Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 6:6

Όπου είναι κοινά τα της φύσεως, κοινό είναι και το όνομα της αξίας· για παράδειγμα, ο Θεός αποκαλεί με ένα όνομα αυτά που είναι διαιρεμένα σε πλήθη, επειδή προέρχονται από μία φύση. Και όταν οργίζεται με τους ανθρώπους, αποκαλεί το σύνολο των ανθρώπων που υπόκεινται στην οργή του ως έναν άνθρωπο. Και όταν συμφιλιώνεται με τον κόσμο, συμφιλιώνεται σαν με έναν άνθρωπο. Για παράδειγμα, επιφέρει κατακλυσμό εξαιτίας της αμαρτίας, και λέει ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, και θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο δημιούργησα». Αν και δεν ήταν μόνο ένας, αλλά άπειρες μυριάδες· ωστόσο, με το όνομα της φύσεως αποκάλεσε το σύνολο των ανθρώπων ως έναν άνθρωπο, εξαιτίας της κοινής ουσίας. Και πάλι λέει ο Δαβίδ: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;». Όχι ότι επισκέφθηκε έναν μόνο άνθρωπο· διότι ανόρθωσε ολόκληρη την οικουμένη.

Το να λέγεται δε για τον Αδάμ: «Ας τον εκδιώξουμε, μήπως απλώσει το χέρι του και αγγίξει το ξύλο της ζωής και φάει και ζήσει στον αιώνα» — το να λέγεται το «μήπως» υποδηλώνει αυτόν που αγνοεί, και το να προστίθεται το «Μήπως αφού φάει, ζήσει στον αιώνα» υποδηλώνει αυτόν που φθονεί. Και το να γράφεται ότι «αναλογίστηκε ο Θεός ότι εποίησε τον άνθρωπο» υποδηλώνει ότι και μετανιώνει και αγνοεί· διότι το «αναλογίστηκε» αποτελεί σκέψη, μέσω της οποίας κάποιος, από άγνοια για τα όσα βούλεται, θέλει να εξακριβώσει το αποτέλεσμα, ή είναι ίδιον αυτού που μεταμέλεται για κάτι που δεν κατέληξε σύμφωνα με τη γνώμη του. Και το να είναι γραμμένο: «Και οσμίστηκε ο Κύριος οσμή ευωδίας» είναι ίδιον του ενδεούς, και το να ευφραίνεται κανείς με την κνίσα των σαρκών δεν είναι ίδιον του αγαθού. Το δε να υποβάλλει σε δοκιμασία (όπως γράφεται: «Και δοκίμασε ο Κύριος τον Αβραάμ») είναι ίδιον του κακού και αυτού που αγνοεί την έκβαση της υπομονής.

Ονομάζοντας τον πρώτο Κάιν, που ερμηνεύεται «ζήλος» (φθόνος), ο οποίος από φθόνο σκότωσε τον αδελφό του τον Άβελ, που ερμηνεύεται «πένθος»· διότι γι' αυτόν, τον πρώτο που δολοφονήθηκε, πένθησαν οι γονείς. Αν όμως ο Αδάμ, ο οποίος ήταν δημιούργημα του Θεού, διέθετε πρόγνωση, πολύ περισσότερο την έχει ο Θεός που τον δημιούργησε. Και είναι ψευδές (με την κατά γράμμα έννοια) αυτό που γράφτηκε: «Σκέφτηκε ο Θεός», σαν να κατέφυγε σε συλλογισμό εξαιτίας άγνοιας. Ακόμη και το ότι «ο Κύριος δοκίμαζε τον Αβραάμ», για να μάθει αν θα επιδείξει υπομονή. Καθώς και το γραμμένο: «Ας κατεβούμε να δούμε, αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα· ειδάλλως, για να το μάθω»—και, για να μην μακρηγορώ πολύ, όσες φράσεις Του καταλογίζουν άγνοια ή κάποια άλλη αδυναμία, ανασκευάζονται από άλλες φράσεις που δηλώνουν τα αντίθετα, και έτσι ελέγχονται ως ψευδείς. Και για να φανεί ότι όντως προγνωρίζει, λέει στον Αβραάμ: «Με βεβαιότητα να γνωρίζεις ότι το σπέρμα σου θα είναι πάροικο σε γη ξένη, και θα τους υποδουλώσουν, θα τους κακουχήσουν και θα τους ταπεινώσουν για τετρακόσια χρόνια. Όμως το έθνος στο οποίο θα υποδουλωθούν, θα το κρίνω εγώ. Και μετά από αυτά θα εξέλθουν με πολλές αποσκευές (πλούτη). Εσύ δε θα αναχωρήσεις προς τους πατέρες σου εν ειρήνη, φτάνοντας σε καλά γηρατειά. Και στην τέταρτη γενεά θα επιστρέψουν εδώ· διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων έως τώρα». Τι λοιπόν; Δεν προαναγγέλλει και ο Μωυσής τα αμαρτήματα του λαού και δεν προδηλώνει τη διασπορά τους στα έθνη;

