Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 8:1

Αλλά απλώς τολμήσατε να επινοήσετε δικούς σας τρόπους και να ισχυριστείτε ότι το πνεύμα για το οποίο αναφέρεται ότι κτίζεται, αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα, μολονότι θα μπορούσατε να διδαχθείτε ακόμη και από λόγιους άνδρες σχετικά με τη διαφορά των πνευμάτων. Διότι γίνεται λόγος και για το πνεύμα του ανθρώπου, όπως ψάλλει ο Δαβίδ: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν μέσα στην καρδιά μου, και ερευνούσε το πνεύμα μου.» Ο δε Βαρούχ προσευχόμενος λέγει: «Ψυχή που βρίσκεται σε στενοχώρια και πνεύμα που έχει αποκάμει κράζει προς εσένα.» Και στην ωδή των τριών παίδων: «Ευλογείτε, πνεύματα» και «ψυχές των δικαίων, τον Κύριο.» Ο δε Απόστολος γράφει: «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας, ότι είμαστε τέκνα Θεού. Εάν δε είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι·» και πάλι: «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του.» Και στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή, προσευχόμενος, λέγει: «Ολόκληρο το πνεύμα σας, και η ψυχή, και το σώμα, ας διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Γίνεται επίσης λόγος και για πνεύματα ανέμων, όπως στη Γένεση: «Και επέφερε ο Θεός πνεύμα πάνω στη γη, και κόπασε το νερό·» και στον Ιωνά: «Και ο Κύριος ξεσήκωσε πνεύμα στη θάλασσα, και ξέσπασε μεγάλος κλύδωνας στη θάλασσα· και το πλοίο κινδύνευε να συντριβεί.» Και στον εκατοστό έκτο ψαλμό έχει γραφτεί: «Είπε, και σηκώθηκε πνεύμα καταιγίδας, και υψώθηκαν τα κύματά της.»

Δεν μου επαρκεί η ημέρα για να σας διηγηθώ τα εναέρια θαύματα. Μας καλεί η ξηρά προς την επίδειξη των θηρίων, των ερπετών και των βοσκημάτων, ούσα έτοιμη να αντιπαραβάλει δημιουργήματα ισότιμα προς τα φυτά, το γένος των υδρόβιων και όλα τα πτηνά. «Ας παραγάγει η γη ζωντανή ψυχή κτηνών, θηρίων και ερπετών, κατά το είδος τους». Τι έχετε να πείτε, εσείς που δεν πιστεύετε τον Παύλο σχετικά με την αλλοίωση κατά την ανάσταση, βλέποντας πολλά από τα εναέρια πλάσματα να μεταβάλλουν τις μορφές τους;

Ας κατανοηθεί λοιπόν έτσι όπως έχει γραφτεί. «Ας εξαγάγει η γη ψυχή ζώσα από κτήνη και θηρία και ερπετά». Αναλογίσου τον λόγο του Θεού να διατρέχει την κτίση, ο οποίος άρχισε τότε, ενεργεί μέχρι σήμερα και προχωρά προς το αίσιο τέλος, μέχρις ότου συμπληρωθεί ο κόσμος. Διότι όπως η σφαίρα, όταν ωθηθεί από κάποιον και έπειτα βρεθεί σε κατηφορικό έδαφος, φέρεται προς την κατωφέρεια τόσο λόγω της δικής της κατασκευής όσο και λόγω της κλίσης του εδάφους, χωρίς να σταματά προτού την υποδεχθεί κάποια επίπεδη επιφάνεια· έτσι και η φύση των όντων, έχοντας κινηθεί από ένα και μόνο πρόσταγμα, διέρχεται ομαλά την κτίση μέσα από τη γένεση και τη φθορά, διασώζοντας τη διαδοχή των γενών μέσω της ομοιότητας, μέχρι να καταλήξει στο τέλος της. Διότι καθιστά το άλογο διάδοχο του αλόγου, το λιοντάρι διάδοχο του λιονταριού και τον αετό διάδοχο του αετού· και διατηρώντας το καθένα από τα ζώα με τις συνεχείς διαδοχές, το παραπέμπει μέχρι τη συντέλεια του σύμπαντος. Κανένας χρόνος δεν καθιστά φθαρμένα ή εξίτηλα τα ιδιώματα των ζώων, αλλά η φύση, σαν να δημιουργήθηκε μόλις τώρα, συμπορεύεται με τον χρόνο πάντοτε νεαρή. «Ας εξαγάγει η γη ψυχή ζώσα». Αυτό το πρόσταγμα εναπέμεινε στη γη και δεν παύει να υπηρετεί τον Κτίστη. Διότι άλλα μεν παράγονται από τη διαδοχή αυτών που προϋπάρχουν, άλλα δε αποδεικνύεται ότι ακόμη και σήμερα ζωογονούνται από την ίδια τη γη.

