Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 49:4

Περί του Ρουβήμ. «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου, εσύ είσαι η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου, σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρά αυθάδης. Ξεχείλισες σαν το νερό, ας μην έχεις την υπεροχή. Διότι ανέβηκες στο κρεβάτι του πατέρα σου· τότε μόλυνας τη στρωμνή όπου ανέβηκες». Ο Ρουβήμ, λοιπόν, σφετερίστηκε τον γάμο του πατέρα του· και πιάστηκε επ' αυτοφώρω, έχοντας πράξει τα αθέμιτα, και καταδικάστηκε γι' αυτήν την πονηρή πράξη από τις ίδιες τις κρίσεις του Ιακώβ. Διότι «αυτό φάνηκε πονηρό», λέει, «ενώπιον του Ιακώβ». Όμως, νομίζω, κανείς δεν θα μπορούσε να υποθέσει ότι αυτό που έχει ήδη συμβεί στο παρελθόν θα πραγματοποιηθεί στους έσχατους καιρούς. Διότι είναι εντελώς ανόητο να το αντιλαμβάνεται κανείς έτσι. Αναπλάθοντας όμως τον τύπο του παραπτώματος σε κάτι αντίστοιχο, θα αντικρίσουμε την αμαρτία του πρωτότοκου λαού, δηλαδή του Ισραήλ. Επειδή ο Θεός προσέλαβε ως γυναίκα του τη συναγωγή που βγήκε από την Αίγυπτο, μέσω της πνευματικής κοινωνίας κατά τον νόμο. Διότι την αποδέχθηκε και την αξίωσε οικειότητας, και την κατέστησε με αυτόν τον τρόπο καρποφόρα και μητέρα τέκνων, με τον πάνσοφο Μωυσή σχεδόν να την οδηγεί ως νύμφη, και με τους αγγέλους να μεσολαβούν για τον τρόπο της ένωσής τους.

Γι' αυτό, δικαίως ακούνε: «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα.» Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου: «Ποιον από τους προφήτες δεν σκότωσαν οι πατέρες σας; Και εσείς συμπληρώσατε το μέτρο των πατέρων σας.» Αυθάδης λοιπόν και επιρρεπής στην οργή, με δυσβάσταχτη την επίθεσή του είναι ο Ισραήλ, ξεχειλίζοντας ορμητικά σαν το νερό, δηλαδή έχοντας αφόρητη την επιδρομή εναντίον όποιων αυτός επιλέξει. Διότι κάπως έτσι είναι οι ορμές των υδάτων. «Αλλά να μην ξεχειλίσεις», λέει. Και τι άραγε είναι αυτό; Το νερό που βράζει φέρεται προς τα πάνω, ξεχειλίζοντας από τους λέβητες, και φαίνεται κάπως να είναι και πολύ. Επειδή λοιπόν του απέδωσε ορμή νερού, επιμένει στη μεταφορά του λόγου και λέει: «Να μην ξεχειλίσεις», το οποίο σημαίνει, να μην υψωθείς σε πλήθος ούτε να γίνεις πολύς. Διότι ευάριθμοι είναι σε σύγκριση με το πλήθος των Εθνικών αυτοί που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ και διασώθηκαν δια της πίστεως στον Χριστό. Έπειτα παραθέτει την αιτία αυτού που πρόκειται να συμβεί, και λέει: «Διότι ανέβηκες στο κρεβάτι του πατέρα σου, τότε μόλυνας την κλίνη όπου ανέβηκες.» Όπως δηλαδή ήδη προείπα, επειδή δεν ερευνούσαν πλέον τα του νόμου και τα άνωθεν λόγια, αλλά τα ανθρώπινα εντάλματα, γι' αυτό ακριβώς αστόχησαν ως προς τη γνώση του Χριστού. Γι' αυτό και ο ίδιος λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια.»

Ακούγοντας πάλι τη λέξη «Υιός», μην την εκλαμβάνεις μόνο με καταχρηστική σημασία, αλλά ως Υιό αληθινό, Υιό φυσικό, άναρχο, που δεν ανήλθε από τη δουλεία στην προκοπή της υιοθεσίας, αλλά ως Υιό που γεννήθηκε αιώνια με γέννηση ανεξερεύνητη και ακατάληπτη. Και ακούγοντας παρομοίως «πρωτότοκος», μη νομίσεις ότι συμβαίνει όπως με τους ανθρώπους. Διότι οι πρωτότοκοι μεταξύ των ανθρώπων έχουν και άλλους αδελφούς. Και κάπου είναι γραμμένο: «Ο Ισραήλ είναι ο πρωτότοκος γιος μου». Αλλά, όπως ο Ρουβήν, ο Ισραήλ ήταν πρωτότοκος που εξέπεσε. Διότι εκείνος μεν ανέβηκε στην κλίνη του πατέρα του, ενώ ο Ισραήλ, αφού έβγαλε τον Υιό του Πατέρα έξω από τον αμπελώνα, τον σταύρωσε. Και προς άλλους πάλι λέει η Γραφή: «Είστε υιοί του Κυρίου του Θεού σας».

