Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 9:22

Ο δε Χαμ ήταν ο πατέρας του Χαναάν. Αυτοί είναι οι τρεις γιοι του Νώε. Από αυτούς διασκορπίστηκαν σε όλη τη γη. Και ο Νώε άρχισε να εργάζεται ως γεωργός της γης, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε, και γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του. Και είδε ο Χαμ, ο πατέρας του Χαναάν, τη γύμνια του πατέρα του, και βγαίνοντας έξω το ανήγγειλε στους αδελφούς του.

Αν λοιπόν και αυτός που απλώς σκέφτηκε το κακό είναι ίσος με αυτόν που το έπραξε, πώς θα μπορέσω εγώ να απολογηθώ για τα άπειρα πλήθη των ανομιών μου; Ο Χαμ, επειδή διανοήθηκε τον χλευασμό του πατέρα του, αποβλήθηκε. Όσοι συναίνεσαν με τον Κορέ καταποντίστηκαν, χωρίς να πουν ή να πράξουν απολύτως τίποτα. Και εκείνοι στην εποχή του Ηλιού έπαθαν ομοίως. Και ο Σαούλ, επειδή συγκατατέθηκε σε λογισμούς ειδωλολατρίας, απορρίφθηκε. Και ο Αχιτόφελ, επειδή έδωσε μόνο συμβουλή στην αμαρτία, πέθανε. Και οι υιοί του Ααρών, επειδή έσφαλαν, πέθαναν. Και η Σαπφείρα και οι δικοί της, επειδή διέτριβαν με καταφρόνηση, δεν έτυχαν καιρού μετάνοιας.

Σε αυτά προσθέτει ο λόγος και την εξομολόγηση ενός άλλου πράγματος, το οποίο αν κάποιος το χαρακτήριζε γενεσιουργό αιτία της παραφοράς των λογισμών και της εκτροπής από τη φυσιολογική κατάσταση, δεν θα έσφαλλε. Αυτό δε είναι η φθορά της διάνοιας που προκαλείται από τον οίνο. Διότι, αφού είπε ότι «Εμεγάλυνα το έργο μου και οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους», προσθέτει σε αυτά και το «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες». Είναι προφανές δηλαδή ότι το «Εμεγάλυνα» εννοείται από κοινού και για όσα απαριθμούνται στη συνέχεια. Έδωσε, λοιπόν, να εννοηθεί μέσα από αυτό, ότι και η φύτευση των αμπελώνων, έχοντας λάβει μεγάλες διαστάσεις, ξεπέρασε τα όρια της ανάγκης. «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες», το οποίο ισοδυναμεί με το να λέει ότι «ετοίμασα τις ύλες για τη φωτιά, μέσω των οποίων αύξησα τη φλόγα των ηδονών, ή ότι έθαψα βαθιά τον νου, επιρρίπτοντας στη διάνοια τη μέθη σαν ένα επιτύμβιο χώμα». «Εφύτευσα για τον εαυτό μου αμπελώνες· δεν συνετίστηκα», λέει, «από τη διήγηση της παραφοράς του Νώε, διότι και εκείνον μια παρόμοια φύτευση, αφού τον απογύμνωσε από το κόσμημα της ευπρέπειας, τον κατέστησε ταυτόχρονα αξιοθρήνητο και γελοίο στα μάτια όσων τον έβλεπαν. Επειδή, για μεν τους πιο συνετούς από τους γιους του, το άσχημο αυτό θέαμα θεωρήθηκε άξιο ελέους, για δε τον αυθάδη και απαίδευτο, το θέαμα της μέθης έγινε αφορμή για γέλιο». Έναν μεγάλο, όμως, κατάλογο παθών περιλαμβάνει η εξομολόγηση για τη φύτευση των αμπελώνων. Διότι όσα και οιαδήποτε είναι τα πάθη που προκαλούνται από τον οίνο, όλα εν δυνάμει τα εμπεριέχει ο λόγος αυτός.

