Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 6:7

Όπου είναι κοινά τα της φύσεως, κοινό είναι και το όνομα της αξίας· για παράδειγμα, ο Θεός αποκαλεί με ένα όνομα αυτά που είναι διαιρεμένα σε πλήθη, επειδή προέρχονται από μία φύση. Και όταν οργίζεται με τους ανθρώπους, αποκαλεί το σύνολο των ανθρώπων που υπόκεινται στην οργή του ως έναν άνθρωπο. Και όταν συμφιλιώνεται με τον κόσμο, συμφιλιώνεται σαν με έναν άνθρωπο. Για παράδειγμα, επιφέρει κατακλυσμό εξαιτίας της αμαρτίας, και λέει ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, και θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο δημιούργησα». Αν και δεν ήταν μόνο ένας, αλλά άπειρες μυριάδες· ωστόσο, με το όνομα της φύσεως αποκάλεσε το σύνολο των ανθρώπων ως έναν άνθρωπο, εξαιτίας της κοινής ουσίας. Και πάλι λέει ο Δαβίδ: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;». Όχι ότι επισκέφθηκε έναν μόνο άνθρωπο· διότι ανόρθωσε ολόκληρη την οικουμένη.

3. Εφόσον, λοιπόν, τα γένη αναμείχθηκαν μεταξύ τους και όλοι είχαν εκτραπεί σε αχαλίνωτη αμαρτία: «Είδε», λέει, «ο Κύριος ο Θεός ότι πληθύνθηκαν οι κακίες των ανθρώπων πάνω στη γη, και καθένας διανοείται στην καρδιά του επιμελώς πονηρά πράγματα όλες τις ημέρες, και ενθυμήθηκε ο Θεός», δηλαδή μετανόησε· και σύμφωνα με άλλη μετάφραση, εννοώ του Ακύλα: «Ότι δημιούργησε τον άνθρωπο πάνω στη γη, και διαλογίστηκε, και είπε: Θα εξαλείψω τον άνθρωπο που δημιούργησα από το πρόσωπο της γης· από άνθρωπο μέχρι κτήνος, και από τα ερπετά μέχρι τα πετεινά του ουρανού· διότι μετανόησα που τους δημιούργησα. Ο Νώε όμως βρήκε χάρη ενώπιον του Κυρίου του Θεού». Κατανοείς ότι επιθυμεί την εξάλειψη κάθε ανθρώπου. Επειδή όμως ο Νώε κοσμούνταν με τους τρόπους της ευσέβειας, σπλαχνίζεται μόνο αυτόν· και δεν τον καταστρέφει μαζί με τους άλλους, αλλά τον διασώζει πανοικί. Και του λέει λοιπόν: «Ο καιρός κάθε ανθρώπου έφτασε ενώπιόν μου, διότι η γη γέμισε αδικία εξαιτίας τους, και ιδού εγώ θα τους καταστρέψω μαζί με τη γη. Φτιάξε, λοιπόν, για τον εαυτό σου μια κιβωτό από τετράγωνα ξύλα· θα φτιάξεις χωρίσματα μέσα στην κιβωτό και θα την αλείψεις με άσφαλτο εσωτερικά και εξωτερικά. Και έτσι θα φτιάξεις την κιβωτό: τριακοσίων πήχεων το μήκος της κιβωτού, και πενήντα πήχεων το πλάτος, και τριάντα πήχεων το ύψος της».

Επιθυμείς, λοιπόν, να μάθεις πώς παροξύναμε τον Δεσπότη μας, τον φιλάνθρωπο, τον πράο, τον αγαθό, αυτόν που τα πάντα οικονομεί για τη δική μας σωτηρία; Αποφάσισε κάποτε τον παντελή αφανισμό του γένους μας, και τόσο πολύ οργίστηκε εναντίον μας, ώστε να μας εξολοθρεύσει μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά, τα θηρία, τα κτήνη και ολόκληρη τη γη. Και αν το επιθυμείς, εγώ θα σε κάνω να ακούσεις την ίδια την απόφαση: Διότι θα εξαλείψω, λέει, τον άνθρωπο που δημιούργησα από το πρόσωπο όλης της γης, μαζί με τα θηρία και τα κτήνη, διότι αναλογίστηκα ότι εγώ δημιούργησα τον άνθρωπο.

