Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 9:24

Γι' αυτό και ο Ιακώβ, ευλογώντας τους υιούς του Συμεών και Λευί, λέει: «Επικατάρατος ο θυμός τους, διότι είναι αυθάδης, και η οργή τους, διότι έγινε σκληρή». Εξαλείφει την πονηρή έξη μέσω της κατάρας, ώστε εκείνο που θα απομείνει σε αυτούς να καταστεί άξιο της ευλογίας του πατριάρχη. Έτσι λοιπόν και ο Νώε, όταν έμαθε τι του έκανε ο νεότερος υιός του, είπε: «Επικατάρατος ο Χαναάν». Αν και ο Χαμ ήταν εκείνος που τον είχε λυπήσει, εντούτοις δεν καταράστηκε τον ίδιο, αλλά το γέννημά του και το έργο του, το οποίο συμβολικά ονομάζεται Χαναάν, διότι το όνομα Χαναάν ερμηνεύεται ως σάλος. Επειδή, λοιπόν, η έξη όταν μεταπέσει σε κίνηση πραγματοποιεί το πάθος, δεν καταράστηκε την εσωτερική διάθεση, αλλά το έργο που προέρχεται από αυτήν. Διότι είναι δύσκολο να διασωθεί η καθαρότητα της καρδιάς μέσα στην ανθρώπινη φύση.

Και αφού πήραν ο Σημ και ο Ιάφεθ το ιμάτιο, το έβαλαν και οι δύο πάνω στους ώμους τους και περπάτησαν προς τα πίσω και σκέπασαν τη γύμνια του πατέρα τους, και τα πρόσωπά τους ήταν στραμμένα προς τα πίσω, και δεν είδαν τη γύμνια του πατέρα τους. Όταν δε ο Νώε συνήλθε από το κρασί, έμαθε όσα του είχε κάνει ο νεότερος γιος του, και είπε: Καταραμένος να είναι ο Χαναάν, δούλος και υπηρέτης θα είναι στους αδελφούς του, και είπε: Ευλογημένος να είναι ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του. Είθε ο Θεός να δώσει ευρυχωρία στον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ, και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του. Διότι ο Νώε, έχοντας φυτέψει αμπελώνα, απολάμβανε τους καρπούς των δικών του κόπων, και μέθυσε, πράγμα ασυνήθιστο για αυτόν. Υπέστη λοιπόν το απροσδόκητο σφάλμα της οινοποσίας, τη γύμνια την οποία δεν επιθυμούσε, βρισκόταν όμως στο σπίτι του και αθέατος από τους πολλούς. Εκείνος όμως που δεν είχε σώας τας φρένας, εννοώ δηλαδή τον Χαμ, έκανε το απρεπές θέαμα αφορμή για ανόσιο γέλιο, μολονότι έπρεπε να τον σκεπάσει, και σχεδόν να συντρέξει τον πατέρα του, ο οποίος είχε κυριευθεί από τη μέθη και είχε υποκύψει στα σφάλματα που προκαλεί το κρασί.

Αν λοιπόν και αυτός που απλώς σκέφτηκε το κακό είναι ίσος με αυτόν που το έπραξε, πώς θα μπορέσω εγώ να απολογηθώ για τα άπειρα πλήθη των ανομιών μου; Ο Χαμ, επειδή διανοήθηκε τον χλευασμό του πατέρα του, αποβλήθηκε. Όσοι συναίνεσαν με τον Κορέ καταποντίστηκαν, χωρίς να πουν ή να πράξουν απολύτως τίποτα. Και εκείνοι στην εποχή του Ηλιού έπαθαν ομοίως. Και ο Σαούλ, επειδή συγκατατέθηκε σε λογισμούς ειδωλολατρίας, απορρίφθηκε. Και ο Αχιτόφελ, επειδή έδωσε μόνο συμβουλή στην αμαρτία, πέθανε. Και οι υιοί του Ααρών, επειδή έσφαλαν, πέθαναν. Και η Σαπφείρα και οι δικοί της, επειδή διέτριβαν με καταφρόνηση, δεν έτυχαν καιρού μετάνοιας.

Θ΄. Δεν θα συκοφαντήσεις, για να μην εξομοιωθείς με εκείνον που εξαρχής συκοφάντησε τον Θεό στην Εύα και γίνεις καταραμένος όπως εκείνος. Αντίθετα μάλιστα, εφόσον δεν προκύπτει κάποια βλάβη για τους πολλούς, να σκεπάσεις το παράπτωμα του πλησίον, για να μην ομοιάσεις στον Χαμ, αλλά στον Σημ και στον Ιάφεθ, και να επιτύχεις την ευλογία.

