Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 9:26

Και αφού πήραν ο Σημ και ο Ιάφεθ το ιμάτιο, το έβαλαν και οι δύο πάνω στους ώμους τους και περπάτησαν προς τα πίσω και σκέπασαν τη γύμνια του πατέρα τους, και τα πρόσωπά τους ήταν στραμμένα προς τα πίσω, και δεν είδαν τη γύμνια του πατέρα τους. Όταν δε ο Νώε συνήλθε από το κρασί, έμαθε όσα του είχε κάνει ο νεότερος γιος του, και είπε: Καταραμένος να είναι ο Χαναάν, δούλος και υπηρέτης θα είναι στους αδελφούς του, και είπε: Ευλογημένος να είναι ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του. Είθε ο Θεός να δώσει ευρυχωρία στον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ, και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του. Διότι ο Νώε, έχοντας φυτέψει αμπελώνα, απολάμβανε τους καρπούς των δικών του κόπων, και μέθυσε, πράγμα ασυνήθιστο για αυτόν. Υπέστη λοιπόν το απροσδόκητο σφάλμα της οινοποσίας, τη γύμνια την οποία δεν επιθυμούσε, βρισκόταν όμως στο σπίτι του και αθέατος από τους πολλούς. Εκείνος όμως που δεν είχε σώας τας φρένας, εννοώ δηλαδή τον Χαμ, έκανε το απρεπές θέαμα αφορμή για ανόσιο γέλιο, μολονότι έπρεπε να τον σκεπάσει, και σχεδόν να συντρέξει τον πατέρα του, ο οποίος είχε κυριευθεί από τη μέθη και είχε υποκύψει στα σφάλματα που προκαλεί το κρασί.

Τι θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε για τους θεοφιλείς άνδρες που έζησαν πριν από τον Μωυσή και πριν από τον ιουδαϊσμό, τους οποίους μνημόνευσε ο Μωυσής, όπως για τον Ενώχ, για τον οποίο δίνει τη μαρτυρία λέγοντας: «Και ευαρέστησε ο Ενώχ τον Θεό», και για τον Νώε, για τον οποίο πάλι λέει: «Ο Νώε ήταν άνθρωπος δίκαιος στη γενεά του», καθώς και για τον Σημ και τον Ιάφεθ, για τους οποίους αναγράφει τα εξής: «Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και είθε να πλατύνει ο Θεός τον Ιάφεθ»· και, επιπλέον, για τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, με τους οποίους είναι εύλογο να συναριθμήσουμε και τον Ιώβ, καθώς και όποιους άλλους εζήλωσαν τον παρόμοιο με αυτούς βίο; Άραγε πρέπει να θεωρήσουμε ότι αυτοί υπήρξαν Ιουδαίοι ή Έλληνες; Βεβαίως, δεν θα μπορούσαν ευλόγως να ονομαστούν Ιουδαίοι, εφόσον δεν είχε ακόμη εισαχθεί στη ζωή η νομοθεσία του Μωυσή. Διότι, αν ο ιουδαϊσμός δεν ήταν τίποτα άλλο παρά η κατά Μωυσή πολιτεία, και ο Μωυσής εμφανίστηκε πολλά χρόνια ύστερα από τους προαναφερθέντες, είναι φανερό ότι δεν θα μπορούσαν να είναι Ιουδαίοι εκείνοι που έχουν τη μαρτυρία για την ευσέβειά τους πριν από τους χρόνους του. Αλλά δεν αρμόζει ούτε Έλληνες να τους νομίζουμε, εφόσον δεν κυριαρχούνταν από την πολυθεϊστική δεισιδαιμονία. Διότι λέγεται ότι ο Αβραάμ εγκατέλειψε εντελώς τον πατρικό του οίκο και τη συγγένειά του και προσκολλήθηκε σε έναν μόνο Θεό, τον οποίο και ομολογεί λέγοντας: «Εκτείνω το χέρι μου προς τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη».