Αμέσως λοιπόν, ο Αδάμ που δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσή του και τυφλός πλάθεται και αναγνωρίζεται ως μη έχων ίσως γνώση του καλού ή του κακού, εξαιτίας του οποίου και βρίσκεται παραβάτης, και εκδιώκεται από τον παράδεισο, και τιμωρείται με θάνατο. Ομοίως δε και αυτός που τον έπλασε, επειδή δεν βλέπει τα πάντα, κατά την καταστροφή των Σοδόμων λέει, ελάτε, και αφού κατεβούμε ας δούμε, αν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα συντελούνται, και αν όχι, για να μάθω· και δείχνει τον εαυτό του να αγνοεί. Με το να πει δε για τον Αδάμ: ας τον διώξουμε, μήπως τυχόν απλώνοντας το χέρι του αγγίξει το δέντρο της ζωής και φάει, και ζήσει αιώνια· δείχνει να φθονεί. Και με το να έχει γραφτεί, ότι συλλογίστηκε ο Θεός, ότι δημιούργησε τον άνθρωπο· δείχνει ότι και μετανοεί και αγνοεί. Διότι το «συλλογίστηκε», είναι σκέψη, με την οποία κάποιος εξαιτίας άγνοιας αυτών που θέλει, επιθυμεί να εξακριβώσει το τέλος· ή κάποιου που μεταμελείται για αυτό που κατέληξε αντίθετα με τη θέλησή του. Και το να έχει γραφτεί, «και οσφράνθηκε ο Κύριος οσμή ευωδίας», είναι χαρακτηριστικό κάποιου που έχει ανάγκη, και το να ευχαριστείται με την κνίσα των κρεάτων, δεν είναι γνώρισμα αγαθού. Το δε να πειράζει όπως έχει γραφτεί, «και πείραζε ο Κύριος τον Αβραάμ», είναι γνώρισμα κακού και κάποιου που αγνοεί το τέλος της υπομονής.

Όσο για το ότι έχει γραφτεί: «αναλογίστηκε ο Θεός», σαν να έκανε χρήση συλλογισμών λόγω άγνοιας, και ακόμη το: «ο Κύριος δοκίμασε τον Αβραάμ, για να γνωρίσει αν θα αντέξει», και το: «ας κατέβουμε να δούμε αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή που φτάνει σε εμένα, ειδάλλως, για να το μάθω»· και, για να μη μακρηγορώ, αυτά τα χωρία έχουν σαφές νόημα και σκοπό, μη καταλογίζοντας άγνοια στον Θεό, έστω και αν αυτό διαφεύγει από τη δική σου αντίληψη. Το ότι όμως Εκείνος όντως προγνωρίζει, το φανερώνει λέγοντας στον Αβραάμ: «Να ξέρεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι ξένοι σε γη που δεν θα είναι δική τους, και θα τους υποδουλώσουν, θα τους κακοποιήσουν και θα τους ταπεινώσουν επί τετρακόσια χρόνια. Όμως το έθνος στο οποίο θα υποδουλωθούν, θα το κρίνω εγώ. Και ύστερα από αυτά θα βγουν από εκεί με πολλά αγαθά· εσύ, αντίθετα, θα απέλθεις προς τους πατέρες σου με ειρήνη, σε βαθιά και καλά γηρατειά· και στην τέταρτη γενεά θα επιστρέψουν εδώ». Το να λέγονται αυτά, τα οποία επρόκειτο οπωσδήποτε να συμβούν έπειτα από πολλές γενεές, αποτελεί χαρακτηριστικό Εκείνου που προγνωρίζει και γνωρίζει με απόλυτη σαφήνεια.