ΥΝΔʹ. Προς τον αναγνώστη Τιμόθεο. Όχι [μόνο] η ψευδής κατηγορία, ω σκεύος Θεού, αλλά ακόμη και η εντελώς αληθινή, εάν στρέφεται εναντίον του πατέρα, εγκυμονεί τον όλεθρο για εκείνον που κακοποιεί τον πατέρα του, όπως συνέβη στον Χαμ από τον Νώε. Αποφεύγοντας αυτήν ο Σημ και ο Ιάφεθ, αλλά και εσύ, ο συναγωνιστής και συγκληρονόμος τους, και σκεπάζοντας την ανάρμοστη πράξη της μέθης, δικαίως θα αξιωθείτε μίας και της αυτής ευλογίας.

ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ, Και για ποιο λόγο δεν γίνονται πλέον σημεία, και ότι καταγράφονται όσα πράττονται και λέγονται από εμάς. Ομιλία Α΄. 1. Πάλι εορτή, και πάλι πανήγυρις, και πάλι η Εκκλησία στολίζεται με το πλήθος των τέκνων της, αυτή η πολύτεκνη και φιλότεκνη. Αλλά ποιο είναι το όφελος της φιλοτεκνίας της, όταν βλέπει τα ποθητά πρόσωπα των παιδιών της μόνο στις εορτές και όχι διαρκώς; Είναι σαν να έχει κάποιος ένα ωραίο ένδυμα και να μην του επιτρέπεται να το χρησιμοποιεί διαρκώς. Διότι ένδυμα της Εκκλησίας είναι το πλήθος όσων προσέρχονται, όπως ακριβώς λέει παλαιόθεν και ο προφήτης απευθυνόμενος στην Εκκλησία: «Όλους αυτούς θα τους φορέσεις σαν κόσμημα νυμφίου, και σαν στολή νύμφης». Όπως λοιπόν μια σεμνή και ελεύθερη γυναίκα, η οποία φοράει το φόρεμά της μακρύ μέχρι τους αστραγάλους, φαίνεται πιο ευπρεπής και ωραία, έτσι και η Εκκλησία εμφανίζεται σήμερα πιο λαμπρή, καθώς περιβάλλεται από τα πλήθη των δικών σας σωμάτων και έχει το ένδυμά της πλήρες. Διότι κανένα μέρος της δεν μπορεί να δει κανείς σήμερα γυμνό, όπως συνέβαινε τις προηγούμενες ημέρες· αλλά για τη γύμνια εκείνη ευθύνονται όσοι προσήλθαν μόνο σήμερα, όσοι δηλαδή δεν καλύπτουν διαρκώς τη μητέρα τους. Και για να κατανοήσουμε ότι δεν είναι μικρός ο κίνδυνος να αδιαφορούμε όταν βλέπουμε τη μητέρα γυμνή, ας αναλογιστούμε μια παλαιά ιστορία· ας θυμηθούμε εκείνον που είδε γυμνό τον πατέρα του και υπέστη τιμωρία για εκείνο το θέαμα.

Διότι, εάν εκείνος που διαπόμπευσε την αισθητή γυμνότητα κατέστησε τον εαυτό του υπόδικο κατάρας, και αφού εξέπεσε από την ισοτιμία με τους αδελφούς του, καταδικάστηκε να τους υπηρετεί ως δούλος, έστω και αν δεν ήταν ο ίδιος προσωπικά, αλλά όλοι οι απόγονοί του· τι άραγε θα υποστούν εκείνοι που διαπομπεύουν τα αμαρτήματα των αδελφών τους, και όχι μόνο δεν τα σκεπάζουν, αλλά τα καθιστούν ακόμη περισσότερο καταφανή, διαπράττοντας εξαιτίας αυτού πολλά αμαρτήματα; Διότι, όταν δημοσιοποιείς το πταίσμα του αδελφού, όχι μόνο τον κάνεις ίσως πιο αναίσχυντο και πιο απρόθυμο ως προς την επιστροφή του στην αρετή, αλλά και αυτούς που σε ακούν τους κατέστησες πιο ράθυμους και τους ώθησες στην απόνοια· και όχι μόνο αυτό, αλλά έγινες και αιτία να βλασφημείται ο Θεός. Το πόσο μεγάλη τιμωρία προξενεί αυτό σε εκείνους που δίνουν την αφορμή, κανείς δεν το αγνοεί. Ας αποφύγουμε λοιπόν, παρακαλώ, τη συμπεριφορά του Χαμ και ας μιμηθούμε τον σεβασμό αυτών των ευγνωμόνων παιδιών, τον οποίο επέδειξαν απέναντι στη γύμνια του πατέρα τους. Και έτσι, ας σκεπάζουμε τα αμαρτήματα των αδελφών μας, όχι για να τους συνηθίσουμε στη ραθυμία, αλλά για να τους δώσουμε με αυτόν ακριβώς τον τρόπο μεγαλύτερη αφορμή να απαλλαγούν γρήγορα από εκείνη τη φθορά, και να επανέλθουν στον δρόμο της αρετής.