Και ότι βέβαια αυτά έτσι έχουν και οι νεκροί έχουν ελπίδα αιώνιας ζωής και «όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα αναστηθούν», κάλεσέ μου πάλι ως αξιόπιστο μάρτυρα τον Μωυσή. Διότι, όταν αμάρτησε ο Ρουβήμ, τον καταράστηκε ο πατέρας του, ο άγιος πατριάρχης Ιακώβ, και λέει: «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου και αρχή των τέκνων μου, εξύβρισες σαν το νερό· να μην αναβράσεις (υπερισχύσεις). Διότι ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου και την αποκάλυψας», λέει, «εκεί που ανέβηκες». Στο εβραϊκό όμως κείμενο υπάρχει η λέξη «ελθωθάρ», η οποία ερμηνεύεται «να μην επιστρέψεις» ή «να μην προστεθείς» ή πάλι «να μην περισσεύσεις», και με απλή απόδοση της λέξης «να μην αναβράσεις»· οι δε ερμηνευτές έτσι το απέδωσαν. Και αν θέλεις να μάθεις ότι αυτά έτσι έχουν και ότι ορίστηκε θάνατος από τον πατέρα σε αυτόν που αμάρτησε, ο Μωυσής θα σου το σαφηνίσει. Διότι, ευλογώντας και αυτός τις δώδεκα φυλές, όταν έφτασε στον Ρουβήμ και γνωρίζοντας ότι ο Λευί είναι ιερέας (επειδή από τα χέρια της ιεροσύνης λύνονταν και δένονταν τα αμαρτήματα), λέει: «Ας ζήσει ο Ρουβήμ και ας μην πεθάνει». Πώς όμως μπορούσε να ζήσει αυτός που είχε ταφεί πριν από εκατόν είκοσι έξι χρόνια; Αλλά επειδή γνώριζε ότι η ανάσταση επρόκειτο εξάπαντος να συμβεί, και γνώριζε τον δεύτερο θάνατο, αυτόν της καταδίκης κατά την ημέρα της κρίσεως, θέλοντας να τον ανακουφίσει από τα μέλλοντα αντί της μίας τιμωρίας, λέει «ας ζήσει» (εννοώντας, στην ανάσταση· διότι γνώριζε ότι όλοι θα ζήσουν) «και ας μην πεθάνει», δηλαδή να μην περιβληθεί τον δεύτερο θάνατο, αυτόν της καταδίκης και της αιώνιας βασάνου.

Ρουβήμ. Ότι δε έτσι έχουν τα πράγματα, η ίδια η Γραφή θα μας το διδάξει σαφέστερα. Διότι λέγει: «Ρουβήμ, εσύ είσαι ο πρωτότοκός μου, η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου, σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρός, αυθάδης· ξεχύθηκες σαν το νερό, μην αναβράσεις· διότι ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου, και τότε μόλυνες το στρώμα, στο οποίο ανέβηκες». Τι λοιπόν, θα πούμε ότι αυτό είναι προφητεία ή ευλογία; Διότι το να λέγει «σκληρός στη συμπεριφορά και σκληρός, αυθάδης» και το «ανέβηκες στην κλίνη του πατέρα σου· τότε μόλυνες το στρώμα, στο οποίο ανέβηκες» φαίνεται να αποτελεί μάλλον έλεγχο για ένα γεγονός που συνέβη, παρά για κάτι που πρόκειται να συμβεί. Αλλά θα πει κάποιος ότι το είπε αυτό επειδή ο Ρουβήμ, αφού κοιμήθηκε με τη Βαλλά, την παλλακίδα του πατέρα του, μόλυνε την κλίνη του πατέρα του. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα, ο προφήτης φαίνεται να αναφέρεται εδώ σε παρελθοντικά γεγονότα και όχι σε μελλοντικά. Ωστόσο, λέγοντας: «Συναχθείτε, υιοί του Ιακώβ, για να σας αναγγείλω όσα θα σας συμβούν στις έσχατες ημέρες», ο προφήτης υποδηλώνει ότι πρόκειται να μιλήσει για μελλοντικά πράγματα. Πώς λοιπόν μπορεί κανείς να νομίσει εδώ ότι μιλάει για κάτι που έχει ήδη γίνει; Διότι ένας προφήτης, σύμφωνα με αυτή τη λογική, κρίνεται ως προφήτης όταν διηγείται μελλοντικά και όχι παρελθοντικά πράγματα.

