Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 1:12

Διότι, αν δεν είχαμε αμαρτήσει, δεν θα γινόταν όμοιος με εμάς. Και αν δεν είχε γίνει όμοιος με εμάς, ούτε τον σταυρό θα είχε υπομείνει. Και αν δεν είχε πεθάνει, δεν θα αποκτούσε το να πρέπει να προσκυνείται τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από τους αγίους αγγέλους. Β. Τολμηρός βέβαια ο λόγος, όμως έχει το πιθανό. Α. Εάν λοιπόν ήταν σε ισότητα και στη μορφή του Πατρός, όντας αμέτοχος των μέτρων της κένωσης, ποια αύξηση δόξας θα μπορούσε να έχει, λαμβάνοντας το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, κατά τον χρόνο της κένωσης; Άραγε δεν καταλαβαίνεις πού θα μπορούσε να τους οδηγήσει σε κίνδυνο ο συλλογισμός, αν εξεταζόταν λεπτομερέστερα; Β. Καταλαβαίνω. Α. Θέλεις λοιπόν, αφήνοντας για την ώρα την υπερβολική λεπτολογία, να προχωρήσουμε στο ότι ο Μονογενής ήταν Θεός εξαρχής, και βρισκόταν στη μορφή και στην ισότητα με τον Πατέρα, καίτοι αναλώσαμε μακρύ λόγο για αυτό στα προηγούμενα; Β. Και βέβαια. Α. Λοιπόν, διά της φωνής του Ησαΐα λέει ο Θεός και Πατέρας: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός ακόμη από την αρχή». Και αν ακούσει κανείς τους ίδιους τους αγίους να αναφωνούν προς αυτόν, λένε: «Δεν είσαι εσύ από την αρχή Κύριος ο Θεός μας, και δεν θα πεθάνουμε;» Ιδού, από την αρχή ονομάζεται Θεός και είναι αληθινά Θεός και Πατέρας. Ο δε θεσπέσιος Ιωάννης, όταν απηύθυνε προς εμάς τους λόγους σχετικά με τον Υιό, λέει: «Εκείνο που ήταν, λέει, από την αρχή, εκείνο που έχουμε ακούσει, εκείνο που έχουμε δει με τα μάτια μας, εκείνο που θεασάμεθα και τα χέρια μας ψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής.»

Και βέβαια δεν λέμε ότι θα ακυρώσει την απόφαση που έχει ήδη ληφθεί εναντίον τους, σαν να μην ήταν σωστή όταν λήφθηκε τότε, αλλά μάλλον εκείνο, ότι αφού απαιτήσει την επαρκή τιμωρία, και επιβάλλοντας την ποινή ανάλογα με τα σφάλματα, θα στραφεί προς το έλεος και θα παύσει την οργή του, και θα γίνει ίλεως σε αυτούς που έχουν υποφέρει. Διότι νομίζω ότι αυτό δηλώνει η φράση «θα εξιλεωθεί». «Αυτή είναι η ισχύς στον Θεό μου. Δεν είσαι εσύ από την αρχή Κύριος ο Θεός, ο άγιός μου; Και δεν πρόκειται να πεθάνουμε.» Επειδή ο Θεός υποσχέθηκε ότι θα τους σπλαχνιστεί και προανήγγειλε τη μεταβολή των θλιβερών προς το καλύτερο, ο Προφήτης από υπερβολική χαρά σχεδόν σκιρτά λέγοντας ότι σε κανέναν άλλον δεν θα ταίριαζε να επαναφέρει τον Ισραήλ, να τον απαλλάξει από τα δεσμά και τη δουλεία, και να τον ελεήσει συντετριμμένο, παρά μόνο στον Θεό, ο οποίος έχει τη δύναμη να κατορθώνει τα πάντα με ευκολία, και να εξομαλύνει τα τραχιά και να ισοπεδώνει κάθε τι ψηλό και ανηφορικό, προς τον οποίο θα μπορούσε να ειπωθεί από κάθε άγιο: «Τα πάντα δύνασαι και τίποτα δεν σου είναι αδύνατο». Έπειτα λέει ο Προφήτης: «Δεν είσαι εσύ από την αρχή Κύριος ο Θεός, ο άγιός μου; Και δεν πρόκειται να πεθάνουμε». Διότι αν και εξαπατήθηκε, λέει, ο Ισραήλ, και παρασύρθηκε στην πλάνη και σε αλλόκοτες ψευδολατρείες, όμως εσύ ήσουν και πάλι ο Θεός των όλων, ο οποίος και στο παρελθόν σπλαγχνιζόσουν ως άγιος εκείνους που έσφαλαν, και τους διατηρούσες αλώβητους, και δεν επέτρεπες να χαθεί ολοκληρωτικά ο Ισραήλ.

