Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 5:24

«Και έζησε ο Ιαρέδ εκατόν εξήντα δύο έτη και γέννησε τον Ενώχ»· έπειτα λέει: «Και ευαρέστησε ο Ενώχ στον Θεό και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός». Παρατήρησε, λοιπόν, πριν απ' όλα τα άλλα, ότι ονομάζονται μεν οι απόγονοι του Κάιν και προχωρά η αφήγηση για τη διαδοχή των γενεών. Όμως, δεν αναφέρεται σαφώς σε πόσο αριθμό ετών εκτείνεται ο χρόνος της ζωής του καθενός, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους απογόνους του Σηθ. Διότι εκεί έχει καταγραφεί με ακρίβεια ο χρόνος του καθενός, πώς και πόσο έζησε, και πριν από τη γέννηση των παιδιών του, και μετά από αυτό· και μάλιστα λεπτομερώς και με ακρίβεια μπορεί κανείς να τα μάθει αυτά από τις ιερές Γραφές.

Διότι ο Αδάμ γεννά τον Σηθ κατά τη μορφή του και κατ' εικόνα του. Για να μην νομίσει κανείς ότι άλλος ήταν εκείνος που πλάστηκε και άλλοι εκείνοι που γεννήθηκαν, για αυτό τον λόγο λέει η Γραφή: «κατά τη μορφή του και κατ' εικόνα του». Ο Σηθ δε γεννά τον Ενώς, ο Ενώς τον Καϊνάν, ο Καϊνάν τον Μαλελεήλ, ο Μαλελεήλ τον Ιάρεδ και ο Ιάρεδ τον Ενώχ, ο Ενώχ τον Μαθουσάλα, ο Μαθουσάλας τον Λάμεχ, ο Λάμεχ τον Νώε, και έγινε ο κατακλυσμός, όχι αλληγορικά αλλά πραγματικά, και χάθηκε κάθε ψυχή, ενώ απέμειναν «οκτώ ψυχές» ανθρώπων. Εάν πάλι ακούσεις για ψυχές, μην νομίσεις ότι στερούνταν σωματικού πλάσματος. Διότι από το ένα συστατικό στοιχείο ονομάζεται ολόκληρος ο άνθρωπος. Λέει δηλαδή η Γραφή: «Κατέβηκε ο Ιακώβ στην Αίγυπτο με εβδομήντα πέντε ψυχές», όχι επειδή οι ψυχές ακολουθούσαν χωρίς σώματα, αλλά μαζί με τα σώματα· συνεπώς, ολόκληρο τον άνθρωπο τον ονόμασε ψυχές. Και «ήμασταν στο πλοίο περίπου ογδόντα ψυχές», λέει ο Λουκάς, ο οποίος συνέγραψε τις Πράξεις των Αποστόλων. Και η συνήθεια συνηθίζει να αποκαλεί τους δούλους σώματα. Είναι κύριος, λέει, εκατό σωμάτων· τα οποία όμως έχουν και ψυχές. Επειδή δε η εξουσία των ανθρώπων κυριεύει τα σώματα αλλά όχι τις ψυχές, για τον λόγο αυτόν εύλογα αποκάλεσαν τους δούλους σώματα (που συνυπάρχουν) με τις ψυχές, για να υποδείξουν τη χρήση των σωμάτων. Και εξήλθε ο Νώε από την κιβωτό, έχοντας γεννήσει τον Σημ, τον Χαμ και τον Ιάφεθ.

