Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 8:11

«Και από μεν τα καθαρά ζώα, θα συγκεντρώσεις ανά επτά», λέει, «και ανά δύο από τα ακάθαρτα». Όταν λοιπόν ολοκληρώθηκαν όλα αυτά, ακριβώς όπως πρόσταξε ο Θεός των όλων, κάθε σάρκα πνίγηκε. Καθώς βροχές και χαλάζι κατέκλυσαν όλη την υφήλιο, μαζί με ραγδαιότατη καταφορά υδάτων από ψηλά και από τον ουρανό. Η κιβωτός, όμως, επέπλεε έχοντας ως φορτίο της ψυχές δικαίων. Αλλά όταν τα ύδατα υποχώρησαν λίγο, «Κάθισε», λέει, «η κιβωτός πάνω στα όρη Αραράτ. Και αφού ο Νώε άνοιξε τη θύρα της κιβωτού, στέλνει τον κόρακα για να δει αν κόπασε το νερό από το πρόσωπο της γης. Αυτός όμως δεν επέστρεψε. Έπειτα, μετά από αυτόν, άφησε περιστέρι, και επειδή δεν βρήκε», λέει, «το περιστέρι ανάπαυση για τα πόδια του, επέστρεψε σε αυτόν μέσα στην κιβωτό, διότι υπήρχε νερό σε όλο το πρόσωπο της γης. Και ο Νώε άπλωσε το χέρι του, το έπιασε και το έβαλε μέσα στην κιβωτό. Στάλθηκε δε και δεύτερη φορά μετά από επτά ημέρες, και επέστρεψε προς το βράδυ, έχοντας ένα κλαδί ελιάς στο στόμα του. Και την τρίτη φορά το άφησε πάλι μετά από επτά ημέρες, το οποίο όμως δεν συνέχισε», λέει, «να επιστρέφει πλέον σε αυτόν». Κατανόησε λοιπόν έτσι ότι είχε απορροφηθεί όλο το νερό από τη γη. Και φάνηκε πάλι η ξηρά και τα όσα υπήρχαν σε αυτήν.

Και επειδή το Πνεύμα λέει ξεκάθαρα ότι «Στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης», δες και τον σαφή τύπο αυτού του γεγονότος που συνέβη μέσω του Νώε. Διότι απέστειλε μια πρώτη και μια δεύτερη περιστερά για να ερευνήσουν εάν ο κατακλυσμός είχε υποχωρήσει. Αυτές όμως επέστρεψαν στην κιβωτό σαν στη φωλιά τους, και μάλιστα η μία είχε ένα κλαδάκι στο στόμα της, όπως είναι γραμμένο, και αυτό ήταν κλαδί ελιάς. Διότι οι άγιοι αποστέλλονται από τον Χριστό για να εξετάσουν τον κόσμο και όσους βρίσκονται σε αυτόν. Και επιστρέφουν κηρύττοντας την ειρήνη. Διότι νομίζω ότι αυτό υποδηλώνει πλαγίως το γεγονός ότι στο στόμα της περιστεράς βρισκόταν το κλαδί της ελιάς.

Τον τύπο αυτής έφερε εν μέρει, σύμφωνα με κάποιους, το περιστέρι επί εποχής του Νώε. Διότι, όπως ακριβώς σε εκείνον μέσω του ξύλου και του ύδατος επήλθε σε αυτούς η σωτηρία και η αρχή μιας νέας γένεσης, και το περιστέρι επέστρεψε σε αυτόν προς το βράδυ κρατώντας ένα φύλλο ελιάς, έτσι, λένε, και το Άγιο Πνεύμα κατήλθε επί του αληθινού Νώε, του δημιουργού της δεύτερης γένεσης, ο οποίος συνάγει στο ίδιο σημείο τις προαιρέσεις παντοειδών γενών, των οποίων τον τύπο έφεραν οι διάφορες καταστάσεις των ζώων μέσα στην κιβωτό. Κατά την παρουσία Του οι νοητοί λύκοι βόσκουν μαζί με τα αρνιά, και η Εκκλησία Του έχει το μοσχάρι και τον ταύρο και το λιοντάρι να βόσκουν μαζί, καθώς μέχρι σήμερα βλέπουμε κοσμικούς άρχοντες να καθοδηγούνται και να διδάσκονται από τους εκκλησιαστικούς. Κατήλθε λοιπόν, όπως εξηγούν ορισμένοι, το νοητό περιστέρι κατά τον καιρό του βαπτίσματος, για να δείξει ότι αυτός είναι που σώζει τους πιστεύοντες μέσω του ξύλου του σταυρού, ο οποίος πρόκειται προς το βράδυ, μέσω του θανάτου του, να χαρίσει τη σωτηρία.

