Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 6:11

Ας δούμε, λοιπόν, σε ποια εποχή ευαρέστησε ο Νώε τον Θεό, όπως είναι γραμμένο: «Και είδε ο Κύριος ο Θεός ότι πληθύνθηκαν οι κακίες των ανθρώπων πάνω στη γη και ο καθένας διαλογίζεται στην καρδιά του με επιμέλεια τα πονηρά όλες τις ημέρες»· και έπειτα από άλλα λέγει: «Ο Νώε όμως βρήκε χάρη ενώπιον του Κυρίου του Θεού»· και πάλι λέγει: «Στον Θεό ευαρέστησε ο Νώε». Το σε ποια εποχή ευαρέστησε, το δηλώνει: «Διεφθάρη», λέγει, «η γη ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη από αδικία. Και είδε ο Κύριος ο Θεός τη γη, και ήταν διεφθαρμένη, διότι κάθε σάρκα είχε διαφθείρει τον δρόμο της πάνω στη γη».

Είδες πώς, εξαιτίας της κακίας, τους αποκαλεί σάρκα και όχι ανθρώπους; Και πάλι στη συνέχεια, όπως πολύ σύντομα θα διαπιστώσετε, η Θεία Γραφή τους ονομάζει γη, επειδή είχαν αναλωθεί στα γήινα φρονήματα· διότι λέει: «Εφθάρη δε η γη ενώπιον του Θεού»· δεν αναφέρεται στην αισθητή γη, αλλά ονομάζει γη εκείνους που την κατοικούν.

Ομιλία ΚΔʹ. Ο Νώε γέννησε τρεις υιούς, τον Σημ, τον Χαμ και τον Ιάφεθ· η δε γη διεφθάρη ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη από αδικία. αʹ. Εξαιρετικά μας ωφέλησε χθες η γενεαλογία του δικαίου Νώε. Διότι γνωρίσαμε έναν θαυμαστό τρόπο γενεαλογίας, και είδαμε τον δίκαιο να αναδεικνύεται όχι από τη λαμπρότητα των προγόνων του, αλλά από την αρετή της δικής του συμπεριφοράς, χάρη στην οποία έλαβε τόσο σπουδαία μαρτυρία από τη θεία Γραφή: «Ο Νώε», λέει, «ήταν άνθρωπος δίκαιος, τέλειος στη γενεά του· ο Νώε ευαρέστησε τον Θεό». Σε αυτά τα σύντομα λόγια, άλλωστε, αφιερώσαμε χθες ολόκληρη τη διδασκαλία μας. Διότι η φύση των θείων λογίων με λίγα λόγια φανερώνει μεγάλο πλούτο νοημάτων, και χαρίζει ανέκφραστο θησαυρό σε όσους επιθυμούν να τα ερευνούν με ακρίβεια. Γι' αυτό σας παρακαλώ, ας μην προσπερνάμε επιπόλαια τίποτε από όσα περιέχονται στη θεία Γραφή, αλλά, ακόμη κι αν πρόκειται για κατάλογο ονομάτων ή για ιστορική διήγηση, ας ανιχνεύουμε τον κρυμμένο θησαυρό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός έλεγε: «Ερευνάτε τις Γραφές». Επειδή δεν είναι παντού δυνατό να βρει κανείς επιφανειακά το νόημα των γραφομένων, αλλά έχουμε ανάγκη από πολλή έρευνα, ώστε να μη μας διαφύγει τίποτε από όσα βρίσκονται στο βάθος.

