Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 6:8

Ας δούμε, λοιπόν, σε ποια εποχή ευαρέστησε ο Νώε τον Θεό, όπως είναι γραμμένο: «Και είδε ο Κύριος ο Θεός ότι πληθύνθηκαν οι κακίες των ανθρώπων πάνω στη γη και ο καθένας διαλογίζεται στην καρδιά του με επιμέλεια τα πονηρά όλες τις ημέρες»· και έπειτα από άλλα λέγει: «Ο Νώε όμως βρήκε χάρη ενώπιον του Κυρίου του Θεού»· και πάλι λέγει: «Στον Θεό ευαρέστησε ο Νώε». Το σε ποια εποχή ευαρέστησε, το δηλώνει: «Διεφθάρη», λέγει, «η γη ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη από αδικία. Και είδε ο Κύριος ο Θεός τη γη, και ήταν διεφθαρμένη, διότι κάθε σάρκα είχε διαφθείρει τον δρόμο της πάνω στη γη».

Ο Αδάμ απέκτησε και άλλους υιούς, όπως περιέχει η Λεπτή Γένεση· εννέα μετά τους τρεις αυτούς, ώστε να έχει δύο θυγατέρες και δώδεκα άρρενες· από αυτούς ο ένας φονεύθηκε, ενώ ένδεκα παρέμειναν στη ζωή. Έχεις μάλιστα και γι’ αυτά ένδειξη στη Γένεση του κόσμου, στο πρώτο βιβλίο του Μωυσή, όπου λέγεται: «Και έζησε ο Αδάμ εννιακόσια τριάντα έτη, και γέννησε υιούς και θυγατέρες, και πέθανε». Όταν λοιπόν οι άνθρωποι αυξήθηκαν και η γενιά του Αδάμ επεκτεινόταν, τότε και η ακρίβεια ως προς τον σεμνό γάμο πλατυνόταν, προχωρώντας σταδιακά. Και επειδή ο Αδάμ απέκτησε παιδιά και παιδιά των παιδιών του, και από αυτούς γεννήθηκαν θυγατέρες κατά τη διαδοχή του γένους, πλέον δεν έπαιρναν για γάμο τις ίδιες τους τις αδελφές, αλλά ο θεσμός του σεμνού γάμου οδηγήθηκε σε ευνομία και πριν ακόμη από τον γραπτό νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή· και έπαιρναν τις γυναίκες τους από τους πατρικούς συγγενείς τους. Και έτσι, καθώς μόλις τότε οι άνθρωποι πλήθαιναν, αναμείχθηκαν τα δύο γένη: το γένος του Κάιν με το γένος του Σηθ, και το γένος του Σηθ με το άλλο, καθώς και τα υπόλοιπα γένη των υιών του Αδάμ. Από εκεί και έπειτα, όταν ο κατακλυσμός κατέστρεψε ολοκληρωτικά όλη την κατάσταση του ανθρώπινου γένους, διαφυλάχθηκε μόνο ο Νώε, επειδή βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού και βρέθηκε δίκαιος μέσα στη γενιά εκείνου του καιρού.

Αλλ' επειδή οι διάνοιες των ανθρώπων είχαν σκοτιστεί εξαιτίας της θολώσεως της αμαρτίας, ο Θεός απέστειλε πρώτα τον Νόμο, φωτίζοντας σαν με λύχνο που φέγγει, όπως λέει ο Πέτρος στην επιστολή του: «προσέχοντας τον προφητικό λόγο ως λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου ανατείλει ο φωσφόρος και η ημέρα καταυγάσει στις καρδιές σας». Διότι από εκεί το φως φέγγει μέσα στο σκοτάδι, δηλαδή ο Νόμος που δόθηκε «με το χέρι μεσίτη» διά μέσου του πιστού θεράποντα του Θεού, του Μωυσή. Γι' αυτό, επειδή ανέκαθεν πρώτα το φως φεγγοβολούσε σαν σπινθήρας μέσα στον φυσικό νόμο, το οποίο αφού είδε ο Ενώχ ευαρέστησε τον Κύριο, από το οποίο καθοδηγούμενος ο Άβελ ευαρέστησε τον Κύριο, μέσω του οποίου ο Νώε βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού έχοντας κατανοήσει την οδό, μέσω του οποίου ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη, έπειτα το φως, ξεπερνώντας τη μορφή του σπινθήρα, προσέλαβε τη λαμπρότητα του «λύχνου που φέγγει σε σκοτεινό τόπο»· δηλαδή «το φως μέσα στο σκοτάδι φέγγει», η εντολή του Θεού και η αγαθή διάνοια, που φωτίζει την καρδιά των πιστών, εν μέσω της τεθολωμένης διανοίας εξαιτίας των φαύλων και κακών πραγμάτων που επικρατούν στους ανθρώπους, δηλαδή της ειδωλολατρίας και της αρνήσεως του Θεού, των φόνων, της μοιχείας και των υπολοίπων.

