Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 9:21

Δεν υπήρχε στον παράδεισο οίνος, ούτε ακόμη ζωοθυσίες, ούτε κρεοφαγίες. Μετά τον κατακλυσμό εμφανίστηκε ο οίνος· μετά τον κατακλυσμό δόθηκε η εντολή: «Να τρώτε τα πάντα όπως τα χλωρά χόρτα». Όταν πλέον θεωρήθηκε ανέφικτη η τελειότητα, τότε παραχωρήθηκε η απόλαυση. Δείγμα δε της απειρίας γύρω από τον οίνο αποτελεί ο Νώε, ο οποίος αγνοούσε τη χρήση του. Διότι δεν είχε εισέλθει ακόμη στη ζωή των ανθρώπων, ούτε είχε επικρατήσει στις συνήθειές τους. Επειδή, λοιπόν, ούτε άλλον είχε δει, ούτε ο ίδιος είχε δοκιμάσει, περιέπεσε απροστάτευτος στη βλάβη που προέρχεται από αυτόν· διότι «φύτεψε ο Νώε αμπέλι και ήπιε από τον καρπό και μέθυσε», όχι επειδή ήταν φιλοπότης, αλλά επειδή ήταν άπειρος ως προς το μέτρο της πόσης. Τόσο μεταγενέστερη του παραδείσου είναι η εφεύρεση της οινοποσίας, και τόσο αρχαία η σεμνότητα της νηστείας. Αλλά και για τον Μωυσή γνωρίζουμε ότι πλησίασε το όρος προετοιμασμένος με νηστεία. Διότι δεν θα είχε τολμήσει να προσεγγίσει την καπνισμένη κορυφή, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει στον θεῖο γνόφο, αν δεν είχε πρώτα εξοπλιστεί με τη νηστεία. Μέσω της νηστείας υποδέχθηκε την εντολή που γράφτηκε με το δάκτυλο του Θεού πάνω στις πλάκες. Και επάνω στο όρος η νηστεία γινόταν πρόξενος της νομοθεσίας, ενώ κάτω η γαστριμαργία εξώθησε στην παράνοια της ειδωλολατρίας· διότι «κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Την αφοσίωση σαράντα ημερών του θεράποντος, που νήστευε και προσευχόταν, την κατέστησε άχρηστη μία μόνο μέθη.

Ο δε Χαμ ήταν ο πατέρας του Χαναάν. Αυτοί είναι οι τρεις γιοι του Νώε. Από αυτούς διασκορπίστηκαν σε όλη τη γη. Και ο Νώε άρχισε να εργάζεται ως γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε, και γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του. Και είδε ο Χαμ, ο πατέρας του Χαναάν, τη γύμνια του πατέρα του, και βγαίνοντας έξω το ανήγγειλε στους αδελφούς του.

Διότι, εάν χρησιμοποιούν την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, πώς θα βρεθούν διαφορετικές αρχές, εφόσον οι δύο διαθήκες συμφωνούν κηρύττοντας τη γνώση περί μίας θεότητας; Εάν δε υπάρχει και ανάσταση των νεκρών, πώς πλέον ο σεμνός γάμος θα θεωρηθεί έργο του διαβόλου; Από τη στιγμή που ο Θεός λέει «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», και ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέει «εκείνο που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει» και ο Απόστολος δηλώνει «τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη». Αλλά, όταν ελέγχονται, βλασφημούν αποκαλώντας τον μέθυσο, και προς υποστήριξη της δικής τους άποψης και μυθολογίας καταφέρονται εναντίον εκείνων που πίνουν κρασί, σταχυολογώντας λέξεις, και λένε ότι αυτού του είδους το πράγμα προέρχεται από τον πονηρό: «Διότι ήπιε, λέει, ο Νώε από το κρασί και γυμνώθηκε, και ο Λωτ, λέει, αφού μέθυσε, συνευρέθηκε με τις ίδιες του τις κόρες εν αγνοία του, και εξαιτίας της μέθης έγινε η κατασκευή του μόσχου. Και λέει η Γραφή: Σε ποιον υπάρχει ταραχή; Σε ποιον μάχες; Σε ποιον δυσαρέσκειες και φλυαρίες; Σε ποιον ανώφελα τραύματα; Τίνος τα μάτια είναι πελιδνά; Άραγε όχι αυτών που χρονοτριβούν με το κρασί, όχι αυτών που αναζητούν πού γίνονται οινοποσίες;» Και αναζητώντας και άλλα τέτοια παρόμοια τα συσσωρεύουν για την ενίσχυση της δικής τους αληθοφάνειας, μη γνωρίζοντας ότι καθετί το άμετρο είναι παντού επιβλαβές και, όταν υπερβαίνει το προκείμενο όριο, καθίσταται απαγορευμένο. Διότι αυτό δεν θα μπορούσα να το πω μόνο για το κρασί, αλλά και για κάθε είδους απληστία.