Θ΄. Δεν θα συκοφαντήσεις, για να μην εξομοιωθείς με εκείνον που εξαρχής συκοφάντησε τον Θεό στην Εύα και γίνεις καταραμένος όπως εκείνος. Αντίθετα μάλιστα, εφόσον δεν προκύπτει κάποια βλάβη για τους πολλούς, να σκεπάσεις το παράπτωμα του πλησίον, για να μην ομοιάσεις στον Χαμ, αλλά στον Σημ και στον Ιάφεθ, και να επιτύχεις την ευλογία.

ΥΝΔʹ. Προς τον αναγνώστη Τιμόθεο. Όχι [μόνο] η ψευδής κατηγορία, ω σκεύος Θεού, αλλά ακόμη και η εντελώς αληθινή, εάν στρέφεται εναντίον του πατέρα, εγκυμονεί τον όλεθρο για εκείνον που κακοποιεί τον πατέρα του, όπως συνέβη στον Χαμ από τον Νώε. Αποφεύγοντας αυτήν ο Σημ και ο Ιάφεθ, αλλά και εσύ, ο συναγωνιστής και συγκληρονόμος τους, και σκεπάζοντας την ανάρμοστη πράξη της μέθης, δικαίως θα αξιωθείτε μίας και της αυτής ευλογίας.

ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ, Και για ποιο λόγο δεν γίνονται πλέον σημεία, και ότι καταγράφονται όσα πράττονται και λέγονται από εμάς. Ομιλία Α΄. 1. Πάλι εορτή, και πάλι πανήγυρις, και πάλι η Εκκλησία στολίζεται με το πλήθος των τέκνων της, αυτή η πολύτεκνη και φιλότεκνη. Αλλά ποιο είναι το όφελος της φιλοτεκνίας της, όταν βλέπει τα ποθητά πρόσωπα των παιδιών της μόνο στις εορτές και όχι διαρκώς; Είναι σαν να έχει κάποιος ένα ωραίο ένδυμα και να μην του επιτρέπεται να το χρησιμοποιεί διαρκώς. Διότι ένδυμα της Εκκλησίας είναι το πλήθος όσων προσέρχονται, όπως ακριβώς λέει παλαιόθεν και ο προφήτης απευθυνόμενος στην Εκκλησία: «Όλους αυτούς θα τους φορέσεις σαν κόσμημα νυμφίου, και σαν στολή νύμφης». Όπως λοιπόν μια σεμνή και ελεύθερη γυναίκα, η οποία φοράει το φόρεμά της μακρύ μέχρι τους αστραγάλους, φαίνεται πιο ευπρεπής και ωραία, έτσι και η Εκκλησία εμφανίζεται σήμερα πιο λαμπρή, καθώς περιβάλλεται από τα πλήθη των δικών σας σωμάτων και έχει το ένδυμά της πλήρες. Διότι κανένα μέρος της δεν μπορεί να δει κανείς σήμερα γυμνό, όπως συνέβαινε τις προηγούμενες ημέρες· αλλά για τη γύμνια εκείνη ευθύνονται όσοι προσήλθαν μόνο σήμερα, όσοι δηλαδή δεν καλύπτουν διαρκώς τη μητέρα τους. Και για να κατανοήσουμε ότι δεν είναι μικρός ο κίνδυνος να αδιαφορούμε όταν βλέπουμε τη μητέρα γυμνή, ας αναλογιστούμε μια παλαιά ιστορία· ας θυμηθούμε εκείνον που είδε γυμνό τον πατέρα του και υπέστη τιμωρία για εκείνο το θέαμα.

