Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 9:27

Αυτό το γνωρίζει και ο θείος απόστολος, όταν γράφει προς τους Κορινθίους: «μη στενοχωρείσθε εξαιτίας μας· πλατυνθείτε και εσείς, Κορίνθιοι». Διότι συμβουλεύει τους ίδιους να μεταβούν από τη στενότητα στον πλατυσμό. Όπως ακριβώς, λοιπόν, εάν πλατύνθηκαν οι Κορίνθιοι, και όταν βρίσκονταν σε στενότητα δεν ήταν κάποιοι άλλοι, αλλά πάλι ήταν Κορίνθιοι, έτσι, εάν ο Πατέρας πλατύνθηκε σε Τριάδα, η Τριάδα πάλι είναι μόνος ο Πατέρας. Το ίδιο δε λέει και πάλι: «η καρδιά μας έχει πλατυνθεί»· και ο Νώε λέει: «Είθε ο Θεός να πλατύνει τον Ιάφεθ»· διότι η ίδια καρδιά και ο ίδιος Ιάφεθ παραμένουν και κατά τον πλατυσμό. Εάν μεν, λοιπόν, η μονάδα προκάλεσε πλατυσμό, σε άλλους θα τον προκαλούσε· εάν όμως η ίδια πλατύνθηκε, η ίδια θα ήταν αυτό που πλατύνθηκε. Και τι άλλο είναι αυτό παρά ο Υιός και το άγιο Πνεύμα; Είναι όμως καλό να ρωτήσουμε αυτόν που λέει τέτοια πράγματα: ποια είναι η ενέργεια ενός τέτοιου πλατυσμού; Ή, με βάση την ίδια την αλήθεια, γιατί εξάπαντος πλατύνθηκε; Διότι αυτό που δεν παραμένει το ίδιο, αλλά αργότερα πλατύνεται, εξ ανάγκης πρέπει να έχει την αιτία για την οποία και πλατύνθηκε. Εάν μεν, λοιπόν, αυτό έγινε για να συνυπάρχουν σε αυτόν ο Λόγος και το Πνεύμα, είναι περιττό να λέγεται η λέξη «μονάδα» και έπειτα ότι «πλατύνθηκε». Διότι ο Λόγος και το Πνεύμα δεν υπήρξαν αργότερα, αλλά υπήρχαν πάντοτε, για να μην είναι άλογος ο Θεός, σύμφωνα με τους Αρειανούς. Ώστε, εάν πάντοτε υπήρχε ο Λόγος και το Πνεύμα, πάντοτε ήταν πλατειά και όχι αρχικά μονάδα. Εάν, αντιθέτως, πλατύνθηκε αργότερα, αργότερα υπήρξε και ο Λόγος. Και εάν πλατύνθηκε εξαιτίας της ενανθρωπήσεως και έγινε τότε Τριάδα, άρα πριν από την ενανθρώπηση δεν ήταν ακόμη Τριάδα.

Και αφού πήραν ο Σημ και ο Ιάφεθ το ιμάτιο, το έβαλαν και οι δύο πάνω στους ώμους τους και περπάτησαν προς τα πίσω και σκέπασαν τη γύμνια του πατέρα τους, και τα πρόσωπά τους ήταν στραμμένα προς τα πίσω, και δεν είδαν τη γύμνια του πατέρα τους. Όταν δε ο Νώε συνήλθε από το κρασί, έμαθε όσα του είχε κάνει ο νεότερος γιος του, και είπε: Καταραμένος να είναι ο Χαναάν, δούλος και υπηρέτης θα είναι στους αδελφούς του, και είπε: Ευλογημένος να είναι ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του. Είθε ο Θεός να δώσει ευρυχωρία στον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ, και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του. Διότι ο Νώε, έχοντας φυτέψει αμπελώνα, απολάμβανε τους καρπούς των δικών του κόπων, και μέθυσε, πράγμα ασυνήθιστο για αυτόν. Υπέστη λοιπόν το απροσδόκητο σφάλμα της οινοποσίας, τη γύμνια την οποία δεν επιθυμούσε, βρισκόταν όμως στο σπίτι του και αθέατος από τους πολλούς. Εκείνος όμως που δεν είχε σώας τας φρένας, εννοώ δηλαδή τον Χαμ, έκανε το απρεπές θέαμα αφορμή για ανόσιο γέλιο, μολονότι έπρεπε να τον σκεπάσει, και σχεδόν να συντρέξει τον πατέρα του, ο οποίος είχε κυριευθεί από τη μέθη και είχε υποκύψει στα σφάλματα που προκαλεί το κρασί.