Αμέσως λοιπόν, ο Αδάμ, ο οποίος δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσή του, πλάθεται τυφλός, και παραδίδεται χωρίς να έχει γνώση του καλού ή του κακού, και βρίσκεται παραβάτης, και εκβάλλεται από τον παράδεισο και τιμωρείται με θάνατο. Παρομοίως και αυτός που τον έπλασε, επειδή δεν βλέπει από παντού, λέει για την καταστροφή των Σοδόμων: «ελάτε να κατεβούμε και να δούμε αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που έφτασε σε εμένα· ειδάλλως, για να το μάθω»· και με αυτά δείχνει ότι ο ίδιος αγνοεί. Και με το να πει για τον Αδάμ: «ας τον διώξουμε, μήπως απλώσει το χέρι του, αγγίξει το ξύλο της ζωής, φάει, και ζήσει αιώνια»· με το να πει «μήπως», φανερώνει άγνοια· και με το να προσθέσει «μήπως φάει και ζήσει αιώνια», φανερώνει και φθόνο. Και με το να έχει γραφτεί, ότι αναλογίστηκε ο Θεός που έφτιαξε τον άνθρωπο, δείχνει ότι και μετανιώνει και αγνοεί· διότι το «αναλογίστηκε» δηλώνει σκέψη, με την οποία κάποιος, εξαιτίας άγνοιας, θέλει να εξακριβώσει την έκβαση όσων επιθυμεί, ή αποτελεί γνώρισμα κάποιου που μεταμελείται για κάτι που δεν κατέληξε σύμφωνα με τη θέλησή του. Και το να έχει γραφτεί: «και οσφράνθηκε ο Κύριος οσμή ευωδίας», είναι γνώρισμα ελλιπούς όντος, και το να ευχαριστείται με την κνίσα των κρεάτων δεν είναι γνώρισμα αγαθού. Το να δοκιμάζει όμως, όπως έχει γραφτεί: «και δοκίμασε ο Κύριος τον Αβραάμ», είναι γνώρισμα κακού, καθώς και κάποιου που αγνοεί την κατάληξη της υπομονής.

Όσο για το ότι έχει γραφτεί: «Σκέφθηκε ο Θεός», σαν να χρησιμοποίησε λογική σκέψη εξαιτίας άγνοιας· ακόμη και το αν ο Κύριος δοκίμασε τον Αβραάμ, «για να γνωρίσει» αν θα το υπομείνει, και το γεγραμμένο: «Ας κατεβούμε να δούμε, αν πράττουν ολοκληρωτικά σύμφωνα με την κραυγή τους που ήλθε σε μένα· κι αν όχι, για να το γνωρίσω». Και για να μη μακρηγορώ πολύ, τα λόγια αυτά έχουν σαφή την ερμηνεία, χωρίς να καταλογίζουν άγνοια στον Θεό, ακόμη κι αν αυτό διαφεύγει από τη δική σου διάνοια. Ότι δε πραγματικά προγνωρίζει, το λέει στον Αβραάμ: «Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε γη που δεν θα είναι δική τους· και θα τους υποδουλώσουν, και θα τους κακοποιήσουν, και θα τους ταπεινώσουν για τετρακόσια χρόνια· αλλά το έθνος, στο οποίο θα δουλέψουν, θα το κρίνω εγώ. Μετά από αυτά θα εξέλθουν από εκεί με πολλά υπάρχοντα· εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου με ειρήνη, φτάνοντας σε καλά γεράματα· και στην τέταρτη γενεά θα επιστρέψουν εδώ· διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων».