Και για να μάθεις ότι δεν μισούσε τη φύση μας, αλλά αποστρεφόταν την κακία, Εκείνος που είπε: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο εποίησα, από το πρόσωπο της γης», λέγει στον άνθρωπο: «Έφθασε ενώπιόν μου ο καιρός κάθε ανθρώπου». Εάν δε μισούσε τον άνθρωπο, δεν θα συνομιλούσε με άνθρωπο. Τώρα όμως βλέπεις ότι ούτε επιθυμεί να πράξει αυτό που απείλησε να πράξει, αλλά και απολογείται ο Κύριος στον δούλο, και συνομιλεί μαζί του σαν σε ισότιμο φίλο και του εκθέτει τις αιτίες της επερχόμενης καταστροφής, όχι για να μάθει απλώς τις αιτίες ο άνθρωπος, αλλά για να τις πει στους άλλους και να τους σωφρονίσει. Αλλά, όπως έλεγα, τόσο άσχημα διήγε στο παρελθόν το γένος μας, ώστε κινδύνευσε να εκδιωχθεί και από την ίδια τη γη. Αλλά εμείς, που φανήκαμε ανάξιοι της γης, σήμερα ανυψωθήκαμε στους ουρανούς· εμείς, που δεν ήμασταν άξιοι ούτε για την επίγεια εξουσία, ανεβήκαμε στην άνω βασιλεία, υπερβήκαμε τους ουρανούς, καταλάβαμε τον βασιλικό θρόνο· και η φύση, εξαιτίας της οποίας τα Χερουβίμ φύλαγαν τον παράδεισο, αυτή ακριβώς κάθεται σήμερα υπεράνω των Χερουβίμ.

Επειδή όμως δεν χρησιμοποίησε όπως έπρεπε τη δική μου φιλανθρωπία, είναι προτιμότερο πλέον να ανακοπεί η κακή του προσπάθεια. Και σκέφθηκε, και είπε ο Κύριος ο Θεός: Θα εξαλείψω τον άνθρωπο που εποίησα από το πρόσωπο της γης, από άνθρωπο έως κτήνος, και από ερπετά έως τα πετεινά του ουρανού, διότι αναλογίστηκα ότι τους εποίησα. Όλα όσα εξαρτώνταν από εμένα, λέγει, τα έπραξα. Από το μη ον τους έφερα στο είναι, τη γνώση του τι πρέπει να πράττουν και τι όχι την ενέθεσα στη φύση τους, τους δώρησα το αυτεξούσιο, επέδειξα άφατη μακροθυμία, και μετά από εκείνον τον πολύ χρόνο, και την αγανάκτηση, και την απειλή που διατύπωσα, όρισα και άλλη προθεσμία, επιθυμώντας, αφού συναισθανθούν τα σφάλματά τους, να ανακαλέσουν την αγανάκτησή μου. Επειδή όμως ούτε έτσι δεν ωφελήθηκαν περισσότερο, είναι ανάγκη να κάνω πράξη την απειλή, να επιφέρω την παντελή εξάλειψή τους, και σαν κάποιο πονηρό προζύμι να αφανίσω το γένος τους, ώστε να μη γίνουν δάσκαλοι της κακίας και στις μελλοντικές γενιές. Και είπε ο Κύριος ο Θεός: Θα εξαλείψω τον άνθρωπο που εποίησα από το πρόσωπο της γης, από άνθρωπο έως κτήνος. Αλλά ίσως να έλεγε κάποιος: Για ποιο λόγο, εφόσον ο άνθρωπος απέκλινε προς την κακία, υπομένουν και τα άλογα ζώα την ίδια τιμωρία με αυτόν; Ευλόγως.

Μήπως τα άλογα ζώα δημιουργήθηκαν για τις δικές τους ανάγκες; Για τον άνθρωπο πλάστηκαν αυτά· επομένως, εφόσον αυτός εξαλείφεται, ποια θα ήταν πλέον η χρησιμότητά τους; Γι' αυτόν τον λόγο συμμετέχουν και αυτά στην τιμωρία, ώστε να κατανοήσετε το μέγεθος της οργής. Και όπως ακριβώς στην αρχή, όταν αμάρτησε ο πρωτόπλαστος, η γη δέχθηκε την κατάρα, έτσι και τώρα που πρόκειται να αφανιστεί ο άνθρωπος, συμμετέχουν και τα άλογα ζώα στην τιμωρία. Όπως δε όταν ο άνθρωπος ευδοκιμεί, συμμετέχει και η κτίση στην ευημερία του (καθώς λέει και ο Παύλος: «Ότι και αυτή η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να περάσει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού»)· έτσι και τώρα, επειδή εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων του πρόκειται αυτός να τιμωρηθεί και να παραδοθεί σε πανωλεθρία, και τα κτήνη και τα ερπετά και τα πτηνά υφίστανται από κοινού τον κλυδωνισμό που πρόκειται να καταλάβει ολόκληρη την οικουμένη. Και όπως σε ένα σπίτι, όταν ο επικεφαλής βρεθεί υπό την οργή του κυρίου του, είναι φυσικό και όλοι οι συνυπηρέτες να συμμετέχουν στην κατήφεια· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εδώ, σαν σε ένα σπίτι, όταν οι άνθρωποι χάνονται, είναι αναπόφευκτο όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτό και όσα τελούν υπό την κυριότητά του να υποστούν την ίδια τιμωρία. «Και συλλογίστηκα», λέει, «ότι τους δημιούργησα».