Από πού λάβατε, ω σεις, την επινόηση της αθέμιτης πράξης σας; Διότι, πρώτον, σε ποιον δεν θα είναι φανερό ότι η διδασκαλία σας προέρχεται από δαίμονες, και ότι η επινοημένη αυτή κακομηχανία ανήκει σε ανθρώπους με απατημένο και διεφθαρμένο νου; Διότι, αν η κυοφορία είναι εντελώς πονηρή, τούτο δεν συμβαίνει εξαιτίας της τεκνογονίας αλλά εξαιτίας της σαρκικής συνάφειας· πώς λοιπόν εσείς, νικημένοι από την ηδονή, συνάπτεστε σαρκικά; Και αν δεν είναι πονηρή η σαρκική συνάφεια, ούτε είναι πονηρό, εφόσον συνήφθη κανείς, να φέρει εις πέρας αυτό που δημιουργήθηκε. Διαφορετικά, πρέπει ο άνθρωπος που έχει αποταχθεί τα εγκόσμια να μην καλλιεργεί τα της γης· όπως «ο Άβελ ήταν ποιμένας προβάτων, ενώ ο Κάιν εργαζόταν τη γη». Αν όμως κάποιος καλλιεργεί τη γη, όπως ο Νώε, ο οποίος «έγινε άνθρωπος γεωργός και φύτεψε αμπελώνα», δεν τον φύτεψε για να μη δώσει σταφύλια, αλλά τον φύτεψε «και ήπιε από τον καρπό του και μέθυσε», καθώς είναι γεγραμμένο. Ήταν δε πρέπον να δοθεί συγγνώμη στον γέροντα· διότι, όντας ευάρεστος στον Θεό, δεν υπέστη τη μέθη εξαιτίας ασωτίας, αλλά ίσως παρασυρμένος από τη λύπη βυθίστηκε σε νάρκη και, μην αντέχοντας και τα δύο εξαιτίας της αδυναμίας και των γηρατειών, υπέπεσε σε αδυναμία, όχι όμως για να χλευαστεί από το τέκνο του. Εκείνος δε που τον περιγέλασε έλαβε πάνω του την κατάρα, ώστε να τιμωρούνται όσοι εκτοξεύουν ύβρεις στους πατέρες τους, καθώς και οι λογισμοί μέσα μας που εγείρονται κατά της γνώσεως του Θεού και της ορθώς τεταγμένης τάξεώς Του. 4.

Σε αυτά προσθέτει ο λόγος και την εξομολόγηση ενός άλλου πράγματος, το οποίο αν κάποιος το χαρακτήριζε γενεσιουργό αιτία της παραφοράς των λογισμών και της εκτροπής από τη φυσιολογική κατάσταση, δεν θα έσφαλλε. Αυτό δε είναι η φθορά της διάνοιας που προκαλείται από τον οίνο. Διότι, αφού είπε ότι «Εμεγάλυνα το έργο μου και οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους», προσθέτει σε αυτά και το «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες». Είναι προφανές δηλαδή ότι το «Εμεγάλυνα» εννοείται από κοινού και για όσα απαριθμούνται στη συνέχεια. Έδωσε, λοιπόν, να εννοηθεί μέσα από αυτό, ότι και η φύτευση των αμπελώνων, έχοντας λάβει μεγάλες διαστάσεις, ξεπέρασε τα όρια της ανάγκης. «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες», το οποίο ισοδυναμεί με το να λέει ότι «ετοίμασα τις ύλες για τη φωτιά, μέσω των οποίων αύξησα τη φλόγα των ηδονών, ή ότι έθαψα βαθιά τον νου, επιρρίπτοντας στη διάνοια τη μέθη σαν ένα επιτύμβιο χώμα». «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες· δεν συνετίστηκα», λέει, «από τη διήγηση της παραφοράς του Νώε, διότι και εκείνον μια παρόμοια φύτευση, αφού τον απογύμνωσε από το κόσμημα της ευπρέπειας, τον κατέστησε ταυτόχρονα αξιοθρήνητο και γελοίο στα μάτια όσων τον έβλεπαν. Επειδή, για μεν τους πιο συνετούς από τους γιους του, το άσχημο αυτό θέαμα θεωρήθηκε άξιο ελέους, για δε τον αυθάδη και απαίδευτο, το θέαμα της μέθης έγινε αφορμή για γέλιο». Έναν μεγάλο, όμως, κατάλογο παθών περιλαμβάνει η εξομολόγηση για τη φύτευση των αμπελώνων. Διότι όσα και οιαδήποτε είναι τα πάθη που προκαλούνται από τον οίνο, όλα εν δυνάμει τα εμπεριέχει ο λόγος αυτός.