α. Βαρβαρισμός. Διότι εξ αρχής ο Αδάμ, αφού πλάστηκε την έκτη ημέρα από χώμα και έλαβε το εμφύσημα της ζωής, ζωογονήθηκε (επειδή δεν άρχισε να πλάθεται από την πέμπτη ημέρα και ολοκληρώθηκε την έκτη, όπως νομίζουν μερικοί· διότι είναι εσφαλμένη η σκέψη όσων το λέγουν αυτό), και ήταν απλός και άκακος, χωρίς να έχει αποκτήσει κανένα άλλο όνομα, ούτε είχε λάβει κάποια ονομασία που να υποδηλώνει διάκριση δοξασίας, φρονήματος ή τρόπου ζωής, παρά ονομάστηκε μόνο Αδάμ, το οποίο ερμηνεύεται «άνθρωπος». Γι' αυτόν πλάθεται από τον ίδιο γυναίκα όμοιά του, από το ίδιο σώμα, δια του ίδιου εμφυσήματος. Και γεννιούνται σε αυτόν παιδιά, άρρενα και θήλεα. Και αφού έζησε εννιακόσια τριάντα έτη, απέδωσε το χρεών. Παιδί αυτού υπήρξε ο Σηθ, γιος δε αυτού ο Ενώς, και κατά διαδοχήν ο Καϊνάν, ο Μαλελεήλ και ο Ιάρεδ. Όπως δε περιέχει η παράδοση που έφτασε σε εμάς, από τότε άρχισε να εμφανίζεται η κακομηχανία στον κόσμο, και από την αρχή μεν δια της παρακοής του Αδάμ, έπειτα δε δια της αδελφοκτονίας του Κάιν, τώρα δε, στα χρόνια του Ιάρεδ και μετέπειτα, η φαρμακεία και η μαγεία, η ασέλγεια, η μοιχεία και η αδικία. Δεν υπήρχε δε κανένα άλλο φρόνημα, καμία διαφορετική δοξασία, αλλά μία γλώσσα και ένα γένος διεσπαρμένο πάνω στη γη εκείνον τον καιρό. Σε αυτόν δε τον Ιάρεδ γεννιέται παιδί με το όνομα Ενώχ, ο οποίος «ευαρέστησε τον Θεό και δεν βρισκόταν πλέον· διότι τον μετέθεσε ο Θεός» και «δεν είδε θάνατο». Ο Ενώχ δε γεννά τον Μαθουσάλα, ο Μαθουσάλας τον Λάμεχ, και ο Λάμεχ τον Νώε.

Ότι και το επτά είναι τέλειος αριθμός. Εʹ. Την έβδομη ημέρα κατέπαυσε ο Θεός από όλα τα έργα Του. Επτά εκδικήσεις απέτισε εκείνος που σκότωσε τον Κάιν. Διότι ο μιαρός διέπραξε επτά αμαρτίες: φθόνο, δόλο, αδελφοκτονία, έγινε ο πρώτος διδάσκαλος των φόνων, αποτέλεσε έτσι μίασμα για τη ζωή, λύπησε τους γονείς του, και είπε ψέματα στον Θεό. Υπέπεσε λοιπόν και σε επτά τιμωρίες: κατοικούσε σε καταραμένη γη, την εργαζόταν άκαρπα, αναστέναζε, έτρεμε, εκδιώχθηκε από το πρόσωπο (του Θεού), αγωνιούσε για όποιον περαστικό συναντούσε, και έφερε ένα σημάδι που τον καθιστούσε γνωστό σε όλους. Έβδομος μετά τον Αδάμ ήταν ο Ενώχ, ο οποίος ευαρέστησε τον Θεό, και όπως το σιτάρι από τα ζιζάνια, χωρίστηκε από τους ασεβείς. Επτά έτη την πρώτη φορά, και επτά τη δεύτερη, δούλεψε ο Ιακώβ στον Λάβαν για τη Ραχήλ.