Αμέσως μετά από αυτά λέγεται: «Ξεχύθηκε η χάρη στα χείλη σου· γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα». Ο Μωυσής, λοιπόν, βρήκε κάποια χάρη· και ο Νώε πάλι βρήκε κάποια χάρη ενώπιον του Θεού· και καθένας από τους δικαίους μετείχε στη χάρη. Επειδή όμως στον Αγαπητό κενώθηκε όλη η πατρική χάρη –διότι ο Πατέρας μιλούσε μέσω του Υιού– γι' αυτό και εκείνη που διακόνησε την έλευσή του στους ανθρώπους ονομάστηκε «κεχαριτωμένη». Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει σωματικά όλο το πλήρωμα της θεότητας· γι' αυτό όλοι οι άγιοι έχουν λάβει από το πλήρωμά του.

Με πόση συγκατάβαση είναι γεμάτος αυτός ο λόγος; Διότι, λέει, μήπως ήθελα εγώ να τους επιβάλω τόσο μεγάλη τιμωρία; Αυτοί οι ίδιοι, με την υπερβολή της ανομίας τους, με ώθησαν σε τόση αγανάκτηση. Έπειτα, για να μη νομίσουμε ότι συντελείται παντελής αφανισμός του ανθρώπινου γένους, ούτε ότι καταστρέφεται σύρριζα η φύση μας, αλλά για να μάθουμε πόσο μεγάλο κακό είναι η αμαρτία και πόσο μεγάλο αγαθό η αρετή, και ότι είναι προτιμότερος ένας που κάνει το θέλημα του Κυρίου παρά μύριοι παράνομοι, προσθέτει: «Ο δε Νώε βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού». Αν και ολόκληρο το πλήθος, λέει, εξόκειλε σε τόση κακία, όμως αυτός ο δίκαιος διατήρησε τον σπινθήρα της αρετής, ενώ ταυτόχρονα συνομιλούσε με όλους αυτούς διαρκώς, προτρέποντάς τους να απαλλαγούν από την κακία, και διατηρούσε τον εαυτό του ελεύθερο από τη δική τους φθορά. Και όπως αυτοί με τις πονηρές τους πράξεις προκάλεσαν την αγανάκτηση του φιλάνθρωπου Θεού, έτσι και αυτός, επειδή επέλεξε την αρετή, βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού. Διότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά, έστω και έναν να βρει μέσα σε τόσο μεγάλο πλήθος να πράττει όσα είναι αρεστά σε Αυτόν, δεν τον παραβλέπει, αλλά τον αξιώνει της δικής Του πρόνοιας. Μάλιστα, επιδεικνύει για αυτόν ακόμη μεγαλύτερη μέριμνα, ακριβώς επειδή, ενώ ήταν τόσοι πολλοί εκείνοι που τον τραβούσαν προς την κακία, αυτός επέλεξε τον δρόμο της αρετής.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ΄. Ο Νώε βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού. Αυτή δε είναι η γενεαλογία του Νώε. Ο Νώε ήταν άνθρωπος δίκαιος, τέλειος στη γενεά του· ο Νώε ευαρέστησε τον Θεό. α΄. Είδατε, σε όσα ήδη ελέχθησαν, πόσο είναι το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού και πόσο υπερβολική είναι η ανεξικακία Του; Είδατε την ένταση της κακίας των ανθρώπων εκείνης της εποχής; Κατανοήσατε, ανάμεσα σε τόσο μεγάλο πλήθος, πόσο μεγάλη στάθηκε η αρετή του δικαίου και ότι τίποτα δεν τον έβλαψε, ούτε η κοινή συμφωνία εκείνων που έκλινε προς την κακία, ούτε το γεγονός ότι βρέθηκε εντελώς μόνος και απομονωμένος ανάμεσά τους να βαδίζει την αντίθετη οδό; Διότι, όπως ακριβώς ένας άριστος κυβερνήτης πλοίου που χειρίζεται τους οίακες της διανοίας του με πολλή αγρυπνία, δεν άφηνε να καταποντιστεί το σκάφος από τη σφοδρότητα των κυμάτων της κακίας, αλλά, έχοντας σταθεί ανώτερος από την τρικυμία, και ενώ έπλεε μέσα στην ανοιχτή θάλασσα σαν να καθόταν σε ασφαλές λιμάνι, κατευθύνοντας έτσι το πηδάλιο της αρετής, κράτησε τον εαυτό του έξω από τον επερχόμενο κλύδωνα που επρόκειτο να καταλάβει όλους τους ανθρώπους της οικουμένης. Τόσο σπουδαίο πράγμα είναι η αρετή, αθάνατο και ακαταμάχητο, που δεν υποκύπτει στις ανωμαλίες του παρόντος βίου, αλλά, πετώντας ψηλά πάνω από τα δίχτυα της κακίας, σαν από κάποια ψηλή σκοπιά παρατηρεί έτσι όλα τα ανθρώπινα, χωρίς να αισθάνεται τίποτα από εκείνα που στους άλλους φαντάζουν λυπηρά.

