα σας. Ελάτε, λέει, και μάθετε από εμένα, όχι τα παρόντα, ούτε αυτά που θα συμβούν μετά από λίγο χρόνο, αλλά αυτά που πρόκειται να γίνουν στις έσχατες ημέρες. Και αυτά δεν σας τα φανερώνω από τον εαυτό μου, αλλά εμπνεόμενος από το Πνεύμα· γι' αυτό και προαναγγέλλω από τώρα όσα πρόκειται να συμβούν ύστερα από πολλές γενεές. Διότι, καθώς πρόκειται να εγκαταλείψω αυτήν τη ζωή, θέλω να αποτυπώσω στον καθένα σας τη μνήμη, σαν σε χάλκινη στήλη. Πρόσεξε δε τον δίκαιο, πώς, αφού συγκεντρώθηκαν τα παιδιά του, ακολουθώντας τη σειρά της φυσικής γέννησης, απευθύνει έτσι την αρμόζουσα στον καθένα είτε κατάρα είτε ευλογία, αποδεικνύοντας και μέσα από αυτό το μεγαλείο της δικής του αρετής. Και αρχίζει από τον πρώτο. Ρουβήν, λέει, ο πρωτότοκος, η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου· σκληρός στη συμπεριφορά, και σκληρός και αυθάδης. Δες πόση είναι η σοφία του δικαίου.

Διότι, επιθυμώντας να καταστήσει βαρύτερη την εναντίον του κατηγορία, ανέφερε πρωτίστως τα προτερήματα που του δόθηκαν από τη φύση και την πρωτοκαθεδρία την οποία απολάμβανε, καθώς ήταν η αρχή των τέκνων του και έχαιρε της αξίας του πρωτοτόκου· και έπειτα τα αμαρτήματα της προαιρέσεως τα αποτυπώνει σαν επάνω σε χάλκινη στήλη, αποδεικνύοντας ότι κανένα όφελος δεν προκύπτει από τα φυσικά μας προσόντα, εάν δεν τα συνοδεύουν τα κατορθώματα της προαιρέσεως· διότι αυτά είναι που αποφέρουν τον έπαινο και επισύρουν τον ψόγο. «Σκληρός», λέει, «στη συμπεριφορά, και σκληρός και αυθάδης». Την αξία που σου δόθηκε εκ φύσεως, λέει, την πρόδωσες εξαιτίας της δικής σου προπετείας. Έπειτα, αφήνει καταγεγραμμένο και το ίδιο το είδος του αμαρτήματος, ώστε η κατηγορία που διατυπώθηκε εναντίον του να αποτελέσει σπουδαιότατη διδασκαλία και για τους μεταγενέστερους, προκειμένου να μην επιχειρήσουν να πράξουν τα ίδια. «Φέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό να μην αναβράσεις». «Διότι ανέβηκες», λέει, «στην κλίνη του πατέρα σου· τότε μόλυνας το στρώμα στο οποίο ανέβηκες». Με αυτά υπονοεί τη συνουσία που είχε με τη Βαλλά.

Διότι ο Ιακώβ, όταν επρόκειτο να πεθάνει, λέει στους γιους του: «Ελάτε, και θα σας πω τι θα σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες»· και ενώ επρόκειτο να προφητεύσει, αμέσως από το προοίμιο, σαν να έβραζε από κάποιον θυμό, αρχίζει την προφητεία με κατάρα, λέγοντας τα εξής: «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου, σκληρέ στη συμπεριφορά, και σκληρέ αυθάδη, συμπεριφέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό να μην αναβράσεις»· προφητεύοντας έτσι τη μελλοντική του απώλεια υπό μορφή κατάρας. Έτσι πάλι, όταν λέει καλά λόγια, τα εκφράζει υπό μορφή ευχής, λέγοντας: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος από τη δροσιά του ουρανού, και από την παχύτητα της γης». Καίτοι και αυτό αποτελεί προφητεία. Αλλά το ότι αυτό δεν αποτελεί έκφραση ανθρώπινου πάθους, είναι ολοφάνερο. Διότι και στην περίπτωση του Χαναάν, ο πατέρας του κάνει ακριβώς το ίδιο, λέγοντας: «Ο Χαναάν θα είναι δούλος του»· για να μάθεις ότι ο Θεός, προνοώντας εγκαίρως για τους αδικουμένους, τιμωρεί εκείνους που αδικούν. Και ο Χριστός μάλιστα χρησιμοποιεί κάποιον παρόμοιο τρόπο, απευθύνοντας έκκληση μάλλον με τη μορφή προφητείας και μιμούμενος αυτόν που θρηνεί, λέγοντας: «Αλίμονό σου, Χοραζίν, αλίμονό σου, Βηθσαϊδά». Και πάλι, όπως όταν λέει: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες».

Και ενώ γεννούσε με μεγάλη δυσκολία, της είπε η μαία: «Έχε θάρρος, διότι και αυτός είναι για σένα υιός». Και καθώς παρέδιδε την ψυχή της (διότι πέθαινε), τον ονόμασε Υιό της οδύνης μου. Και ενώ το πένθος βρισκόταν ακόμη στην ακμή του, ο Ρουβήν πρόσθεσε στη θλίψη ατιμάζοντας την κλίνη του πατέρα του. Αυτό το έφερε τόσο βαρέως, ώστε ακόμη και όταν πέθαινε καταράστηκε το παιδί του, σε μια στιγμή δηλαδή που οι γονείς τρέφουν τη μεγαλύτερη συμπάθεια προς τα παιδιά τους, και μάλιστα ενώ ήταν ο πρωτότοκος από όλους τους άλλους· γεγονός που δεν στερείται σημασίας ως προς τη γονική φιλοστοργία. Όλα αυτά όμως τα παραμέρισε η σφοδρότητα της λύπης, και αφού τον κάλεσε του έλεγε: «Ρουβήν, πρωτότοκέ μου, ισχύ μου και αρχή των τέκνων μου, σκληρέ στη συμπεριφορά, και σκληρέ αυθάδη· συμπεριφέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό μην υπερχειλίσεις· διότι ανέβηκες στην κοίτη του πατέρα σου· τότε μόλυνας το κρεβάτι στο οποίο ανέβηκες». Όταν δε μεγάλωσε ο υιός της αγαπημένης του συζύγου, και προσδοκούσε ότι θα έχει αυτόν ως παρηγοριά για τη λύπη του εξαιτίας εκείνης, τότε του προκλήθηκαν ποικίλες συμφορές εξαιτίας του· διότι τα αδέλφια, αφού έβαψαν τον χιτώνα του με αίμα και τον έδειξαν στον πατέρα, του προξένησαν πολυποίκιλο πένθος.