Ομιλία ΚΣΤ΄. Και ενθυμήθηκε ο Θεός τον Νώε, και όλα τα θηρία, και όλα τα κτήνη, και όλα τα πτηνά, και όλα τα ερπετά, όσα ήταν μαζί του στην κιβωτό. Και έφερε ο Θεός άνεμο πάνω στη γη, και κόπασαν τα ύδατα. α΄. Μεγάλη και άφατη αποδεικνύεται στα όσα αναγνώσθηκαν προσφάτως η φιλανθρωπία του Θεού, και το υπερβάλλον της αγαθότητάς Του, την οποία επιδεικνύει όχι μόνο προς αυτό το λογικό ον, εννοώ τον άνθρωπο, αλλά και προς τη φύση των άλογων ζώων. Διότι, όντας Δημιουργός των πάντων, εκτείνει τη δική Του αγαθότητα σε όλα όσα δημιουργήθηκαν από Αυτόν, αποδεικνύοντας σε εμάς μέσα από όλα αυτά πόση πρόνοια λαμβάνει για το ανθρώπινο γένος, και ότι τα πάντα τα οικονόμησε άνωθεν και εξ αρχής για τη δική μας σωτηρία. Επομένως, ακόμη και όταν κολάζει, ακόμη και όταν τιμωρεί, από την ίδια αγαθότητα πράττει και το ένα και το άλλο. Διότι δεν επιφέρει τις τιμωρίες από πάθος και οργή, αλλά επειδή βούλεται να ανακόψει την κακία, ώστε αυτή να μην προχωρήσει περισσότερο. Αφού και τώρα, όπως ακούτε, δεν επέφερε τον κατακλυσμό για κανέναν άλλο λόγο, παρά από ενδιαφέρον γι' αυτούς που είχαν παραδώσει τους εαυτούς τους σε τόσο μεγάλη κακία.

Γ΄. Παρατήρησε πάλι τη συγκατάβαση της Θείας Γραφής. «Και ενθυμήθηκε», λέει, «ο Θεός». Ας κατανοούμε θεοπρεπώς τα λεγόμενα, αγαπητοί, και ας μην εκλαμβάνουμε την παχύτητα των λέξεων με βάση την αδυναμία της δικής μας φύσης. Διότι, σε σχέση με εκείνη την άρρητη φύση, η λέξη είναι ανάξια· σε σχέση όμως με τη δική μας αδυναμία, έχει λεχθεί κατάλληλα.

«Ενθυμήθηκε», λέγει, «ο Θεός τον Νώε». Επειδή, δηλαδή, μας διηγήθηκε σε όσα ήδη ειπώθηκαν —όπως ακριβώς διδάξαμε προηγουμένως την αγάπη σας— ότι επί σαράντα ημέρες και ισάριθμες νύχτες έπεφτε η βροχή, και επί εκατόν πενήντα ημέρες το ύδωρ παρέμεινε στην ίδια στάθμη, υψωμένο δεκαπέντε πήχεις πάνω από τα όρη, και ότι, ενώ συνέβαιναν αυτά, ο δίκαιος βρισκόταν μέσα στην κιβωτό, μη μπορώντας ούτε τον αέρα να αναπνεύσει, εφόσον συμβίωναν μαζί του και όλα τα άλογα ζώα, γι' αυτό λέγει: «Και ενθυμήθηκε ο Θεός τον Νώε». Τι σημαίνει «ενθυμήθηκε»; Σπλαχνίστηκε, λέγει, ο Θεός τον δίκαιο που ζούσε μέσα στην κιβωτό, τον ελέησε που βρισκόταν σε τόσο μεγάλη στενοχώρια και τελούσε σε αμηχανία, μη γνωρίζοντας μέχρι πότε θα διαρκούσαν τα δεινά. Διότι, αναλογίσου, παρακαλώ, ποιους λογισμούς έκανε μέσα του μετά τις σαράντα ημέρες και τις σαράντα νύχτες, κατά τις οποίες κατέβαινε η ορμή των υδάτων, βλέποντας επί εκατόν πενήντα ημέρες τα ύδατα να παραμένουν στο ίδιο επίπεδο και να μην υποχωρούν καθόλου· και το χειρότερο, ότι δεν μπορούσε ούτε με τα ίδια του τα μάτια να δει τα όσα είχαν συμβεί, αλλά όντας έγκλειστος, και μη μπορώντας από πουθενά να αντικρίσει τα δεινά που είχαν ενσκήψει, υπέμενε μεγαλύτερη την οδύνη και συλλογιζόταν τα πιο βαριά κάθε μέρα.

