Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 6:2

Ο Ορθόδοξος: Διότι, αν ο Χριστός φαινόταν να έχει κάποια ανώτερη και παράδοξη μορφή, αμέσως θα πίστευαν ότι είναι Θεός. Θα προσπαθήσω να αποδείξω αυτό που λέω από τη βιβλική ιστορία. Όταν ο Θεός δημιούργησε στην αρχή τον Αδάμ κατ’ εικόνα και ομοίωση Θεού, έθεσε στο πρόσωπό του, μέσω του εμφυσήματος, τη χάρη και τη λάμψη και την ακτίνα του παναγίου Πνεύματος. Έπειτα, αφού με την παρακοή και την αμαρτία έσβησε από το πρόσωπό του αυτή η χάρη, γέννησε τον Κάιν, γέννησε τον Άβελ. Μετά από αυτούς άκουσε τι λέει η Γραφή: «Έζησε δε ο Αδάμ διακόσια τριάντα χρόνια και γέννησε υιό κατά τη μορφή του και κατά την εικόνα του», δηλαδή όπως ήταν ο ίδιος από την αρχή, όταν είχε δημιουργηθεί από τον Θεό, έχοντας στο πρόσωπό του την εικόνα και τη λάμψη. Και ονόμασε το όνομά του Σηθ, δηλαδή «ανάσταση», επειδή είδε σ’ αυτόν να έχει ανακαινιστεί εκείνη η αρχαία και παράδοξη μορφή επάνω στο πρόσωπο, καθώς και η χάρη και η λάμψη του παναγίου Πνεύματος. Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι που ζούσαν τότε, όταν είδαν στο πρόσωπο του Σηθ αυτήν τη μορφή, τον ονόμασαν αμέσως θεό. Και γι’ αυτό η Γραφή είπε για τους γιους του ότι «βλέποντας οι υιοί του Θεού» —δηλαδή οι υιοί του Σηθ— «τις θυγατέρες των ανθρώπων» —αυτές που προέρχονταν από το γένος του Κάιν— «πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες». Διότι και αυτοί μετείχαν στη χάρη του Αγίου Πνεύματος, έως ότου είπε ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς». Ο Σηθ πάντως έμεινε ανάμεσα στους ανθρώπους εννιακόσια πέντε χρόνια, έχοντας αυτήν την παράδοξη μορφή του προσώπου, και από όλους ονομαζόταν θεός. Και ο Ναβουχοδονόσορ επίσης, εξαιτίας της παράδοξης όψης του, ονόμασε τον τέταρτο υιό Θεού. Και ο Μανωέ, βλέποντας την εξαίρετη μορφή του αγγέλου, τον προσφώνησε Θεό. Όμοια και ο Ιακώβ ονόμασε Θεό την παράξενη όψη εκείνου που πάλεψε μαζί του. Και η εγγαστρίμυθος, όταν είδε παράδοξες μορφές, τις ονόμασε θεούς. Και ο Μωυσής έμεινε επίσης σαράντα χρόνια μέσα σε εκείνη την παράδοξη μορφή του προσώπου.

Απόκ. Ο διάβολος του υπέδειξε σε όνειρο με ποιον τρόπο να θανατώσει τον αδελφό του. Ερώτ. νη΄. Ποιοι ήταν οι υιοί του Θεού, οι οποίοι είδαν και έλαβαν τις θυγατέρες των ανθρώπων; Απόκ. Οι υιοί του Σηθ. Επειδή η ασώματη φύση ούτε επιθυμεί σώματα ούτε συνευρίσκεται με γυναίκες.

Εάν λοιπόν υιοθετεί για τον εαυτό του, θα ήταν ο ίδιος Πατέρας· εάν όμως υιοθετεί για τον Πατέρα, είναι ανάγκη να είναι ο ίδιος Υιός, και μάλλον να είναι αυτός ο Υιός, μέσω του οποίου υιοθετούνται οι άλλοι. Επειδή, αν, ενώ αυτός δεν είναι Υιός, εμείς είμαστε υιοί, τότε ο Θεός θα ήταν δικός μας Πατέρας και όχι δικός του. Πώς λοιπόν οικειοποιείται αυτή τη σχέση περισσότερο, λέγοντας «ο Πατέρας μου» και «εγώ προέρχομαι από τον Πατέρα»; Διότι, αν είναι κοινός Πατέρας όλων, δεν είναι Πατέρας μόνο δικός του, ούτε μόνον αυτός εξήλθε από τον Πατέρα. Λέγει δε κάποτε ότι Εκείνος ονομάζεται και δικός μας Πατέρας, επειδή ο ίδιος (ο Υιός) συμμετείχε στη δική μας σάρκα. Διότι γι' αυτό ακριβώς ο Λόγος έγινε σάρκα, ώστε, επειδή ο Λόγος είναι Υιός, μέσω του Υιού που ενοικεί μέσα μας, να ονομάζεται (ο Θεός) και δικός μας Πατέρας. «Διότι απέστειλε», λέει, «το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατέρας». Επομένως, ο Υιός που βρίσκεται μέσα μας, επικαλούμενος τον δικό του Πατέρα, κάνει ώστε να ονομάζεται Πατέρας και δικός μας. Εξάλλου, σε όσων τις καρδιές δεν βρίσκεται ο Υιός, γι' αυτούς ούτε ο Θεός θα μπορούσε να ονομαστεί Πατέρας. Εάν λοιπόν εξαιτίας του Λόγου ο άνθρωπος ονομάζεται υιός, είναι απόλυτη ανάγκη, εφόσον και πριν από την ενανθρώπηση οι παλαιοί ονομάζονταν υιοί, να είναι ο Λόγος Υιός και πριν από την έλευσή Του. Διότι λέγει: «Υιούς γέννησα», και στην εποχή του Νώε: «όταν είδαν οι υιοί του Θεού», και στην Ωδή: «δεν είναι αυτός ο ίδιος ο Πατέρας σου;». Επομένως, υπήρχε και ο αληθινός Υιός, εξαιτίας του οποίου και εκείνοι ήταν υιοί.

Ερώτηση ΞΕ΄. Ποιους ονόμασε υιούς του Θεού ο Μωυσής, όταν είπε: «Βλέποντας δε οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες;» Απόκριση. Από τον Αδάμ γεννήθηκε ο Σηθ· διότι ήταν ο τρίτος μετά τον Άβελ· και από τον Σηθ ο Ενώς. Αυτός ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο και Θεό. Γι' αυτό τα τέκνα που γεννήθηκαν από αυτόν ονομάστηκαν υιοί του Θεού, όπως ακριβώς και εμείς από την ονομασία του Δεσπότου Χριστού καλούμαστε Χριστιανοί. Διότι το γένος του Σηθ είχε διαχωριστεί και δεν αναμειγνυόταν με τους απογόνους του Κάιν, εξαιτίας της κατάρας που του είχε επιβληθεί από τον Θεό των όλων. Αργότερα, όμως, βλέποντας τις ευειδείς θυγατέρες από τη γενιά του Κάιν και αφού σαγηνεύτηκαν, τις πήραν για γυναίκες τους και διέφθειραν τη δική τους γενιά.

