Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 9:13

Και δεχθείτε τον λόγο μου ως υπόδειγμα και σκιά της αλήθειας, όχι ως την ίδια την αλήθεια των πραγμάτων. Διότι δεν είναι δυνατόν αυτό που θεωρείται στα υποδείγματα να εφαρμόζεται απολύτως σε εκείνα για τα οποία χρησιμοποιούνται τα υποδείγματα. Από πού, λοιπόν, λέμε ότι μπορούμε να αναλογιστούμε το διακριτό και ταυτόχρονα το συμφυές, ξεκινώντας από όσα παρουσιάζονται σε εμάς μέσω των αισθήσεων; Έχεις ήδη δει κάποτε την άνοιξη τη λάμψη του τόξου μέσα στα σύννεφα, εννοώ εκείνο το τόξο που η κοινή γλώσσα συνηθίζει να ονομάζει ίριδα, το οποίο οι ειδικοί σε αυτά τα ζητήματα υποστηρίζουν ότι σχηματίζεται όταν κάποια υγρασία αναμειγνύεται με τον αέρα, καθώς η βία των ανέμων συμπιέζει σε βροχή το υγρό και παχύ στοιχείο των ατμών, το οποίο έχει ήδη μετατραπεί σε νέφος. Και λένε ότι σχηματίζεται ως εξής: Όταν η ηλιακή ακτίνα, περνώντας πλαγίως κάτω από το πυκνό και σκιερό τμήμα των νεφών, στηριχθεί στη συνέχεια ευθέως πάνω σε κάποιο σύννεφο διαγράφοντας τον δικό της κύκλο, δημιουργείται κάτι σαν καμπύλη και επιστροφή του φωτός προς τον εαυτό του, καθώς η λάμψη ανακλάται προς τα πίσω από το υγρό και στιλπνό στοιχείο. Διότι, επειδή είναι στη φύση των φωτεινών ακτινοβολιών, εάν προσπέσουν σε κάτι λείο, να ανακλώνται και πάλι προς τον εαυτό τους, και επειδή αυτό το κυκλικό σχήμα δημιουργείται από την ακτίνα μέσα στο υγρό και λείο στοιχείο του αέρα, κατ' ανάγκην, σύμφωνα με το σχήμα του ηλιακού κύκλου, διαγράφεται και ο παρακείμενος στο σύννεφο αέρας μέσω της ανακλώμενης λάμψης.

Έπειτα, αποβλέποντας όχι στη δική του φύση, αλλά στη δική μας ασθένεια, δεν αρκείται στην υπόσχεση διά των λόγων, αλλά, επιδεικνύοντας τη συγκατάβασή του προς εμάς, παρέχει και ένα σημείο το οποίο μπορεί, παρατεινόμενο σε όλους τους αιώνες, να απαλλάξει το γένος των ανθρώπων από έναν τέτοιο φόβο, ώστε, ακόμη κι αν πέσει πολλή βροχή, ακόμη κι αν ο χειμώνας γίνει σφοδρότερος, ή ακόμη κι αν η πλημμύρα των υδάτων αυξηθεί πάρα πολύ, ούτε και τότε να φοβόμαστε, αλλά να έχουμε θάρρος αποβλέποντας στο σημείο που δόθηκε. Και είπε ο Κύριος ο Θεός στον Νώε: «Αυτό είναι το σημείο της διαθήκης την οποία εγώ συνάπτω ανάμεσα σε εμένα και σε σένα». Δες με πόση τιμή συμπεριφέρεται προς τον δίκαιο. Διότι, σαν να συνομιλεί άνθρωπος με άνθρωπο, έτσι συνάπτει και με αυτόν τις συμφωνίες, και λέει: «Αυτό είναι το σημείο της διαθήκης την οποία εγώ συνάπτω ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, και ανάμεσα σε κάθε ζωντανή ψυχή που βρίσκεται μαζί σας, για γενεές αιώνιες». Είδες ότι το σημείο που πρόκειται να δοθεί για όλη τη ζωή παρατείνεται σε γενεές αιώνιες; Όχι μόνο δίνει το σημείο από κοινού σε όλα τα ζωντανά όντα, αλλά το καθιστά στο διηνεκές και διαιωνιζόμενο μαζί με τη σύσταση του κόσμου. Τι είναι λοιπόν αυτό το σημείο; «Το τόξο μου θέτω στο σύννεφο, και θα είναι ως σημείο διαθήκης ανάμεσα σε εμένα και τη γη».