Αν και εκείνος δεν γύμνωσε τον πατέρα του, αλλά μόνο είδε τον πατέρα του γυμνό· και ούτε έτσι απηλλάγη από την τιμωρία, επειδή απλώς τον είδε. Όσοι όμως προσήλθαν σήμερα, ενώ προηγουμένως δεν προσέρχονταν, δεν βλέπουν απλώς τη μητέρα τους γυμνή, αλλά την γυμνώνουν οι ίδιοι. Εάν, λοιπόν, αυτός που αντίκρισε τη γύμνια δεν απέφυγε την τιμωρία, αυτοί που προκαλούν τη γύμνια ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιοι; Αυτά δεν τα λέω επειδή επιθυμώ να σας πληγώσω, αλλά για να αποφύγουμε την τιμωρία, για να αποφύγουμε την κατάρα του Χαμ, για να μιμηθούμε την αγαθή προαίρεση του Σημ και του Ιάφεθ, και να καλύπτουμε και εμείς πάντοτε τη μητέρα μας.

Δʹ. Η λέξη μέθη, αγαπητέ, δεν χρησιμοποιείται παντού στην Αγία Γραφή με αυτή την έννοια, αλλά δηλώνει και τον χορτασμό. Αυτό, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος για τον δίκαιο τούτο, ότι δηλαδή δεν έπεσε στη μέθη εξαιτίας της ακρασίας, αλλά ο χορτασμός το προκάλεσε αυτό σε αυτόν. Διότι άκουσε τον Δαβίδ που λέει: «Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου», αντί να πει «θα χορτάσουν». Εξάλλου, εκείνοι που παραδίδουν τον εαυτό τους στη μέθη ποτέ δεν αισθάνονται κόρο, αλλά όσο άκρατο οίνο κι αν ρίξουν μέσα τους, τόσο περισσότερο καταφλέγονται από τη δίψα, και η πόση γίνεται πάντοτε προσάναμμα της δίψας· και η μεν ηδονή έχει πλέον σκοτιστεί, ενώ η δίψα, έχοντας γίνει ακατάπαυστη, οδηγεί στον ίδιο τον γκρεμό της μέθης εκείνους που έχουν γίνει αιχμάλωτοί της. «Και φύτεψε», λέει, «αμπελώνα, και ήπιε από τον οίνο, και μέθυσε, και γυμνώθηκε μέσα στον οίκο του». Παρατήρησε ότι δεν το παθαίνει αυτό κάπου έξω, αλλά μέσα στον οίκο του. Διότι γι' αυτό ακριβώς επισήμανε η θεία Γραφή ότι συνέβη «μέσα στον οίκο του», προκειμένου από όσα ακολουθούν να δεις το μέγεθος της πονηρίας εκείνου που διαπόμπευσε τη γύμνια. «Και είδε», λέει, «ο Χαμ, ο πατέρας του Χαναάν, τη γύμνια του πατέρα τους, και βγαίνοντας έξω, το ανήγγειλε στους δύο αδελφούς του».