Επειδή δε ο Θεός και Πατέρας αποκάλυψε σε εμάς τον δικό Του Υιό, ο οποίος υποδηλώνεται μέσω των μηρών, και όσον αφορά το νοητό κάλλος της θεότητας, εμφανίστηκε άσχημος και ατερπής εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης· «Διότι δεν είχε ούτε μορφή ούτε κάλλος», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη· τότε λοιπόν, όπως ακριβώς θα μπορούσε να μαρτυρήσει και η ίδια η έκβαση των πραγμάτων, ο πρώτος και ο έσχατος λαός, δηλαδή εκείνοι που πίστεψαν στην αρχή και πρώτοι, αλλά και εκείνος που κλήθηκε στους έσχατους καιρούς, σεβάστηκαν τον Εμμανουήλ. Και ευλογήθηκαν μέσω αυτού από τον Θεό και Πατέρα. Εκείνος όμως που βρέθηκε ανάμεσα στους δύο, έχοντας περιγελάσει κατά κάποιον τρόπο τον Χριστό εξαιτίας της έλλειψης κάλλους της ανθρώπινης φύσης, και έχοντας ατιμάσει με πολλούς τρόπους τον Υιό που φανερώθηκε από τον Θεό, παρέμεινε στον τρόπο της δουλείας και εξέπεσε από την ελευθερία των πατέρων. Και ότι εκείνοι από τους Ιουδαίους που επρόκειτο να πιστέψουν στους έσχατους καιρούς θα γίνονταν κοινωνοί και σχεδόν ομοτράπεζοι των πρώτων· εφόσον βεβαίως συγκεντρώθηκαν σε μία πόλη, ήτοι αυλή ή εστία, δηλαδή την Εκκλησία, το υποδήλωσε λέγοντας: «Ας δώσει ο Θεός ευρυχωρία στον Ιάφεθ», δηλαδή στον τρίτο και έσχατο· διότι τρίτος είναι ο Ιάφεθ· «και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ», δηλαδή του πρώτου· «και ας γίνει ο Χαναάν δούλος τους»· αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε ο Χριστός στα πλήθη των Ιουδαίων: «Αμήν, αμήν σας λέγω, ότι καθένας που πράττει την αμαρτία, είναι δούλος της αμαρτίας».