ΣΓ΄. Προς τον Ζηνόδοτο. Αν και ο Νώε δοκίμασε από τη δική του γεωργία, αγνοώντας τι έπαθε από το κρασί· και ο Λωτ οδηγήθηκε σε παραφροσύνη από το κρασί, και έγινε πατέρας άθελά του στα γεράματα· και ο Ηρώδης, αφού έγινε έρμαιο της μέθης, έβαψε με το αίμα του μεγάλου Ιωάννη το τραπέζι και την καρδιά του· και όλα τα παράλογα εγκλήματα των ανθρώπων είναι ξεχειλίσματα του κρασιού· γιατί ελκύεις πάνω σου αυτή την εκούσια μανία και δεν περιβάλλεσαι με το συνετό μέτρο;

Ο Νώε μέθυσε και γυμνώθηκε, και δες πόσα κακά προήλθαν από αυτό· ο Ησαύ από τη λαιμαργία του πρόδωσε τα πρωτοτόκια και όρμησε σε αδελφοκτονία. Ο λαός του Ισραήλ κάθισε να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Γι' αυτό λέει: «Όταν φας και πιεις, να θυμηθείς τον Κύριο τον Θεό σου». Διότι στον γκρεμό κατακρημνίστηκαν όσοι παραδόθηκαν στην τρυφή. Η χήρα, λέει, που ζει μέσα στη σπατάλη και τις απολαύσεις, ενώ ζει είναι νεκρή· και πάλι: «Ελαίπανε, πάχυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος»· και πάλι ο Απόστολος: «Μην φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της». Δεν επιβάλλω ως νόμο τη νηστεία (διότι δεν υπάρχει κανείς πρόθυμος να ακούσει), αλλά καταργώ τη σπατάλη, αποκόπτω την τρυφή, για το δικό σας συμφέρον· διότι, όπως ακριβώς ένας χείμαρρος, έτσι και η τρυφή ανατρέπει τα πάντα· τίποτα δεν μπορεί να την εμποδίσει· σε εκδιώκει από τη βασιλεία. Τι περισσότερο ζητάς; Θέλεις να απολαμβάνεις τρυφή; Δώσε στους φτωχούς, κάλεσε τον Χριστό, ώστε, ακόμη και αφού σηκωθεί το τραπέζι, να συνεχίσεις να απολαμβάνεις. Διότι τώρα δεν έχεις πραγματική απόλαυση· και δικαιολογημένα, διότι τα εγκόσμια δεν είναι μόνιμα· τότε όμως θα έχεις.

«Και άρχισε, λέγει, ο Νώε να γίνεται άνθρωπος γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο και μέθυσε». Πρόσεξε πόσης ωφέλειας αφορμή γίνεται για εμάς το ίδιο το προοίμιο της αναγνώσεως. Διότι, όταν ακούμε ότι ο δίκαιος, ο τέλειος, εκείνος που έλαβε την άνωθεν μαρτυρία, ήπιε και μέθυσε, πώς λοιπόν εμείς, που είμαστε καταβυθισμένοι σε τόσα και άλλα αμαρτήματα, δεν θα σπεύσουμε με μεγάλη προσπάθεια να αποφύγουμε τη φθορά της μέθης; Αν και, βέβαια, δεν είναι το ίδιο πράγμα το να κυριευθεί αυτός ο δίκαιος από το πάθος με το να περιπέσουμε εμείς στο ίδιο.