Για να μάθεις ότι ήταν κάποιος ακρατής και ακόλαστος, και ότι από την ίδια διάθεση, από την οποία ανέχθηκε να τεκνοποιήσει ευρισκόμενος σε τέτοια κατάσταση, από την ίδια διάθεση και τώρα εξύβρισε εκείνον που τον γέννησε. «Και βγαίνοντας», λέει, «το ανήγγειλε στους δύο αδελφούς του έξω». Πρόσεξέ μου εδώ, αγαπητέ, πώς η κακία δεν έγκειται στη φύση, αλλά στη διάθεση και στην προαίρεση. Διότι ιδού, αν και είναι της ίδιας φύσης και αδέλφια, είχαν τον ίδιο πατέρα, γεννήθηκαν από τις ίδιες ωδίνες, έτυχαν της ίδιας φροντίδας, ωστόσο δεν επέδειξαν την ίδια προαίρεση· αντίθετα, ο μεν ένας διολίσθησε προς την κακία, ενώ οι άλλοι απέδωσαν την οφειλόμενη τιμή στον πατέρα. Ίσως μάλιστα, προσβάλλοντας την ασχημοσύνη του πατέρα του και διακωμωδώντας το γεγονός, το ανήγγειλε, χωρίς να έχει ακούσει κάποιον σοφό που λέει: «Μην καυχιέσαι για την ατίμωση του πατέρα σου». Όμως τα αδέλφια δεν έπραξαν έτσι· αλλά τι έκαναν; Ακούγοντας αυτά, «παίρνοντας», λέει, «ο Σημ και ο Ιάφεθ το ιμάτιο, το έβαλαν πάνω στις πλάτες τους, και περπάτησαν προς τα πίσω, και σκέπασαν τη γύμνια του πατέρα τους· και το πρόσωπό τους ήταν στραμμένο προς τα πίσω, και δεν είδαν τη γύμνια του πατέρα τους». Είδες την ευγνωμοσύνη των παιδιών; Ο ένας τον διαπόμπευσε, ενώ οι άλλοι δεν ανέχονται ούτε να κοιτάξουν, αλλά βαδίζουν προς τα πίσω, ώστε, βαδίζοντας με τον πρέποντα τρόπο, να σκεπάσουν τη γύμνια του πατέρα. Και πρόσεξε, μαζί με τη μεγάλη τους ευγνωμοσύνη, και την επιείκειά τους.

Διότι, εάν εκείνος που διαπόμπευσε την αισθητή γυμνότητα κατέστησε τον εαυτό του υπόδικο κατάρας, και αφού εξέπεσε από την ισοτιμία με τους αδελφούς του, καταδικάστηκε να τους υπηρετεί ως δούλος, έστω και αν δεν ήταν ο ίδιος προσωπικά, αλλά όλοι οι απόγονοί του· τι άραγε θα υποστούν εκείνοι που διαπομπεύουν τα αμαρτήματα των αδελφών τους, και όχι μόνο δεν τα σκεπάζουν, αλλά τα καθιστούν ακόμη περισσότερο καταφανή, διαπράττοντας εξαιτίας αυτού πολλά αμαρτήματα; Διότι, όταν δημοσιοποιείς το πταίσμα του αδελφού, όχι μόνο τον κάνεις ίσως πιο αναίσχυντο και πιο απρόθυμο ως προς την επιστροφή του στην αρετή, αλλά και αυτούς που σε ακούν τους κατέστησες πιο ράθυμους και τους ώθησες στην απόνοια· και όχι μόνο αυτό, αλλά έγινες και αιτία να βλασφημείται ο Θεός. Το πόσο μεγάλη τιμωρία προξενεί αυτό σε εκείνους που δίνουν την αφορμή, κανείς δεν το αγνοεί. Ας αποφύγουμε λοιπόν, παρακαλώ, τη συμπεριφορά του Χαμ και ας μιμηθούμε τον σεβασμό αυτών των ευγνωμόνων παιδιών, τον οποίο επέδειξαν απέναντι στη γύμνια του πατέρα τους. Και έτσι, ας σκεπάζουμε τα αμαρτήματα των αδελφών μας, όχι για να τους συνηθίσουμε στη ραθυμία, αλλά για να τους δώσουμε με αυτόν ακριβώς τον τρόπο μεγαλύτερη αφορμή να απαλλαγούν γρήγορα από εκείνη τη φθορά, και να επανέλθουν στον δρόμο της αρετής.

Εάν όμως κάποιος ρωτούσε από πού προήλθε η δουλεία, και γιατί εισήλθε στον ανθρώπινο βίο (διότι γνωρίζω πολλούς που ευχαρίστως θέτουν τέτοια ερωτήματα και επιθυμούν να μάθουν), εγώ θα σας πω: Η πλεονεξία γέννησε τη δουλεία, η βαναυσότητα, η απληστία· διότι ο Νώε δεν είχε δούλο, ούτε ο Άβελ, ούτε ο Σηθ, αλλά ούτε και όσοι έζησαν έπειτα από αυτούς. Η αμαρτία γέννησε αυτό το πράγμα, η ύβρις προς τους πατέρες. Ας ακούσουν τα παιδιά, ότι είναι άξια να είναι δούλοι, όταν είναι αγνώμονα προς τους πατέρες τους.