«Συνήλθε δε», λέγει, «ο Νώε από τον οίνο, και έμαθε όσα του έκανε ο νεότερος υιός του». «Συνήλθε δε», λέγει. Ας ακούσουν όσοι περνούν ολόκληρες ημέρες στα συμπόσια το μέγεθος του ολισθήματος, και ας αποφύγουν τον όλεθρο της μέθης. «Συνήλθε δε», λέγει. Τι σημαίνει «συνήλθε»; Αυτό που συνηθίζουμε να λέμε για τους παράφρονες, όταν βρίσκονται σε κατάσταση έκστασης, ότι δηλαδή ο τάδε συνήλθε από τον δαίμονα και απαλλάχθηκε από την τυραννία του· αυτό ακριβώς είπε και εδώ η Γραφή. Διότι, αληθινά, η μέθη είναι ένας εκούσιος δαίμονας, ο οποίος σκοτίζει τον λογισμό χειρότερα από εκείνον, και στερεί από τον κυριευμένο κάθε σωφροσύνη. Διότι τον μεν δαιμονισμένο πολλές φορές, όταν τον βλέπουμε, τον σπλαχνιζόμαστε, συμπάσχουμε μαζί του, και επιδεικνύουμε απέναντί του πολλή συμπάθεια· για τον μέθυσο, όμως, πράττουμε το αντίθετο: αγανακτούμε, δυσανασχετούμε και εκτοξεύουμε αμέτρητες κατάρες. Για ποιον λόγο και γιατί; Επειδή εκείνος μεν, ωθούμενος από τον πονηρό δαίμονα, διαπράττει άθελά του ό,τι κι αν διαπράξει· κι αν κλωτσήσει, κι αν σκίσει το ρούχο του, κι αν ξεστομίσει αισχρά λόγια, κρίνεται άξιος συγγνώμης. Ο μέθυσος, όμως, όποια συμπεριφορά κι αν επιδείξει, δεν πρόκειται να κριθεί άξιος συγγνώμης, αλλά έχει και τους οικείους, και τους φίλους, και τους γείτονες, και όλους τους ανθρώπους ως σφοδρούς κατηγόρους του, επειδή από δική του, ελεύθερη προαίρεση περιήλθε στην κακία και παρέδωσε τον εαυτό του στην τυραννία της μέθης.

Συνήλθε δε, λέγει, ο Νώε από το κρασί, και έμαθε όσα του έκανε ο νεότερος γιος του. Από πού το έμαθε; Ίσως το γνωστοποίησαν οι αδελφοί του, όχι επειδή ήθελαν να διαβάλουν τον αδελφό τους, αλλά επειδή εξιστόρησαν το γεγονός όπως ακριβώς συνέβη, ώστε εκείνος να δεχθεί την κατάλληλη βοήθεια για το τραύμα. Και έμαθε, λέγει, ο Νώε όσα του έκανε ο νεότερος γιος του. Τι σημαίνει το «Όσα έκανε»;