Θ΄. Δεν θα συκοφαντήσεις, για να μην εξομοιωθείς με εκείνον που εξαρχής συκοφάντησε τον Θεό στην Εύα και γίνεις καταραμένος όπως εκείνος. Αντίθετα μάλιστα, εφόσον δεν προκύπτει κάποια βλάβη για τους πολλούς, να σκεπάσεις το παράπτωμα του πλησίον, για να μην ομοιάσεις στον Χαμ, αλλά στον Σημ και στον Ιάφεθ, και να επιτύχεις την ευλογία.

Έτσι, λοιπόν, και για αυτούς τους λόγους ο Νώε αξιώθηκε της εκλογής. Από τα παιδιά του, για την εκλογή του μακάριου γένους της Θεομήτορος, επιλέχθηκε και προσλήφθηκε ο Σημ. Γι' αυτό, αν και ο Ιάφεθ φάνηκε ευάρεστος στον πατέρα του, μόνο αυτός ακούει από τον πατέρα του το «ευλογητός ο Θεός του Σημ», επειδή το δικό του γένος επρόκειτο να είναι θείο.

ΥΝΔʹ. Προς τον αναγνώστη Τιμόθεο. Όχι [μόνο] η ψευδής κατηγορία, ω σκεύος Θεού, αλλά ακόμη και η εντελώς αληθινή, εάν στρέφεται εναντίον του πατέρα, εγκυμονεί τον όλεθρο για εκείνον που κακοποιεί τον πατέρα του, όπως συνέβη στον Χαμ από τον Νώε. Αποφεύγοντας αυτήν ο Σημ και ο Ιάφεθ, αλλά και εσύ, ο συναγωνιστής και συγκληρονόμος τους, και σκεπάζοντας την ανάρμοστη πράξη της μέθης, δικαίως θα αξιωθείτε μίας και της αυτής ευλογίας.

Διότι, για το γεγονός ότι και ο γιος ήταν από μόνος του μοχθηρός, και ότι όλοι οι απόγονοί του έγιναν βδελυροί εκκλίνοντας προς την κακία, άκουσε τη Γραφή που λέει εν είδει κατάρας: «Ο πατέρας σου ήταν Αμορραίος και η μητέρα σου Χετταία». Και πάλι κάποιος άλλος, ελέγχοντας αυστηρά, λέει: «Σπέρμα του Χαναάν και όχι του Ιούδα». Αλλά βεβαίως αξίζει πλέον να ακούσουμε, μετά την τιμωρία την οποία υπέστη εκείνος που διαπόμπευσε τη γυμνότητα του πατέρα του, ποιων αμοιβών αξιώνονται όσοι επέδειξαν τόσο μεγάλο σεβασμό και απένειμαν τόση τιμή στον πατέρα. Και είπε, αναφέρει η Γραφή: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του».

Αυτό, ίσως θα μπορούσε να πει κάποιος, δεν αποτελεί ευλογία για τον Σημ. Και όμως, τον ευλόγησε τα μέγιστα. Διότι, όταν ο Θεός ευχαριστείται και ευλογείται μέσω των ανθρώπων, τότε συνηθίζει να χορηγεί αφθονότερη τη δική Του ευλογία σε εκείνους, εξαιτίας των οποίων ο Ίδιος ευλογείται. Ευλογώντας λοιπόν τον Θεό, Τον κατέστησε οφειλέτη μεγαλύτερης ευλογίας και έγινε αίτιος να λάβει ο Σημ μεγαλύτερη ανταμοιβή από εκείνη που θα του παρείχε, αν τον ευλογούσε απευθείας ο ίδιος. Όπως ακριβώς, δηλαδή, όταν ο Θεός ευλογείται εξαιτίας μας, μας αξιώνει πολλής δικής Του εύνοιας, έτσι πάλι, όταν εξαιτίας μας άλλοι Τον βλασφημούν, μεγαλύτερη γίνεται εξ αυτού η κατάκριση για εμάς που παρέχουμε την αφορμή. Ας φροντίζουμε λοιπόν, παρακαλώ, να ζούμε με τέτοιο τρόπο και να επιδεικνύουμε τόσο μεγάλο ζήλο στην αρετή, ώστε όσοι μας βλέπουν να αναπέμπουν ύμνους ευλογίας στον Δεσπότη Θεό. Διότι, επειδή είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, θέλει να δοξάζεται μέσω ημών, όχι επειδή ο Ίδιος προσθέτει κάτι στη δική Του δόξα —μιας και είναι ανενδεής— αλλά για να Του προσφέρουμε τις αφορμές να μας αξιώσει με ακόμη μεγαλύτερη δική Του εύνοια. «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και θα του είναι δούλος ο Χαναάν». Βλέπεις πώς επιδεικνύει πατρική την τιμωρία, η οποία αποτελεί περισσότερο σωφρονισμό παρά τιμωρία; Διότι ήταν πατέρας, και μάλιστα πατέρας φιλόστοργος, και δεν ήθελε να επιβάλει την πρέπουσα δίκαιη τιμωρία, αλλά επεδίωκε να ανακόψει την περαιτέρω πορεία της κακίας.