Ο Νώε διατάσσεται από τον Θεό να εξέλθει από την κιβωτό· και αφού εξήλθε, προσέφερε θυσία στον Θεό και ευλογήθηκε μαζί με τους υιούς του. Και έλαβε υπόσχεση από τον Θεό, ώστε να μην ξαναγίνει ποτέ τέτοια καταστροφή ανθρώπων μέσω κατακλυσμού. Και μετά από αυτά, αφενός ευλογεί τον Σημ και τον Ιάφεθ, αφετέρου καταριέται τον Χαναάν, επειδή ο πατέρας του, ο Χαμ, φανέρωσε τη γύμνια του πατέρα του. Η κατάρα δε αυτή εκπληρώνεται στους Γαβαωνίτες· μάλλον δε επρόκειτο για πρόσχημα κατάρας, ενώ στην πραγματικότητα ήταν προφητεία. Οι απόγονοι από τον Νώε φθάνουν έως τον Φαλέκ, ο οποίος έλαβε αυτήν την ονομασία επειδή επί των ημερών του μοιράστηκε η γη. Διότι τότε οικοδόμησαν τον πύργο, εξαιτίας του οποίου και ο τόπος ονομάστηκε Βαβυλώνα, που σημαίνει Σύγχυση, επειδή εκεί συγχύστηκαν οι γλώσσες τους. Για δε τον πατέρα του Φαλέκ, τον Έβερ, λέγεται ότι δεν συμφώνησε με τους υπολοίπους στην οικοδόμηση του πύργου, και για τον λόγο αυτόν δεν μεταβλήθηκε η ομιλία του, αλλά παρέμεινε έχοντας ακέραιη τη διάλεκτό του, και από αυτόν έλαβε την ονομασία της. Διότι, επειδή εκείνος ονομαζόταν Έβερ, η γλώσσα αυτή ονομάστηκε Εβραϊκή, πράγμα που αποτελεί και μέγιστη απόδειξη ότι η Εβραϊκή είναι η αρχαιότερη από όλες τις γλώσσες· διότι, προτού συγχυστούν οι γλώσσες, όλοι χρησιμοποιούσαν αυτήν.

ΙΣΤ΄. Εάν δε και κάποιοι άλλοι έγιναν συνεργοί αυτής της παράνομης εξορίας, ας σιωπήσουμε από σεβασμό προς τους Πατέρες, για να μην υποστούμε την τιμωρία του Χαμ χλευάζοντας τους Πατέρες. Διότι η διήγηση γι' αυτό το ζήτημα έχει πολλές εκδοχές, καθώς άλλοι μεν από τους επισκόπους επισωρεύουν την ευθύνη για την άτοπη πράξη, άλλοι δε την αρνούνται παντελώς και καταδικάζουν τη βασίλισσα, η οποία απειλούσε με την ανακαίνιση των ελληνικών ναών, που μόλις είχαν κατεδαφιστεί, εάν δεν συμφωνούσαν με τη δίωξη του θείου ανδρός. Και ας υπερισχύσει ο καλός λόγος· διότι δεν είναι καλό να κρίνουμε τους Πατέρες, για να μην καταστούμε εμείς οι ίδιοι κριτές τους.