Γι' αυτό λέγει: «Όσα του έπραξε»· δηλαδή, επέδειξε ύβρη προς τον πατέρα του, λησμόνησε την τιμή που οφείλουν να αποδίδουν τα παιδιά στους γεννήτορές τους, διαπόμπευσε τα σφάλματα, θέλησε να παρασύρει τους αδελφούς του και να τους κάνει συμμέτοχους της ύβρεώς του. «Όσα του έπραξε», λέγει, «ο υιός του ο νεότερος». Και όμως δεν ήταν αυτός ο νεότερος· διότι ήταν ο δεύτερος και μεγαλύτερος στην ηλικία από τον Ιάφεθ. Αλλά, αν και κατά την ηλικία ήταν μεγαλύτερός του, στο φρόνημα ήταν νεότερος, και η προπέτειά του τον εξέβαλε. Επειδή, δηλαδή, δεν θέλησε να παραμείνει μέσα στα δικά του όρια, έχασε την τιμή που του είχε δοθεί από τη φύση· και όπως ακριβώς αυτός, εκείνο που κατείχε από τη φύση, το πρόδωσε εξαιτίας της μοχθηρίας της προαιρέσεώς του, έτσι και ο Ιάφεθ, εκείνο που δεν είχε από τη φύση, το προσέλαβε χάρη στο υγιές του φρόνημα.

Στ΄. Είδες πώς τίποτα δεν μπορεί να βρει κανείς γραμμένο στη θεία Γραφή χωρίς σκοπό ή στην τύχη; «Όσα του έκανε», λέει, «ο γιος του ο νεότερος». Και είπε: «Επικατάρατος ο Χαναάν· δούλος και υπηρέτης θα είναι στους αδελφούς του».

Εάν όμως κάποιος ρωτούσε από πού προήλθε η δουλεία, και γιατί εισήλθε στον ανθρώπινο βίο (διότι γνωρίζω πολλούς που ευχαρίστως θέτουν τέτοια ερωτήματα και επιθυμούν να μάθουν), εγώ θα σας πω: Η πλεονεξία γέννησε τη δουλεία, η βαναυσότητα, η απληστία· διότι ο Νώε δεν είχε δούλο, ούτε ο Άβελ, ούτε ο Σηθ, αλλά ούτε και όσοι έζησαν έπειτα από αυτούς. Η αμαρτία γέννησε αυτό το πράγμα, η ύβρις προς τους πατέρες. Ας ακούσουν τα παιδιά, ότι είναι άξια να είναι δούλοι, όταν είναι αγνώμονα προς τους πατέρες τους.

Οι άλλοι αδελφοί του όμως, παίρνοντας έναν μανδύα και βαδίζοντας προς τα πίσω, για να μη δουν τα όσα διαπομπεύονταν από εκείνον, εισήλθαν και σκέπασαν τον πατέρα τους. Όταν σηκώθηκε ο πατέρας, τα κατάλαβε όλα και άρχισε να λέει: «Καταραμένο το παιδί, ο Χαναάν· δούλος θα είναι στους αδελφούς του». Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: «Δούλος θα είσαι, επειδή διαπόμπευσες την ασχημοσύνη του πατέρα σου». Βλέπεις ότι η δουλεία προέρχεται από την αμαρτία, και ότι η πονηρία εισήγαγε τη δουλεία; Θέλεις να σου δείξω την ελευθερία από τη δουλεία;

Ο Νώε διατάσσεται από τον Θεό να εξέλθει από την κιβωτό· και αφού εξήλθε, προσέφερε θυσία στον Θεό και ευλογήθηκε μαζί με τους υιούς του. Και έλαβε υπόσχεση από τον Θεό, ώστε να μην ξαναγίνει ποτέ τέτοια καταστροφή ανθρώπων μέσω κατακλυσμού. Και μετά από αυτά, αφενός ευλογεί τον Σημ και τον Ιάφεθ, αφετέρου καταριέται τον Χαναάν, επειδή ο πατέρας του, ο Χαμ, φανέρωσε τη γύμνια του πατέρα του. Η κατάρα δε αυτή εκπληρώνεται στους Γαβαωνίτες· μάλλον δε επρόκειτο για πρόσχημα κατάρας, ενώ στην πραγματικότητα ήταν προφητεία. Οι απόγονοι από τον Νώε φθάνουν έως τον Φαλέκ, ο οποίος έλαβε αυτήν την ονομασία επειδή επί των ημερών του μοιράστηκε η γη. Διότι τότε οικοδόμησαν τον πύργο, εξαιτίας του οποίου και ο τόπος ονομάστηκε Βαβυλώνα, που σημαίνει Σύγχυση, επειδή εκεί συγχύστηκαν οι γλώσσες τους. Για δε τον πατέρα του Φαλέκ, τον Έβερ, λέγεται ότι δεν συμφώνησε με τους υπολοίπους στην οικοδόμηση του πύργου, και για τον λόγο αυτόν δεν μεταβλήθηκε η ομιλία του, αλλά παρέμεινε έχοντας ακέραιη τη διάλεκτό του, και από αυτόν έλαβε την ονομασία της. Διότι, επειδή εκείνος ονομαζόταν Έβερ, η γλώσσα αυτή ονομάστηκε Εβραϊκή, πράγμα που αποτελεί και μέγιστη απόδειξη ότι η Εβραϊκή είναι η αρχαιότερη από όλες τις γλώσσες· διότι, προτού συγχυστούν οι γλώσσες, όλοι χρησιμοποιούσαν αυτήν.