Όταν δε οι υιοί του Θεού είδαν τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν.

Γνωρίζουμε λοιπόν ότι μερικά από τα αντίγραφα περιέχουν σαφώς τη φράση: «Όταν δε είδαν οι άγγελοι του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων». Έπειτα, μερικοί μεταθέτουν τα εγκλήματα της φιλοσαρκίας και αποδίδουν τις αιτίες αυτής της τόσο απεχθούς επιθυμίας στους εκπεσόντες αγγέλους, οι οποίοι δεν τήρησαν τη δική τους αρχή, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Εγώ βέβαια θα έλεγα και θα συμφωνούσα ότι κάθε αρρώστια του νου θα ταίριαζε σε αυτούς· το να επιτρέπουμε όμως η πεποίθηση για το ζήτημα αυτό να απομακρύνεται πάρα πολύ από τον εύλογο λογισμό, θα ήταν, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, ένα από τα πιο άτοπα. Διότι σκοπός μας είναι να αγαπάμε να εξετάζουμε προσεκτικά την αλήθεια για καθένα από τα γραφόμενα, και όχι απλώς να αναλογιζόμαστε τις αρρώστιες της αγέλης των δαιμόνων. Διότι, βεβαίως, βλέπουμε πάντοτε ότι οι επιθυμίες ακολουθούν τις δικές μας έμφυτες ορμές. Επειδή είτε αγαπάμε τα πάθη της σάρκας, είτε συνηθίζουμε να θεωρούμε υψίστης σημασίας εκείνα τα μέσα με τα οποία ικανοποιούνται τα σαρκικά. Οι ηδονές όμως δεν μας παρασύρουν έξω από τους φυσικούς νόμους, σύμφωνα τουλάχιστον με αυτό που εγώ θεωρώ ορθό και αληθινό. Για παράδειγμα, το φαγητό και το ποτό, και ενδεχομένως η φυσική συνεύρεση με γυναίκες, αποτελούν έργα και πάθη της σάρκας.

Διότι αυτό που δεν έχει πει η θεία Γραφή, με ποιον τρόπο θα το αποδεχθούμε και θα το συγκαταλέξουμε σε αυτά που αληθεύουν; Επομένως, ας αναγνώσουμε καλύτερα: «Όταν είδαν οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες εξέλεξαν». Επιβεβαιώνει μάλιστα σε εμάς την ορθότητα αυτής της γραφής και η απόδοση των άλλων ερμηνευτών. Διότι ο μεν Ακύλας λέει: «Όταν είδαν οι υιοί των θεών τις θυγατέρες των ανθρώπων». Ο δε Σύμμαχος πάλι, αντί για το «υιοί των θεών», απέδωσε: «οι υιοί των αρχόντων».

Επειδή όμως παρασύρθηκαν σε σαρκικές επιθυμίες, και παρασυρμένοι από την ομορφιά των γυναικών έφτασαν στην αποστασία, «Διότι πήραν», λέει, «από όλες όσες διάλεξαν από τις θυγατέρες των ανθρώπων»· δηλαδή, από αυτές του Κάιν· αν και ονομάζονταν θεοί και υιοί θεών και αρχόντων, παρασύρονταν πλέον στα δικά τους έθη και σε αισχρό και βέβηλο τρόπο ζωής. Και οι γυναίκες γεννούσαν τέρατα, επειδή ο Θεός παραμόρφωνε πλέον και την ίδια την ομορφιά των ανθρωπίνων σωμάτων, εξαιτίας της ακράτειας προς τις πορνικές ορέξεις των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Αυτοί δε που γεννιόνταν ήταν γίγαντες, δηλαδή άγριοι και ρωμαλέοι, έχοντας αποκτήσει σε μεγάλο βαθμό το αποκρουστικό, και υπερέχοντας των άλλων στο μέγεθος των σωμάτων. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο λόγος της θεόπνευστης Γραφής έχει τη συνήθεια να αποκαλεί γίγαντες τους εξαιρετικά ρωμαλέους. Έτσι λοιπόν είπε σχετικά με τους Πέρσες και τους Μήδους διά φωνής προφητών: «Γίγαντες έρχονται να ικανοποιήσουν τον θυμό μου, χαίροντας ταυτόχρονα και υβρίζοντας». Και δεν θα δώσουμε καμία απολύτως σημασία στα μυθεύματα των Ελλήνων. Διότι οι λογοτέχνες τους, και μάλιστα οι ποιητές, συνηθίζουν, σύμφωνα με αυτό που τους φαίνεται καλό, να αφηγούνται και να αναπλάθουν τη φύση των πραγμάτων· να εξυψώνουν τα μικρά και τα καταφρονημένα, και να θεωρούν ότι πρέπει να τα εξυμνούν με υπερβολικές μυθοπλασίες, έστω κι αν η διήγηση απέχει πολύ από το πρέπον.

ΕΠΙΛΥΣΗ. Επειδή, λοιπόν, λένε ότι κάποιοι ισχυρίζονται: Πώς, εφόσον οι πονηροί δαίμονες είναι ασώματοι, ήρθαν σε σαρκική κοινωνία με γυναίκες, οι οποίες τους γέννησαν τους γίγαντες; Είναι αναγκαίο και για αυτό το ζήτημα να μιλήσουμε επιγραμματικά, χωρίς να επεκταθούμε σε μακροσκελείς διηγήσεις, αλλά φανερώνοντας συνοπτικά το νόημα του πράγματος. Λένε λοιπόν ότι κατά τους αρχαίους καιρούς ή χρόνους υπήρχε διαχωρισμός, δηλαδή αυτών που κατάγονταν από τον Κάιν και αυτών που κατάγονταν από τον Ενώς, ο οποίος, εξαιτίας της πάρα πολύ μεγάλης δικαιοσύνης του, ονομάστηκε Θεός από τους συγχρόνους του· διότι «αυτός ήλπισε να επικαλείται», λέει, «το όνομα Κυρίου του Θεού του». Και όσοι μεν προέρχονταν από τον Ενώς ήταν επιμελητές της δικαιοσύνης και κάθε αγαθοεργίας, ακολουθώντας τα ήθη του πατέρα τους. Όσοι όμως προέρχονταν από τον Κάιν ήταν θρασείς και καταραμένοι και πρόθυμα επιδίδονταν σε κάθε είδος φαυλότητας, διότι τέτοιος ήταν και ο πατέρας τους. Όσο καιρό λοιπόν τα γένη αυτά δεν αναμειγνύονταν μεταξύ τους, διασωζόταν σε όσους κατάγονταν από τον Ενώς η ικανότητα να διαπρέπουν με άριστη ζωή. Όταν όμως οι υιοί, όπως λέει, αυτού που επονομάστηκε θεός, δηλαδή του Ενώς, είδαν τις θυγατέρες του Κάιν, τις οποίες η Γραφή ονόμασε θυγατέρες των ανθρώπων, και στη συνέχεια διεφθάρησαν μαζί τους και νικήθηκαν από αισχρές επιθυμίες, μεταβλήθηκαν στα δικά τους ήθη.