Διότι, επειδή εξαιτίας της μεγάλης αυξήσεως της κακίας ο αγαθός Θεός αποφάσισε να καταδικάσει σε πανωλεθρία το ανθρώπινο γένος, λέγοντας: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο εποίησα, από το πρόσωπο της γης», και δείχνοντας την υπερβολή της αγανακτήσεώς Του, δεν εξέδωσε την απόφαση μόνο κατά του ανθρωπίνου γένους, αλλά και κατά όλων των κτηνών, των ερπετών και των πτηνών. Διότι, εφόσον οι άνθρωποι, για τους οποίους δημιουργήθηκαν αυτά, επρόκειτο να καταστραφούν και να καταποντιστούν, ήταν επόμενο να συμμετάσχουν και αυτά στην τιμωρία. Επειδή, λοιπόν, η απόφαση ήταν καθολική και δεν έκανε καμία εξαίρεση, για να μάθεις το απροσωπόληπτο του Θεού και ότι, καθώς εμβαθύνει στις καρδιές μας δεν παραβλέπει κανέναν, αλλά, ακόμη και αν βρει μια μικρή αφορμή να προσφέρεται από εμάς, επιδεικνύει την άφατη φιλανθρωπία Του, λέγει η Γραφή, ώστε να μη νομίσουμε ότι συντελείται παντελής αφανισμός του ανθρωπίνου γένους, αλλά να γνωρίσουμε ότι, χάρη στη δική Του αγαθότητα, επιτρέπει να διασωθεί κάποιος σπινθήρας και μια ρίζα για το ανθρώπινο γένος, ώστε να απλώσει και πάλι μακριούς κλάδους: «Ο δε Νώε», λέγει, «βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού».

Δεν μας τα διηγείται αυτά η Γραφή χωρίς σκοπό, αλλά για να μάθουμε ότι όχι μόνο οι άνθρωποι, τα κτήνη, τα τετράποδα και τα ερπετά καταποντίστηκαν, αλλά και τα πτηνά του ουρανού, και όσα ζούσαν στα βουνά, εννοώ τα θηρία και τα υπόλοιπα άλογα ζώα. Γι' αυτό λέει: «Και υψώθηκε δεκαπέντε πήχεις πάνω από τα βουνά», για να μάθεις ότι η απόφαση του Δεσπότη έγινε πράξη· διότι έλεγε: «Ακόμη επτά ημέρες και θα φέρω κατακλυσμό επί της γης, και θα εξαλείψω κάθε ύπαρξη που εποίησα από το πρόσωπο της γης, από άνθρωπο έως κτήνος, και από ερπετά έως τα πτηνά του ουρανού». Επομένως, δεν μας τα διηγείται αυτά η θεία Γραφή απλώς για να μας διδάξει το μέγιστο ύψος των υδάτων, αλλά για να μπορέσουμε, παράλληλα με αυτό, να κατανοήσουμε ότι απολύτως τίποτα, ούτε από τα άλογα ζώα, ούτε από τα θηρία, ούτε από τα κτήνη δεν διασώθηκε, αλλά τα πάντα εξαλείφθηκαν μαζί με το ανθρώπινο γένος. Επειδή όλα αυτά δημιουργήθηκαν για χάρη του ανθρώπου, εφόσον αυτός επρόκειτο να αφανιστεί, ήταν εύλογο να υποστούν και αυτά μαζί του την ίδια καταστροφή.