ΙΣΤ΄. Εάν δε και κάποιοι άλλοι έγιναν συνεργοί αυτής της παράνομης εξορίας, ας σιωπήσουμε από σεβασμό προς τους Πατέρες, για να μην υποστούμε την τιμωρία του Χαμ χλευάζοντας τους Πατέρες. Διότι η διήγηση γι' αυτό το ζήτημα έχει πολλές εκδοχές, καθώς άλλοι μεν από τους επισκόπους επισωρεύουν την ευθύνη για την άτοπη πράξη, άλλοι δε την αρνούνται παντελώς και καταδικάζουν τη βασίλισσα, η οποία απειλούσε με την ανακαίνιση των ελληνικών ναών, που μόλις είχαν κατεδαφιστεί, εάν δεν συμφωνούσαν με τη δίωξη του θείου ανδρός. Και ας υπερισχύσει ο καλός λόγος· διότι δεν είναι καλό να κρίνουμε τους Πατέρες, για να μην καταστούμε εμείς οι ίδιοι κριτές τους.

«Θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη.» «Συνήλθε ο Νώε από το κρασί και έμαθε όσα του έπραξε ο νεότερος υιός του. Και είπε: Επικατάρατος ο Χαναάν· δούλος και υπηρέτης θα είναι στους αδελφούς του.» «Είπε ο Δαβίδ: Όρη του Γελβουέ, μήτε δροσιά μήτε βροχή να μην πέσει πάνω σας. Όρη του θανάτου, διότι εκεί ξηράνθηκε η σκέπη των δυνατών.» «Ιδού, ο Ηλίας καθόταν στην κορυφή του όρους.»

Διότι και ένα άλλο μυστήριο προφητεύτηκε ότι θα εκπληρωθεί στην περίπτωση του Νώε, το οποίο δεν γνωρίζετε. Και είναι το εξής: κατά τις ευλογίες με τις οποίες ο Νώε ευλογούσε τους δύο γιους του, καταριέται και τον γιο του γιου του. Διότι το προφητικό πνεύμα δεν επρόκειτο να καταραστεί τον γιο, ο οποίος είχε ευλογηθεί μαζί με τους άλλους από τον Θεό, αλλά, επειδή η τιμωρία του αμαρτήματος επρόκειτο να βαρύνει ολόκληρο το γένος του γιου του, ο οποίος περιγέλασε τη γύμνια του, διατύπωσε την κατάρα ξεκινώντας από τον γιο του (τον Χαναάν). Με όσα δε είπε, προέλεγε ότι και οι απόγονοι του Σημ θα καταλάβουν τις κτήσεις και τις κατοικίες του Χαναάν, και πάλι οι απόγονοι του Ιάφεθ θα καταλάβουν αυτές, τις οποίες οι απόγονοι του Σημ παρέλαβαν και κατέκτησαν από τους απογόνους του Χαναάν, αφαιρώντας τες από τους απογόνους του Σημ, με τον ίδιο τρόπο που εκείνοι τις κατέλαβαν όταν αφαιρέθηκαν από τους γιους του Χαναάν. Και ότι έτσι έγινε, ακούστε. Εσείς δηλαδή, που κατάγετε το γένος από τον Σημ, επιτεθήκατε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού στη γη των γιων του Χαναάν και την κατακτήσατε. Και το ότι οι γιοι του Ιάφεθ, σύμφωνα με την κρίση του Θεού, επιτέθηκαν και αυτοί σε εσάς, σας αφαίρεσαν τη γη και την κατέλαβαν, είναι φανερό. Αυτά δε έχουν ειπωθεί ως εξής: «Συνήλθε δε ο Νώε από το κρασί και έμαθε όσα του έκανε ο νεότερος γιος του. Και είπε: Καταραμένος να είναι ο Χαναάν, δούλος θα είναι στους αδελφούς του. Και είπε: Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του.»

