Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 9:20

Δεν υπήρχε στον παράδεισο οίνος, ούτε ακόμη ζωοθυσίες, ούτε κρεοφαγίες. Μετά τον κατακλυσμό εμφανίστηκε ο οίνος· μετά τον κατακλυσμό δόθηκε η εντολή: «Να τρώτε τα πάντα όπως τα χλωρά χόρτα». Όταν πλέον θεωρήθηκε ανέφικτη η τελειότητα, τότε παραχωρήθηκε η απόλαυση. Δείγμα δε της απειρίας γύρω από τον οίνο αποτελεί ο Νώε, ο οποίος αγνοούσε τη χρήση του. Διότι δεν είχε εισέλθει ακόμη στη ζωή των ανθρώπων, ούτε είχε επικρατήσει στις συνήθειές τους. Επειδή, λοιπόν, ούτε άλλον είχε δει, ούτε ο ίδιος είχε δοκιμάσει, περιέπεσε απροστάτευτος στη βλάβη που προέρχεται από αυτόν· διότι «φύτεψε ο Νώε αμπέλι και ήπιε από τον καρπό και μέθυσε», όχι επειδή ήταν φιλοπότης, αλλά επειδή ήταν άπειρος ως προς το μέτρο της πόσης. Τόσο μεταγενέστερη του παραδείσου είναι η εφεύρεση της οινοποσίας, και τόσο αρχαία η σεμνότητα της νηστείας. Αλλά και για τον Μωυσή γνωρίζουμε ότι πλησίασε το όρος προετοιμασμένος με νηστεία. Διότι δεν θα είχε τολμήσει να προσεγγίσει την καπνισμένη κορυφή, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει στον θεῖο γνόφο, αν δεν είχε πρώτα εξοπλιστεί με τη νηστεία. Μέσω της νηστείας υποδέχθηκε την εντολή που γράφτηκε με το δάκτυλο του Θεού πάνω στις πλάκες. Και επάνω στο όρος η νηστεία γινόταν πρόξενος της νομοθεσίας, ενώ κάτω η γαστριμαργία εξώθησε στην παράνοια της ειδωλολατρίας· διότι «κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Την αφοσίωση σαράντα ημερών του θεράποντος, που νήστευε και προσευχόταν, την κατέστησε άχρηστη μία μόνο μέθη.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΖ'. ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΩΝΑ. «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του». Άκουσες, αγαπητέ, την ευαγγελική παραβολή του Κυρίου· άκουσε και την ερμηνεία, την οποία θα αναπτύξουμε ανάλογα με τις δυνάμεις μας. Οικοδεσπότης του μεγάλου οίκου είναι δηλαδή ο Δεσπότης Θεός· διότι οίκος είναι ο κόσμος· και Δεσπότης του, ο Θεός που τον δημιούργησε· αμπελώνας του, η ανθρώπινη φύση· εργάτες του αμπελώνα, όλοι οι άγιοι που διακονούν τη σωτηρία των ανθρώπων· πρώτη ώρα είναι ο καιρός εκείνων των θεοσεβών από την εποχή του Άβελ, του Ενώχ και του Νώε· διότι αυτοί είναι οι πρώτοι θεοσεβείς, αυτοί είναι οι πρώτοι εργάτες του αμπελώνα. Διότι ο Νώε φύτεψε αμπελώνα, αλλά αυτό να το κατανοείς πνευματικά· διότι τα λόγια είναι πνευματικά· αυτοί εργάστηκαν έως την τρίτη ώρα· μετά την τρίτη ώρα είναι ο καιρός εκείνων από την εποχή του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ· διότι και αυτοί είναι εργάτες της σωτηρίας μας, τρεις στον αριθμό· γι' αυτό και εργάστηκαν έως την έκτη ώρα· από την έκτη ώρα είναι το μέσο της ημέρας, όταν ο ήλιος καταλάμπει εντονότερα την οικουμένη, που είναι ο χρόνος του Νόμου· διότι όντως το αληθινό φως, ο Θεός μας, φώτισε την ανθρωπότητα διαμέσου των εντολών του Νόμου. «Διότι η εντολή του Κυρίου είναι λαμπρή και φωτίζει τα μάτια». Και πάλι, λέει ότι «Φως είναι τα προστάγματά σου».