Αυτούς λοιπόν ας μιμηθούμε και εμείς, και έχοντας μάθει ότι ούτε η κακία των προγόνων μάς βλάπτει, εάν επιθυμούμε να νήφουμε, ούτε η αρετή των προγόνων μπορεί να μας ωφελήσει σε κάτι, εάν αμελούμε, ας καταβάλουμε μεγάλη προσπάθεια για να προσκολληθούμε στην αρετή. Και ας επιδείξουμε αγαθή προαίρεση, προκειμένου να απολαύσουμε την ίδια ευλογία με τον Σημ και τον Ιάφεθ, και να ελευθερωθούμε από την κατάρα και τη δουλεία που δέχθηκε ο Χαναάν, ώστε να μη γίνουμε δούλοι της αμαρτίας, αλλά αποκτώντας την αληθινή ελευθερία, να αξιωθούμε να επιτύχουμε εκείνα τα άρρητα αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, συνάμα με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι ο Ιακώβ, όταν επρόκειτο να πεθάνει, λέει στους γιους του: «Ελάτε, και θα σας πω τι θα σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες»· και ενώ επρόκειτο να προφητεύσει, αμέσως από το προοίμιο, σαν να έβραζε από κάποιον θυμό, αρχίζει την προφητεία με κατάρα, λέγοντας τα εξής: «Ρουβήμ, πρωτότοκέ μου, σκληρέ στη συμπεριφορά, και σκληρέ αυθάδη, συμπεριφέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό να μην αναβράσεις»· προφητεύοντας έτσι τη μελλοντική του απώλεια υπό μορφή κατάρας. Έτσι πάλι, όταν λέει καλά λόγια, τα εκφράζει υπό μορφή ευχής, λέγοντας: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος από τη δροσιά του ουρανού, και από την παχύτητα της γης». Καίτοι και αυτό αποτελεί προφητεία. Αλλά το ότι αυτό δεν αποτελεί έκφραση ανθρώπινου πάθους, είναι ολοφάνερο. Διότι και στην περίπτωση του Χαναάν, ο πατέρας του κάνει ακριβώς το ίδιο, λέγοντας: «Ο Χαναάν θα είναι δούλος του»· για να μάθεις ότι ο Θεός, προνοώντας εγκαίρως για τους αδικουμένους, τιμωρεί εκείνους που αδικούν. Και ο Χριστός μάλιστα χρησιμοποιεί κάποιον παρόμοιο τρόπο, απευθύνοντας έκκληση μάλλον με τη μορφή προφητείας και μιμούμενος αυτόν που θρηνεί, λέγοντας: «Αλίμονό σου, Χοραζίν, αλίμονό σου, Βηθσαϊδά». Και πάλι, όπως όταν λέει: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες».