Διότι και εμείς, φέρνοντας στον νου μας την αποστασία σου, νιώθουμε την παρόρμηση να θρηνήσουμε το ταλαίπωρο γένος μας και να οδυρόμαστε για τη ζημία, επειδή απώλεσε έναν τέτοιον άνδρα, ο οποίος θα συνέβαλλε τα μέγιστα ως στολίδι και καύχημά του, θα του προσέδιδε μεγίστη ισχύ στα δόγματα και θα κατατρόπωνε με τον καλύτερο τρόπο τους αντιπάλους. Τώρα όμως, αυτόν που η καθ' ημάς Εκκλησία θα είχε ανάγκη για να επιτελεί χρέη ομιλητή της ή οχυρωμένου όπλου της, καθώς αυτός αποσκιρτά από αυτήν, ακόμα και αν δεν καθίσταται ευάλωτη στους πολεμίους της, τουλάχιστον φαίνεται να είναι. Και μακάρι να υφίστατο μόνο τη δική σου απώλεια! Αλλά τώρα αυτό είναι το πλέον αξιοθρήνητο, ότι, πέρα από το γεγονός πως έχασε τη δική σου συμμαχία, σε έχει αποκτήσει ως εχθρό και πολέμιο. Ποιον συγκεκριμένα; Αυτόν που η ίδια, αλίμονο, γέννησε και ανέθρεψε. Και παρότι, όσον αφορά την τιμή προς τους γεννήτορες, υπόσχεται η μέγιστη ανταμοιβή, αλλά δεν επισείεται και μικρότερη τιμωρία για την περιύβρισή τους, δεν γνωρίζω τι έπαθες και, αψηφώντας και τα δύο, συγκρούεσαι βίαια με εκείνην που σε έφερε στο νοητό φως και ατιμάζεις τους μαστούς που σε έθρεψαν. Ενώ θα έπρεπε, ακόμα και αν σε κάποια ζητήματα τα δικά της ήταν μεμπτά, να προσπαθήσεις με κάθε επιμέλεια να αποκρύψεις την όποια ντροπή. Διότι ούτε ο Χαμ, που χλεύασε τη γύμνια του πατέρα του, διέφυγε τη δίκαιη τιμωρία. Διότι, εάν η μητέρα σου, λόγω προχωρημένης ηλικίας, είχε πιο εξασθενημένη αντίληψη και παρεξέκλινε από το καθήκον, θα την χλεύαζες;

Γιατί άραγε έσφαλε ο Χαμ και δέχθηκε την κατάρα ο Χαναάν; Και εάν κάποιος εκλάβει το νόημα της Γραφής κατά γράμμα, ως προς τούτο ο δίκαιος Νώε θα φανεί άδικος, καθώς, ενώ άλλος έσφαλε, αυτός επιρρίπτει την κατάρα σε άλλον. Εξάλλου, εάν δέχθηκε την κατάρα ο Χαναάν, θα έπρεπε οπωσδήποτε και το γένος που προήλθε από αυτόν να είναι καταραμένο· ωστόσο, διαπιστώνουμε ότι το γένος του προσέδραμε στην πίστη του Χριστού περισσότερο από τα άλλα.

Και όταν δούμε τη γη (τη σάρκα μας) εντελώς στεγνή, τότε οπωσδήποτε ο Νώε (ο νους μας) θα αρχίσει να γίνεται γεωργός της γης (της καρδιάς μας) και θα φυτέψει αμπελώνα (τον Χριστό) στη γη του (στην ψυχή) και θα πιει από το κρασί του και θα μεθύσει από την αφθονία του οίκου του και θα γυμνωθεί (από κάθε κακία) μέσα στον οίκο του (στον Χριστό και Δεσπότη και Σωτήρα Θεό). Και τότε θα συνέλθει από τη μέθη (των ολέθριων παθών), και θα αντιληφθεί όσα του έκανε ο νεότερος (φιλήδονος) γιος (λογισμός) του, ο Χαμ. Και αφού αναδειχθεί δίκαια ένοχος κατάρας και συγχρόνως δουλείας το φιλόσαρκο παιδί μας, ο Χαναάν, δηλαδή ο ακόλαστος οίστρος της σάρκας, τότε θα κληρονομήσει την ευλογία ο Σημ, δηλαδή ο πρακτικότατος νους και θεοφιλέστατος έρωτας, και θα πλατυνθεί όπως ο Ιάφεθ προς την υψηλή θεωρία των ενταλμάτων του Θεού.