Ο δε καρδιογνώστης Θεός, βλέποντας την καρδιά του δικαίου να φοβάται μήπως, αφού πληθυνθούν, τους εξαλείψει και πάλι μέσω του κατακλυσμού, διαλύει την υποψία δίνοντας ως σημείο της διαθήκης του το τόξο στα σύννεφα. Και λέει ότι: «Δεν θα ξαναχτυπήσω πλέον κάθε ζωντανή σάρκα, όπως έκανα, για όλες τις ημέρες της γης, αλλά θα υπάρχει καλοκαίρι και άνοιξη, νύχτα και ημέρα, όπως και πριν». Διότι, επειδή εκείνη τη χρονιά δεν ξεχώριζε ούτε άνοιξη, ούτε καλοκαίρι, ούτε νύχτα, ούτε ημέρα, αλλά υπήρχε σύγχυση των εποχών και ανακάτεμα των στοιχείων και αταξία, ο πανεύσπλαχνος διαθέτει (υπόσχεται) ότι δεν θα συμβεί ποτέ πια κάτι τέτοιο. Αυτοί όμως, κυριευμένοι από τα πάθη της απληστίας και της γαστριμαργίας, μαζεύοντας το αίμα των σφαγιασμένων ζώων σε κρατήρα, το κάνουν βρώσιμο και το τρώνε παράνομα και παράλογα, και αλίμονο σε αυτούς, εάν δεν σταματήσουν και μετανοήσουν. Και ο μεν Θεός, όπως ακριβώς ενεχείρισε στον Αδάμ την εξουσία και την κυριαρχία των πάντων, έτσι έκανε και στον Νώε, για να εξουσιάζει τα πάντα και να είναι φοβερός ακόμη και στα θηρία. Διότι αυτό το αξίωμα διασώζεται μέχρι και σήμερα και οι άνθρωποι εξουσιάζουν και τα άγρια ζώα και τα ψάρια της θάλασσας, και αν ακόμη δεν γίνεται με άμεση κυριαρχία και προσταγή, ωστόσο τα θηρεύουν με κάποια τεχνική και πρόνοια, αλλά και θηρία είναι δυνατόν πολλές φορές να τα δει κανείς να εξημερώνονται στα παλάτια των βασιλέων. «

«Και για να γνωρίζετε και τον τρόπο της τιμωρίας, στην οποία θα υποβληθεί όποιος παρακούσει την εντολή μου, θα κρεμαστεί στο κατάρτι του πλοίου, και αν αυτό το παρέσυρε ο θαλάσσιος κλύδωνας, θα ανασκολοπιστεί σε ψηλή παραθαλάσσια σκοπιά, αφού κοπεί από τα εκεί βουνά ένα πολύ μεγάλο και ίσιο δοκάρι, ώστε με αυτόν τον τρόπο να είναι περίοπτος και σε αυτούς που ταξιδεύουν στα αχανή πελάγη, φαινόμενος σαν πανί σε κεραία και δεικνυόμενος ως ναυαγός στη στεριά και λαμβανόμενος ως σύμβολο του να μην υπάρξει στο εξής συντριβή πλοίων και λεηλασία των αγαθών που βρίσκονται σε αυτά, όπως ακριβώς και ο Θεός έστησε το τόξο του στον αέρα ως σημείο ότι δεν θα υπάρξει πλέον νερό για κατακλυσμό.» Και αυτός βέβαια που τα έλεγε αυτά είχε τον νου του σε άλλα, παριστάνοντας αυτόν που οργίζεται υπερβολικά και δίνοντας την εντύπωση ανθρώπου που δεν θα δεχθεί καμία απολύτως μεταβολή των αποφάσεών του ούτε φιλάνθρωπη ροπή στα όσα αποφάνθηκε. Εκείνοι όμως που τα άκουσαν, αφού σχεδόν απολιθώθηκαν από τον φόβο (επειδή γνώριζαν από πείρα ότι ο Ανδρόνικος δεν ξέρει να αστειεύεται, ούτε άλλα μεν να λέει σε τέτοιες περιπτώσεις, άλλα δε να κρύβει στο μυαλό του), αργά και με μεγάλη δυσκολία αφού συνήλθαν, έγραψαν επιστολές και τις έστειλαν με ταχυδρόμους στους επιστάτες των κτημάτων τους και σε όσους διοικούσαν δημόσιες αρχές αντί γι' αυτούς, δίνοντάς τους αυστηρές διαταγές και κάνοντας κάθε είδους παράκληση να προσέξουν και να επαγρυπνούν, μήπως τυχόν κάποιο πλοίο που θα εμπλακεί σε ναυάγιο πάθει κάτι το δεινό, και, αν είναι δυνατόν, ακόμη και να επιπλήττουν τους ίδιους τους ανέμους ή κατά τη μυθολογία του Αιόλου να εγκλωβίζουν τα πνεύματα σε ασκούς, ώστε να μην προκαλούν καταιγίδες και αναταράσσουν την αρμύρα της θάλασσας.