Διότι, επειδή εξαιτίας της μεγάλης αυξήσεως της κακίας ο αγαθός Θεός αποφάσισε να καταδικάσει σε πανωλεθρία το ανθρώπινο γένος, λέγοντας: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο εποίησα, από το πρόσωπο της γης», και δείχνοντας την υπερβολή της αγανακτήσεώς Του, δεν εξέδωσε την απόφαση μόνο κατά του ανθρωπίνου γένους, αλλά και κατά όλων των κτηνών, των ερπετών και των πτηνών. Διότι, εφόσον οι άνθρωποι, για τους οποίους δημιουργήθηκαν αυτά, επρόκειτο να καταστραφούν και να καταποντιστούν, ήταν επόμενο να συμμετάσχουν και αυτά στην τιμωρία. Επειδή, λοιπόν, η απόφαση ήταν καθολική και δεν έκανε καμία εξαίρεση, για να μάθεις το απροσωπόληπτο του Θεού και ότι, καθώς εμβαθύνει στις καρδιές μας δεν παραβλέπει κανέναν, αλλά, ακόμη και αν βρει μια μικρή αφορμή να προσφέρεται από εμάς, επιδεικνύει την άφατη φιλανθρωπία Του, λέγει η Γραφή, ώστε να μη νομίσουμε ότι συντελείται παντελής αφανισμός του ανθρωπίνου γένους, αλλά να γνωρίσουμε ότι, χάρη στη δική Του αγαθότητα, επιτρέπει να διασωθεί κάποιος σπινθήρας και μια ρίζα για το ανθρώπινο γένος, ώστε να απλώσει και πάλι μακριούς κλάδους: «Ο δε Νώε», λέγει, «βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού».

Διότι η αρετή, βεβαίως, είναι και από μόνη της θαυμαστή. Όταν όμως κάποιος την ασκεί ενώ βρίσκεται ανάμεσα σε εκείνους που τον εμποδίζουν, την αναδεικνύει πολύ πιο θαυμαστή. Γι' αυτόν τον λόγο, η θεία Γραφή, σαν να θαυμάζει τον δίκαιο, λέει ότι, ανάμεσα σε τόσους πολλούς οι οποίοι εξαιτίας της κακίας τους επρόκειτο να δοκιμάσουν την οργή του Θεού, «ο Νώε βρήκε χάρη ενώπιον του Κυρίου του Θεού». Βρήκε χάρη, αλλά «ενώπιον του Θεού»· δεν αναφέρει απλώς, «βρήκε χάρη», αλλά, «ενώπιον του Κυρίου του Θεού»· για να μας διδάξει ότι αυτόν τον ένα και μοναδικό σκοπό είχε, το να έχει ως επαινέτη του εκείνον τον ακοίμητο οφθαλμό, και δεν τον ενδιέφερε καθόλου η δόξα των ανθρώπων, ούτε η ατίμωση και η χλεύη τους.