Γι' αυτό, έχοντας αγανακτήσει ο Θεός, έκανε ώστε οι γυναίκες που επιλέχθηκαν από αυτούς να γεννούν δύσμορφα τέρατα, τα οποία και αποκαλούσαν γίγαντες, εξαιτίας του αποκρουστικού και σκληρού τους χαρακτήρα και του ανήμερου θράσους τους. Γι' αυτό άλλωστε και οι τέσσερις μεταφραστές που εμφανίστηκαν μετά τους Εβδομήκοντα, εκδίδοντας τα σχετικά με αυτό το χωρίο, δεν έγραψαν ότι «οι υιοί του Θεού βλέποντας τις θυγατέρες των ανθρώπων»· αλλά ο ένας μεν έγραψε «Οι υιοί των εξουσιαστών», και ο άλλος «υιοί των δυναστών». Είναι δε ασύνετο να νομίζει κανείς ότι οι ασώματοι δαίμονες μπορούν να ενεργούν τα έργα των σωμάτων και να επιτελούν κάτι που είναι αντίθετο στη δική τους φύση. Διότι κανένα από τα όντα δεν μπορεί να πράττει παρά φύση, αλλά το κάθε τι παραμένει έτσι όπως δημιουργήθηκε, εφόσον ο Θεός όρισε την τάξη για το καθένα. Διότι Αυτός είναι ο δημιουργός των πάντων και με τα δικά Του προστάγματα το κάθε ένα από τα όντα είναι αυτό που είναι. Πρέπει δε να γνωρίζουμε, εκτός από αυτό, και εκείνο: ότι ορισμένα από τα αντίγραφα αναφέρουν, «βλέποντας οι άγγελοι του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων». Αυτό όμως είναι νόθος παρεμβολή που προστέθηκε εξωτερικά· διότι το αληθές είναι: «Βλέποντας οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων».

«Εγώ συντάσσω, και εγώ τους οδηγώ· έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας και συγχρόνως αλαζονευόμενοι». Αυτά τα προφέρει το θείο πνεύμα που ενυπάρχει στον προφήτη εκ προσώπου του Θεού Λόγου. Αυτός λοιπόν είναι που παραγγέλλει στους αγγέλους που βρίσκονται γύρω του να ανοίξουν κλειστές θύρες και να διατάξουν εκείνους που βρίσκονται μέσα να βγουν έξω, να έρθουν και να σπεύσουν προς τιμωρία των ασεβών. Φρονώ δε ότι διά των λόγων αυτών δηλώνεται πως υπάρχει κάποιος τόπος ξεχωρισμένος για τις αντικείμενες δυνάμεις, στον οποίο βρίσκονται εγκλεισμένες σαν σε δεσμωτήριο. Και ίσως αυτή να είναι η λεγόμενη «άβυσσος», την οποία ο λόγος που αναφέρει: «δράκοντες και όλες οι άβυσσοι» διδάσκει ότι είναι γεμάτη από δράκοντες. Εξού και οι δαίμονες «παρεκάλουν» τον Σωτήρα να μην τους στείλει «στην άβυσσο», όταν έλεγαν: «ήλθες προ καιρού να μας βασανίσεις»· διότι δεν αγνοούσαν ότι θα έρθει κάποιος καιρός για την κάθειρξή τους «στην άβυσσο». Όσο για τις αντικείμενες λοιπόν δυνάμεις, οι οποίες είναι είτε ψυχές γιγάντων είτε των αγγέλων που κατήλθαν από τον ουρανό, από τους οποίους «γεννήθηκαν οι γίγαντες», τις μνημονεύει και η Γραφή του Μωυσή λέγοντας: «όταν είδαν οι άγγελοι του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες, όσες εξέλεξαν».

Ακόμη περισσότερο επιβεβαιώνει αυτόν τον ισχυρισμό ο Πλούταρχος με όσα αναφέρει, ότι δηλαδή οι μυθικές διηγήσεις για τους θεούς είναι ουσιαστικά λόγοι περί δαιμόνων, και ότι τα περί Γιγάντων και Τιτάνων που υμνούνται από τους Έλληνες είναι δαιμονικές διηγήσεις, προβάλλοντας έτσι μια πιο πρωτότυπη αντίληψη. Μήπως, άραγε, τέτοιας φύσεως ήταν αυτά που λέγονται στη Θεία Γραφή για τους γίγαντες πριν από τον κατακλυσμό και για εκείνους που τους γέννησαν, για τους οποίους έχει γραφτεί: «όταν είδαν οι άγγελοι του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν»· από τις οποίες γεννήθηκαν «οι γίγαντες, οι ξακουστοί ανά τους αιώνες». Διότι θα μπορούσε να πει κάποιος ότι αυτοί είναι εκείνοι, και ότι τα πνεύματά τους θεοποιήθηκαν από τους μεταγενέστερους ανθρώπους, καθώς και ότι οι μάχες τους, οι μεταξύ τους συγκρούσεις και οι πόλεμοι αποτελούν τα όσα μυθολογούνται περί θεών. Λέει, λοιπόν, ο Πλούταρχος στο σύγγραμμα που συνέταξε «Περί της Ίσιδος και των θεών των Αιγυπτίων», με αυτά ακριβώς τα λόγια, τα εξής:

Υιούς του Θεού αποκάλεσε η Γραφή πρώτους τους απογόνους του Ενώς, ο οποίος πρώτος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου. Αυτός ήταν γιος του Σηθ, του οποίου το γένος διαχωριζόταν από το καταραμένο γένος του Κάιν και ζούσαν με σωφροσύνη, και εξαιτίας τους διατηρούνταν ακόμη τότε ο κόσμος, έως ότου, όπως έχει γραφτεί, αφού είδαν τις θυγατέρες των ανθρώπων, δηλαδή αυτές από το γένος του Κάιν, ότι ήταν ωραίες, και αφού νικήθηκαν από το πορνικό κάλλος, πήραν γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν και έμαθαν τα έργα τους, και πληθύνθηκε η κακία πάνω στη γη και ήρθε ο κατακλυσμός, και τους αφάνισε όλους· και αν τότε ο Νώε και οι γιοι του Νώε δεν βρίσκονταν να ζουν με σωφροσύνη πάνω στη γη (πράγμα φανερό, διότι ο καθένας ήταν άνδρας μίας γυναίκας, με την οποία και εισήλθε στην κιβωτό), δεν θα είχε απομείνει καμία ρίζα και απαρχή για τη δημιουργία ενός δεύτερου κόσμου.