Αν σε κανέναν δεν φαίνεται περιττός ο λόγος που παραβάλλει τα παγκόσμια και δυσβάσταχτα μηνύματα με τα ατομικά θλιβερά, τα οποία πάντοτε συμβαίνουν και παραμένουν ίδια, εκείνο το αμέτρητο νερό που άδειασαν οι καταρράκτες του ουρανού, αφού ξέσπασε από ψηλά για σαράντα ημέρες και ισάριθμες νύχτες, λέγεται ότι στη συνέχεια κόπασε, και ο Θεός έδωσε σημείο ότι δεν θα υπάρξει ξανά νερό για κατακλυσμό, απλώνοντας το δικό του τόξο ψηλά στα σύννεφα. Αντίθετα, αυτός ο τωρινός καταρράκτης των δακρύων, ο οποίος κατεβαίνει από τα μάτια μας σαν από υπεργήινη σκοπιά και επιμένει να ρέει ακόμη περισσότερο από την προθεσμία των σαράντα ημερών, βουίζοντας σαν να χύνεται σε δεξαμενές υδάτων, ωστόσο και αυτός στερεύει και ανακόπτεται η συνεχής ροή του χάρη στην παραγγελία του θεορρήμονος Παύλου. Αυτός, αφού ανέβηκε στον τρίτο ουρανό και κύκλωσε σαν τόξο την οικουμένη, την οποία περιέλαβε με το κήρυγμά του, μας παραγγέλλει να μην πενθούμε απαρηγόρητα όσους αναχωρούν από τη ζωή, όμοια με εκείνους που δεν έχουν ελπίδα αναστάσεως.

Είναι μεν λοιπόν ευχάριστο θέαμα το τόξο που έχει απλωθεί στον αέρα, το οποίο λαμβάνεται ως σημάδι ότι δεν θα υπάρξει πλέον νερό για να προκαλέσει κατακλυσμό· αλλά όχι τόσο όσο υπέρτατα ευχάριστο και γεμάτο χάρη θέαμα είναι ο δικός μας βασιλιάς, τον οποίο εξύψωσες ως εκλεκτό μέσα από τον λαό σου. Βλέποντάς τον πάντοτε να πραγματοποιεί αναβάσεις κατορθωμάτων και να ξεπερνά τον εαυτό του με τα αλλεπάλληλα αριστουργήματα, μεγαλύνουμε εσένα, τον μεγαλόδωρο, για το πλουσιοπάροχο δώρο σου, και λέμε, διακηρύσσοντας με ευγνωμοσύνη τα θαυμάσιά σου, ότι το δώρο είναι αντάξιο εκείνου που το έδωσε, αυτός που αναδείχθηκε είναι αντάξιος εκείνου που τον ανέδειξε, και εκείνος που χρίστηκε είναι αντάξιος εκείνου που τον έχρισε.