βʹ. Για να μάθουμε, λοιπόν, πώς, ενώ όλοι αυτοί επιδείκνυαν πολλή λύσσα και μανία, αυτός ο δίκαιος έμεινε μόνος του να κατορθώνει τον άθλο της σωφροσύνης μαζί με την υπόλοιπη αρετή, μέχρις ότου έφτασε στο πεντακοσιοστό έτος της ηλικίας του. Διότι, αφού πρώτα είπε: «Ήταν ο Νώε πεντακοσίων ετών», τότε προσθέτει: «Και εγέννησε ο Νώε τρεις υιούς». Είδες, αγαπητέ, την υπερβάλλουσα εγκράτεια του δικαίου; Διότι ας μην τα προσπεράσουμε αυτά επιφανειακά, αλλά, αναλογιζόμενοι τόσο εκείνη την εποχή όσο και την κακία που επικρατούσε σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος εξαιτίας της μεγάλης ραθυμίας, ας σκεφτούμε πόση αρετή και φιλόθεη διάθεση απαιτούνταν, ώστε σε ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα να χαλιναγωγήσει τη λύσσα της επιθυμίας, να βαδίσει αντίθετα από όλους τους άλλους, και να απέχει όχι μόνο από την παράνομη συνεύρεση, αλλά και από τη νόμιμη, εκείνη δηλαδή που είναι απαλλαγμένη από κατηγορίες. «Και εγέννησε», λέει, «ο Νώε τρεις υιούς, τον Σημ, τον Χαμ και τον Ιάφεθ. Διεφθάρη δε η γη ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη από αδικία». Μου φαίνεται ότι αυτός ο δίκαιος, υπηρετώντας την οικονομία του Θεού, συγκατατέθηκε πλέον στη συνεύρεση και απέκτησε αυτά τα παιδιά.

Επειδή, λοιπόν, εξαιτίας του μεγέθους της κακίας και της υπερβολικής πονηρίας επρόκειτο να καταλάβει την οικουμένη πανωλεθρία, ο φιλάνθρωπος όμως Θεός ήθελε να αφήσει τον δίκαιο σαν κάποια ρίζα και προζύμι, ώστε να γίνει, μετά τον αφανισμό εκείνων, η απαρχή για όσους επρόκειτο να υπάρξουν στο μέλλον· για την αιτία αυτή, αφού απέκτησε αυτά τα τρία τέκνα έπειτα από πεντακόσια χρόνια, σταμάτησε σε αυτά, αποδεικνύοντας μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι το έπραξε αυτό υπηρετώντας τη μελλοντική φιλανθρωπία που επρόκειτο να επιδείξει ο Θεός προς το ανθρώπινο γένος. Και για να μάθεις ότι αυτά τα λόγια δεν είναι απλώς κάποια εικασία, πρόσεξε την ακρίβεια της Γραφής. Διότι, αφού ανέφερε ότι ο δίκαιος απέκτησε τους τρεις υιούς, αμέσως πρόσθεσε: «Διεφθάρη δε η γη ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη από αδικία».

Είδες μέσα στην ίδια φύση τη μεγάλη και απερίγραπτη διαφορά; Διότι για μεν τον δίκαιο έλεγε η Γραφή: «Ο Νώε ήταν άνθρωπος δίκαιος, τέλειος στη γενεά του»· για όλους δε τους υπόλοιπους λέει: «Διεφθάρη η γη ενώπιον του Θεού και γέμισε η γη από αδικία». Με το όνομα της γης ονομάζει το πλήθος των ανθρώπων.

Επειδή δηλαδή όλες οι πράξεις τους ήταν γήινες, γι' αυτό με τη λέξη της γης φανερώνει την ευτέλειά τους και την υπερβολή της κακίας τους. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση του πρωτοπλάστου, μετά την παράβαση και την αφαίρεση της δόξας που προηγουμένως τον περιέβαλλε, υποβάλλοντάς τον στο επιτίμιο του θανάτου έλεγε: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις»· έτσι λοιπόν και εδώ, επειδή ήταν μεγάλη η έξαρση των κακών, λέει: «Διεφθάρη δε η γη». Και δεν είπε απλώς: «Διεφθάρη δε η γη», αλλά: «ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη από αδικία». Με το να πει «διεφθάρη», φανέρωσε όλη την κακία τους.