Ώστε, αν κάποιος εξετάσει συνετά από την αρχή μέχρι το τέλος την οικονομία του Θεού για το ανθρώπινο γένος, θα δει ότι είναι σύμφωνη και συνεπής με τον εαυτό της. Διότι, όπως ακριβώς τώρα μόνο η εκλογή από κάθε έθνος λαμβάνει νέο όνομα, ενώ το άχρηστο πλήθος απορρίπτεται, αλλά και «πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί», όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος, έτσι και στην περίπτωση εκείνων των αρχαίων κατά τον χρόνο και του μετέπειτα γένους των Ιουδαίων, και από αυτούς που έλαβαν νέο όνομα μόνο η εκλογή προσλαμβάνεται, ενώ το άχρηστο πλήθος και σε εκείνους απορρίπτεται. Διότι από τους απογόνους του Σηθ που ονομάστηκαν υιοί του Θεού, εκείνοι που μανιακά πόθησαν τις θυγατέρες των ανθρώπων, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, αποκηρύχθηκαν. Άχρηστο πλήθος και ανάμεσα στους Ιουδαίους δεν είναι οι προσήλυτοι σε αυτούς, αλλά, ακόμη κι αν κάποιος είναι αυτόχθων, ακόμη κι αν είναι γνήσιο κατά σάρκα παιδί του ίδιου του Ιακώβ, ο οποίος πρώτος ονομάστηκε Ισραήλ, αλλά ανυπάκουος όπως ο Ησαύ, ακόμη κι αν προέρχεται από τον ίδιο τον πρώτο που βασίλευσε ανάμεσά τους μετά τον Σαούλ, τον προφήτη και βασιλιά Δαβίδ, αλλά πατροκτόνος όπως ο Αβεσσαλώμ, είναι ξένος προς το ιερό γένος.

Από εκείνους δε που κατάγονταν πάλι από αυτόν, προκρίθηκε ως εκλεκτός ο Λάμεχ, και μετά από αυτόν, ο γιος του μεν, αλλά και μόνος πατέρας όλου του κόσμου μετά τον κατακλυσμό, ο Νώε, πέτυχε την εκλογή, καθώς κατ' εκείνο τον καιρό βρέθηκε να ζει μόνος αυτός με σωφροσύνη μαζί με όλο του τον οίκο, όταν οι γιοι του Θεού, παίρνοντας γυναίκες από τις κόρες των ανθρώπων, σύμφωνα με όσα λέει ο Μωυσής, δηλαδή εκείνοι που κατάγονταν από τον προπάτορα της Θεομήτορος, τον Σηθ, ενώθηκαν με αυτούς που είχαν αποβληθεί ως ανάξιοι, απορρίφθηκαν και αυτοί από τη γενεά αυτής της μητροπαρθένου, στερούμενοι εντελώς το θείο Πνεύμα. Το οποίο επήλθε βέβαια αργότερα στην Παρθένο, σύμφωνα με αυτόν που της είπε, «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει», αλλά προοικονομούσε από παλιά και τη δική της έλευση στην ύπαρξη, εκλέγοντας και καθαρίζοντας τη σειρά του γένους, και αποδεχόμενο μεν τους άξιους ή εκείνους που επρόκειτο να γίνουν πατέρες αξιόλογων προσώπων, ενώ τους ανάξιους τους απέβαλλε εντελώς.

Γυναίκα έκλεισε τον παράδεισο στον πρωτόπλαστο, γυναίκες επέφεραν τον κατακλυσμό στο γένος των γιγάντων· «Διότι όταν είδαν», λέγει, «οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, ήλθαν προς αυτές και οργίστηκε σφοδρά ο Κύριος και είπε: Μεταμελήθηκα που έπλασα τον άνθρωπο και θα εξαλείψω κάθε ανάστημα από το πρόσωπο της γης.» Γυναίκα έβαλε σε πειρασμό τον μέγα πατριάρχη Ιωσήφ, και έκανε τον προφήτη να γνωρίσει τα δεσμά, και παρασκεύασε τον θεοφόρο να κάθεται στη φυλακή ως μοιχός, και να περιφέρει βαρύ κλοιό στον τράχηλο ως διαφθορέας. Γυναίκα παρέδωσε τον Σαμψών αιχμάλωτο στους αλλοφύλους. Γυναίκα ανάγκασε τον Ηλία να γίνει δραπέτης από όλη τη γη του Ισραήλ.

βʹ. Αλλά ας ακούσουμε τα ίδια τα λόγια που ειπώθηκαν από τον Μωυσή· διότι, ομιλώντας με τον φωτισμό του Πνεύματος, θέλει να μας τα διδάξει όλα με ακρίβεια. Και συνέβη, λέει, όταν άρχισαν οι άνθρωποι να πληθύνονται πάνω στη γη, και τους γεννήθηκαν θυγατέρες. Δεν πρόσθεσε τυχαία το, Και τους γεννήθηκαν θυγατέρες, αλλά για να μας φανερώσει το μεγάλο πλήθος. Διότι όπου υπάρχει τόσο μεγάλο πλήθος ριζών, είναι αναγκαίο να γεννιούνται και πολλοί κλάδοι. Και βλέποντας, λέει, οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες επέλεξαν.

Ας εξετάσουμε προσεκτικά την κάθε λέξη από όσα έχουν λεχθεί, ώστε να μη μας διαφύγει τίποτε από όσα είναι κρυμμένα στο βάθος. Διότι είναι αναγκαίο να ερευνήσουμε εκτενώς αυτό το χωρίο, και να ανατρέψουμε τις μυθολογίες εκείνων που τα λέγουν όλα απερίσκεπτα· και πρώτα μεν να αναφέρουμε όσα τολμούν να λέγουν, και, αφού αποδείξουμε το παράλογο των ισχυρισμών τους, να διδάξουμε έπειτα στην αγάπη σας το αληθινό νόημα της Γραφής, ώστε να μην προσφέρετε επιπόλαια τα αυτιά σας σε εκείνους που ξεστομίζουν εκείνες τις βλασφημίες, τις οποίες τολμούν να λέγουν εις βάρος του ίδιου τους του εαυτού. Λένε, δηλαδή, ότι αυτό δεν έχει ειπωθεί για ανθρώπους, αλλά για αγγέλους· επειδή αυτούς ονόμασε υιούς του Θεού. Πρώτα, λοιπόν, ας μας υποδείξουν πού ονομάστηκαν οι άγγελοι υιοί του Θεού· πουθενά όμως δεν θα μπορούσαν να το υποδείξουν. Διότι άνθρωποι ονομάστηκαν υιοί του Θεού, άγγελοι όμως ποτέ. Αλλά για μεν τους αγγέλους λέγει: «Αυτός που καθιστά τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· για δε τους ανθρώπους: «Εγώ είπα· είστε θεοί»· και πάλι: «Υιούς γέννησα και ανύψωσα»· και πάλι: «Πρωτότοκος υιός μου είναι ο Ισραήλ»· άγγελος όμως πουθενά δεν ονομάστηκε υιός, ούτε υιός του Θεού. Αλλά τι ισχυρίζονται;

Γ'. Αλλά για να μη φανεί ότι κι εμείς, ανακινώντας αυτά τα ζητήματα για πολλή ώρα, σπαταλάμε άσκοπα τον χρόνο, εμπρός, επειδή μέσα από τα ίδια τα πράγματα βεβαιώσαμε την αγάπη σας ότι αυτό είναι αδύνατο, ας σας διδάξουμε την αλήθεια των όσων αναφέρονται, διαβάζοντας πάλι τα λόγια της θείας Γραφής: Και συνέβη, λέει, όταν άρχισαν οι άνθρωποι να πληθύνονται πάνω στη γη και τους γεννήθηκαν θυγατέρες, βλέποντας οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν.