Και με το να πει ο Ιακώβ: «εξύβρισες σαν το νερό, μην αναβράσεις», υποβίβασε το κατά σάρκα γένος τους, εξαιτίας του ότι αυτοί ύβρισαν τον νόμο και εξύβρισαν τον Λόγο που κηρύχθηκε μέσω αυτού. «Διότι ανέβηκες», λέει, «στο κρεβάτι του πατέρα σου, τότε μόλυνες τη στρωμνή, όπου ανέβηκες». Και κρεβάτι και στρωμνή ονόμασε την αγία σάρκα του Χριστού, πάνω στην οποία οι άγιοι, αναπαυόμενοι σαν σε άγιο κρεβάτι, σώζονται· την οποία, αφού έλαβαν τότε οι άνομοι, ύβρισαν, προσφέροντάς Του ξύδι και χτυπώντας το κεφάλι με καλάμι και καταφέροντας μαστίγια στην πλάτη και φτύνοντας στο πρόσωπό Του και δέρνοντας τα μάγουλα με ραπίσματα και καρφώνοντας καρφιά στα χέρια. Όλα αυτά τα έπραξε ο ασεβής και άπιστος λαός μαζί με τους αρχιερείς και τους γραμματείς και όλους τους άρχοντες του λαού. Γι' αυτό, ο μακάριος προφήτης δεν αποσιώπησε ούτε το έργο αυτών, ούτε θέλει να γίνει κοινωνός της πονηρίας ή της συνωμοσίας τους, αλλά εξαιρεί τον εαυτό του από μια τέτοια κακόβουλη πράξη τους. Διότι λέει τα εξής.

Διότι, επιθυμώντας να καταστήσει βαρύτερη την εναντίον του κατηγορία, ανέφερε πρωτίστως τα προτερήματα που του δόθηκαν από τη φύση και την πρωτοκαθεδρία την οποία απολάμβανε, καθώς ήταν η αρχή των τέκνων του και έχαιρε της αξίας του πρωτοτόκου· και έπειτα τα αμαρτήματα της προαιρέσεως τα αποτυπώνει σαν επάνω σε χάλκινη στήλη, αποδεικνύοντας ότι κανένα όφελος δεν προκύπτει από τα φυσικά μας προσόντα, εάν δεν τα συνοδεύουν τα κατορθώματα της προαιρέσεως· διότι αυτά είναι που αποφέρουν τον έπαινο και επισύρουν τον ψόγο. «Σκληρός», λέει, «στη συμπεριφορά, και σκληρός και αυθάδης». Την αξία που σου δόθηκε εκ φύσεως, λέει, την πρόδωσες εξαιτίας της δικής σου προπετείας. Έπειτα, αφήνει καταγεγραμμένο και το ίδιο το είδος του αμαρτήματος, ώστε η κατηγορία που διατυπώθηκε εναντίον του να αποτελέσει σπουδαιότατη διδασκαλία και για τους μεταγενέστερους, προκειμένου να μην επιχειρήσουν να πράξουν τα ίδια. «Φέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό να μην αναβράσεις». «Διότι ανέβηκες», λέει, «στην κλίνη του πατέρα σου· τότε μόλυνας το στρώμα στο οποίο ανέβηκες». Με αυτά υπονοεί τη συνουσία που είχε με τη Βαλλά.

βʹ. Πρόσεξε πώς, μέσω της σύνεσης που του χαρίστηκε από το Πνεύμα, προλαμβάνοντας αυτό που έμελλε να νομοθετήσει ο Μωυσής, ώστε να μην επιτρέπεται πατέρας και γιος να συνευρίσκονται με την ίδια γυναίκα, το απαγορεύει ο ίδιος ήδη μέσα από τις επιπλήξεις προς το παιδί του, και λέει: «Μόλυνες το στρώμα, ανεβαίνοντας στην κλίνη του πατέρα σου». Διέπραξες, λέει, παράνομη πράξη. Γι' αυτό, επειδή συμπεριφέρθηκες τόσο υβριστικά, σαν το νερό να μην αναβράσεις. Ανώφελη, λέει, θα είναι για σένα μια τέτοια ενέργεια, διότι, χωρίς να δείξεις κανέναν σεβασμό στον πατέρα σου, τόλμησες να μολύνεις την κλίνη του. Προκειμένου, λοιπόν, οι επόμενες γενιές να μπορούν να αποφεύγουν τη μίμηση μιας τέτοιας πράξης, για τον λόγο αυτόν το Άγιο Πνεύμα οικονόμησε να καταγραφεί στα ιερά κείμενα αυτή η κατηγορία, ώστε όλοι όσοι ακούν να διαπαιδαγωγούνται και να γνωρίζουν σαφώς, ότι κανένα απολύτως όφελος δεν έχουν από τα πρωτεία που τους χαρίζονται εκ φύσεως, εάν δεν τα ακολουθούν και τα έργα της αγαθής προαιρέσεως.