Διότι δεν μπορεί να λεχθεί ότι κατέστησαν εαυτούς υπόλογους για ένα και δύο αμαρτήματα, αλλά διέπρατταν όλες τις παρανομίες με μεγάλη αφθονία· γι' αυτό και προσέθεσε: «Και γέμισε η γη από αδικία». Δεν επιδίδονταν στην κακία απλώς, ούτε τυχαία, αλλά επιδείκνυαν κάθε αμαρτία με μεγάλη ένταση. Και πρόσεξε πώς πλέον δεν ανέχεται να τους αξιώσει ούτε καν μιας απλής μνείας, αλλά τους αποκαλεί με το όνομα της γης, δεικνύοντας έτσι και την υπερβολή της κακίας, και το μέγεθος της αγανακτήσεως του Θεού. «Διεφθάρη δε η γη», λέγει, «ενώπιον του Θεού», τουτέστιν, διέπρατταν τα πάντα ενάντια στα προστάγματα του Θεού, καταπατώντας τις εντολές του Θεού και προδίδοντας, εξαιτίας της δικής τους ραθυμίας, τον διδάσκαλο που έχει εναποτεθεί μέσα στην ανθρώπινη φύση.

Και γέμισε, λέγει, η γη από αδικία. Είδες, αγαπητέ, πόσο μεγάλο κακό είναι η αμαρτία, πώς τους καθιστά ανάξιους ακόμη και αυτής της προσωνυμίας, του να ονομάζονται δηλαδή πλέον άνθρωποι; Άκουσε πάλι και τα επόμενα: Και είδε Κύριος ο Θεός τη γη, και ήταν διεφθαρμένη.

Τι ήταν, λοιπόν, φυσικό να αισθανθεί εκείνος ο δίκαιος τότε, βλέποντας τα ύδατα να κορυφώνονται σε τόσο μεγάλο ύψος; Διότι, λέει η Γραφή, το ύδωρ υψώθηκε δεκαπέντε πήχεις πάνω από τα όρη. Θυμήσου εδώ, αγαπητέ, τα όσα ελέχθησαν από τον Δεσπότη, όταν έλεγε: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμά μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες»· και πάλι: «Διεφθάρη η γη, και γέμισε η γη από αδικία»· και, «Είδε ο Κύριος τη γη, και ήταν διεφθαρμένη, διότι κάθε σάρκα είχε διαφθείρει την οδό της». Επειδή, λοιπόν, η οικουμένη χρειαζόταν ολοκληρωτικό καθαρμό, και έπρεπε να αποκαθαρθεί από κάθε ρύπο, να εξαλειφθεί όλη η ζύμη της προηγούμενης πονηρίας, και να μην απομείνει ούτε ίχνος της κακίας, αλλά να επέλθει, τρόπον τινά, μια αναστοιχείωση, όπως ακριβώς ένας άριστος τεχνίτης, όταν λάβει ένα σκεύος που έχει παλιώσει από τον χρόνο και έχει φθαρεί, ας πούμε, από τη σκουριά, το ρίχνει στη φωτιά, το κάνει να αποβάλει όλη τη σκουριά, το αναπλάθει, το ανακατασκευάζει και το επαναφέρει στην αρχική του ομορφιά· έτσι και ο δικός μας Δεσπότης, αφού καθάρισε ολόκληρη την οικουμένη με τον τότε κατακλυσμό και, τρόπον τινά, την ελευθέρωσε από την κακία των ανθρώπων, τον μολυσμό και τη μεγάλη φθορά, την κατέστησε λαμπρότερη, αποκαλύπτοντάς μας εκ νέου το φαιδρό της πρόσωπο, χωρίς να επιτρέψει να παραμείνει ούτε ίχνος από την προηγούμενη ασχήμια.