ΙΣΤ'. Αλλά ο Ιησούς αναδύεται επίσης από το ύδωρ. Διότι ανυψώνει μαζί Του τον κόσμο, και βλέπει να σχίζονται οι ουρανοί, τους οποίους ο Αδάμ είχε κλείσει τόσο για τον εαυτό του όσο και για τους απογόνους του, όπως ακριβώς έκλεισε και τον παράδεισο με την πύρινη ρομφαία. Και το Πνεύμα μαρτυρεί τη θεότητα· διότι προστρέχει προς το όμοιό Του· το ίδιο και η φωνή από τους ουρανούς, διότι από εκεί προέρχεται Εκείνος για τον οποίο δίνεται η μαρτυρία· και εμφανίζεται ως περιστερά, γινόμενη ορατή με σωματική μορφή, διότι τιμά το σώμα, επειδή και αυτό μέσω της θεώσεως έγινε Θεός. Και ταυτόχρονα, από παλαιόθεν συνηθίζεται η περιστερά να ευαγγελίζεται τη λήξη του κατακλυσμού.

Όταν λοιπόν νηστεύεις και τρέφεσαι με εγκράτεια, να μην αποταμιεύεις για το αύριο τα περισσεύματα, αλλά, όπως ακριβώς ο Κύριος με την πτωχεία Του μας πλούτισε, έτσι και εσύ, πεινώντας με τη θέλησή σου, χόρτασε εκείνον που πεινάει ακούσια, και η νηστεία σου θα είναι σαν το περιστέρι που φέρνει κλαδί ελιάς και αναγγέλλει χαρμόσυνα στην ψυχή σου τη λύτρωση από τον κατακλυσμό. «Διότι, εάν αφαιρέσεις από πάνω σου κάθε δεσμό καταπίεσης και απειλητική χειρονομία», λέει ο μέγας Ησαΐας, «και τα λόγια του γογγυσμού, και προσφέρεις με όλη σου την ψυχή ψωμί σε αυτόν που πεινάει και χορτάσεις την ταλαιπωρημένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν το μεσημέρι».

Πράγματι, λοιπόν, είναι κατάλληλο να πει και η παρούσα Εκκλησία, εξαιτίας της πολυτεκνίας εκείνων που αναγεννήθηκαν με το Πνεύμα: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Ονομάζω παιδιά τους νεοφώτιστους εξαιτίας της άκακης πλέον διάθεσής τους, παιδιά επειδή τρέφονται με το γάλα του Κυρίου. Και όχι μόνο παιδιά, αλλά και νεφέλες και περιστέρια προσαγορεύεται το τάγμα των νεοφωτίστων. Και ποιος είναι μάρτυρας γι' αυτό; Ο προφήτης Ησαΐας. Άκουσέ τον που λέει: «Ποιοι είναι αυτοί που πετούν σαν νεφέλες και σαν περιστέρια μαζί με τους νεοσσούς τους;» Και γιατί οι νεοφώτιστοι είναι νεφέλες και περιστέρια; Νεφέλες, επειδή αποχωρίστηκαν από τη γη, επειδή περιπολούν στον αέρα, επειδή αναζητούν τα επουράνια, επειδή φέρουν τη νοητή βροχή που κατέβηκε πάνω στον νοητό πόκο. Περιστέρια, επειδή αποθούν τον διαβολικό κόρακα, περιστέρια, επειδή φέρουν στο στόμα τους το κλαδί της ευσέβειας. Έτσι και άλλος προφήτης κραύγασε λέγοντας: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και φώναξε δυνατά, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες, διότι είναι περισσότερα τα τέκνα της έρημης, παρά εκείνης που έχει τον άνδρα». Έρημη ονομάστηκε η Εκκλησία των εθνών, διότι πριν από την ένωσή της με τον Δεσπότη Χριστό ήταν έρημη, επειδή δεν είχε τον φοίνικα της δικαιοσύνης, επειδή δεν κατείχε τη σταυρική αναδενδράδα. Όμως η έρημη έγινε καρποφόρα, όχι επειδή προόδευσε με φυσικό τρόπο, αλλά επειδή καρποφόρησε θεϊκά, ώστε να μπορεί να λέει: «Εγώ, όμως, είμαι σαν κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού».