Διότι ο Ιακώβ, όταν επρόκειτο να πεθάνει, λέει στους γιους του: «Ελάτε, και θα σας πω τι θα σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες»· και ενώ επρόκειτο να προφητεύσει, αμέσως από το προοίμιο, σαν να έβραζε από κάποιον θυμό, αρχίζει την προφητεία με κατάρα, λέγοντας τα εξής: «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου, σκληρέ στη συμπεριφορά, και σκληρέ αυθάδη, συμπεριφέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό να μην αναβράσεις»· προφητεύοντας έτσι τη μελλοντική του απώλεια υπό μορφή κατάρας. Έτσι πάλι, όταν λέει καλά λόγια, τα εκφράζει υπό μορφή ευχής, λέγοντας: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος από τη δροσιά του ουρανού, και από την παχύτητα της γης». Καίτοι και αυτό αποτελεί προφητεία. Αλλά το ότι αυτό δεν αποτελεί έκφραση ανθρώπινου πάθους, είναι ολοφάνερο. Διότι και στην περίπτωση του Χαναάν, ο πατέρας του κάνει ακριβώς το ίδιο, λέγοντας: «Ο Χαναάν θα είναι δούλος του»· για να μάθεις ότι ο Θεός, προνοώντας εγκαίρως για τους αδικουμένους, τιμωρεί εκείνους που αδικούν. Και ο Χριστός μάλιστα χρησιμοποιεί κάποιον παρόμοιο τρόπο, απευθύνοντας έκκληση μάλλον με τη μορφή προφητείας και μιμούμενος αυτόν που θρηνεί, λέγοντας: «Αλίμονό σου, Χοραζίν, αλίμονό σου, Βηθσαϊδά». Και πάλι, όπως όταν λέει: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες».

Και ενώ γεννούσε με μεγάλη δυσκολία, της είπε η μαία: «Έχε θάρρος, διότι και αυτός είναι για σένα υιός». Και καθώς παρέδιδε την ψυχή της (διότι πέθαινε), τον ονόμασε Υιό της οδύνης μου. Και ενώ το πένθος βρισκόταν ακόμη στην ακμή του, ο Ρουβήν πρόσθεσε στη θλίψη ατιμάζοντας την κλίνη του πατέρα του. Αυτό το έφερε τόσο βαρέως, ώστε ακόμη και όταν πέθαινε καταράστηκε το παιδί του, σε μια στιγμή δηλαδή που οι γονείς τρέφουν τη μεγαλύτερη συμπάθεια προς τα παιδιά τους, και μάλιστα ενώ ήταν ο πρωτότοκος από όλους τους άλλους· γεγονός που δεν στερείται σημασίας ως προς τη γονική φιλοστοργία. Όλα αυτά όμως τα παραμέρισε η σφοδρότητα της λύπης, και αφού τον κάλεσε του έλεγε: «Ρουβήν, πρωτότοκέ μου, ισχύ μου και αρχή των τέκνων μου, σκληρέ στη συμπεριφορά, και σκληρέ αυθάδη· συμπεριφέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό μην υπερχειλίσεις· διότι ανέβηκες στην κοίτη του πατέρα σου· τότε μόλυνας το κρεβάτι στο οποίο ανέβηκες». Όταν δε μεγάλωσε ο υιός της αγαπημένης του συζύγου, και προσδοκούσε ότι θα έχει αυτόν ως παρηγοριά για τη λύπη του εξαιτίας εκείνης, τότε του προκλήθηκαν ποικίλες συμφορές εξαιτίας του· διότι τα αδέλφια, αφού έβαψαν τον χιτώνα του με αίμα και τον έδειξαν στον πατέρα, του προξένησαν πολυποίκιλο πένθος.

Και στον μεν Ρουβήμ προσάπτει αυθάδεια και θρασύτητα και την παρανομία του στην πατρική κλίνη, του οποίου μάλιστα προλέγει ότι οι απόγονοι θα είναι λίγοι· διότι αυτό δηλώνει το «ως ύδωρ μη εκζέσης», αντί του «να μη θερμανθείς προς πολυγονία».