Ο Νώε διατάσσεται από τον Θεό να εξέλθει από την κιβωτό· και αφού εξήλθε, προσέφερε θυσία στον Θεό και ευλογήθηκε μαζί με τους υιούς του. Και έλαβε υπόσχεση από τον Θεό, ώστε να μην ξαναγίνει ποτέ τέτοια καταστροφή ανθρώπων μέσω κατακλυσμού. Και μετά από αυτά, αφενός ευλογεί τον Σημ και τον Ιάφεθ, αφετέρου καταριέται τον Χαναάν, επειδή ο πατέρας του, ο Χαμ, φανέρωσε τη γύμνια του πατέρα του. Η κατάρα δε αυτή εκπληρώνεται στους Γαβαωνίτες· μάλλον δε επρόκειτο για πρόσχημα κατάρας, ενώ στην πραγματικότητα ήταν προφητεία. Οι απόγονοι από τον Νώε φθάνουν έως τον Φαλέκ, ο οποίος έλαβε αυτήν την ονομασία επειδή επί των ημερών του μοιράστηκε η γη. Διότι τότε οικοδόμησαν τον πύργο, εξαιτίας του οποίου και ο τόπος ονομάστηκε Βαβυλώνα, που σημαίνει Σύγχυση, επειδή εκεί συγχύστηκαν οι γλώσσες τους. Για δε τον πατέρα του Φαλέκ, τον Έβερ, λέγεται ότι δεν συμφώνησε με τους υπολοίπους στην οικοδόμηση του πύργου, και για τον λόγο αυτόν δεν μεταβλήθηκε η ομιλία του, αλλά παρέμεινε έχοντας ακέραιη τη διάλεκτό του, και από αυτόν έλαβε την ονομασία της. Διότι, επειδή εκείνος ονομαζόταν Έβερ, η γλώσσα αυτή ονομάστηκε Εβραϊκή, πράγμα που αποτελεί και μέγιστη απόδειξη ότι η Εβραϊκή είναι η αρχαιότερη από όλες τις γλώσσες· διότι, προτού συγχυστούν οι γλώσσες, όλοι χρησιμοποιούσαν αυτήν.

Οι γάμοι του Ιακώβ αποτέλεσαν τύπους της πράξης που επρόκειτο να ολοκληρωθεί από τον Χριστό. Διότι δεν ήταν θεμιτό να παντρευτεί ο Ιακώβ δύο αδελφές ταυτόχρονα· και δουλεύει στον Λάβαν για τις κόρες του, και, αφού εξαπατήθηκε όσον αφορά τη νεότερη, δούλευσε πάλι επτά χρόνια. Αλλά η μεν Λεία είναι ο λαός σας και η συναγωγή, ενώ η Ραχήλ είναι η εκκλησία μας. Και για αυτές δουλεύει μέχρι τώρα ο Χριστός, καθώς και για τους δούλους που ανήκουν και στις δύο. Διότι, επειδή ο Νώε έδωσε το σπέρμα του τρίτου γιου στους άλλους δύο σε δουλεία, τώρα πάλι ο Χριστός ήλθε για την αποκατάσταση αμφοτέρων, τόσο των ελεύθερων τέκνων όσο και των δούλων ανάμεσά τους, αξιώνοντας των ίδιων δωρεών όλους όσους τηρούν τις εντολές του, με τον ίδιο τρόπο που και όσοι γεννήθηκαν στον Ιακώβ από τις ελεύθερες και από τις δούλες έγιναν όλοι γιοι και ομότιμοι· αλλά σύμφωνα με την τάξη και σύμφωνα με την πρόγνωση, το πώς θα είναι ο καθένας, έχει προαναγγελθεί. Ο Ιακώβ δούλευσε στον Λάβαν για τα πιτσιλωτά και πολύχρωμα θρέμματα· δούλευσε και ο Χριστός τη δουλεία μέχρι τον σταυρό για τους ποικίλους και διαφόρων ειδών ανθρώπους από κάθε γένος, αποκτώντας τους δια του αίματος και του μυστηρίου του σταυρού· τα μάτια της Λείας ήταν ασθενικά· γιατί πράγματι και τα δικά σας μάτια της ψυχής είναι πάρα πολύ ασθενικά. Η Ραχήλ έκλεψε τους θεούς του Λάβαν και τους έκρυψε μέχρι τη σημερινή ημέρα· έτσι και για εμάς έχουν χαθεί οι πατρικοί και υλικοί θεοί.