Αναλογίσου εδώ την υπερβάλλουσα σοφία του δικαίου, ότι μέσα σε τόση συμφωνία στο κακό κατόρθωσε να διαφύγει τη φθορά και να μην υποστεί εξαιτίας της καμία βλάβη. Αντίθετα, σαν να ήταν πλασμένος από διαφορετική φύση, έχοντας αποκτήσει τόσο ισχυρό φρόνημα και σπεύδοντας από δική του προαίρεση προς την κατόρθωση της αρετής, όχι μόνο διέφυγε την κακή τους ομοφωνία, αλλά και έμεινε αλώβητος από την πανωλεθρία που έπληξε τους πάντες. «Και αναλογίστηκε», λέει, «ο Κύριος ο Θεός, ότι δημιούργησε τον άνθρωπο πάνω στη γη». Πρόσεξε και πάλι την παχύτητα της έκφρασης και τη θεία συγκατάβαση.

«Ενθυμήθηκε», λέγει, αντί του «Μεταμελήθηκε»· όχι επειδή μεταμελείται ο Θεός –μη γένοιτο!–, αλλά η θεία Γραφή μας ομιλεί σύμφωνα με την ανθρώπινη συνήθεια, για να μας διδάξει ότι η υπερβολή των αμαρτημάτων τους οδήγησε τον φιλάνθρωπο Θεό σε τόση αγανάκτηση. «Και ενθυμήθηκε», λέγει, «ο Κύριος ο Θεός ότι εποίησε τον άνθρωπο επί της γης». Διότι, μήπως γι' αυτό, λέγει, τον έφερα στην ύπαρξη, για να κατρακυλήσει σε τέτοιο ολίσθημα και να καταστεί ο ίδιος αίτιος της απώλειάς του; Γι' αυτό εξ αρχής και από τα προοίμια τον αξίωσα με τόση τιμή και επέδειξα γι' αυτόν τόση πρόνοια, ώστε, επιλέγοντας την αρετή, να βρεθεί εκτός της απώλειας.

«ας τον εκβάλουμε, μήπως απλώνοντας το χέρι του αγγίξει το [ξύλο της ζωής]», και «Ελάτε να κατεβούμε και να δούμε αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους· και αν όχι, για να το γνωρίσω»· όπως και για τη φαινομενική μεταμέλεια: «Και συλλογίστηκε», δηλαδή μετανόησε ο Θεός, «που δημιούργησε τον άνθρωπο»· και ακόμη με τη δοκιμασία: «Και δοκίμασε Κύριος ο Θεός τον Αβραάμ». Διότι δεν πρέπει εξαιτίας αυτών να καταλογίζουμε άγνοια στον Θεό, αλλά να θεωρούμε ότι έχουν λεχθεί κατ' οικονομίαν, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία των ακροατών, ενώ, από την άλλη, η πρόγνωσή Του τεκμηριώνεται τόσο από το γεγονός ότι ο Αδάμ, ο οποίος πλάστηκε κατ' εικόνα του Θεού, όχι μόνο πριν από την παράβαση, σε συμφωνία με τον Δημιουργό, έδωσε σε όλα τα ζώα τα κατάλληλα ονόματα, αλλά και μετά την παράβαση, με τη γέννηση των γιων του, προανήγγειλε ονόματα που ταίριαζαν στις πράξεις τους που επρόκειτο να ακολουθήσουν. Διότι τον πρώτο τον ονόμασε Κάιν, το οποίο ερμηνεύεται ως «ζήλεια», ο οποίος μάλιστα επειδή ζήλεψε σκότωσε τον αδελφό του· και τον δεύτερο Άβελ, το οποίο ερμηνεύεται ως «πένθος», διότι, καθώς αυτός φονεύθηκε πρώτος, οι γονείς του τον πένθησαν. Η πρόγνωση του Θεού αποδεικνύεται επίσης και από την προφητεία προς τον πατριάρχη Αβραάμ: «Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα ζήσουν ως ξένοι σε γη που δεν είναι δική τους, και θα τους υποδουλώσουν και θα τους κακοποιήσουν, και θα τους ταπεινώσουν επί τετρακόσια χρόνια. Αλλά το έθνος στο οποίο θα υποδουλωθούν, εγώ θα το κρίνω».