Εισέρχονταν δε οι υιοί του Θεού (της γενεάς του Ενώς) προς τις θυγατέρες των απογόνων του Κάιν και τους γεννούσαν ανθρώπους, τους φημισμένους ανέκαθεν γίγαντες. Θα πω δε εδώ και κάτι το αστείο. Διότι, όπως ακριβώς οι όνοι, επιβαίνοντας στις φοράδες, γεννούν ισχυρούς ημιόνους, έτσι έπρατταν και εκείνοι τότε. Αλλά για τη γέννηση μεν των ημιόνων οι άνθρωποι χαίρονται, για τη γέννηση όμως των γιγάντων ο Θεός λυπόταν, εξαιτίας της αθέμιτης μείξης εκείνων των θυγατέρων του Κάιν, και, απειλώντας με ολοκληρωτική καταστροφή λόγω της οργής Του, έλεγε: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο εδημιούργησα, από το πρόσωπο της γης, από άνθρωπο έως κτήνος, και από ερπετά έως τα πτηνά του ουρανού», διότι «φθάρηκε η γη ενώπιόν μου», «και γέμισε η γη από αδικία εξαιτίας τους, και ιδού, εγώ θα καταστρέψω αυτούς και τη γη». Φανερώνοντας λοιπόν τη μεγάλη υπερβολή της κακίας τους και τη δίκαιη αγανάκτησή Του: «Φθάρηκε», λέει, «η γη και γέμισε η γη από την αδικία τους». Γι' αυτό λοιπόν και δρέπουν ως δίκαιο μισθό των έργων τους τον πνιγμό. «Ο Νώε όμως ήταν άνθρωπος», πράγμα που δηλώνει ότι οι υπόλοιποι δεν ήταν άνθρωποι, ακόμη κι αν φαίνονταν ως άνθρωποι, αλλά φαίνονταν ως κτήνη στον Θεό εξαιτίας του κτηνώδους βίου τους, «ο Νώε όμως, όντας άνθρωπος δίκαιος και τέλειος στη γενεά του, ευαρέστησε τον Θεό» και βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού. «Και είπε ο Θεός προς τον Νώε.

Τι έπρεπε λοιπόν να κάνει για αυτούς και δεν το έκανε; Τους έπλασε, τους πλήθυνε, τους χάρισε την απόλαυση αμέτρητων αγαθών, τους ανέχθηκε όταν αμαρτάναν, και όταν μολύνθηκαν μαζί με εκείνες τις θυγατέρες του Κάιν δεν τους χτύπησε αμέσως, αλλά με μακροθυμία τους ανέχθηκε για εκατόν είκοσι χρόνια, έστω και αν τα είκοσι χρόνια τα αναίρεσε η κορύφωση της κακίας τους. Διότι, εκείνους που δεν τους ωφέλησαν τα εκατό χρόνια, τι επρόκειτο να τους ωφελήσουν τα είκοσι; Και ποιο είναι το κέρδος μιας ζωής που γίνεται πρόξενος αιώνιας κολάσεως; Καθιστά λοιπόν τον Νώε κήρυκα σε αυτούς για την απειλή της αγανάκτησής Του. Κατασκευάζοντας δε την κιβωτό και διδάσκοντας έμπρακτα την έλευση του κατακλυσμού, κηρύττοντάς τους όσα άκουσε από τον Θεό, ότι η γη διεφθάρη και γέμισε από την αδικία των ανθρώπων, και ότι ήρθε ο καιρός της καταστροφής κάθε ανθρώπου, και ότι η γη θα καταστραφεί με κατακλυσμό πολλών υδάτων, και γενικώς κηρύττοντάς τους όσα άκουσε από τον Θεό, εκείνοι τον αποκαλούσαν φλύαρο και απατημένο γέροντα. Γι' αυτό και ο Θεός δικαίως τους κατέστρεψε ολοσχερώς, ώστε και τη δική τους κακία να τερματίσει και εμάς που τα ακούμε αυτά να μας αποτρέψει από το να αμαρτάνουμε, ακούγοντας πώς η αμαρτία έγινε αιτία πανωλεθρίας των ανθρώπων και κάθε σάρκας. Γι' αυτό και παρακαλώ όλους όσους ακούν αυτά τα θεία και αψευδή λόγια, να προφυλάσσουν τους εαυτούς τους από τη θεομίσητη και ολέθρια αμαρτία.