Σας διδάξαμε προηγουμένως ότι είναι συνήθεια της Γραφής να ονομάζει και τους ανθρώπους υιούς Θεού. Επειδή λοιπόν αυτοί κατάγονταν από τον Σηθ, και από εκείνον που γεννήθηκε από αυτόν και ονομάστηκε Ενώς (διότι αυτός, λέει, ήλπισε να επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου του Θεού), από εκείνον λοιπόν και έπειτα όσοι γεννιούνταν ονομάζονταν υιοί Θεού από τη θεία Γραφή, επειδή μιμούνταν μέχρι τότε την αρετή των προγόνων τους. Υιούς δε των ανθρώπων ονόμασε αυτούς που γεννήθηκαν πριν από τον Σηθ, δηλαδή αυτούς που προέρχονταν από τον Κάιν και όσους κατάγονταν από εκείνον. Διότι, λέει, όταν άρχισαν οι άνθρωποι να πληθαίνουν πάνω στη γη και τους γεννήθηκαν θυγατέρες, είδαν οι υιοί του Θεού (οι απόγονοι του Σηθ και του Ενώς) τις θυγατέρες των ανθρώπων (εκείνες που γεννήθηκαν από αυτούς, για τις οποίες είπε: «Και θυγατέρες γεννήθηκαν σε αυτούς») ότι ήταν ωραίες. Πρόσεξε πώς με αυτή τη φράση μάς φανέρωσε όλη την ασέλγειά τους. Διότι δεν όρμησαν σε αυτή την πράξη από επιθυμία τεκνοποιίας, αλλά από ακράτεια ηδονής. Διότι, λέει, αφού είδαν τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες. Η επιθυμία της ομορφιάς τούς οδήγησε σε αυτόν τον όλεθρο, και το κάλλος της όψης έγινε η αιτία της πορνείας και της ασέλγειάς τους. Και δεν περιορίστηκε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε: Και πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες επέλεξαν.

Και για να μάθουμε ότι δεν το έπραξαν αυτό σύμφωνα με τον θεσμό του γάμου, ούτε για χάρη της τεκνοποιίας, γι' αυτό λέει: «Βλέποντας ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες, όσες εξέλεξαν». Τι λοιπόν; Θα μπορούσε κανείς να κατηγορήσει την όραση των ματιών; Σε καμία περίπτωση· διότι δεν υπήρξε το μάτι η αιτία του ολισθήματος, αλλά η ραθυμία της προαιρέσεως και το αχαλίνωτο της επιθυμίας. Διότι το μάτι δημιουργήθηκε για τον εξής σκοπό: ώστε, παρατηρώντας μέσα από αυτό τα δημιουργήματα του Θεού, να δοξάζουμε τον Ποιητή τους. Επομένως, έργο του ματιού είναι το να βλέπει· το να βλέπει όμως με κακό τρόπο προέρχεται από τον λογισμό που το κυβερνά από μέσα. Διότι ο Δεσπότης δημιούργησε τα μέλη του σώματος για να μας είναι χρήσιμα στην εκτέλεση των αγαθών έργων, και επέτρεψε να κυβερνώνται από την ασώματη ουσία, δηλαδή την ψυχή. Όταν λοιπόν εκείνη αποκλίνει προς τη ραθυμία και χαλαρώσει τα ηνία, όπως ακριβώς ένας ηνίοχος που δεν γνωρίζει να καταστέλλει τα άτακτα σκιρτήματα των αλόγων, αφήνοντας ελεύθερα τα ηνία, κατακρημνίζει στον γκρεμό και τα άλογα που σύρουν το άρμα και τον ίδιο του τον εαυτό· έτσι ακριβώς και η δική μας προαίρεση, όταν δεν γνωρίζει να χρησιμοποιεί τα μέλη του σώματος όπως πρέπει, ενδίδοντας στις άτακτες επιθυμίες, καταποντίζει τον ίδιο της τον εαυτό.

Γι' αυτό, λέει, απαγορεύω το ακόλαστο βλέμμα, για να απελευθερώσω από την άτοπη πράξη. Διότι, λέει, μην νομίσεις ότι μόνο η συνεύρεση κατεργάζεται την αμαρτία· η πρόθεση είναι αυτή που δέχεται την κατάκριση. Και αυτοί λοιπόν, επειδή είδαν την ομορφιά, αιχμαλωτίστηκαν από το θέαμα. Διότι είδαν, λέει, ότι είναι ωραίες, και πήραν για τον εαυτό τους από όλες, όσες εξέλεξαν. Αλλά ας δούμε την αγαθότητα του Θεού ακόμη και μετά από αυτήν την άτοπη πράξη και την ακόλαστη πρόθεση. Και είπε, λέει, ο Κύριος ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς εις τον αιώνα, εξαιτίας του ότι είναι σάρκες. Οι ημέρες τους δε, θα είναι εκατόν είκοσι έτη».

Η πλεονεξία όμως δεν είναι έτσι· διότι και αυτή προέρχεται μεν από ασθενή ψυχή, αλλά από ακόμη χειρότερη. Δεν έχασε κανείς τον υιό του, ούτε αναζητώντας παρηγοριά για το πένθος του, ούτε παρασυρόμενος από κόλακες. Αλλά πώς; Εγώ θα σας πω. Ο Κάιν πλεονέκτησε εις βάρος του Θεού· διότι εκείνα που έπρεπε να προσφερθούν σε Εκείνον, τα κράτησε για τον εαυτό του, ενώ όσα έπρεπε να κρατήσει ο ίδιος, αυτά τα προσέφερε σε Εκείνον, και έτσι το κακό ξεκίνησε από τον Θεό. Διότι, εάν εμείς ανήκουμε στον Θεό, πολύ περισσότερο Του ανήκουν τα πρωτεύοντα και καλύτερα από τα αποκτήματά μας. Έπειτα, και η ορμή προς τις γυναίκες προήλθε από πλεονεξία: Είδαν τις θυγατέρες των ανθρώπων και παραδόθηκαν στην επιθυμία· και από αυτές πάλι η πλεονεξία στράφηκε στα χρήματα. Διότι το να θέλει κανείς στα βιοτικά πράγματα να έχει περισσότερα από τον πλησίον του, δεν προέρχεται από πουθενά αλλού, παρά από την ψύχρανση της αγάπης. Το να θέλει κανείς να έχει περισσότερα δεν προέρχεται από αλλού, παρά από την αλαζονεία, τη μισανθρωπία και την υπεροψία. Δεν βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η γη; Πώς ο αέρας και ο ουρανός είναι κατά πολύ μεγαλύτερα από τις ανάγκες μας;