Επειδή λοιπόν προσέφερε όσα εξαρτώνταν από τον ίδιο, και επέδειξε υπομονή, και εισέφερε άφθονη την πίστη, επιδεικνύοντας πολλή καρτερία, παρατήρησε τη μεγάλη φιλανθρωπία του αγαθού Θεού απέναντί του. «Και ενθυμήθηκε», λέει, «ο Θεός τον Νώε». Δεν είπε απλώς, «Και ενθυμήθηκε»· αλλά, επειδή προηγουμένως η θεία Γραφή μας έκανε φανερή τη μαρτυρία του Θεού για τον δίκαιο, λέγοντας, «Είσελθε στην κιβωτό, διότι εσένα βρήκα δίκαιο σε τούτη τη γενεά», για αυτόν τον λόγο τώρα λέει: «Και ενθυμήθηκε ο Θεός τον Νώε», δηλαδή, θυμήθηκε τη μαρτυρία που έδωσε για αυτόν, και δεν παρέβλεψε για πολύ τον δίκαιο, αλλά, αφού μακροθύμησε μέχρι το σημείο που εκείνος μπορούσε να αντέξει, τότε πλέον του δωρίζει τη δική Του χάρη. Διότι, γνωρίζοντας την ασθένεια της φύσεώς μας, όταν παραχωρήσει να μας έρθει κάποιος πειρασμός, τον επιτρέπει μέχρι το σημείο που γνωρίζει ότι μπορούμε να τον υπομείνουμε, ώστε και σε εμάς να χαρίσει επαρκή την αμοιβή της καρτερίας, αλλά και να επιδείξει τη δική Του φιλανθρωπία· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Είναι δε πιστός ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να πειρασθείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δημιουργήσει και την έκβαση, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε». Επειδή λοιπόν και αυτός ο δίκαιος επέδειξε την καρτερία και την υπομονή, αντέχοντας την παραμονή στην κιβωτό χάρη στην πίστη προς τον Θεό, λέει: «Και ενθυμήθηκε ο Θεός τον Νώε».

Έπειτα, για να κατανοήσεις την άβυσσο της φιλανθρωπίας Του, πρόσθεσε η θεία Γραφή: Και όλων των θηρίων, και όλων των κτηνών, και όλων των πτηνών, και όλων των ερπετών, όσα βρίσκονταν μαζί του μέσα στην κιβωτό.

Πρόσεξε πώς ενεργεί τα πάντα προς τιμήν του ανθρώπου. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση των ανθρώπων που χάθηκαν από τον κατακλυσμό, μαζί με εκείνους κατέστρεψε και ολόκληρη τη φύση των άλογων ζώων, έτσι και εδώ, θέλοντας να επιδείξει τη δική του φιλανθρωπία προς τον δίκαιο, εξαιτίας της τιμής προς αυτόν επεκτείνει την αγαθότητά του και στην άλογη φύση, στα θηρία, στα πτηνά και στα ερπετά. «Και θυμήθηκε», λέει, «ο Θεός τον Νώε, και όλα τα θηρία, και όλα τα κτήνη, και τα ερπετά, και όσα βρίσκονταν μαζί του στην κιβωτό. Και έφερε ο Θεός άνεμο πάνω στη γη, και κόπασε το νερό». Αφού θυμήθηκε, λέει, τον Νώε και όσους ήταν μαζί του στην κιβωτό, πρόσταξε να ανακοπεί η ορμή των υδάτων, ώστε σιγά σιγά να επιδείξει την οικεία του φιλανθρωπία, και επιτέλους να κάνει τον δίκαιο να ανακουφιστεί, και, αφού τον ελευθερώσει από την ταραχή των λογισμών, να τον οδηγήσει σε γαλήνη, χαρίζοντάς του και την απόλαυση του φωτός και την αναπνοή του αέρα. «Και έφερε ο Θεός», λέει, «άνεμο πάνω στη γη, και κόπασε το νερό. Και κλείστηκαν οι πηγές της αβύσσου και οι καταρράκτες του ουρανού». Πρόσεξε πώς μας ομιλεί για όλα αυτά με τρόπο ανθρώπινο.