Τι θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε για τους θεοφιλείς άνδρες που έζησαν πριν από τον Μωυσή και πριν από τον ιουδαϊσμό, τους οποίους μνημόνευσε ο Μωυσής, όπως για τον Ενώχ, για τον οποίο δίνει τη μαρτυρία λέγοντας: «Και ευαρέστησε ο Ενώχ τον Θεό», και για τον Νώε, για τον οποίο πάλι λέει: «Ο Νώε ήταν άνθρωπος δίκαιος στη γενεά του», καθώς και για τον Σημ και τον Ιάφεθ, για τους οποίους αναγράφει τα εξής: «Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και είθε να πλατύνει ο Θεός τον Ιάφεθ»· και, επιπλέον, για τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, με τους οποίους είναι εύλογο να συναριθμήσουμε και τον Ιώβ, καθώς και όποιους άλλους εζήλωσαν τον παρόμοιο με αυτούς βίο; Άραγε πρέπει να θεωρήσουμε ότι αυτοί υπήρξαν Ιουδαίοι ή Έλληνες; Βεβαίως, δεν θα μπορούσαν ευλόγως να ονομαστούν Ιουδαίοι, εφόσον δεν είχε ακόμη εισαχθεί στη ζωή η νομοθεσία του Μωυσή. Διότι, αν ο ιουδαϊσμός δεν ήταν τίποτα άλλο παρά η κατά Μωυσή πολιτεία, και ο Μωυσής εμφανίστηκε πολλά χρόνια ύστερα από τους προαναφερθέντες, είναι φανερό ότι δεν θα μπορούσαν να είναι Ιουδαίοι εκείνοι που έχουν τη μαρτυρία για την ευσέβειά τους πριν από τους χρόνους του. Αλλά δεν αρμόζει ούτε Έλληνες να τους νομίζουμε, εφόσον δεν κυριαρχούνταν από την πολυθεϊστική δεισιδαιμονία. Διότι λέγεται ότι ο Αβραάμ εγκατέλειψε εντελώς τον πατρικό του οίκο και τη συγγένειά του και προσκολλήθηκε σε έναν μόνο Θεό, τον οποίο και ομολογεί λέγοντας: «Εκτείνω το χέρι μου προς τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη».

Θ΄. Δεν θα συκοφαντήσεις, για να μην εξομοιωθείς με εκείνον που εξαρχής συκοφάντησε τον Θεό στην Εύα και γίνεις καταραμένος όπως εκείνος. Αντίθετα μάλιστα, εφόσον δεν προκύπτει κάποια βλάβη για τους πολλούς, να σκεπάσεις το παράπτωμα του πλησίον, για να μην ομοιάσεις στον Χαμ, αλλά στον Σημ και στον Ιάφεθ, και να επιτύχεις την ευλογία.

ΥΝΔʹ. Προς τον αναγνώστη Τιμόθεο. Όχι [μόνο] η ψευδής κατηγορία, ω σκεύος Θεού, αλλά ακόμη και η εντελώς αληθινή, εάν στρέφεται εναντίον του πατέρα, εγκυμονεί τον όλεθρο για εκείνον που κακοποιεί τον πατέρα του, όπως συνέβη στον Χαμ από τον Νώε. Αποφεύγοντας αυτήν ο Σημ και ο Ιάφεθ, αλλά και εσύ, ο συναγωνιστής και συγκληρονόμος τους, και σκεπάζοντας την ανάρμοστη πράξη της μέθης, δικαίως θα αξιωθείτε μίας και της αυτής ευλογίας.

Γι' αυτό, λέγει, σε καταδικάζω σε δουλεία, ώστε να έχεις διαρκή και ανεξίτηλη την υπενθύμιση. Έπειτα λέγει: «Να πλατύνει ο Θεός στον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ, και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του». Μέγιστη είναι πάλι αυτή η ευλογία, η οποία ίσως περιέχει κάποιον κρυμμένο θησαυρό. Διότι, λέγει, «Να πλατύνει ο Θεός στον Ιάφεθ».

Διότι πρόσεξε ότι και αυτή η ευλογία αυτό προμηνύει. «Είθε να πλατύνει», λέει, «ο Θεός τον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ». Αυτό βλέπουμε να έχει εκπληρωθεί στα έθνη. Διότι με το να πει, «Είθε να πλατύνει», αινίχθηκε όλα τα έθνη· με το να πει δε, «Ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ», υπέδειξε ότι τα έθνη απόλαυσαν όσα είχαν ετοιμαστεί και προπαρασκευαστεί για τους Ιουδαίους. «Και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του».