Ο δε Χαμ ήταν ο πατέρας του Χαναάν. Αυτοί είναι οι τρεις γιοι του Νώε. Από αυτούς διασκορπίστηκαν σε όλη τη γη. Και ο Νώε άρχισε να εργάζεται ως γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε, και γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του. Και είδε ο Χαμ, ο πατέρας του Χαναάν, τη γύμνια του πατέρα του, και βγαίνοντας έξω το ανήγγειλε στους αδελφούς του.

Από πού λάβατε, ω σεις, την επινόηση της αθέμιτης πράξης σας; Διότι, πρώτον, σε ποιον δεν θα είναι φανερό ότι η διδασκαλία σας προέρχεται από δαίμονες, και ότι η επινοημένη αυτή κακομηχανία ανήκει σε ανθρώπους με απατημένο και διεφθαρμένο νου; Διότι, αν η κυοφορία είναι εντελώς πονηρή, τούτο δεν συμβαίνει εξαιτίας της τεκνογονίας αλλά εξαιτίας της σαρκικής συνάφειας· πώς λοιπόν εσείς, νικημένοι από την ηδονή, συνάπτεστε σαρκικά; Και αν δεν είναι πονηρή η σαρκική συνάφεια, ούτε είναι πονηρό, εφόσον συνήφθη κανείς, να φέρει εις πέρας αυτό που δημιουργήθηκε. Διαφορετικά, πρέπει ο άνθρωπος που έχει αποταχθεί τα εγκόσμια να μην καλλιεργεί τα της γης· όπως «ο Άβελ ήταν ποιμένας προβάτων, ενώ ο Κάιν εργαζόταν τη γη». Αν όμως κάποιος καλλιεργεί τη γη, όπως ο Νώε, ο οποίος «έγινε άνθρωπος γεωργός και φύτεψε αμπελώνα», δεν τον φύτεψε για να μη δώσει σταφύλια, αλλά τον φύτεψε «και ήπιε από τον καρπό του και μέθυσε», καθώς είναι γεγραμμένο. Ήταν δε πρέπον να δοθεί συγγνώμη στον γέροντα· διότι, όντας ευάρεστος στον Θεό, δεν υπέστη τη μέθη εξαιτίας ασωτίας, αλλά ίσως παρασυρμένος από τη λύπη βυθίστηκε σε νάρκη και, μην αντέχοντας και τα δύο εξαιτίας της αδυναμίας και των γηρατειών, υπέπεσε σε αδυναμία, όχι όμως για να χλευαστεί από το τέκνο του. Εκείνος δε που τον περιγέλασε έλαβε πάνω του την κατάρα, ώστε να τιμωρούνται όσοι εκτοξεύουν ύβρεις στους πατέρες τους, καθώς και οι λογισμοί μέσα μας που εγείρονται κατά της γνώσεως του Θεού και της ορθώς τεταγμένης τάξεώς Του. 4.

Έτσι και στην ποιμαντική ο Άβελ υπήρξε πρωτεργάτης, και στη γεωργία ο Κάιν· η Γραφή αναφέρει τον Νεβρώδ ως αρχηγό της κυνηγετικής τέχνης και τον Νώε της αμπελουργίας, ενώ λέει ότι ο Ενώς έκανε την αρχή της ελπίδας προς τον Θεό. Και πολλά τέτοια μπορεί να διδαχθεί κανείς από την Αγία Γραφή, ότι δηλαδή, όταν κάποιος εφάρμοσε πρώτος ένα επιτήδευμα, αυτό εισήλθε στη ζωή των ανθρώπων μέσω της μίμησης. Επειδή, λοιπόν, στον θείο ζήλο υπήρξε πρωτοπόρος κατεξοχήν και με κάθε υπεροχή ο Ηλίας, όσοι μετά από αυτόν, μιμούμενοι τον δικό του ζήλο, ακολούθησαν τα ίδια ίχνη της παρρησίας του προφήτη, έγιναν το κοπάδι εκείνου που πρωτοστάτησε σε αυτή τη ζωή. Αυτοί γίνονται δόξα και έπαινος της Εκκλησίας, κατατασσόμενοι στο κόσμημα των τριχών, από τους οποίους η ζωή των αισθήσεων έχει χωριστεί και αποξενωθεί. Με παρόμοιο τρόπο, επίσης, συμπληρώνει και τον έπαινο για τα δόντια. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι εκείνοι που τρέφουν μέσω του εαυτού τους το σώμα της Εκκλησίας, τους οποίους θέλει να βλέπει πάντοτε καθαρούς σαν να βγήκαν από το λουτρό, και διαρκώς απαλλαγμένους από κάθε τι περιττό σαν να βγήκαν από πρόσφατη κουρά, ενώ ως προς τη γέννηση των αρετών να γεννούν δίδυμα, γινόμενοι πατέρες της διπλής καθαρότητας, τόσο εκείνης που θεωρείται ως προς την ψυχή όσο και εκείνης ως προς το σώμα, ώστε να είναι εξόριστο από αυτά τα δόντια καθετί που παραμένει άγονο ως προς το αγαθό.