«Αλλά ή ορθά», λέει, «δογμάτισαν, και πρέπει όσοι τους αναγνωρίζουν ως πατέρες να περιθάλπουν το φρόνημά τους, ή με ασέβεια μίλησαν, και πρέπει μαζί με το αιρετικό φρόνημα να απορριφθούν και εκείνοι». Αυτά λένε οι πλέον άδικοι ως προς την ασέβεια· διότι δεν θεωρούν, όπως φαίνεται, ως μεγάλο επίτευγμα ασέβειας την εδραίωση της διαστροφής της θεολογίας από μέρους τους, αλλά θεωρούν το εγχείρημά τους ατελές, αν δεν επιδιώξουν να βρουν εκείνους που αποκαλούν πατέρες, μέσω μιας τέτοιας αγνώμονος έρευνας και της αποκάλυψης των ασχημιών, για να τους υβρίσουν, αποδεικνύοντας τους εαυτούς τους και εδώ γνήσιους μαθητές του Χαμ, ο οποίος δεν συγκάλυψε την ασχημοσύνη του πατέρα του, αλλά τον χλεύασε με αναιδές πρόσωπο. Όμως τα θρέμματα της εκκλησίας και όσοι δεν λησμονούν τα ιερά διδάγματα, γνωρίζουν, ακολουθώντας το παράδειγμα του Σημ και του Ιάφεθ, να επικαλύπτουν την πατρική ασχημοσύνη και αποστρέφονται, καταδικάζοντάς τους, τους μιμητές του Χαμ.

70. Και δεν λέω αυτό, ότι δηλαδή οπωσδήποτε όσα εσύ κατηγορείς, δογματίζονται από εκείνους τόσο ξεκάθαρα, αλλά ακόμη κι αν συνέβη να πουν κάτι τέτοιο (διότι ήταν άνθρωποι και δεν είναι δυνατόν αυτός που αποτελείται από πηλό και ρευστή ύλη να βρίσκεται διαπαντός υπεράνω του ανθρώπινου ολισθήματος· καμιά φορά δε, ακόμη και στους καλύτερους προσκολλώνται κάποια ίχνη κηλίδων)· αλλά, τέλος πάντων, κι αν παρασύρθηκαν σε κάποια ασχημοσύνη, εγώ θα μιμούμουν τα καλοπροαίρετα παιδιά του Νώε, και αντί για σκεπάσματα μάλλον με τη σιωπή θα τους σκέπαζα. Εσύ όμως στηλιτεύεις και την ευγνωμοσύνη· διότι εκείνος μεν υφίσταται την κατάρα όχι επειδή αποκάλυψε, αλλά επειδή δεν σκέπασε· εσύ όμως και αποκαλύπτεις, και πιο αναίσχυντα από εκείνον διαπομπεύεις σε ασχημοσύνη τους Πατέρες που επικαλείσαι· διότι εκείνος μεν υφίσταται την κατάρα όχι επειδή αποκάλυψε, αλλά επειδή δεν σκέπασε· εσύ όμως και αποκαλύπτεις και σεμνύνεσαι για το θράσος σου. Και εκείνος μεν φανερώνει το μυστικό στους αδελφούς του, εσύ όμως όχι σε αδελφούς, ούτε σε έναν ή δύο, αλλά, όσο βέβαια εξαρτάται από τον ζήλο και την αναισχυντία σου, μετατρέποντας την οικουμένη σε θέατρο, διασαλπίζεις μεγαλόφωνα πως οι δικοί σου Πατέρες ασχημονούν· και ασελγείς πάνω στις ασχημοσύνες τους, και απολαμβάνεις την ατίμωσή τους· και αναζητάς συγχορευτές μέσω των οποίων θα πανηγυρίσεις με τον πιο λαμπρό τρόπο την ύβρη και την ασχημοσύνη τους.