Διότι υπάρχουν πολλά, τα οποία αποδεικνύουν ότι αυτός ο δίκαιος είναι άξιος συγγνώμης. Και αυτά τα λέω όχι για να υπερασπιστώ τη μέθη, αλλά για να δείξω ότι ο δίκαιος δεν παραπάτησε από ακράτεια, αλλά μάλλον από άγνοια. Και για το ότι δεν ανακάλυψε τυχαία την οινοποσία, άκουσε την ίδια τη Γραφή που ομιλεί και αναλαμβάνει την υπεράσπισή του, με όσα αναφέρει: «Και άρχισε», λέει, «ο Νώε, ως άνθρωπος γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από το κρασί, και μέθυσε». Αυτό ακριβώς το ότι λέει, «Άρχισε», δείχνει ότι αυτός έκανε την αρχή της οινοποσίας, και εξαιτίας της μεγάλης του άγνοιας και επειδή δεν γνώριζε το μέτρο της πόσης, κατρακύλησε στη μέθη. Και δεν είναι μόνο αυτό, αλλά επειδή κυριευόταν από πολλή αθυμία θέλησε να βρει για τον εαυτό του παρηγοριά από αυτό, όπως ακριβώς λέει και κάποιος σοφός: «Δώστε κρασί σε όσους βρίσκονται σε λύπες, και μέθη σε όσους βρίσκονται σε οδύνες»· δείχνοντας ότι τίποτα δεν μπορεί να αποτελέσει τόσο καλό φάρμακο για την αθυμία, όσο η χρήση του· αρκεί βέβαια η αμετρία να μην καταστρέψει την ωφέλεια που προκύπτει από αυτό. Το ότι, όμως, βρισκόταν σε λύπη και αθυμία αυτός ο δίκαιος, βλέποντας τον εαυτό του σε τόση ερημιά, και έχοντας μπροστά στα μάτια του πεταμένα τα σώματα των ανθρώπων, μαζί με τα κτήνη και τα άλογα ζώα, και να έχει γίνει η γη ένας κοινός τάφος για όλους, ποιος θα το αμφισβητήσει;

Δʹ. Η λέξη μέθη, αγαπητέ, δεν χρησιμοποιείται παντού στην Αγία Γραφή με αυτή την έννοια, αλλά δηλώνει και τον χορτασμό. Αυτό, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος για τον δίκαιο τούτο, ότι δηλαδή δεν έπεσε στη μέθη εξαιτίας της ακρασίας, αλλά ο χορτασμός το προκάλεσε αυτό σε αυτόν. Διότι άκουσε τον Δαβίδ που λέει: «Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου», αντί να πει «θα χορτάσουν». Εξάλλου, εκείνοι που παραδίδουν τον εαυτό τους στη μέθη ποτέ δεν αισθάνονται κόρο, αλλά όσο άκρατο οίνο κι αν ρίξουν μέσα τους, τόσο περισσότερο καταφλέγονται από τη δίψα, και η πόση γίνεται πάντοτε προσάναμμα της δίψας· και η μεν ηδονή έχει πλέον σκοτιστεί, ενώ η δίψα, έχοντας γίνει ακατάπαυστη, οδηγεί στον ίδιο τον γκρεμό της μέθης εκείνους που έχουν γίνει αιχμάλωτοί της. «Και φύτεψε», λέει, «αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε, και γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του». Παρατήρησε ότι δεν το παθαίνει αυτό κάπου έξω, αλλά μέσα στον οίκο του. Διότι γι' αυτό ακριβώς επισήμανε η θεία Γραφή ότι συνέβη «μέσα στον οίκο του», προκειμένου από όσα ακολουθούν να δεις το μέγεθος της πονηρίας εκείνου που διαπόμπευσε τη γύμνια. «Και είδε», λέει, «ο Χαμ, ο πατέρας του Χαναάν, τη γύμνια του πατέρα τους, και βγαίνοντας έξω, το ανήγγειλε στους δύο αδελφούς του».