Αφού λοιπόν κρίναμε και εμείς με σώφρονα λογισμό, αγαπήσαμε να μιμηθούμε ένα τέτοιο παράδειγμα, και αποδεχθήκαμε ως επωφελή και ωφελιμότατη για εμάς τη διήγηση του λόγου, θέτοντας ως ευχή, σύμφωνα με το πρότυπο εκείνου που αναφέρθηκε, να επικαλούμαστε το όνομα του δημιουργού και δεσπότη των πάντων με βέβαιη και αγαθή ελπίδα. Αλλά βέβαια, μετά τον προαναφερθέντα, κάποιος άλλος «ευαρέστησε τον Κύριο και δεν βρισκόταν πλέον», όπως λέει ο Μωυσής, «διότι τον μετέθεσε ο Θεός» εξαιτίας της άκρας τελείωσής του στην αρετή. Διότι δυσεύρετος είναι ο αληθινά σοφός. Τέτοιος θα ήταν ο τέλειος κατά Θεόν, αυτός που έχει μετατεθεί μακριά από τις συναναστροφές των πολλών. Διότι αυτός που δεν είναι τέτοιος, κυνηγώντας τις αγορές και τα δικαστήρια, τα καπηλειά και το εμπόριο, και το μεγάλο πλήθος, σπρωχνόμενος και σπρώχνοντας, καταπίνεται μέσα στον ίδιο τον βυθό της κακίας· ενώ εκείνος που έχει ληφθεί από τον Θεό και έχει μετατεθεί από τα επίγεια στα επουράνια, είναι μεν αφανής και δυσεύρετος στους ανθρώπους, αλλά έχοντας γίνει φίλος του Θεού, έχει βρεθεί από τον Θεό. Αυτόν συνηθίζεται στους Εβραίους να τον ονομάζουν Ενώχ· και το όνομά του θα μπορούσε να σημαίνει τη χάρη του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, θεωρήσαμε ότι είναι μακάριο να μιμείται κανείς τον βίο αυτού του αγαθού προτύπου. Τρίτος μετά από αυτούς πάλι, φάνηκε ένας άλλος, «άνθρωπος δίκαιος», ο Νώε, για τον οποίο δόθηκε η μαρτυρία ότι ήταν τέτοιος «στη γενεά του».

Μετατέθηκε, λοιπόν, ο Ενώχ επειδή ευαρέστησε τον Θεό· παραβλέπω, λοιπόν, πάλι το γεγονός ότι εκείνος μεν ήταν τριακοσίων εξήντα πέντε ετών και είχε διανύσει όλο του τον βίο, ενώ η παιδίσκη που προβάλλεται τώρα ενώπιόν μας ήταν μόλις τριών ετών, όταν, έχοντας καταπιαστεί με τα υπερφυή έργα και τις χάριτες και έχοντας αρχίσει από τότε επάνω στη γη, αμέσως έπειτα εδραίωσε από τη γη ως τον ουρανό το κλέος της που συμπεριέλαβε τα πάντα. Αλλά μετέθεσε και εκείνον ο Θεός. Άραγε όμως στον ουρανό; Μη γένοιτο. «Διότι κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ο οποίος, για χάρη μας, έγινε όμοιος με εμάς γεννηθείς από αυτήν εδώ την αγία Παρθένο, «εκείνος που υπάρχει στον ουρανό».