Επομένως, δεν απέχει πολύ από την ελπίδα ότι και θα σωθεί και θα παρέλθουν τα θλιβερά, εφόσον εσύ βέβαια τον σπλαχνίζεσαι και εκπληρώνεις πράγματα πέρα από κάθε λόγο. Χαίρονταν δε και οι άγιοι, μαθαίνοντας εκ των προτέρων τη σωτηρία του Ισραήλ στους έσχατους καιρούς, και προσέφεραν ικεσίες, και ανέπεμπαν ευχαριστήριες φωνές και ωδές. Έτσι λοιπόν ο μακάριος Δαβίδ, έχοντας προγνωρίσει μέσω του Πνεύματος την πραότητα που επρόκειτο να υπάρξει σε αυτούς, και βλέποντάς τους σχεδόν να ελευθερώνονται από τα δεσμά της αιχμαλωσίας, ψάλλει και λέει: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου, απέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ. Συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους.» <Κύριε, για κρίση τον όρισες, και με έπλασε για να ελέγχω την παιδεία του. Καθαρός είναι ο οφθαλμός σου, ώστε να μη βλέπει πονηρά, και να αντικρίζεις πόνους δεν θα μπορέσεις.> Ο λόγος πάλι ανήκει στον Προφήτη· όμως, για ποιον άραγε λέει ότι έχει ταχθεί για κρίση από τον Θεό είναι πάρα πολύ ασαφές. Ας έρθουμε λοιπόν τώρα, ερευνώντας αναγκαστικά το νόημα των λεγομένων, να εξετάσουμε τα εξής. Διότι, αν λέγεται για τον βασιλιά των Βαβυλωνίων ότι έχει ταχθεί για κρίση από τον Θεό, λέμε ότι έχει ταχθεί για να εκπληρώσει την άνωθεν κρίση που είχε εκδοθεί εναντίον των Ισραηλιτών, δηλαδή την καταστροφή, την αιχμαλωσία, τον εμπρησμό των πόλεων και, με μια λέξη, τη λεηλασία της Ιουδαίας.

Αν όμως δεν συμβαίνει αυτό, αλλά στρέψουμε τη δύναμη του νοήματος στο πρόσωπο του Ισραήλ, πάλι λέμε εκείνο, ότι και αυτός έχει ταχθεί για κρίση από τον Θεό· και το για κρίση εννοούμε, για κατάκριση. Γι' αυτό άλλωστε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε κάπου για τους Ιουδαίους: «Για κρίση εγώ ήρθα σε τούτον τον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί»· και το για κρίση, λέει, σημαίνει για κατάκριση. Έχει κατακριθεί λοιπόν ο Ισραήλ ως αδικητής, ως καταφρονητής των νόμων, ως κάποιος που έχει λυπήσει σε μεγάλο βαθμό τον Δεσπότη των όλων. Εμένα όμως, λέει, δηλαδή τον Προφήτη, με έπλασε, δηλαδή με δημιούργησε και με προετοίμασε για την ανάγκη να ελέγξω την παιδαγωγία που όρισε εναντίον του· διότι ο πόλεμος επιφέρθηκε στον Ισραήλ ως παιδαγωγία και μάστιγα, και το συμβάν ήταν τρόπος τιμωρίας, όχι απλώς επιχείρηση των Βαβυλωνίων. Αν πάλι κάποιος ρωτούσε και έλεγε: «Για ποιον λόγο άραγε έχει τεθεί ως τιμωρός ο Βαβυλώνιος, ή μάλλον ο Ισραήλ οδηγήθηκε σε κατάκριση και σε πάθημα;», θέτοντας αυτό το ερώτημα θα λάβει την εξής απάντηση: Ότι ο οφθαλμός του Δεσπότη είναι καθαρός, και δεν θα ανεχόταν ποτέ να γίνει θεατής πονηρών και ανόσιων πραγμάτων, ούτε θα έστρεφε το βλέμμα του στους πόνους που προκαλούνται στους πιο αδύναμους από αδικίες και πλεονεξία. Διότι αποστρέφει πάντοτε τον οφθαλμό του από εκείνους που συνηθίζουν να πράττουν τέτοια.

Μόλις τοποθέτησα τα δάχτυλα στις ζωηφόρες πληγές, θυμήθηκα ότι ο Θεός είναι αυτός που σαρκώθηκε· θυμήθηκα και, γεμάτος χαρά, θεολόγησα διπλά· δεν είπα μόνο «ο Κύριος», ούτε μόνο «ο Θεός», αλλά «ο Κύριός μου και ο Θεός μου», θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον για τον οποίο, λέει, έλεγε ο Μωυσής: «Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός σου· είναι Θεός των θεών και Κύριος των κυρίων»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ο Ωσηέ μάς υπαινίχθηκε με τον κάλαμο της προφητείας: «Επίστρεψε, Ισραήλ, στον Θεό σου, διότι ασθένησες εξαιτίας των αδικιών σου· πάρτε μαζί σας λόγια και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο και ο Αμώς, μέσα στις προφητείες, κήρυττε τα εξής: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός, ο Παντοκράτορας· σε όλες τις πλατείες θα γίνει θρήνος, και σε όλους τους δρόμους θα ειπωθεί αλίμονο, αλίμονο»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο και ο Ιωήλ, ο άριστος προφήτης και θεολόγος, σάλπιζε αυτά: «Επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες για τα κακά»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον προς τον οποίο ο Ιωνάς έψαλε από την κοιλιά του κήτους: «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ο Αβδιού υπαινίχθηκε λέγοντας: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός στην Ιδουμαία· άκουσα μήνυμα από τον Κύριο, και έστειλε αγγελιαφόρο στα έθνη»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, όπως ο μέγιστος προφήτης Αββακούμ, ο οποίος, πριν από πολλές γενιές, θεολογώντας και αυτός για τον Χριστό, διακήρυττε τα εξής: «Δεν είσαι εσύ από την αρχή, Κύριε, ο Άγιος Θεός;»

Και δεν θα πεθάνουμε. Και το «απ' αρχής», ο Ιωάννης μετά από εκείνον ή και μαζί με εκείνον το παρουσιάζει: Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος, Κύριος ο Θεός. Και δεν θα πεθάνουμε. Γιατί;