Ότι, λοιπόν, είναι βαρύ το τραύμα της υπερηφάνειας, είναι φανερό και από αυτά, αλλά και από πολλά άλλα σημεία. Εάν όμως θέλετε, ας μάθουμε και την ίδια την αιτία από την οποία προκλήθηκε αυτή η πληγή. Διότι είναι συνήθεια στην Αγία Γραφή, όταν πρόκειται να κατηγορήσει κάποιον, να μην αναφέρει μόνο την αμαρτία του, αλλά να μας διδάσκει και την αιτία της αμαρτίας· και το κάνει αυτό, καθιστώντας όσους είναι πνευματικά υγιείς πιο ασφαλείς, ώστε να μην περιπέσουν στα ίδια σφάλματα. Έτσι και οι ιατροί, όταν επισκέπτονται τους ασθενείς, ανιχνεύουν τις πηγές πριν από τα ίδια τα νοσήματα, ώστε να ανακόψουν το κακό από την αρχή του· διότι όποιος αποκόπτει μόνο τα βλαστάρια, ενώ η ρίζα παραμένει, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να ματαιοπονεί. Πού λοιπόν η Γραφή ανέφερε και την αμαρτία και την αιτία της αμαρτίας; Κατηγορεί εκείνους που έζησαν πριν από τον κατακλυσμό για τις ανάρμοστες επιμιξίες τους· και άκουσε πώς παραθέτει την αιτία: «Αφού είδαν οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, τις πήραν για γυναίκες τους». Τι λοιπόν; Είναι η ομορφιά η αιτία της αμαρτίας; Μη γένοιτο! Διότι είναι έργο της σοφίας του Θεού· και ένα έργο του Θεού δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει αιτία πονηρίας. Αλλά μήπως η όραση; Ούτε αυτό· διότι και αυτό είναι έργο της φύσης. Αλλά τι τότε; Το να βλέπει κανείς με κακό τρόπο· διότι αυτό είναι γνώρισμα διεφθαρμένης προαίρεσης. Γι' αυτό και κάποιος σοφός προτρέπει λέγοντας: «Μην περιεργάζεσαι ξένη ομορφιά».

«Έλαφος», λέγει, «φιλίας και πώλος των χαρίτων σου ας σε συντροφεύει». Αποτελεί και αυτό σύνδεσμο του γάμου, ώστε οι άνθρωποι να ελκύονται προς τα σώματα. Επειδή, δηλαδή, ο Θεός κατέστησε τον βίο μας κάπως κοπιαστικό και γεμάτο μόχθο, μας χάρισε και κάποια παρηγοριά. Από εκεί προέρχεται για εμάς το έναυσμα της αγάπης που συνέχει τα πάντα. Διότι ο Θεός κατέβαλε μεγάλη φροντίδα και μερίμνησε, ώστε ο σύνδεσμος του γάμου να παραμένει ακατάλυτος. Και όμως, θα πει κάποιος, αυτό αποτέλεσε πρόσκομμα στην αρχή. Διότι, όταν είδαν οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των Εβραίων [των ανθρώπων] ότι είναι ωραίες, τις πήραν για γυναίκες τους. Δεν αποτέλεσε αυτό το πρόσκομμα, αλλά η δική τους ακρασία. Τις έπλασε ωραίες, όχι για να γίνουν οι θυγατέρες αναίσχυντες, αλλά για να αγαπά ο καθένας τη δική του. Και να έχουν, λέει, «σύνεση σε κάθε σοφία»· δηλαδή, να είναι επιμελείς, δεκτικοί προς κάθε σοφία· ώστε «να τους διδάξουν τα γράμματα και τη γλώσσα των Χαλδαίων». Ο μεν Μωυσής λοιπόν, αν και ήταν απλός ιδιώτης, ανατράφηκε ως βασιλιάς· αυτοί δε, αν και κατάγονταν από βασιλικό γένος, ανατρέφονταν σε θέση δούλων του ηγεμόνα.

Εκείνος δε που έγινε όμοιος με τον Βασιλέα στο μέτρο του εφικτού, συλλογίσου πόση παρρησία θα απολαύσει στις προσευχές του. «Υιοί ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;» «Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και επιζητείτε το ψεύδος;» Προς ποιους απευθύνει τον λόγο του, ασκεί την επίπληξη και εισάγει τη συμβουλή; Ποιους αποκαλεί υιούς ανθρώπων; Εκείνους που ζουν στην πονηρία, αυτούς που ρέπουν προς την κακία. Γιατί άραγε; Εμείς δηλαδή δεν είμαστε υιοί ανθρώπων; Ως προς τη φύση, βεβαίως, είμαστε υιοί ανθρώπων, ως προς τη χάρη όμως δεν είμαστε πλέον, αλλά υιοί Θεού. Αν, λοιπόν, διατηρήσουμε προς Αυτόν την εικόνα και ως προς την αρετή, το δώρο θα μας παραμείνει ακέραιο· διότι αυτοί που έγιναν υιοί Θεού μέσω της χάριτος, οφείλουν και μέσω της πολιτείας τους να αναδεικνύουν αυτή την εικόνα. Ότι δε αποκαλεί υιούς ανθρώπων τους πιο προσηλωμένους στα βιοτικά και όσους ρέπουν προς την κακία, άκουσε: «Βλέποντας δε οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων». Και όμως, θα πει κάποιος, εξέφρασες το αντίθετο. Σε καμία περίπτωση· διότι εδώ αποκάλεσε υιούς Θεού αυτούς που προηγουμένως κατάγονταν από ενάρετους άνδρες και είχαν απολαύσει την τιμή του Θεού, και έπειτα μεταβλήθηκαν, έγιναν χειρότεροι και πρόδωσαν την τιμή τους. Για να επαυξήσει, δηλαδή, την κατηγορία εναντίον τους, υπενθύμισε την τιμή τους, υποδεικνύοντας ότι το μεγαλύτερο έρεισμα της κατηγορίας είναι το γεγονός ότι, όντας τέτοιοι και προερχόμενοι από τέτοιους, κατέπεσαν σε τέτοιου είδους κακία. Και πάλι ο Θεός λέει: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου».