Διότι ο Νώε δεν τεκνοποιεί πλέον, αλλά έγινε γεωργός. Και αφού «φύτεψε αμπελώνα, ήπιε κρασί και μέθυσε, λόγω της άγνοιας για τη βλάβη που προέρχεται από αυτό, γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του», πράγμα για το οποίο τον χλεύασε ο Χαμ. Ο Σημ όμως και ο Ιάφεθ, πλησιάζοντας με την πλάτη γυρισμένη για να μην αντικρίσουν τη γύμνια του πατέρα τους, την σκέπασαν με ένα ιμάτιο, και για την αιτία αυτή στεφανώνονται με μεγάλες πατρικές ευλογίες. Ο Χαναάν όμως πλήττεται από αυτό, αν και η κατάρα δεν στράφηκε προς εκείνον, από σεβασμό προς την προ πολλού δοθείσα ευλογία. «Έζησε δε ο Νώε μετά τον κατακλυσμό εκατόν πενήντα έτη.»

Και όταν δούμε τη γη (τη σάρκα μας) εντελώς στεγνή, τότε οπωσδήποτε ο Νώε (ο νους μας) θα αρχίσει να γίνεται γεωργός της γης (της καρδιάς μας) και θα φυτέψει αμπελώνα (τον Χριστό) στη γη του (στην ψυχή) και θα πιει από το κρασί του και θα μεθύσει από την αφθονία του οίκου του και θα γυμνωθεί (από κάθε κακία) μέσα στον οίκο του (στον Χριστό και Δεσπότη και Σωτήρα Θεό). Και τότε θα συνέλθει από τη μέθη (των ολέθριων παθών), και θα αντιληφθεί όσα του έκανε ο νεότερος (φιλήδονος) γιος (λογισμός) του, ο Χαμ. Και αφού αναδειχθεί δίκαια ένοχος κατάρας και συγχρόνως δουλείας το φιλόσαρκο παιδί μας, ο Χαναάν, δηλαδή ο ακόλαστος οίστρος της σάρκας, τότε θα κληρονομήσει την ευλογία ο Σημ, δηλαδή ο πρακτικότατος νους και θεοφιλέστατος έρωτας, και θα πλατυνθεί όπως ο Ιάφεθ προς την υψηλή θεωρία των ενταλμάτων του Θεού.

Για όλα αυτά τι θα αντιπροσφέρουμε εμείς οι κατάκριτοι σε Εκείνον που για εμάς έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε; Θα πούμε μαζί με τον Δαβίδ «ποτήριο σωτηρίας θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ». Γι' αυτό, καθώς φθάνει η αγία Ανάσταση, ας προσέχουμε με ακρίβεια, και την μεν εορτή ας τη γιορτάσουμε λαμπρά και θεϊκά —διότι είναι Πάσχα, Πάσχα, το πρώτο και μεγαλύτερο από τα δώρα της θείας οικονομίας—, το δε σώμα ας το συγκρατήσουμε με ευλάβεια και, έστω κι αν αλλάξουμε τα φαγητά, ας μην αλλάξουμε την πνευματική μας κατάσταση. Και πώς θα γίνει αυτό; Εάν με σωφροσύνη και με μέτρο γευτούμε το κρασί, και απολαύσουμε το λάδι και το προσφάγι και τα άλλα παρατιθέμενα εδέσματα. Ο μεν ένας, συμβουλεύω, ας αρκείται σε ένα ποτήρι ή μόνο σε δύο, για τη χώνεψη, ο δε άλλος ας πίνει και τρία, εφόσον είναι πιο αδύναμος και πιο λαίμαργος. Το να υπερβεί όμως κανείς αυτό το όριο δεν είναι γνώρισμα των υγιών, αλλά των ασθενούντων, ούτε των εγκρατών, αλλά των ακρατών. Και δες πού οδηγεί: στον υπερβολικό χορτασμό και στον βαρύ ύπνο. Και τι λέει ο προφήτης; «Έφαγε», λέει, «και χόρτασε, και κλώτσησε ο αγαπημένος». Να θυμάσαι και το πυρ των Σοδόμων, να έχεις κατά νου και τον Λωτ που ήπιε πολύ κρασί και ασέλγησε στις κόρες του. Αναλογίσου και τον Νώε που απογυμνώθηκε λόγω της απειρίας του στο ποτό.