Αυτό δε αποτελούσε εικόνα του ίδιου του Χριστού, του οποίου όλα τα άλλα είναι σύμβολα, «ο οποίος έλαβε ανθρώπινη μορφή», του οποίου «από την όψη της οσφύος και πάνω, ήταν σαν είδος ηλέκτρου, και από την όψη της οσφύος και κάτω, σαν είδος φωτιάς». Διότι η μεν πρώτη παρουσία του Χριστού ήταν φιλάνθρωπη και καθόλου φοβερή· «διότι δεν ήρθα», λέει, «για να κρίνω τον κόσμο», η δε δεύτερη είναι φοβερή και διαχωρίζει τους αγαθούς από τους αντιθέτους, όταν πύρινος ζήλος πρόκειται να καταφάγει τους εναντίους. «Η δε λάμψη του ολόγυρα ήταν σαν την όψη του ουράνιου τόξου, όταν βρίσκεται στο σύννεφο σε ημέρα βροχής». Αυτό το τόξο έγινε σημείο της συμφιλίωσης του Θεού προς τους ανθρώπους μετά από εκείνον τον κατακλυσμό, ώστε να μην επιφέρει πλέον την ίδια τιμωρία στους ανθρώπους, καθώς είναι γραμμένο: «Αφού είπε δηλαδή ο Θεός στον Νώε, θα στήσω τη διαθήκη μου προς εσάς και δεν θα πεθάνει κάθε σάρκα», πρόσθεσε: «αυτό είναι το σημείο της διαθήκης μου: το τόξο που βρίσκεται στο σύννεφο». Ο δε Κύριος, έχοντας συμφιλιώσει τους ανθρώπους με τον Πατέρα, έδωσε στους πιστούς ως σημείο το ίδιο Του το αίμα, για να ξεφύγουν από το πρόσωπο του τόξου και να σωθούν από τον επερχόμενο ολεθρευτή, το οποίο και ο προφήτης προσδοκώντας έλεγε: «κάνε μαζί μου ένα σημείο για καλό». Και ο Κύριος ονομάζει τον ίδιο Του τον σταυρό σημείο που θα φανεί στα σύννεφα· το οποίο είναι σημείο της καταλλαγής του Θεού προς τους ανθρώπους. «

Διότι το «πυρ στο εσωτερικό του», δηλαδή το φοβερό της θεότητας, λέει ότι το είδε σε κύκλο, κυρίως επειδή η εικόνα του κύκλου αρμόζει στον Θεό, και έπειτα για να διδαχθεί ότι αυτά που φανερώνονται είναι υπερφυσικά. Γι' αυτό, το πυρ, το οποίο κινείται σε ευθεία πορεία, το έβλεπε να σχηματίζει κύκλο, για να μάθει ότι τα φαινόμενα δεν εμφανίζονται για τον εαυτό τους, αλλά αποβλέπουν σε άλλα και αποτελούν εικόνες άλλων πραγμάτων, και μάλιστα υπερφυσικών. Έβλεπε, λοιπόν, «την όψη του ηλέκτρου από τη μέση και προς τα επάνω». Διότι η πρώτη εμφάνιση του Σωτήρα ήταν φιλάνθρωπη και δεν είχε τίποτα το φοβερό: «διότι δεν ήλθα», λέει, «για να κρίνω τον κόσμο». «Η δε όψη του πυρός ήταν από τη μέση και προς τα κάτω», δηλαδή το τελευταίο μέρος. Διότι η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού θα είναι φοβερή και αφανιστική για τους φαύλους, και θα διακρίνει το χειρότερο από το καλύτερο, κατά την οποία απειλούνται με πυρ όσοι αμαρτάνουν. Και ο μακάριος Παύλος λέει: «κάποια φοβερή αναμονή κρίσεως, και ορμή πυρός που πρόκειται να καταφάγει τους εναντίους». «Και το φως του ήταν σαν την όψη του ουράνιου τόξου». Το τόξο είναι το σημείο της συμφιλίωσης του Θεού με τους ανθρώπους, καθώς είναι γραμμένο: «θα θέσω το τόξο μου στη νεφέλη και θα είναι σημείο της διαθήκης μου» και «δεν θα προχωρήσω πλέον σε καταστροφή ολόκληρης της γης».

Τι σημαίνει «θα θέσω το τόξο μου μέσα στο σύννεφο»; Το τόξο μέσα στο σύννεφο, οι γιοι των Ελλήνων θεωρούν ότι είναι κάποιο φυσικό φαινόμενο, και ότι από τότε που υπάρχουν τα σύννεφα και ο ήλιος, λαμβάνει και αυτό τη σύστασή του. Στον θεσπέσιο Μωυσή, όμως, όσο εξάγεται από την προφανή σημασία των λέξεων, δεν φαινόταν αυτό, αλλά ότι ήταν σύγχρονο με τη διαθήκη που δόθηκε. Διότι λέει: «ιδού, θέτω το τόξο μου μέσα στο σύννεφο», σαν να τίθεται τώρα και να χρησιμεύει ως σημείο της διαθήκης. Δεν είναι όμως άτοπο να σκεφτούμε ότι το τόξο αποτελεί μεν εκδήλωση της φύσης από την αρχή, αλλά το θείο το χρησιμοποιεί για την επιβεβαίωση της διαθήκης προς τον Νώε· σαν να έλεγε κάποιος ότι «όσο συμβαίνει αυτό και η φύση προβάλλει το δικό της έργο, δεν θα υπάρξει κατακλυσμός»· όπως ακριβώς θα έλεγε κάποιος «μέχρι να καταστραφεί η σελήνη και μέχρι ο ήλιος, διατρέχοντας τον ουράνιο θόλο, να φωτίζει τα επίγεια, δηλαδή, όσο η φύση διατηρεί τη δική της τάξη και δεν οδεύει προς τη φθορά, μέχρι τότε το ανθρώπινο γένος θα παραμένει ατιμώρητο από κατακλυσμό».