Ότι δεν ελαττώνει η παρθενία το γένος μας, αλλά η αμαρτία. Το ότι, εξάλλου, δεν είναι η παρθενία που κάνει το ανθρώπινο γένος να εκλείπει, αλλά η αμαρτία και οι άτοπες συνευρέσεις, το απέδειξε ο αφανισμός που συνέβη την εποχή του Νώε, τόσο των ανθρώπων όσο και των κτηνών και γενικώς όλων των πλασμάτων που αναπνέουν πάνω στη γη. Διότι, εάν οι υιοί του Θεού είχαν αντισταθεί τότε σε εκείνη την άτοπη επιθυμία και είχαν τιμήσει την παρθενία, εάν δεν είχαν κοιτάξει με άδικα μάτια τις κόρες των ανθρώπων, δεν θα τους είχε πλήξει τόσος όλεθρος. Και ας μην νομίσει κανείς ότι κατηγορώ τον γάμο για την καταστροφή τους· διότι δεν ισχυρίζομαι αυτό τώρα, αλλά ότι το να καταστρέφεται και να διαφθείρεται το γένος μας δεν είναι αποτέλεσμα της παρθενίας, αλλά της αμαρτίας.

Εδώ χρειάζονται αυστηροί νόμοι· και πρώτος από όλους ένας: ποτέ να μην στέλνεται το παιδί στο θέατρο, για να μην υποστεί ολοκληρωτική διαφθορά και μέσω της ακοής και μέσω της οράσεως. Και στις αγορές, ο παιδαγωγός αυτό κυρίως ας επιτηρεί, όταν περνά μέσα από τα στενά, και ας του δίνει αυτή τη συμβουλή, ώστε ποτέ να μην υποστεί εκείνη τη διαφθορά. Ώστε, λοιπόν, για να μην δεχθεί τη βλάβη όταν το βλέπουν οι άλλοι, πολλά μπορεί κανείς να επινοήσει, όπως το να αφαιρέσει τον υπερβολικό καλλωπισμό, κόβοντας την υπερβολική κόμη του κεφαλιού, ώστε να αποκτήσει σεμνότητα. Εάν δε το παιδί δυσανασχετεί, επειδή αισθάνεται ότι του αφαιρείται η ομορφιά, πρώτα ας μάθει αυτό: ότι τούτο ακριβώς αποτελεί το μεγαλύτερο στολίδι. Και προκειμένου να μην κοιτάζει το ίδιο άσεμνα θεάματα, είναι αρκετές για την προφύλαξή του εκείνες οι διηγήσεις, τα όσα συνέβησαν με τους υιούς του Θεού που ολίσθησαν προς τις θυγατέρες των ανθρώπων, τα όσα έγιναν με τους Σοδομίτες, η γέεννα και όλα τα υπόλοιπα.

Ο Κάιν φονεύει τον αδελφό του επειδή εκείνος ευνοήθηκε περισσότερο, και υφίσταται την τιμωρία· και μετά από αυτά τεκνοποιεί. Γεννά δε και η Εύα τον Σηθ. Ακολουθεί κατάλογος των απογόνων του Αδάμ και των απογόνων του Σηθ, μέχρι τον Νώε, και η κατηγορία κατά των ανθρώπων για τους ανάρμοστους γάμους και τις υπόλοιπες ανομίες· «Υιούς Θεού» εδώ ονομάζει εκείνους που έλκουν την καταγωγή τους από τον Σηθ, διότι έχει ειπωθεί: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου». «Θυγατέρες δε των ανθρώπων» εκείνες που κατάγονται από τον Κάιν. Ο Θεός προαναγγέλλει στον Νώε τη μέλλουσα καταστροφή των ανθρώπων μέσω του κατακλυσμού, και τον προτρέπει να κατασκευάσει την κιβωτό, μήκους τριακοσίων πήχεων, πλάτους πενήντα πήχεων και ύψους τριάντα πήχεων. Όταν δε εισήλθε στην κιβωτό, ο κατακλυσμός μαινόταν για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Το ύδωρ άρχισε να υποχωρεί μετά από εκατόν πενήντα ημέρες. Φάνηκαν δε οι κορυφές των ορέων την πρώτη ημέρα του δέκατου μήνα. Και μετά από σαράντα ημέρες απέστειλε τον κόρακα, και δεν επέστρεψε· και μετά από επτά ημέρες απέστειλε την περιστερά, και επέστρεψε κομίζοντας έναν κλάδο ελιάς.

Αν ίσως περάσει από τον νου κάποιου και αυτή η σκέψη, ότι, αν ομολογούμε τον Θεό ως βοηθό, δεν θα υποτασσόμασταν ούτε θα τιμωρούμασταν από αδίκους όπως λέμε, θα διαλύσω και αυτήν την απορία. Ο Θεός, αφού δημιούργησε όλο τον κόσμο, υπέταξε τα επίγεια στους ανθρώπους, διευθέτησε τα ουράνια στοιχεία για την αύξηση των καρπών και τις μεταβολές των εποχών, και έθεσε σε αυτά θείο νόμο, τα οποία φαίνεται ότι έκανε επίσης για χάρη των ανθρώπων, παρέδωσε την πρόνοια για τους ανθρώπους και για όσα βρίσκονται κάτω από τον ουρανό σε αγγέλους, τους οποίους όρισε για αυτόν τον σκοπό. Οι άγγελοι όμως, παραβαίνοντας αυτήν την τάξη, νικήθηκαν από τη σαρκική μίξη με γυναίκες και γέννησαν παιδιά, τα οποία είναι οι λεγόμενοι δαίμονες. Επιπλέον, υπέταξαν στους εαυτούς τους το ανθρώπινο γένος, άλλοτε μέσω μαγικών τεχνασμάτων, άλλοτε μέσω φόβων και τιμωριών που επέβαλλαν, και άλλοτε μέσω της καθιέρωσης θυσιών, θυμιαμάτων και σπονδών, τα οποία είχαν ανάγκη αφότου υποδουλώθηκαν στα πάθη των επιθυμιών. Και έσπειραν στους ανθρώπους φόνους, πολέμους, μοιχείες, ακολασίες και κάθε κακία. Γι' αυτό και οι ποιητές και οι μυθολόγοι, αγνοώντας ότι οι άγγελοι και οι δαίμονες που γεννήθηκαν από αυτούς έπραξαν απέναντι σε άνδρες, γυναίκες, πόλεις και έθνη όλα όσα συνέγραψαν, τα απέδωσαν στον ίδιο τον Θεό και στους υιούς που γεννήθηκαν, όπως πίστευαν, από το σπέρμα του, καθώς και στους λεγόμενους αδελφούς του, αλλά και στα τέκνα που γεννήθηκαν ομοίως από εκείνους.