Σε αυτά προσθέτει ο λόγος και την εξομολόγηση ενός άλλου πράγματος, το οποίο αν κάποιος το χαρακτήριζε γενεσιουργό αιτία της παραφοράς των λογισμών και της εκτροπής από τη φυσιολογική κατάσταση, δεν θα έσφαλλε. Αυτό δε είναι η φθορά της διάνοιας που προκαλείται από τον οίνο. Διότι, αφού είπε ότι «Εμεγάλυνα το έργο μου και οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους», προσθέτει σε αυτά και το «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες». Είναι προφανές δηλαδή ότι το «Εμεγάλυνα» εννοείται από κοινού και για όσα απαριθμούνται στη συνέχεια. Έδωσε, λοιπόν, να εννοηθεί μέσα από αυτό, ότι και η φύτευση των αμπελώνων, έχοντας λάβει μεγάλες διαστάσεις, ξεπέρασε τα όρια της ανάγκης. «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες», το οποίο ισοδυναμεί με το να λέει ότι «ετοίμασα τις ύλες για τη φωτιά, μέσω των οποίων αύξησα τη φλόγα των ηδονών, ή ότι έθαψα βαθιά τον νου, επιρρίπτοντας στη διάνοια τη μέθη σαν ένα επιτύμβιο χώμα». «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες· δεν συνετίστηκα», λέει, «από τη διήγηση της παραφοράς του Νώε, διότι και εκείνον μια παρόμοια φύτευση, αφού τον απογύμνωσε από το κόσμημα της ευπρέπειας, τον κατέστησε ταυτόχρονα αξιοθρήνητο και γελοίο στα μάτια όσων τον έβλεπαν. Επειδή, για μεν τους πιο συνετούς από τους γιους του, το άσχημο αυτό θέαμα θεωρήθηκε άξιο ελέους, για δε τον αυθάδη και απαίδευτο, το θέαμα της μέθης έγινε αφορμή για γέλιο». Έναν μεγάλο, όμως, κατάλογο παθών περιλαμβάνει η εξομολόγηση για τη φύτευση των αμπελώνων. Διότι όσα και οιαδήποτε είναι τα πάθη που προκαλούνται από τον οίνο, όλα εν δυνάμει τα εμπεριέχει ο λόγος αυτός.

ΣΓ΄. Προς τον Ζηνόδοτο. Αν και ο Νώε δοκίμασε από τη δική του γεωργία, αγνοώντας τι έπαθε από το κρασί· και ο Λωτ οδηγήθηκε σε παραφροσύνη από το κρασί, και έγινε πατέρας άθελά του στα γεράματα· και ο Ηρώδης, αφού έγινε έρμαιο της μέθης, έβαψε με το αίμα του μεγάλου Ιωάννη το τραπέζι και την καρδιά του· και όλα τα παράλογα εγκλήματα των ανθρώπων είναι ξεχειλίσματα του κρασιού· γιατί ελκύεις πάνω σου αυτή την εκούσια μανία και δεν περιβάλλεσαι με το συνετό μέτρο;