Αφού νεκρώθηκε η φθορά και η αδικία, ενδυναμώνεται ο ευθύς στη διάνοια με την πίστη ως ευάρεστος, και οι απόγονοί του λάμποντας πάνω στη γη, είναι σαν το χνούδι. Τότε, ο δίκαιος προσφέρει άμωμη θυσία στον Κύριο με πολλή ικεσία. Και ο Πλάστης οσμίστηκε σαν οσμή ευωδίας, και παρακλήθηκε από φιλανθρωπία, και επικυρώνοντας με όρκο την υπόσχεση βροντοφωνάζει: «Δεν θα καταστραφούν πλέον τα σύμπαντα με κατακλυσμό, έστω κι αν όλοι οι άνθρωποι ρέπουν προς την πονηριά. Τώρα, λοιπόν, συνάπτω μαζί τους αδιάρρηκτη διαθήκη, δείχνοντας το τόξο μου ως σημείο στους επιγείους, ώστε να μου κραυγάζουν: Σώσε τους πάντες...» Όταν είδε ο σοφός όλη τη γη να στεφανώνεται από ποικίλα άνθη, τότε έσπειρε στους αγρούς τα σπέρματα, περιμένοντας την ευφορία της γης. Φυτεύει αμπελώνα και ετοιμάζει ελαιώνα, τα οποία σύντομα του προσέφεραν καλούς καρπούς.

Η μεν πρόχειρη και πατερική ερμηνεία καταγράφει κατηγορία απιστίας στον ιερέα, ο δε παρών λόγος, χωρίς να υποκύπτει σε αυτό, αλλά προχωρώντας με διερεύνηση, λέγει ότι ο Ζαχαρίας έπαθε το ίδιο με τον μεγάλο Θωμά. Διότι δεν ήταν λογικό να το αγνοεί αυτό, όντας προφήτης και εκπαιδευμένος στα θεία, ότι δηλαδή ο Θεός θα μπορούσε και την φύση να καινουργήσει, και το γήρας να ανανεώσει, και να αναδείξει διέξοδο στα αδιέξοδα, όπως στην περίπτωση του Αβραάμ και της Σάρρας, όπως στην περίπτωση της Σουναμίτιδας, και των άλλων ποικίλων και παντοδαπών θαυμάτων Του. Αλλά επειδή οι υποσχέσεις μεγάλων και παράδοξων προσδοκιών, όταν ακούγονται ξαφνικά, συνηθίζουν κάπως να ταράζουν την ψυχή, όχι παρασυρόμενος προς την απιστία, νομίζω, αλλά βιαζόμενος προς την εκπλήρωση, αμέσως, σαν να κυριεύτηκε από χαρά, αναφωνεί και λέει: «Πώς θα το γνωρίσω αυτό;». Μη με γελάσεις, με κανέναν τρόπο μη διαψεύσεις, δώσε μου το σημάδι, παρέχέ μου το ενέχυρο· όπως παλαιότερα ο Θεός έδωσε στον Αβραάμ, για να γίνει πατέρας πολλών εθνών, και για να προέλθουν από την οσφύ του βασιλείς, το σημείο της περιτομής· και πριν από αυτό, όπως στον Νώε, για να μην επιφέρει κατακλυσμό επί της γης, το τόξο στο σύννεφο· επιπλέον δε και στον Μωυσή τη ράβδο που έγινε φίδι και αμέσως αποκαταστάθηκε, ώστε να πιστέψουν οι Αιγύπτιοι ότι του εμφανίστηκε ο Ων. Η'. «