Και επειδή υπέδειξε ότι το κάλλος ανάγει στη θεογνωσία όσους το επιθυμούν, θέλει να δείξει συν Θεώ ότι και η όραση κατέχει την ίδια δύναμη, εκτός εάν κάποιος συνηθίσει να βλέπει με κακό τρόπο, όπως το «εκείνος που βλέπει με σκοπό να επιθυμήσει» και ότι «είδε η γυναίκα ότι το ξύλο ήταν καλό για βρώση» και ότι «είδαν οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, και πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες, όποιες διάλεξαν· και είπε ο Θεός: Δεν θα κατοικήσει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες».

Αλλά ας επανέλθουμε και πάλι στο προκείμενο. «Είδε», λέει, «η γυναίκα ότι το δέντρο ήταν καλό για βρώση», και «είδαν οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες», είδαν όμως εμπαθώς και οι πρεσβύτεροι τη μακαρία Σωσάννα και οδήγησαν τους εαυτούς τους στην απώλεια. Έβλεπε όμως απαθώς και ο σώφρων Ιωσήφ την κυρία του, και άφησε τον εαυτό του ως στήλη σωφροσύνης για όλο τον βίο. Από αυτό μαθαίνουμε ότι ούτε η όραση ούτε το κάλλος γίνονται αιτία απώλειας για τους ανθρώπους, αλλά η ραθυμία, η μοχθηρή προαίρεση και η διεστραμμένη γνώμη. Εκείνος όμως που θέλει να χρησιμοποιεί την όρασή του όπως είναι αρεστό στον Θεό, ατενίζει πρώτα τα αισθητά κτίσματα του Θεού και από αυτά θαυμάζει και προσκυνεί την υπεράπειρη σοφία και δύναμή Του. Διότι πώς να μην θαυμάσει κανείς βλέποντας τέτοιο ύψος και πλάτος και μέγεθος του ουρανού, τη λαμπρότητα των φωστήρων, την ποικιλία των αστέρων, την ευταξία, την πορεία και το εντελώς αναρίθμητο πλήθος τους, το οποίο μόνο από τον Δημιουργό αριθμείται και ονομάζεται, όπως μας μυσταγωγεί ο θείος προφήτης Δαβίδ; «Αυτός που αριθμεί», λέει, «τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους».

Το όνομα Νώε ερμηνεύεται ως ανάπαυση από εκείνους που γνωρίζουν καλά, και πολύ εύλογα. Διότι και τον Θεό ανέπαυσε με τη δικαιοσύνη του, και αφού διέφυγε την πανώλεθρη επιδρομή των υδάτων, ανέπαυσε, σύμφωνα με το όνομά του, τον εαυτό του και τους οικείους του. «Και ήταν», λέει, «ο Νώε πεντακοσίων ετών και γέννησε τρεις υιούς». Όντας δίκαιος και εγκρατής, δεν γέννησε στην περίοδο τόσων χρόνων πολλούς υιούς και θυγατέρες, όπως εκείνοι πριν από αυτόν, αλλά μόνο τρεις υιούς, «τον Σημ, τον Χαμ, τον Ιάφεθ». «Όταν δε οι άνθρωποι πληθύνθηκαν, πολλές θυγατέρες γεννήθηκαν σε αυτούς πάνω στη γη». Είδαν οι υιοί του Θεού, όχι του εκ φύσεως Θεού, αλλά του απογόνου του Αδάμ, ο οποίος ήταν υιός του Σηθ, του οποίου το όνομα ήταν Ενώς, ο οποίος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού, και γι' αυτό ακριβώς αλλά και για την ευπρέπεια και την επιδεξιότητά του, οι τότε άνθρωποι τον αποκαλούσαν θεό. Αυτού λοιπόν του θεού οι υιοί, βλέποντας τις θυγατέρες των ανθρώπων από το γένος του αποκηρυγμένου Κάιν ότι είναι όμορφες (κάθε ομορφιά που χωρίζει από τον Θεό ας είναι ανάθεμα), «πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν».

Έπειτα διηγείται τα κατορθώματα θείων ανδρών και την αιτία για την οποία ο κατακλυσμός κατέστρεψε ολόκληρη τη γη: ότι, δηλαδή, εξαιτίας της υπερβολής της αμαρτίας επισύρανε τη θεία οργή, τον κατακλυσμό· ότι οι υιοί του Σηθ και του Ενώς, οι οποίοι αποκαλούνταν υιοί του Θεού, νικημένοι από το πάθος της φιληδονίας, εξέλεγαν και λάμβαναν ως συζύγους από τις θυγατέρες του Κάιν, οι οποίες αποκαλούνταν θυγατέρες ανθρώπων· για τον λόγο αυτόν ο Θεός τους αποκάλεσε φθαρμένη γη και άψυχη σάρκα. Εξαιτίας, λοιπόν, αυτής της παρανομίας και «λόγω του ότι αυτοί ήταν σάρκες», το πνεύμα του δεν παραχωρήθηκε να είναι μέσα τους, δεν τους ανέχτηκε.

Σε δεύτερη τάξη και κατά μέθεξη της πρώτης αιτίας, θα μπορούσε να ονομαστεί θεός και εκείνος από τους ανθρώπους, ο οποίος, στο μέτρο που είναι δυνατόν στην κτιστή φύση, διαπλάθει τον εαυτό του προς μίμηση του Θεού μέσω της άσκησης των αρετών. Διότι, όπως ακριβώς αγαθό με την κύρια έννοια είναι η θεία και δημιουργική των πάντων φύση, αλλά κατά μέθεξη αγαθοί είναι και όσοι από τους ανθρώπους, μέσω της κάθαρσης του βίου τους, καταυγάστηκαν από τις λάμψεις της θείας ακτίνας, έτσι και θεός ονομάζεται όχι μόνο η φύση που δεσπόζει και εξουσιάζει τα πάντα, αλλά μπορεί κανείς να δει και ανθρώπους που έχουν αξιωθεί αυτής της ονομασίας. Πρώτος δε που έλαβε αυτή την ονομασία είναι ο γιος του Σηθ, ο Ενώς, ένας άνδρας που, εξαιτίας της ευσέβειας και της χρηστότητας των τρόπων του, τιμήθηκε από τους τότε ανθρώπους με τη θεία ονομασία, από τον οποίο ολόκληρο το γένος ονομάστηκε «θεοί» και «γιοι θεών». Όπως λέει κάπου η Γραφή: «Βλέποντας δε οι γιοι του Θεού τις κόρες των ανθρώπων ότι είναι όμορφες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν». Διότι είναι φανερό ότι ονόμασε «γιους του Θεού» τους απογόνους του Ενώς, οι οποίοι, ερχόμενοι σε σχέση με τις απογόνους του Κάιν, νόθευσαν το γένος και διολίσθησαν στην ασέβεια και την κακία. Διότι το να λέει κανείς ότι άγγελοι, δηλαδή η ασώματη φύση, έπεσαν σε έρωτες με γυναίκες, αποτελεί γνώρισμα εκείνων που έχουν πράγματι ξεπέσει σε μυθώδεις λογισμούς, οι οποίοι δεν απέχουν από την ασέβεια.