Αν λοιπόν είναι γραμμένο ότι ο Ενώχ μετατέθηκε από τον Θεό πάνω στη γη, οπωσδήποτε μεταφέρθηκε σε χώρο κατώτερο από αυτόν που έχει δοθεί τώρα στην Παρθένο· διότι τίποτε πάνω στη γη δεν είναι ιερότερο από τα Άγια των Αγίων. Έπειτα, το δικό του γεγονός δεν ωφέλησε τόσο πολύ το ανθρώπινο γένος, ούτε κατάργησε την αμαρτία, ούτε συνέβαλε στη δικαιοσύνη, με αποτέλεσμα μετά από αυτόν, στην τρίτη γενιά, να συμβεί εκείνος ο παγκόσμιος κατακλυσμός. Τώρα όμως, σε αυτήν και μέσω αυτής έχει φανερωθεί η ανακαίνιση του κόσμου, και μέσω αυτής ο ουρανός άνοιξε και πάλι διάπλατα τις πύλες σε εμάς, στέλνοντας όχι ραγδαία, φοβερή και ολέθρια για κάθε πνοή βροχή, αλλά τη δροσιά του Πνεύματος, την κοινή γλυκύτητα των ψυχών μας, το υπέρλογο και μέγα και «απρόσιτο φως», «το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Διότι το ότι είναι αληθινά αυτά που λέμε, το αποδεικνύει αυτός ο δίκαιος. Επειδή, λέει, αφού γέννησε τον Μαθουσάλα, ο Ενώχ ευαρέστησε τον Θεό, και δεν συνέχισε να ασκεί την αρετή για μικρό χρονικό διάστημα, αλλά, λέει, για διακόσια χρόνια. Και επειδή μετά την παράβαση του πρωτοπλάστου βρέθηκε άνθρωπος που ανέβηκε στην ίδια την κορυφή της αρετής και αναιρούσε το αμάρτημα του προπάτορα μέσω της δικής του ευαρέστησης στον Θεό, δες την υπερβάλλουσα φιλανθρωπία του αγαθού Θεού. Επειδή βρήκε κάποιον που μπόρεσε να αναιρέσει το αμάρτημα του Αδάμ, αποδεικνύοντας μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι, μη θέλοντας να επιφέρει τον θάνατο στο γένος μας, καταδίκασε μεν εξαιτίας της παράβασης της εντολής εκείνον που είχε λάβει την εντολή, τούτον όμως τον μεταθέτει ζωντανό. Και ευαρέστησε, λέει, ο Ενώχ τον Θεό, και δεν βρισκόταν πια, διότι τον μετέθεσε ο Θεός. Βλέπεις τη σοφία του Δεσπότου; Τον μετέθεσε ζωντανό, δεν του χάρισε όμως την αθανασία, για να μην εξασθενήσει τον φόβο του αμαρτήματος, αλλά άφησε αυτόν τον φόβο να ακμάζει στο γένος των ανθρώπων. Γι' αυτό πάλι, αμυδρά, τρόπον τινά, και κεκαλυμμένα θέλει να ανακαλέσει την απόφαση την οποία εξέδωσε κατά του Αδάμ. Όμως δεν το κάνει αυτό φανερό, ώστε ο φόβος να λειτουργήσει ως μέσο σωφρονισμού. Γι' αυτό μετέθεσε τον Ενώχ, επειδή τον ευαρέστησε. Εάν όμως κάποιος ήθελε να περιεργαστεί το ζήτημα και να ρωτήσει: «Και πού τον μετέθεσε;» και «Άραγε ζει μέχρι σήμερα;»

Ας μαθαίνει να μην ακολουθεί ανθρώπινους λογισμούς και να μην περιεργάζεται τα έργα του Θεού, αλλά να πιστεύει σε όσα λέγονται. Διότι, όταν ο Θεός αποφαίνεται κάτι, δεν πρέπει να εναντιώνεται κανείς σε όσα έχουν λεχθεί, αλλά να θεωρεί τα λόγια του Θεού πιο αξιόπιστα, ακόμη και αν αυτά δεν ανήκουν σε εκείνα που βρίσκονται μπροστά στους δικούς μας οφθαλμούς. Διότι η Θεία Γραφή είπε ότι τον μετέθεσε, και μάλιστα ότι τον μετέθεσε ζωντανό και χωρίς να γευθεί θάνατο, αλλά, λόγω της προσωπικής του ευαρέστησης προς τον Θεό, στάθηκε ανώτερος από την απόφαση που είχε εκδοθεί εναντίον του ανθρωπίνου γένους. Το πού, όμως, τον μετέθεσε και πώς ζει τώρα, αυτό δεν το προσέθεσε.