Διότι και ένα άλλο μυστήριο προφητεύτηκε ότι θα εκπληρωθεί στην περίπτωση του Νώε, το οποίο δεν γνωρίζετε. Και είναι το εξής: κατά τις ευλογίες με τις οποίες ο Νώε ευλογούσε τους δύο γιους του, καταριέται και τον γιο του γιου του. Διότι το προφητικό πνεύμα δεν επρόκειτο να καταραστεί τον γιο, ο οποίος είχε ευλογηθεί μαζί με τους άλλους από τον Θεό, αλλά, επειδή η τιμωρία του αμαρτήματος επρόκειτο να βαρύνει ολόκληρο το γένος του γιου του, ο οποίος περιγέλασε τη γύμνια του, διατύπωσε την κατάρα ξεκινώντας από τον γιο του (τον Χαναάν). Με όσα δε είπε, προέλεγε ότι και οι απόγονοι του Σημ θα καταλάβουν τις κτήσεις και τις κατοικίες του Χαναάν, και πάλι οι απόγονοι του Ιάφεθ θα καταλάβουν αυτές, τις οποίες οι απόγονοι του Σημ παρέλαβαν και κατέκτησαν από τους απογόνους του Χαναάν, αφαιρώντας τες από τους απογόνους του Σημ, με τον ίδιο τρόπο που εκείνοι τις κατέλαβαν όταν αφαιρέθηκαν από τους γιους του Χαναάν. Και ότι έτσι έγινε, ακούστε. Εσείς δηλαδή, που κατάγετε το γένος από τον Σημ, επιτεθήκατε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού στη γη των γιων του Χαναάν και την κατακτήσατε. Και το ότι οι γιοι του Ιάφεθ, σύμφωνα με την κρίση του Θεού, επιτέθηκαν και αυτοί σε εσάς, σας αφαίρεσαν τη γη και την κατέλαβαν, είναι φανερό. Αυτά δε έχουν ειπωθεί ως εξής: «Συνήλθε δε ο Νώε από το κρασί και έμαθε όσα του έκανε ο νεότερος γιος του. Και είπε: Καταραμένος να είναι ο Χαναάν, δούλος θα είναι στους αδελφούς του. Και είπε: Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του.»

Και όταν δούμε τη γη (τη σάρκα μας) εντελώς στεγνή, τότε οπωσδήποτε ο Νώε (ο νους μας) θα αρχίσει να γίνεται γεωργός της γης (της καρδιάς μας) και θα φυτέψει αμπελώνα (τον Χριστό) στη γη του (στην ψυχή) και θα πιει από το κρασί του και θα μεθύσει από την αφθονία του οίκου του και θα γυμνωθεί (από κάθε κακία) μέσα στον οίκο του (στον Χριστό και Δεσπότη και Σωτήρα Θεό). Και τότε θα συνέλθει από τη μέθη (των ολέθριων παθών), και θα αντιληφθεί όσα του έκανε ο νεότερος (φιλήδονος) γιος (λογισμός) του, ο Χαμ. Και αφού αναδειχθεί δίκαια ένοχος κατάρας και συγχρόνως δουλείας το φιλόσαρκο παιδί μας, ο Χαναάν, δηλαδή ο ακόλαστος οίστρος της σάρκας, τότε θα κληρονομήσει την ευλογία ο Σημ, δηλαδή ο πρακτικότατος νους και θεοφιλέστατος έρωτας, και θα πλατυνθεί όπως ο Ιάφεθ προς την υψηλή θεωρία των ενταλμάτων του Θεού.