Είδες πόση είναι η ευγνωμοσύνη του πτηνού, πώς, επιστρέφοντας, με την παρουσία του δίδασκε τον δίκαιο να επιδείξει ακόμη λίγη μακροθυμία; Γι' αυτό, «αφού περίμενε», λέει, «άλλες επτά ημέρες, εξαπέστειλε το περιστέρι από την κιβωτό. Και επέστρεψε σε αυτόν το περιστέρι προς το βράδυ, και είχε στο στόμα του ένα κλαδάκι με φύλλο ελιάς». Δεν αναφέρεται εδώ το «προς το βράδυ» ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά για να μάθουμε ότι, αφού τράφηκε καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και βρήκε κάποιον κατάλληλο τόπο διαμονής, επέστρεψε το βράδυ φέρνοντας στο στόμα του το κλαδάκι της ελιάς.

Ήταν δε μυστήρια αυτά που λέγονταν, και προτύπωση των μελλόντων όσα γίνονταν· για παράδειγμα, η Εκκλησία είναι η κιβωτός, ο Νώε ο Χριστός, η περιστερά το Άγιο Πνεύμα, το φύλλο της ελιάς η φιλανθρωπία του Θεού. Το ήμερο ζώο απεστάλη και βγήκε από την κιβωτό· αλλά εκείνα ήταν η προτύπωση, ενώ αυτά είναι η αλήθεια. Δες λοιπόν τον πλούτο της αλήθειας. Όπως ακριβώς η κιβωτός μέσα στη μέση του πελάγους διέσωζε εκείνους που βρίσκονταν στο εσωτερικό της, έτσι και η Εκκλησία διασώζει όλους τους πλανεμένους. Αλλά η μεν κιβωτός μόνο έσωζε, η δε Εκκλησία επιτελεί κάτι περισσότερο. Τι εννοώ με αυτό; Η κιβωτός έλαβε άλογα ζώα και έσωσε άλογα ζώα· η Εκκλησία έλαβε άλογους ανθρώπους, και όχι μόνο τους σώζει, αλλά και τους μεταβάλλει· η κιβωτός έλαβε κόρακα και κόρακα έστειλε έξω· η Εκκλησία λαμβάνει κόρακα και αποστέλλει περιστερά· λαμβάνει λύκο και τον αποστέλλει πρόβατο. Διότι, όταν εισέλθει εδώ μέσα ένας άνθρωπος άρπαγας και πλεονέκτης, και ακούσει τα θεία λόγια της διδασκαλίας, μεταβάλλει το φρόνημά του, και αντί για λύκος γίνεται πρόβατο· διότι ο μεν λύκος αρπάζει και τα ξένα, ενώ το πρόβατο παραχωρεί ακόμη και το μαλλί του. Σταμάτησε η κιβωτός, και άνοιξαν οι θύρες. Βγήκε ο Νώε, έχοντας διασωθεί από το ναυάγιο· βλέπει τη γη ερημωμένη, βλέπει τη λάσπη να έχει σχηματίσει έναν αυτοσχέδιο τάφο, τάφο κοινό για κτήνη και ανθρώπους, καταχωμένα όλα μαζί τα σώματα των ίππων, των ανθρώπων και όλων των άλογων ζώων.