Διότι, αφού επέδειξε όσα εξαρτιόνταν από τον ίδιο και προσείλκυσε την άνωθεν χάρη, αναδείχθηκε ανώτερος όλων· διότι ο Νώε, λέγει, βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού. Και αν ακόμη στο σύνολο των τότε ανθρώπων δεν ήταν συμπαθής ούτε αγαπητός, εξαιτίας του ότι δεν ήθελε να βαδίζει την ίδια οδό με αυτούς, ωστόσο απέναντι σε Εκείνον που ερευνά τα βάθη των καρδιών βρήκε χάρη, και Εκείνος επιδοκίμασε το φρόνημά του. Διότι, πες μου, ποια βλάβη προέκυψε για αυτόν από τη χλεύη και τον περιπαιγμό των συνανθρώπων του, εφόσον Εκείνος που έπλασε τις καρδιές μας και κατανοεί όλα τα έργα μας, ανακήρυσσε τον άνδρα αυτόν και τον στεφάνωνε;

Γι' αυτό λέει: Αλίμονο σε εσάς, όταν σας επαινέσουν όλοι οι άνθρωποι. Πώς, λοιπόν, να μην είναι άξιο θαυμασμού και έκπληξης για αυτόν τον δίκαιο το γεγονός ότι, εκείνα που δίδαξε ο Χριστός με την έλευσή Του, αυτός, έχοντας διδαχθεί από τον νόμο που είναι εμφυτευμένος στην ανθρώπινη φύση, τα εφήρμοζε από πριν σε πολύ μεγάλο βαθμό και, απορρίπτοντας τον έπαινο των ανθρώπων, αγωνιζόταν να βρει χάρη ενώπιον του Θεού μέσω του ενάρετου βίου του; Διότι, λέει η Γραφή, ο Νώε βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού. Όμως, το ότι βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού εξαιτίας της αρετής που διέθετε, μας το εξιστόρησε αυτός ο θαυμάσιος προφήτης, εμπνεόμενος από το Άγιο Πνεύμα· είναι ωστόσο αναγκαίο να μελετήσουμε διεξοδικά και όσα αναφέρονται στη συνέχεια, για να δούμε και την κρίση που εξέφερε ο ίδιος ο Θεός γι' αυτόν.

Εισέρχονταν δε οι υιοί του Θεού (της γενεάς του Ενώς) προς τις θυγατέρες των απογόνων του Κάιν και τους γεννούσαν ανθρώπους, τους φημισμένους ανέκαθεν γίγαντες. Θα πω δε εδώ και κάτι το αστείο. Διότι, όπως ακριβώς οι όνοι, επιβαίνοντας στις φοράδες, γεννούν ισχυρούς ημιόνους, έτσι έπρατταν και εκείνοι τότε. Αλλά για τη γέννηση μεν των ημιόνων οι άνθρωποι χαίρονται, για τη γέννηση όμως των γιγάντων ο Θεός λυπόταν, εξαιτίας της αθέμιτης μείξης εκείνων των θυγατέρων του Κάιν, και, απειλώντας με ολοκληρωτική καταστροφή λόγω της οργής Του, έλεγε: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο εδημιούργησα, από το πρόσωπο της γης, από άνθρωπο έως κτήνος, και από ερπετά έως τα πτηνά του ουρανού», διότι «φθάρηκε η γη ενώπιόν μου», «και γέμισε η γη από αδικία εξαιτίας τους, και ιδού, εγώ θα καταστρέψω αυτούς και τη γη». Φανερώνοντας λοιπόν τη μεγάλη υπερβολή της κακίας τους και τη δίκαιη αγανάκτησή Του: «Φθάρηκε», λέει, «η γη και γέμισε η γη από την αδικία τους». Γι' αυτό λοιπόν και δρέπουν ως δίκαιο μισθό των έργων τους τον πνιγμό. «Ο Νώε όμως ήταν άνθρωπος», πράγμα που δηλώνει ότι οι υπόλοιποι δεν ήταν άνθρωποι, ακόμη κι αν φαίνονταν ως άνθρωποι, αλλά φαίνονταν ως κτήνη στον Θεό εξαιτίας του κτηνώδους βίου τους, «ο Νώε όμως, όντας άνθρωπος δίκαιος και τέλειος στη γενεά του, ευαρέστησε τον Θεό» και βρήκε χάρη ενώπιον Κυρίου του Θεού. «Και είπε ο Θεός προς τον Νώε.