Διότι έτσι έχει αναιρεθεί το επαχθές βάρος της δουλείας. Μία λοιπόν αρχή της δουλείας εισήγαγε η παρακοή. Διότι μην εξετάζεις βέβαια τούτο, ότι δηλαδή ο Θεός τη ρύθμισε σύμφωνα με το πρέπον, αλλά ότι η αμαρτία κατασκεύασε την ίδια τη φύση της δουλείας· η οποία αποτελεί και ένα δεύτερο είδος δουλείας, βαρύτερο από το πρώτο, και αυτό επίσης έχει την αρχή και την αιτία του από την αμαρτία. Διότι μετά τον κατακλυσμό στην εποχή του Νώε, και το κοινό ναυάγιο ολόκληρης της οικουμένης και εκείνη την πανωλεθρία, ο Χαμ αμάρτησε απέναντι στον πατέρα που τον γέννησε, και βλέποντάς τον γυμνό, τον γύμνωσε ακόμη περισσότερο με την καταγγελία του προς τους αδελφούς του, και εξαιτίας αυτού έγινε δούλος των αδελφών του. Διότι η πονηρία της προαιρέσεως κατέστρεψε την ευγένεια της φύσεως· και πολύ δικαιολογημένα. Η Γραφή λοιπόν παραθέτει αναρίθμητες δικαιολογίες υπέρ του δικαίου, ή μάλλον με μία λέξη του παρέχει πλήρη συγχώρηση. Διότι λέγει: «Άρχισε ο Νώε να γίνεται άνθρωπος γεωργός». Και αυτό το «άρχισε» προσφέρει μεγάλη δικαιολογία για τη μέθη του. Διότι ούτε γνώριζε πόσο κρασί έπρεπε να πιει, ούτε πώς να το πιει, άκρατο ή αναμειγμένο με νερό, ούτε πότε να το πιει, αμέσως μόλις το εξήγαγε από τα πατητήρια, ή αφού το άφηνε να μείνει για λίγο χρονικό διάστημα.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ΄. Και άρχισε ο Νώε, άνθρωπος γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από το κρασί, και μέθυσε. Α΄. Φτάσαμε λοιπόν προς το τέλος της ιστορίας σχετικά με τον δίκαιο· γι' αυτό, σας παρακαλώ, συγκεντρώστε τον νου σας σε εμένα και προσέξτε με ακρίβεια τα λεγόμενα. Διότι δεν είναι μικρά, ούτε τυχαία αυτά που μπορούμε να καρπωθούμε και από τα σημερινά αναγνώσματα· επειδή τα όσα συνέβησαν στους παλαιούς, εάν επιθυμούμε να είμαστε σε πνευματική εγρήγορση, γίνονται για εμάς αφορμή μέγιστης διδασκαλίας. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, δεν έχουν καταγραφεί μόνο τα κατορθώματα των αγίων, αλλά και τα αμαρτήματά τους, προκειμένου τα μεν να τα μιμούμαστε, τα δε να τα αποφεύγουμε. Και όχι μόνο αυτό, αλλά η θεία Γραφή σού δείχνει πολλές φορές και δικαίους να έχουν σφάλει, και αμαρτωλούς να έχουν επιδείξει μεγάλη μεταστροφή, ώστε και από τις δύο περιπτώσεις να λάβουμε επαρκή ασφάλεια, και ούτε αυτός που στέκεται όρθιος να εφησυχάζει βλέποντας και δικαίους να έχουν πέσει, ούτε αυτός που βρίσκεται σε αμαρτήματα να απελπίζεται, βλέποντας πολλούς να έχουν ανορθωθεί και να μπόρεσαν να φτάσουν στην ίδια την ύψιστη κορυφή.

«Και άρχισε, λέγει, ο Νώε να γίνεται άνθρωπος γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο και μέθυσε». Πρόσεξε πόσης ωφέλειας αφορμή γίνεται για εμάς το ίδιο το προοίμιο της αναγνώσεως. Διότι, όταν ακούμε ότι ο δίκαιος, ο τέλειος, εκείνος που έλαβε την άνωθεν μαρτυρία, ήπιε και μέθυσε, πώς λοιπόν εμείς, που είμαστε καταβυθισμένοι σε τόσα και άλλα αμαρτήματα, δεν θα σπεύσουμε με μεγάλη προσπάθεια να αποφύγουμε τη φθορά της μέθης; Αν και, βέβαια, δεν είναι το ίδιο πράγμα το να κυριευθεί αυτός ο δίκαιος από το πάθος με το να περιπέσουμε εμείς στο ίδιο.