Ο Κάιν φονεύει τον αδελφό του επειδή εκείνος ευνοήθηκε περισσότερο, και υφίσταται την τιμωρία· και μετά από αυτά τεκνοποιεί. Γεννά δε και η Εύα τον Σηθ. Ακολουθεί κατάλογος των απογόνων του Αδάμ και των απογόνων του Σηθ, μέχρι τον Νώε, και η κατηγορία κατά των ανθρώπων για τους ανάρμοστους γάμους και τις υπόλοιπες ανομίες· «Υιούς Θεού» εδώ ονομάζει εκείνους που έλκουν την καταγωγή τους από τον Σηθ, διότι έχει ειπωθεί: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου». «Θυγατέρες δε των ανθρώπων» εκείνες που κατάγονται από τον Κάιν. Ο Θεός προαναγγέλλει στον Νώε τη μέλλουσα καταστροφή των ανθρώπων μέσω του κατακλυσμού, και τον προτρέπει να κατασκευάσει την κιβωτό, μήκους τριακοσίων πήχεων, πλάτους πενήντα πήχεων και ύψους τριάντα πήχεων. Όταν δε εισήλθε στην κιβωτό, ο κατακλυσμός μαινόταν για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Το ύδωρ άρχισε να υποχωρεί μετά από εκατόν πενήντα ημέρες. Φάνηκαν δε οι κορυφές των ορέων την πρώτη ημέρα του δέκατου μήνα. Και μετά από σαράντα ημέρες απέστειλε τον κόρακα, και δεν επέστρεψε· και μετά από επτά ημέρες απέστειλε την περιστερά, και επέστρεψε κομίζοντας έναν κλάδο ελιάς.

Χαίρε, σταυρέ, πάνσεπτο τόξο του Χριστού και σημείο του θεοσημείωτου τόξου της συνδιαλλαγής του Θεού προς τους ανθρώπους, μέσω του οποίου απαλλαχθήκαμε από τον κατακλυσμό της ασέβειας και, αποκτώντας ως άγια κιβωτό την Εκκλησία του Χριστού, επιπλέουμε πάνω από κάθε κακοδοξία, ώστε να υψωθούμε σαράντα πήχεις πάνω από τα ψηλά και επηρμένα όρη (τους κακόδοξους άρχοντες), ενώ εκείνα τα αιρετικά και άπιστα όρη θα βυθιστούν κάτω κατά τεσσαρακοντάδες πήχεων, επειδή δογμάτισαν κακώς και δίδαξαν κακώς τους λαούς. Εμείς, όμως, που με τη χάρη του Θεού αξιωθήκαμε να βρισκόμαστε μέσα στην κιβωτό του Χριστού (την Εκκλησία), δεν πρέπει επ' ουδενί να τρεφόμαστε με την τροφή (την αμαρτία) των ακάθαρτων πτηνών και κτηνών (των δαιμόνων), γνωρίζοντας ότι εξαιτίας αυτής άνοιξαν οι ουράνιοι καταρράκτες και οι πηγές της αβύσσου, «και πέθανε κάθε σάρκα που κινείτο πάνω στη γη». Αντιθέτως, πρέπει εμείς ιδιαιτέρως να έχουμε ως τροφή τον ουράνιο άρτο, μέσω της καθαρότητας του βίου και των θεοτερπών έργων, ώστε, δεχόμενοι το «κλαδί ελιάς» (το δώρο του Θεού, το άφθαρτο στεφάνι) μέσω της άγιας περιστεράς (του Αγίου Πνεύματος), να εκδιώξουμε από την κιβωτό μας (την ψυχή και τη διάνοια) τον σαρκοβόρο και ζοφερό κόρακα (τον εμπαθή και φιλόσαρκο λογισμό, τον δαίμονα).

Χαίρε, πάτερ Νικόλαε, ως άριστος κυβερνήτης με τον τριαδικό Ζέφυρο και με θεοπρεπείς ναύτες και πνευματικά ιστία, μέσω των οποίων έσωσες και πάρα πολλούς που κινδύνευαν στη θάλασσα και, αφού πηδαλιούχησες με σοφία την Εκκλησία, το δικό σου πλοίο, την οδήγησες προς τους θείους και ολόγαλους λιμένες, διακυβερνώντας την ώστε να παραμείνει ανέπαφη από τον κατακλυσμό της ασέβειας. Τον δε σκοτεινό κόρακα, μαζί με την πτωματώδη τροφή της αρειανικής φλυαρίας, τον έδιωξες έξω, και δεχόμενος κλαδί ελιάς μέσω της θείας περιστεράς του Αγίου Πνεύματος αποξήρανες τα πάθη, και ξέρανες τις παραφυάδες των ανωφελών λογισμών, και φύτεψες τον Χριστό ως αμπελώνα στην καρδιά σου όπως έπρεπε, και μέθυσες από την αφθονία του οίνου Του, σύμφωνα με τη θεία φωνή.