Η Παλαιστίνη είχε δοθεί ως κλήρος μετά τον κατακλυσμό στον δεύτερο από τους υιούς του Νώε, τον Σημ, τον οποίο υπερευλόγησε ο πατέρας, και ευχήθηκε και προφήτευσε να κατοικήσει ο Κύριος στα σκηνώματά του. Απόγονοι του Σημ, οι αληθινά ευγενέστεροι όλων των ανθρώπων, είναι ο Αβραάμ και ο Δαβίδ· από αυτούς κατάγεται κατά σάρκα ο Κύριος, από αυτούς και ο σήμερα εγκωμιαζόμενος. Αυτήν όμως την Παλαιστίνη, την άρπαξαν οι άνθρωποι του Χαναάν, καταδυναστεύοντας τους απογόνους του Σημ· διότι, βλέποντας ότι ήταν εύφορη και κατά πολύ ανώτερη από τη δική τους, έδιωξαν τους κληρονόμους και, αφού την κατέλαβαν τυραννικά, την ονόμασαν γη Χαναάν, επειδή η χώρα της Αιγύπτου είχε απονεμηθεί στον Χαμ, τον πρόγονο των Χαναναίων, όπως ακριβώς στον πρωτότοκο Ιάφεθ είχε δοθεί η Μηδική. Εξαιτίας αυτών, πολύ δίκαια η γη της επαγγελίας και προαναγγέλθηκε στον πατριάρχη και αποδόθηκε στους απογόνους του· και οι πλεονέκτες πλήρωσαν την ποινή για την ασέβεια και συγχρόνως για την παρανομία τους. Γι' αυτό και, σύμφωνα με αυτά τα λόγια, εις τα ίδια ήλθε ο Κύριος, ερχόμενος στην Παλαιστίνη, και οι δικοί του και συγκληρονόμοι, και για τους οποίους είχε έλθει πρωτίστως, δεν τον δέχθηκαν· όσοι όμως τον δέχθηκαν, αδιακρίτως με αυτόν τον τρόπο, είτε από τους ομοεθνείς είτε από τους αλλογενείς, πιστεύοντας στο όνομά του, έλαβαν την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, και κληρονόμοι της άνω πατρίδας, και συγκληρονόμοι του Χριστού, στη βασιλεία του Πατέρα του.

Και αυτό πρέπει να γνωρίζουμε, ότι τα λόγια του δικαίου είναι προφητεία και όχι κατάρα. Επειδή, δηλαδή, ο Ισραήλ, ο οποίος καταγόταν από τον Σημ, επρόκειτο να γίνει κύριος της Παλαιστίνης, την οποία παλαιότερα κατοικούσαν οι απόγονοι του Χαναάν, διαμορφώνει την προφητεία με τη μορφή κατάρας, προλέγοντας μεν τα μελλοντικά, αλλά και εκφοβίζοντας τους μεταγενέστερους ώστε να μην αμαρτάνουν απέναντι στους γονείς τους. Και αυτό μας το διδάσκει σαφώς η ευλογία προς τον Σημ: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του. Ας πλατύνει ο Θεός τον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ. Και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του». Διότι δεν τον υπέταξε και στους δύο, αλλά μόνο στον Σημ. Και για τον μεν Ιάφεθ προείπε το πλήθος των απογόνων, για τον δε Σημ την ευσέβεια. Διότι προείπε ότι ο Θεός θα κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ. Και όντως κατοίκησε στους πατριάρχες που κατάγονταν από τον Σημ και στους προφήτες που βλάστησαν από αυτούς, και προηγουμένως στη Σκηνή του Μαρτυρίου και αργότερα στα Ιεροσόλυμα. Η προφητεία όμως βρήκε την ακριβή της εκπλήρωση στο μυστήριο της θείας Οικονομίας, όταν ο ίδιος ο Θεός Λόγος ενανθρώπησε και ονόμασε ναό Του τη σάρκα την οποία έλαβε από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ, διότι και αυτοί κατάγονταν από τον Σημ. Η δε υποδούλωση του Χαναάν βρήκε την εκπλήρωσή της στους Γαβαωνίτες.