Πνεύμα είναι και η συνείδηση που έχει συζευχθεί με την ψυχή· όπως το: «διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά το πνεύμα που είναι μέσα του;». Πνεύμα είναι και η διάνοια, όπως αυτό που ειπώθηκε από τον απόστολο για την παρθένο: «ώστε να είναι άγια στο σώμα και στο πνεύμα»· λέγεται όμως πνεύμα και ο άνεμος, όπως το: «και έφερε ο Θεός πνεύμα πάνω στη γη, και κόπασε το νερό». «Και σήκωσε ο Κύριος μεγάλο πνεύμα στη θάλασσα». «Και με τον τρόπο που το δέντρο στο δάσος σαλεύεται από το πνεύμα».

Διότι αυτό ονόμασε η Γραφή καταρράκτες του ουρανού. Ομοίως και τις αβύσσους που χώρισε κάτω από τη γη, όταν και αυτήν τη στερέωσε. Τότε και αυτές, αφού διαρράγησαν σαν πηγές, προκάλεσαν «κατακλυσμό πάνω στη γη για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες». Διότι ποιος δεν θα θαύμαζε τη δύναμη του Θεού και τη μεγαλειότητα των κτισμάτων του Θεού; Διότι, αν και άδειαζαν από πάνω σαν ποτάμια για σαράντα ημερόνυχτα, δεν εξαντλήθηκε το πλήθος εκείνων των υδάτων. Διότι για τα ύδατα της αβύσσου δεν είναι τόσο αξιοθαύμαστο, επειδή η άνοδός τους δεν είναι τόσο εύκολη, όσο η κάθοδος. «Και σήκωσε το νερό την κιβωτό και υψώθηκε πάνω από τη γη» δεκαπέντε πήχεις πάνω από τα ψηλά βουνά. «Και πέθανε κάθε σάρκα που κινούνταν πάνω στη γη», από άνθρωπο μέχρι κτήνος. «Και απέμεινε μόνο ο Νώε και όσοι ήταν μαζί του μέσα στην κιβωτό». «Και θυμήθηκε ο Θεός τον Νώε και όλα όσα ήταν μαζί του, και έφερε άνεμο πάνω στη γη και κόπασε το νερό». «Και σταμάτησε η βροχή από τον ουρανό. Και υποχωρούσε το νερό φεύγοντας από τη γη και λιγόστευε μετά από εκατόν πενήντα ημέρες». Και μπορούσε κανείς να δει τότε ένα θέαμα παράδοξο και πραγματικά αξιοθρήνητο. Διότι, καθώς τα νερά πληθύνονταν στα χαμηλότερα μέρη της γης, οι άνθρωποι και τα κτήνη κατέφευγαν προς τους λόφους και τις κορυφές των βουνών, και κάθε βουνό και όρος και κάθε τόπος και απόκρημνος βράχος στις βουνοκορφές ασφυκτιούσε από ανθρώπους και κτήνη.

Θυμήθηκε, λοιπόν, τότε ο Δεσπότης τον εκλεκτό και αναστέλλει τα νέφη, εξαποστέλλοντας ξαφνικά πνεύμα ειρήνης· διότι συγκράτησε την άβυσσο και έκλεισε τις πηγές, και έτσι υποχώρησαν τα ύδατα από την ξηρά με την προσταγή του· τον δέκατο δε μήνα, λέγει, φάνηκαν οι κορυφές των ορέων, ενώ αναφωνούσε ο πιστός: Λύτρωσε τους πάντες...