Γι' αυτούς τους λόγους, λοιπόν, ας σταματήσουμε το ατελείωτο κλάμα, και μάλιστα επειδή ο εκλιπών μπορεί να παραλληλιστεί με περιστέρι, καθώς έζησε με ακεραιότητα και ευσέβεια απέναντι στον Θεό, και τώρα που επιστρέφει στη γη, από την οποία προήλθε, σαν σε άλλη πάνδοχη κιβωτό, φέροντας αντί για κλαδί ελιάς το σημείο του σταυρού και όντας ντυμένος τον πενιχρό μανδύα του Χριστού, με τα οποία εμείς το χριστώνυμο πλήρωμα διατηρούμε την αγαθή ελπίδα ότι δεν θα παρασυρθεί βέβαια από τον πύρινο ποταμό που παρασύρει προς τον παγωμένο Τάρταρο και τον ανατριχιαστικό θρήνο.

Η νηστεία είναι κάθαρση του πνεύματος, κένωση του σώματος, όχημα του νου προς τον Θεό, γαλήνη της ψυχής, λαμπερό κάτοπτρο της θείας ελλάμψεως, σκοτισμός των παθών, νέκρωση των επί της γης μελών. Αυτή αναδεικνύει τον βαρύ από την ύλη άνθρωπο σε ουρανοβάμονα και ενώνει με τους αγγέλους τον γήινο. Αν δε με τη νηστεία συνδυαστεί και η προσευχή, τούτο αποτελεί δίπαλτο ξίφος κατά του Σατανά και αληθινά αμφίστομη μάχαιρα κατά των δαιμόνων. Εκείνος που ελαφρύνεται με αυτές, μοιάζει με περιστερά με ασημένια φτερά η οποία μετά τον κατακλυσμό των παθών αναπαύεται στο σταυρικό δέντρο και, σαν κλαδί ελιάς, φέρνει από εκεί τα σύμβολα της σωτηρίας· ή σαν αετός με απλωμένα φτερά που πετάει γύρω και φέρεται με πολλή ορμή εκεί όπου ο Χριστός, έχοντας πέσει, ανέστησε το δικό μας πτώμα. Δεν θα ήταν άκομψο αν κάποιος ονόμαζε τον καιρό της νηστείας παράδεισο, που βλασταίνει τον σταυρό ως ξύλο της ζωής. Πρέπει λοιπόν, αυτός που επιθυμεί διακαώς την αθανασία να δρέψει τον καρπό που προσέφερε το ξύλο του σταυρού, να διανύσει τον παράδεισο της νηστείας γυμνός, με απέριττη ζωή και απλότητα, να μην τείνει ευήκοον ους στον δράκοντα που κατοικεί στην κοιλιά και έρπει με το στήθος, και σαν να ήταν το άλλο φυτό της γνώσεως, να προσπερνά την πολυσχιδή και γεμάτη φροντίδες τύρβη του βίου.

Αλλά αμέσως εξαποστέλλει ένα περιστέρι, το οποίο είναι άκακο ανάμεσα στα πτηνά, το οποίο και επέστρεψε, μη βρίσκοντας ανάπαυση, προς τον δίκαιο Νώε. Εκείνος, αφού περίμενε επτά ημέρες, το εξαποστέλλει ξανά, και επέστρεψε σχεδόν προς το βράδυ, κρατώντας στο στόμα του ένα κλαδί ελιάς, υποδηλώνοντας στον πανόλβιο Νώε την ευσπλαχνία του Θεού εν μυστηρίω.