Αυτούς λοιπόν ας μιμηθούμε και εμείς, και έχοντας μάθει ότι ούτε η κακία των προγόνων μάς βλάπτει, εάν επιθυμούμε να νήφουμε, ούτε η αρετή των προγόνων μπορεί να μας ωφελήσει σε κάτι, εάν αμελούμε, ας καταβάλουμε μεγάλη προσπάθεια για να προσκολληθούμε στην αρετή. Και ας επιδείξουμε αγαθή προαίρεση, προκειμένου να απολαύσουμε την ίδια ευλογία με τον Σημ και τον Ιάφεθ, και να ελευθερωθούμε από την κατάρα και τη δουλεία που δέχθηκε ο Χαναάν, ώστε να μη γίνουμε δούλοι της αμαρτίας, αλλά αποκτώντας την αληθινή ελευθερία, να αξιωθούμε να επιτύχουμε εκείνα τα άρρητα αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, συνάμα με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ο Νώε διατάσσεται από τον Θεό να εξέλθει από την κιβωτό· και αφού εξήλθε, προσέφερε θυσία στον Θεό και ευλογήθηκε μαζί με τους υιούς του. Και έλαβε υπόσχεση από τον Θεό, ώστε να μην ξαναγίνει ποτέ τέτοια καταστροφή ανθρώπων μέσω κατακλυσμού. Και μετά από αυτά, αφενός ευλογεί τον Σημ και τον Ιάφεθ, αφετέρου καταριέται τον Χαναάν, επειδή ο πατέρας του, ο Χαμ, φανέρωσε τη γύμνια του πατέρα του. Η κατάρα δε αυτή εκπληρώνεται στους Γαβαωνίτες· μάλλον δε επρόκειτο για πρόσχημα κατάρας, ενώ στην πραγματικότητα ήταν προφητεία. Οι απόγονοι από τον Νώε φθάνουν έως τον Φαλέκ, ο οποίος έλαβε αυτήν την ονομασία επειδή επί των ημερών του μοιράστηκε η γη. Διότι τότε οικοδόμησαν τον πύργο, εξαιτίας του οποίου και ο τόπος ονομάστηκε Βαβυλώνα, που σημαίνει Σύγχυση, επειδή εκεί συγχύστηκαν οι γλώσσες τους. Για δε τον πατέρα του Φαλέκ, τον Έβερ, λέγεται ότι δεν συμφώνησε με τους υπολοίπους στην οικοδόμηση του πύργου, και για τον λόγο αυτόν δεν μεταβλήθηκε η ομιλία του, αλλά παρέμεινε έχοντας ακέραιη τη διάλεκτό του, και από αυτόν έλαβε την ονομασία της. Διότι, επειδή εκείνος ονομαζόταν Έβερ, η γλώσσα αυτή ονομάστηκε Εβραϊκή, πράγμα που αποτελεί και μέγιστη απόδειξη ότι η Εβραϊκή είναι η αρχαιότερη από όλες τις γλώσσες· διότι, προτού συγχυστούν οι γλώσσες, όλοι χρησιμοποιούσαν αυτήν.

Οι γάμοι του Ιακώβ αποτέλεσαν τύπους της πράξης που επρόκειτο να ολοκληρωθεί από τον Χριστό. Διότι δεν ήταν θεμιτό να παντρευτεί ο Ιακώβ δύο αδελφές ταυτόχρονα· και δουλεύει στον Λάβαν για τις κόρες του, και, αφού εξαπατήθηκε όσον αφορά τη νεότερη, δούλευσε πάλι επτά χρόνια. Αλλά η μεν Λεία είναι ο λαός σας και η συναγωγή, ενώ η Ραχήλ είναι η εκκλησία μας. Και για αυτές δουλεύει μέχρι τώρα ο Χριστός, καθώς και για τους δούλους που ανήκουν και στις δύο. Διότι, επειδή ο Νώε έδωσε το σπέρμα του τρίτου γιου στους άλλους δύο σε δουλεία, τώρα πάλι ο Χριστός ήλθε για την αποκατάσταση αμφοτέρων, τόσο των ελεύθερων τέκνων όσο και των δούλων ανάμεσά τους, αξιώνοντας των ίδιων δωρεών όλους όσους τηρούν τις εντολές του, με τον ίδιο τρόπο που και όσοι γεννήθηκαν στον Ιακώβ από τις ελεύθερες και από τις δούλες έγιναν όλοι γιοι και ομότιμοι· αλλά σύμφωνα με την τάξη και σύμφωνα με την πρόγνωση, το πώς θα είναι ο καθένας, έχει προαναγγελθεί. Ο Ιακώβ δούλευσε στον Λάβαν για τα πιτσιλωτά και πολύχρωμα θρέμματα· δούλευσε και ο Χριστός τη δουλεία μέχρι τον σταυρό για τους ποικίλους και διαφόρων ειδών ανθρώπους από κάθε γένος, αποκτώντας τους δια του αίματος και του μυστηρίου του σταυρού· τα μάτια της Λείας ήταν ασθενικά· γιατί πράγματι και τα δικά σας μάτια της ψυχής είναι πάρα πολύ ασθενικά. Η Ραχήλ έκλεψε τους θεούς του Λάβαν και τους έκρυψε μέχρι τη σημερινή ημέρα· έτσι και για εμάς έχουν χαθεί οι πατρικοί και υλικοί θεοί.