Διότι υπάρχουν πολλά, τα οποία αποδεικνύουν ότι αυτός ο δίκαιος είναι άξιος συγγνώμης. Και αυτά τα λέω όχι για να υπερασπιστώ τη μέθη, αλλά για να δείξω ότι ο δίκαιος δεν παραπάτησε από ακράτεια, αλλά μάλλον από άγνοια. Και για το ότι δεν ανακάλυψε τυχαία την οινοποσία, άκουσε την ίδια τη Γραφή που ομιλεί και αναλαμβάνει την υπεράσπισή του, με όσα αναφέρει: «Και άρχισε», λέει, «ο Νώε, ως άνθρωπος γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από το κρασί, και μέθυσε». Αυτό ακριβώς το ότι λέει, «Άρχισε», δείχνει ότι αυτός έκανε την αρχή της οινοποσίας, και εξαιτίας της μεγάλης του άγνοιας και επειδή δεν γνώριζε το μέτρο της πόσης, κατρακύλησε στη μέθη. Και δεν είναι μόνο αυτό, αλλά επειδή κυριευόταν από πολλή αθυμία θέλησε να βρει για τον εαυτό του παρηγοριά από αυτό, όπως ακριβώς λέει και κάποιος σοφός: «Δώστε κρασί σε όσους βρίσκονται σε λύπες, και μέθη σε όσους βρίσκονται σε οδύνες»· δείχνοντας ότι τίποτα δεν μπορεί να αποτελέσει τόσο καλό φάρμακο για την αθυμία, όσο η χρήση του· αρκεί βέβαια η αμετρία να μην καταστρέψει την ωφέλεια που προκύπτει από αυτό. Το ότι, όμως, βρισκόταν σε λύπη και αθυμία αυτός ο δίκαιος, βλέποντας τον εαυτό του σε τόση ερημιά, και έχοντας μπροστά στα μάτια του πεταμένα τα σώματα των ανθρώπων, μαζί με τα κτήνη και τα άλογα ζώα, και να έχει γίνει η γη ένας κοινός τάφος για όλους, ποιος θα το αμφισβητήσει;

Επειδή, λοιπόν, ήταν τόσο μεγάλη η ένταση της αθυμίας, επινοώντας από αυτό κάποια μικρή παρηγοριά για τον εαυτό του, αφοσιώθηκε στην καλλιέργεια της γης· γι' αυτό λέει: «Και άρχισε ο Νώε να είναι άνθρωπος γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα».

Αλλά επειδή αγνοούσαν ακόμη τη χρήση του καρπού, δεν έκαναν χρήση του φυτού. Αυτός όμως, επειδή αγαπούσε την τέχνη της γεωργίας και έδειξε πολλή επιμέλεια, ίσως και να γεύτηκε τον καρπό, και, αφού συνέθλιψε τα σταφύλια και παρασκεύασε τον οίνο, έκανε χρήση του. Και επειδή ούτε ο ίδιος είχε γευτεί προηγουμένως, ούτε είδε κάποιον άλλον να τον έχει καταναλώσει, μη γνωρίζοντας με ποιο μέτρο έπρεπε να κάνει χρήση, ούτε με ποιον τρόπο άρμοζε να συμμετάσχει στην κατανάλωσή του, από άγνοια ολίσθησε στη μέθη. Άλλος πάλι ίσως πει ότι, όπως η κρεατοφαγία εισήχθη στη ζωή, κατά συνέπεια εισήχθη και η οινοποσία. Παρατήρησε όμως, αγαπητέ, πώς σταδιακά οικονομείται η σύσταση του κόσμου, και πώς ο καθένας, χάρη στη σοφία του Θεού που έχει εμφυτευθεί στη φύση, έγινε εξαρχής εφευρέτης κάποιας τέχνης, και με αυτόν τον τρόπο εισήγαγε στη ζωή τα επιτηδεύματα των τεχνών. Διότι ο πρώτος ανακάλυψε την καλλιέργεια της γης, ο μετά από αυτόν την ποιμαντική, άλλος την κτηνοτροφία, άλλος τη μουσική και άλλος τη χαλκουργία· ενώ αυτός ο δίκαιος επινόησε την αμπελουργία από τη διδασκαλία που είναι εγγενής στη φύση. Και λέει η Γραφή: «Άρχισε ο Νώε να εργάζεται τη γη, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε». Σκέψου πώς το φάρμακο της αθυμίας, αυτό που παρέχει την υγεία, επειδή ξεπέρασε το μέτρο εξαιτίας της άγνοιας, όχι μόνο δεν τον ωφέλησε καθόλου, αλλά και έβλαψε την κατάστασή του.