Η λύπη μεταβλήθηκε ξαφνικά σε ευφροσύνη και τα πάντα έγιναν για εμένα ιλαρά και γεμάτα χαρά. Δεν διστάζω δε να πω: «Όπως ο Μωυσής δοξάστηκα». Διότι είδα, είδα, όχι σε όρος, αλλά στο μνήμα, όχι υπό τη σκέπη νεφέλης, αλλά με σώμα, τον Δεσπότη των ασωμάτων και των νεφελών, αυτόν που υπάρχει πριν και τώρα και πάντοτε, να λέει: «Μαριάμ, σπεύσε και πες σε αυτούς που με αγαπούν ότι αναστήθηκα. Λαμβάνοντάς με στη γλώσσα σου σαν κλαδί ελιάς, μετάφερε το χαρμόσυνο άγγελμα στους απογόνους του Νώε, διαμηνύοντας ότι ο θάνατος έχει καταργηθεί και έχει αναστηθεί εκείνος που προσφέρει στους πεσόντες την ανάσταση». Ακούγοντας αυτά, ο χορός των ευσεβών νεανίδων αποκρίθηκε ομόφωνα στη Μαρία τη Μαγδαληνή: «Αληθινό είναι αυτό που είπες και όλες συμφωνούμε μαζί σου. Δεν δυσπιστούμε, αλλά μόνο τούτο θαυμάζουμε, το ότι μέχρι τώρα βρισκόταν στον τάφο και ότι η ίδια η ζωή ανέχθηκε επί τρεις ημέρες να συγκαταλέγεται στους νεκρούς. Διότι ελπίζαμε ότι επρόκειτο να επανέλθει από τα έγκατα της γης. Γι' αυτό λέγαμε: Τον δούλο του έβγαλε τότε από το κήτος, και πώς κρατείται τώρα από τον θάνατο;»

Αποστομώνονται λοιπόν από αυτό. Διότι ο Ιησούς, λέει, ανέβηκε· δεν ανέβηκε άλλος, αλλά αυτός που κατέβηκε στο νερό. «Και ιδού, ανοίχτηκαν για αυτόν οι ουρανοί». Ο μεν Αδάμ τους έκλεισε, μέσω του Χριστού όμως ανοίγονται, για να μάθεις ότι και εσύ, όταν βαπτίζεσαι, τους ανοίγεις. «Και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι, και να έρχεται πάνω του, και ιδού, φωνή από τους ουρανούς, που έλεγε». Κατέρχεται το Πνεύμα, για να μαρτυρήσει ότι είναι ανώτερος αυτός που βαπτίζεται από αυτόν που βαπτίζει. Διότι οι Ιουδαίοι θεωρούσαν μεγάλο τον Ιωάννη, ενώ για τον Χριστό δεν νοιάζονταν τόσο πολύ. Είδαν δε όλοι το Πνεύμα να έρχεται πάνω στον Ιησού, για να μην νομίσουν ότι η φωνή που έλεγε, «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», ακούστηκε για τον Ιωάννη, αλλά βλέποντας το Πνεύμα, να πιστέψουν ότι η φωνή αυτή αφορά τον Ιησού. Σαν περιστέρι δε, εξαιτίας του άκακου και πράου χαρακτήρα του· και επειδή το περιστέρι είναι πεντακάθαρο, και όπου υπάρχει δυσοσμία δεν παραμένει· έτσι είναι και το άγιο Πνεύμα. Αλλά και στην εποχή του Νώε, ένα περιστέρι ανήγγειλε το τέλος του κατακλυσμού, φέροντας ένα κλαδί ελιάς· έτσι και εδώ το άγιο Πνεύμα φανερώνει τη λύση των αμαρτιών. Εκεί υπήρχε κλαδί ελιάς, εδώ όμως το έλεος του Θεού. «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα»· δηλαδή, στον οποίο αναπαύομαι, στον οποίο βρίσκω ευαρέσκεια.

Αλλά τα κάνει όλα για εμάς, και γίνεται ο ίδιος η απαρχή όλων όσων επρόκειτο εμείς να λάβουμε αργότερα, ώστε να γίνει πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Ως περιστέρι δε, για να μάθουμε ότι πρέπει να είμαστε πράοι και καθαροί. Και ότι, όπως ακριβώς στην εποχή του Νώε το περιστέρι μήνυσε την παύση της οργής του Θεού, έτσι και εδώ, το Άγιο Πνεύμα μας συμφιλίωσε με τον Θεό, προκαλώντας κατακλυσμό της αμαρτίας. Αποκαλείται δε Υιός, με τη φωνή που ακούστηκε από τον Πατέρα, δείχνοντας ότι και σε εμάς που βαπτιζόμαστε χάρισε την υιοθεσία. Το δε «Εν σοι ευδόκησα», αντί του «αναπαύθηκα». «