Γιατί άραγε έσφαλε ο Χαμ και δέχθηκε την κατάρα ο Χαναάν; Και εάν κάποιος εκλάβει το νόημα της Γραφής κατά γράμμα, ως προς τούτο ο δίκαιος Νώε θα φανεί άδικος, καθώς, ενώ άλλος έσφαλε, αυτός επιρρίπτει την κατάρα σε άλλον. Εξάλλου, εάν δέχθηκε την κατάρα ο Χαναάν, θα έπρεπε οπωσδήποτε και το γένος που προήλθε από αυτόν να είναι καταραμένο· ωστόσο, διαπιστώνουμε ότι το γένος του προσέδραμε στην πίστη του Χριστού περισσότερο από τα άλλα.

Και όταν δούμε τη γη (τη σάρκα μας) εντελώς στεγνή, τότε οπωσδήποτε ο Νώε (ο νους μας) θα αρχίσει να γίνεται γεωργός της γης (της καρδιάς μας) και θα φυτέψει αμπελώνα (τον Χριστό) στη γη του (στην ψυχή) και θα πιει από το κρασί του και θα μεθύσει από την αφθονία του οίκου του και θα γυμνωθεί (από κάθε κακία) μέσα στον οίκο του (στον Χριστό και Δεσπότη και Σωτήρα Θεό). Και τότε θα συνέλθει από τη μέθη (των ολέθριων παθών), και θα αντιληφθεί όσα του έκανε ο νεότερος (φιλήδονος) γιος (λογισμός) του, ο Χαμ. Και αφού αναδειχθεί δίκαια ένοχος κατάρας και συγχρόνως δουλείας το φιλόσαρκο παιδί μας, ο Χαναάν, δηλαδή ο ακόλαστος οίστρος της σάρκας, τότε θα κληρονομήσει την ευλογία ο Σημ, δηλαδή ο πρακτικότατος νους και θεοφιλέστατος έρωτας, και θα πλατυνθεί όπως ο Ιάφεθ προς την υψηλή θεωρία των ενταλμάτων του Θεού.

70. Και δεν λέω αυτό, ότι δηλαδή οπωσδήποτε όσα εσύ κατηγορείς, δογματίζονται από εκείνους τόσο ξεκάθαρα, αλλά ακόμη κι αν συνέβη να πουν κάτι τέτοιο (διότι ήταν άνθρωποι και δεν είναι δυνατόν αυτός που αποτελείται από πηλό και ρευστή ύλη να βρίσκεται διαπαντός υπεράνω του ανθρώπινου ολισθήματος· καμιά φορά δε, ακόμη και στους καλύτερους προσκολλώνται κάποια ίχνη κηλίδων)· αλλά, τέλος πάντων, κι αν παρασύρθηκαν σε κάποια ασχημοσύνη, εγώ θα μιμούμουν τα καλοπροαίρετα παιδιά του Νώε, και αντί για σκεπάσματα μάλλον με τη σιωπή θα τους σκέπαζα. Εσύ όμως στηλιτεύεις και την ευγνωμοσύνη· διότι εκείνος μεν υφίσταται την κατάρα όχι επειδή αποκάλυψε, αλλά επειδή δεν σκέπασε· εσύ όμως και αποκαλύπτεις, και πιο αναίσχυντα από εκείνον διαπομπεύεις σε ασχημοσύνη τους Πατέρες που επικαλείσαι· διότι εκείνος μεν υφίσταται την κατάρα όχι επειδή αποκάλυψε, αλλά επειδή δεν σκέπασε· εσύ όμως και αποκαλύπτεις και σεμνύνεσαι για το θράσος σου. Και εκείνος μεν φανερώνει το μυστικό στους αδελφούς του, εσύ όμως όχι σε αδελφούς, ούτε σε έναν ή δύο, αλλά, όσο βέβαια εξαρτάται από τον ζήλο και την αναισχυντία σου, μετατρέποντας την οικουμένη σε θέατρο, διασαλπίζεις μεγαλόφωνα πως οι δικοί σου Πατέρες ασχημονούν· και ασελγείς πάνω στις ασχημοσύνες τους, και απολαμβάνεις την ατίμωσή τους· και αναζητάς συγχορευτές μέσω των οποίων θα πανηγυρίσεις με τον πιο λαμπρό τρόπο την ύβρη και την ασχημοσύνη τους.