Ας πλατύνει ο Κύριος τον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στους οίκους του Σημ, και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του. Εφόσον, λοιπόν, ευλογήθηκαν δύο λαοί, αυτοί που προέρχονται από τον Σημ και τον Ιάφεθ, και αφού έγινε γνωστό ότι πρώτοι θα καταλάβουν τους οίκους του Χαναάν οι απόγονοι του Σημ, και ότι πάλι θα διαδεχθούν από αυτούς τις ίδιες κτήσεις οι προαναφερθέντες απόγονοι του Ιάφεθ, και εφόσον στους δύο αυτούς λαούς παραδόθηκε σε δουλεία ο ένας λαός, αυτός που προέρχεται από τον Χαναάν, ο Χριστός, σύμφωνα με τη δύναμη του Παντοκράτορος Πατρός που του δόθηκε, ήλθε, καλώντας σε φιλία και ευλογία και μετάνοια και συγκατοίκηση, η οποία πρόκειται να γίνει στην ίδια γη όλων των αγίων, της οποίας, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, την κατοχή έχει υποσχεθεί. Γι' αυτό οι άνθρωποι από παντού, είτε δούλοι είτε ελεύθεροι, πιστεύοντας στον Χριστό και έχοντας γνωρίσει την αλήθεια που υπάρχει στα λόγια τα δικά του και των προφητών του, γνωρίζουν καλά ότι, ευρισκόμενοι μαζί του σε εκείνη τη γη, θα κληρονομήσουν και τα αιώνια και άφθαρτα αγαθά.

Και όταν δούμε τη γη (τη σάρκα μας) εντελώς στεγνή, τότε οπωσδήποτε ο Νώε (ο νους μας) θα αρχίσει να γίνεται γεωργός της γης (της καρδιάς μας) και θα φυτέψει αμπελώνα (τον Χριστό) στη γη του (στην ψυχή) και θα πιει από το κρασί του και θα μεθύσει από την αφθονία του οίκου του και θα γυμνωθεί (από κάθε κακία) μέσα στον οίκο του (στον Χριστό και Δεσπότη και Σωτήρα Θεό). Και τότε θα συνέλθει από τη μέθη (των ολέθριων παθών), και θα αντιληφθεί όσα του έκανε ο νεότερος (φιλήδονος) γιος (λογισμός) του, ο Χαμ. Και αφού αναδειχθεί δίκαια ένοχος κατάρας και συγχρόνως δουλείας το φιλόσαρκο παιδί μας, ο Χαναάν, δηλαδή ο ακόλαστος οίστρος της σάρκας, τότε θα κληρονομήσει την ευλογία ο Σημ, δηλαδή ο πρακτικότατος νους και θεοφιλέστατος έρωτας, και θα πλατυνθεί όπως ο Ιάφεθ προς την υψηλή θεωρία των ενταλμάτων του Θεού.