Διότι εκείνους μεν ίσως και να τους εγκωμιάζουν οι πολλοί για τα τρόπαια, για τις νίκες, για τα τραύματα και τις σφαγές· τούτους όμως τους οικτίρουν, τους αποκαλούν άθλιους και τους καταρώνται με μύρια κακά. Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο από εκείνον που είναι προσηλωμένος στη μέθη, και κάθε μέρα κατακλύζεται από άκρατο οίνο, και διαφθείρει το κριτήριο των λογισμών του; Γι' αυτό και κάποιος σοφός συμβούλευε λέγοντας: «Πρωταρχικά στοιχεία για τη ζωή του ανθρώπου είναι ο άρτος και το ύδωρ και το ιμάτιο, και ένας οίκος που να καλύπτει την ασχημοσύνη», ώστε, ακόμη κι αν κυριευθεί κάποιος από τη μέθη, να μην διαπομπεύεται, ούτε να γίνεται δημόσιο θέαμα, αλλά να περιμαζεύεται από τους οικείους του, και να μην εκτίθεται σε όλους ως αφορμή γέλιου και ασχημοσύνης. «Και άρχισε», λέει, «ο Νώε να γίνεται άνθρωπος γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε».

Δʹ. Η λέξη μέθη, αγαπητέ, δεν χρησιμοποιείται παντού στην Αγία Γραφή με αυτή την έννοια, αλλά δηλώνει και τον χορτασμό. Αυτό, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος για τον δίκαιο τούτο, ότι δηλαδή δεν έπεσε στη μέθη εξαιτίας της ακρασίας, αλλά ο χορτασμός το προκάλεσε αυτό σε αυτόν. Διότι άκουσε τον Δαβίδ που λέει: «Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου», αντί να πει «θα χορτάσουν». Εξάλλου, εκείνοι που παραδίδουν τον εαυτό τους στη μέθη ποτέ δεν αισθάνονται κόρο, αλλά όσο άκρατο οίνο κι αν ρίξουν μέσα τους, τόσο περισσότερο καταφλέγονται από τη δίψα, και η πόση γίνεται πάντοτε προσάναμμα της δίψας· και η μεν ηδονή έχει πλέον σκοτιστεί, ενώ η δίψα, έχοντας γίνει ακατάπαυστη, οδηγεί στον ίδιο τον γκρεμό της μέθης εκείνους που έχουν γίνει αιχμάλωτοί της. «Και φύτεψε», λέει, «αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε, και γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του». Παρατήρησε ότι δεν το παθαίνει αυτό κάπου έξω, αλλά μέσα στον οίκο του. Διότι γι' αυτό ακριβώς επισήμανε η θεία Γραφή ότι συνέβη «μέσα στον οίκο του», προκειμένου από όσα ακολουθούν να δεις το μέγεθος της πονηρίας εκείνου που διαπόμπευσε τη γύμνια. «Και είδε», λέει, «ο Χαμ, ο πατέρας του Χαναάν, τη γύμνια του πατέρα τους, και βγαίνοντας έξω, το ανήγγειλε στους δύο αδελφούς του».

ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί γεωργίας και γεωργών· και ότι είναι καλό το να εργάζεται κανείς. «Έδιωξε ο Κύριος τον Αδάμ από τον παράδεισο της τρυφής, για να καλλιεργεί τη γη από την οποία προήλθε.» «Ο Νώε, ως γεωργός, άρχισε να καλλιεργεί τη γη, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από το κρασί, και μέθυσε.» «Ο Ισάχαρ επιθύμησε το καλό, αναπαυόμενος ανάμεσα στους κλήρους· και βλέποντας ότι η ανάπαυση είναι καλή, και η γη εύφορη, έβαλε τον ώμο του στον κόπο, και έγινε άνδρας γεωργός.» «Να φροντίζεις τα χλωρά φυτά στον κάμπο, και θα θερίσεις χορτάρι· σύναζε χόρτο βουνίσιο, για να έχεις πρόβατα για ενδυμασία. Να τιμάς δε τον κάμπο, για να έχεις αρνιά.» «Να καλλιεργείς τη γη σου· διότι πλοία δεν έρχονται πλέον από την Καρχηδόνα.» «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα χωράφια, και μην σπέρνετε ανάμεσα σε αγκάθια.» «Μην μισήσεις την επίπονη εργασία και τη γεωργία που θεσπίστηκε από τον Ύψιστο.» «Αυτός που καλλιεργεί τη γη, θα υψώσει τη θημωνιά του.» «Χάρη και ομορφιά επιθυμεί το μάτι, και περισσότερο και από τα δύο την πρασινάδα του σπόρου.» «Πώς θα αποκτήσει σοφία αυτός που κρατά το άροτρο, και καυχιέται για το βουκέντρι, που οδηγεί τα βόδια, και ασχολείται συνεχώς με τις εργασίες του, και η συζήτησή του περιστρέφεται γύρω από τους ταύρους; Θα αφοσιωθεί ολόψυχα στο να ανοίγει αυλακιές, και η αγρυπνία του θα είναι για την τροφή των δαμαλιών.» «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς.»

Διότι ο Νώε δεν τεκνοποιεί πλέον, αλλά έγινε γεωργός. Και αφού «φύτεψε αμπελώνα, ήπιε κρασί και μέθυσε, λόγω της άγνοιας για τη βλάβη που προέρχεται από αυτό, γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του», πράγμα για το οποίο τον χλεύασε ο Χαμ. Ο Σημ όμως και ο Ιάφεθ, πλησιάζοντας με την πλάτη γυρισμένη για να μην αντικρίσουν τη γύμνια του πατέρα τους, την σκέπασαν με ένα ιμάτιο, και για την αιτία αυτή στεφανώνονται με μεγάλες πατρικές ευλογίες. Ο Χαναάν όμως πλήττεται από αυτό, αν και η κατάρα δεν στράφηκε προς εκείνον, από σεβασμό προς την προ πολλού δοθείσα ευλογία. «Έζησε δε ο Νώε μετά τον κατακλυσμό εκατόν πενήντα έτη.»

Και όταν δούμε τη γη (τη σάρκα μας) εντελώς στεγνή, τότε οπωσδήποτε ο Νώε (ο νους μας) θα αρχίσει να γίνεται γεωργός της γης (της καρδιάς μας) και θα φυτέψει αμπελώνα (τον Χριστό) στη γη του (στην ψυχή) και θα πιει από το κρασί του και θα μεθύσει από την αφθονία του οίκου του και θα γυμνωθεί (από κάθε κακία) μέσα στον οίκο του (στον Χριστό και Δεσπότη και Σωτήρα Θεό). Και τότε θα συνέλθει από τη μέθη (των ολέθριων παθών), και θα αντιληφθεί όσα του έκανε ο νεότερος (φιλήδονος) γιος (λογισμός) του, ο Χαμ. Και αφού αναδειχθεί δίκαια ένοχος κατάρας και συγχρόνως δουλείας το φιλόσαρκο παιδί μας, ο Χαναάν, δηλαδή ο ακόλαστος οίστρος της σάρκας, τότε θα κληρονομήσει την ευλογία ο Σημ, δηλαδή ο πρακτικότατος νους και θεοφιλέστατος έρωτας, και θα πλατυνθεί όπως ο Ιάφεθ προς την υψηλή θεωρία των ενταλμάτων του Θεού.