Δες τον Θεό πώς μας παιδαγωγεί σταδιακά. Μετέθεσε τον Ενώχ· αυτό δεν είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Μας παιδαγώγησε αυτό για την ανάληψη του Ηλία. Πάλι, έκλεισε τον Νώε μέσα στην κιβωτό· ούτε αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Μας παιδαγώγησε αυτό για τον εγκλεισμό του προφήτη μέσα στο κήτος. Έτσι και τα παλαιά γεγονότα χρειάστηκαν προδρόμους και τύπους. Διότι, όπως ακριβώς σε μια σκάλα το πρώτο σκαλοπάτι παραπέμπει στο δεύτερο, και από το πρώτο δεν είναι δυνατόν να φτάσει κανείς στο τέταρτο, και τούτο στο άλλο, ώστε εκείνο να γίνει οδός για τούτο· ούτε είναι δυνατόν πριν από το πρώτο να φτάσει κανείς στο δεύτερο· έτσι συμβαίνει και εδώ. Και παρατήρησε τα σημεία των σημείων· και θα το δεις αυτό στη σκάλα που είδε ο Ιακώβ: Επάνω, λέει, στηριζόταν ο Κύριος, και κάτω άγγελοι ανέβαιναν και κατέβαιναν. Προφητευόταν ότι ο Πατέρας έχει Υιό· έπρεπε να γίνει αυτό πιστευτό. Από πού θέλεις να σου δείξω τα σημεία του; Από πάνω προς τα κάτω, ή από κάτω προς τα πάνω; Έπρεπε να γίνει γνωστό ότι γεννά απαθώς· γι' αυτό γεννάει πρώτα μια στείρα. Μάλλον όμως, ας αναγάγουμε τον λόγο υψηλότερα· έπρεπε να γίνει πιστευτό ότι προέρχεται από Αυτόν. Τι συμβαίνει λοιπόν; Γίνεται αυτό, αμυδρά βέβαια, καθώς πρόκειται για τύπο και σκιά, ωστόσο γίνεται· και προχωρώντας γίνεται κάπως πιο σαφές. Από άνδρα μόνο προέρχεται γυναίκα, και εκείνος παραμένει ακέραιος. Πάλι, για την εκ Παρθένου κύηση έπρεπε να υπάρξει κάποιο τεκμήριο. Γεννά μια στείρα όχι μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη και τρίτη και πολλές φορές.

Διότι αυτή η περιτομή δεν είναι αναγκαία για όλους, αλλά μόνο για εσάς, ώστε, όπως προείπα, να υποστείτε αυτά που τώρα δικαίως υφίστασθε. Ούτε εκείνο το ανωφελές βάπτισμα των δεξαμενών δεχόμαστε· διότι δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτό το βάπτισμα της ζωής. Γι' αυτό και φώναξε δυνατά ο Θεός, ότι: Τον εγκαταλείψατε, την πηγή του ζωντανού νερού, και σκάψατε για τους εαυτούς σας δεξαμενές ραγισμένες, οι οποίες δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό. Και εσείς μεν, που είστε περιτετμημένοι στη σάρκα, έχετε ανάγκη τη δική μας περιτομή, εμείς δε, έχοντας αυτήν, δεν έχουμε καμία ανάγκη από εκείνη. Διότι αν ήταν αναγκαία, όπως νομίζετε, ο Θεός δεν θα έπλαθε τον Αδάμ απερίτμητο, ούτε θα επέβλεπε με ευμένεια στα δώρα του Άβελ, ο οποίος πρόσφερε θυσίες ενώ βρισκόταν σε ακροβυστία της σάρκας, ούτε θα ευαρεστούσε τον Θεό ο Ενώχ όντας σε ακροβυστία, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός.

Έπειτα η Γραφή εξηγεί τη μακροζωία, και αριθμεί τα έτη εκείνων των ανθρώπων, και αναφέρει ότι: «Έζησε ο Αδάμ εννιακόσια τριάντα έτη και πέθανε». Ο Σηθ εννιακόσια δώδεκα έτη και πέθανε. Ο Ενώς εννιακόσια πέντε έτη και πέθανε. Ο Καϊνάν εννιακόσια δέκα έτη και πέθανε. Ο Μαλελεήλ οκτακόσια ενενήντα πέντε έτη και πέθανε. Ο Ιάρεδ εννιακόσια εξήντα δύο έτη και πέθανε. Αυτός έζησε περισσότερο από όλους, και ξεπέρασε τον Αδάμ κατά τριάντα δύο έτη, αλλά και πάλι πέθανε. Ο Ενώχ τριακόσια εξήντα πέντε έτη. Για αυτόν η Γραφή δεν ανέφερε ότι πέθανε, αλλά ότι μετά τη γέννηση του Μαθουσάλα «ευαρέστησε τον Θεό και μετατέθηκε, και δεν βρισκόταν πια, διότι τον μετέθεσε ο Θεός».