Η Παλαιστίνη είχε δοθεί ως κλήρος μετά τον κατακλυσμό στον δεύτερο από τους υιούς του Νώε, τον Σημ, τον οποίο υπερευλόγησε ο πατέρας, και ευχήθηκε και προφήτευσε να κατοικήσει ο Κύριος στα σκηνώματά του. Απόγονοι του Σημ, οι αληθινά ευγενέστεροι όλων των ανθρώπων, είναι ο Αβραάμ και ο Δαβίδ· από αυτούς κατάγεται κατά σάρκα ο Κύριος, από αυτούς και ο σήμερα εγκωμιαζόμενος. Αυτήν όμως την Παλαιστίνη, την άρπαξαν οι άνθρωποι του Χαναάν, καταδυναστεύοντας τους απογόνους του Σημ· διότι, βλέποντας ότι ήταν εύφορη και κατά πολύ ανώτερη από τη δική τους, έδιωξαν τους κληρονόμους και, αφού την κατέλαβαν τυραννικά, την ονόμασαν γη Χαναάν, επειδή η χώρα της Αιγύπτου είχε απονεμηθεί στον Χαμ, τον πρόγονο των Χαναναίων, όπως ακριβώς στον πρωτότοκο Ιάφεθ είχε δοθεί η Μηδική. Εξαιτίας αυτών, πολύ δίκαια η γη της επαγγελίας και προαναγγέλθηκε στον πατριάρχη και αποδόθηκε στους απογόνους του· και οι πλεονέκτες πλήρωσαν την ποινή για την ασέβεια και συγχρόνως για την παρανομία τους. Γι' αυτό και, σύμφωνα με αυτά τα λόγια, εις τα ίδια ήλθε ο Κύριος, ερχόμενος στην Παλαιστίνη, και οι δικοί του και συγκληρονόμοι, και για τους οποίους είχε έλθει πρωτίστως, δεν τον δέχθηκαν· όσοι όμως τον δέχθηκαν, αδιακρίτως με αυτόν τον τρόπο, είτε από τους ομοεθνείς είτε από τους αλλογενείς, πιστεύοντας στο όνομά του, έλαβαν την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, και κληρονόμοι της άνω πατρίδας, και συγκληρονόμοι του Χριστού, στη βασιλεία του Πατέρα του.

Και αυτό πρέπει να γνωρίζουμε, ότι τα λόγια του δικαίου είναι προφητεία και όχι κατάρα. Επειδή, δηλαδή, ο Ισραήλ, ο οποίος καταγόταν από τον Σημ, επρόκειτο να γίνει κύριος της Παλαιστίνης, την οποία παλαιότερα κατοικούσαν οι απόγονοι του Χαναάν, διαμορφώνει την προφητεία με τη μορφή κατάρας, προλέγοντας μεν τα μελλοντικά, αλλά και εκφοβίζοντας τους μεταγενέστερους ώστε να μην αμαρτάνουν απέναντι στους γονείς τους. Και αυτό μας το διδάσκει σαφώς η ευλογία προς τον Σημ: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του. Ας πλατύνει ο Θεός τον Ιάφεθ, και ας κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ. Και ας γίνει ο Χαναάν δούλος του». Διότι δεν τον υπέταξε και στους δύο, αλλά μόνο στον Σημ. Και για τον μεν Ιάφεθ προείπε το πλήθος των απογόνων, για τον δε Σημ την ευσέβεια. Διότι προείπε ότι ο Θεός θα κατοικήσει στα σκηνώματα του Σημ. Και όντως κατοίκησε στους πατριάρχες που κατάγονταν από τον Σημ και στους προφήτες που βλάστησαν από αυτούς, και προηγουμένως στη Σκηνή του Μαρτυρίου και αργότερα στα Ιεροσόλυμα. Η προφητεία όμως βρήκε την ακριβή της εκπλήρωση στο μυστήριο της θείας Οικονομίας, όταν ο ίδιος ο Θεός Λόγος ενανθρώπησε και ονόμασε ναό Του τη σάρκα την οποία έλαβε από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ, διότι και αυτοί κατάγονταν από τον Σημ. Η δε υποδούλωση του Χαναάν βρήκε την εκπλήρωσή της στους Γαβαωνίτες.