Και ότι ο Νώε βρέθηκε να είναι ο μόνος άνθρωπος τότε, επειδή φύλαξε αλώβητο το «κατ' εικόνα» και διατήρησε ανέπαφο το «καθ' ομοίωσιν», ενώ οι υπόλοιποι ήταν άνθρωποι μεν κατά το σχήμα, στην πραγματικότητα όμως διεφθαρμένη γη. «Διεφθάρη», λέει, «η γη ενώπιον του Θεού και γέμισε η γη αδικία. Και είδε ο Θεός τη γη, και ήταν διεφθαρμένη».

Αλλά επειδή «διεφθάρη η γη ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη αδικία» από τους κατοίκους της γης, «και είδε ο Θεός τη γη, και ήταν διεφθαρμένη, διότι κάθε σάρκα διέφθειρε την οδό της πάνω στη γη», και δεν υπήρχε εκεί ίχνος μετάνοιας ή σκέψη επιστροφής, αλλά κάθε λογική σάρκα, από μικρού έως μεγάλου, κατρακύλησε σε παράλογες πράξεις και διεφθάρη φοβερά από την υπερβολή της κακίας, τότε λοιπόν και η απειλή του κατακλυσμού, με δίκαιη κρίση και θεία αγανάκτηση, εξαγγέλθηκε στον Νώε πριν από εκατόν είκοσι χρόνια, και κηρυσσόταν αυτή η απειλή επί εκατό χρόνια με έργα και με λόγια· με έργα μεν, επειδή χτιζόταν η κιβωτός, με λόγια δε, από όσα έλεγε ο Νώε, έστω κι αν τον περιφρονούσαν. «Και ήταν ο Νώε πεντακοσίων ετών», όταν φανερώθηκε η πανωλέθρια απόφαση του κατακλυσμού· και η κιβωτός χτιζόταν επί εκατό χρόνια, και έγινε ο κατακλυσμός, και ο Νώε ήταν, λέει, εξακοσίων ετών.

Ας προσέξουμε λοιπόν με ακρίβεια μήπως ο Θεός βλέπει και σε εμάς μια τέτοια ολόσωμη ψυχική πληγή, και εξαιτίας αυτού, όπως βλέπετε, μας βρίσκουν συχνότερα οι συμφορές. Διότι, για ποιον λόγο δοκιμαζόμαστε αδιάκοπα από πείνες και επιδημίες, από σεισμούς και επιδρομές βαρβάρων; Μήπως ο Θεός επιτρέπει να μας πλήττουν άδικα αυτές οι θλίψεις; Μη γένοιτο. Αλλά επειδή και τώρα βλέπει τη γη διεφθαρμένη από πονηρές πράξεις, όπως κάποτε την εποχή του Νώε, και ο παντεπόπτης οφθαλμός Του διακρίνει και τώρα πονηρούς και αμαρτωλούς ενώπιόν Του, όπως στα Σόδομα, και βλέποντας ότι όλοι παρεκκλίναμε και ταυτόχρονα εξαχρειωθήκαμε, μας φανερώνει πλέον τον καρπό των έργων μας και, με δίκαιη κρίση, επιτρέπει να μας συνθλίβουν οι θλίψεις που αναφέρθηκαν λίγο πιο πάνω. Γιατί; Για να μετανοήσουμε, για να επιστρέψουμε, για να ζητήσουμε συγχώρεση· γι' αυτό μαστιγωνόμαστε με αλλεπάλληλες θλίψεις.