Και είπε, λέει, ο Κύριος ο Θεός: «Ιδού, ένα γένος και ένα χείλος έχουν όλοι»· αντί του, μία φωνή και μία γλώσσα. Και αυτό άρχισαν να κάνουν, και τώρα δεν θα λείψει από αυτούς τίποτε από όσα επινοήσουν να πράξουν. Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη. Επειδή πρόκειται να ανακόψει την ορμή τους, προηγουμένως συνθέτει την απολογία Του, και σχεδόν καταδεικνύει το μέγεθος της αμαρτίας τους και την υπερβολή της αγνωμοσύνης τους, καθώς και το ότι δεν χρησιμοποίησαν τη συμφωνία τους για το σωστό. Διότι, «ιδού», λέει, «ένα γένος και ένα χείλος έχουν όλοι. Και αυτό άρχισαν να κάνουν, και τώρα δεν θα λείψει από αυτούς τίποτε από όσα επινοήσουν να πράξουν». Διότι αυτή είναι η συνήθειά Του, όταν πρόκειται να επιβάλει τιμωρία, πρώτα να δείχνει το μέγεθος των αμαρτημάτων, και σαν να συνθέτει κάποια απολογία, και τότε να προβαίνει στη διόρθωση. Επειδή και στην περίπτωση του κατακλυσμού, όταν επρόκειτο να πραγματοποιήσει εκείνη τη φοβερή απειλή, λέει η Γραφή: «Βλέποντας δε ο Κύριος ο Θεός ότι πληθύνθηκαν οι κακίες των ανθρώπων, και ο καθένας διανοείται στην καρδιά του επιμελώς τα πονηρά από τη νεότητά του». Είδες πώς πρώτα έδειξε την υπερβολή της κακίας τους, και τότε λέει: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο»; Έτσι και τώρα: «Ιδού, ένα γένος και ένα χείλος έχουν όλοι, και αυτό άρχισαν να κάνουν». Εάν, ενώ απολαμβάνουν τόση ομόνοια και ομοφωνία, παρασύρθηκαν σε τέτοια μανία, με την πάροδο του χρόνου πώς δεν θα διαπράξουν χειρότερα;

Εισέρχονταν δε οι υιοί του Θεού (της γενεάς του Ενώς) προς τις θυγατέρες των απογόνων του Κάιν και τους γεννούσαν ανθρώπους, τους φημισμένους ανέκαθεν γίγαντες. Θα πω δε εδώ και κάτι το αστείο. Διότι, όπως ακριβώς οι όνοι, επιβαίνοντας στις φοράδες, γεννούν ισχυρούς ημιόνους, έτσι έπρατταν και εκείνοι τότε. Αλλά για τη γέννηση μεν των ημιόνων οι άνθρωποι χαίρονται, για τη γέννηση όμως των γιγάντων ο Θεός λυπόταν, εξαιτίας της αθέμιτης μείξης εκείνων των θυγατέρων του Κάιν, και, απειλώντας με ολοκληρωτική καταστροφή λόγω της οργής Του, έλεγε: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο εδημιούργησα, από το πρόσωπο της γης, από άνθρωπο έως κτήνος, και από ερπετά έως τα πτηνά του ουρανού», διότι «φθάρηκε η γη ενώπιόν μου», «και γέμισε η γη από αδικία εξαιτίας τους, και ιδού, εγώ θα καταστρέψω αυτούς και τη γη». Φανερώνοντας λοιπόν τη μεγάλη υπερβολή της κακίας τους και τη δίκαιη αγανάκτησή Του: «Φθάρηκε», λέει, «η γη και γέμισε η γη από την αδικία τους». Γι' αυτό λοιπόν και δρέπουν ως δίκαιο μισθό των έργων τους τον πνιγμό. «Ο Νώε όμως ήταν άνθρωπος», πράγμα που δηλώνει ότι οι υπόλοιποι δεν ήταν άνθρωποι, ακόμη κι αν φαίνονταν ως άνθρωποι, αλλά φαίνονταν ως κτήνη στον Θεό εξαιτίας του κτηνώδους βίου τους, «ο Νώε όμως, όντας άνθρωπος δίκαιος και τέλειος στη γενεά του, ευαρέστησε τον Θεό» και βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού. «Και είπε ο Θεός προς τον Νώε.

Αν και τις περισσότερες φορές η θεία Γραφή παρουσιάζει τον Θεό των όλων να ομιλεί στον ενικό αριθμό, λέγοντας για παράδειγμα «ο καιρός κάθε ανθρώπου έφτασε ενώπιόν μου» και «αναλογίστηκα ότι εγώ δημιούργησα τον άνθρωπο» και «θα εξαλείψω τον άνθρωπο» και «δεν θα υπάρχουν για εσένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα» και αναρίθμητα άλλα· σπάνια όμως εκφράζεται στον πληθυντικό, υποδηλώνοντας τον αριθμό των προσώπων της Αγίας Τριάδος, όπως στη φράση «εμπρός, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τις γλώσσες τους» και στο χωρίο για το οποίο γίνεται λόγος τώρα.