Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 1:14

Οι τρικυμίες των αιρέσεων απειλούν με ναυάγιο. Τα κενά αξιώματα, σαν κύματα, πετούν τους ανθρώπους πάνω και κάτω σαν σφαίρες· ανεβαίνουν έως τους ουρανούς προκόβοντας και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους σκοντάφτοντας. Οι φτωχοί καταπίνονται από τους πλούσιους, όπως τα μικρά ψάρια από τα μεγάλα, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη: «Και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας και σαν τα ερπετά που δεν έχουν αρχηγό». Ως υποκριτές, ως πειρατές εμφανίζονται οι ψευδάδελφοι· σαν ύφαλοι βράχοι καλύπτονται από το νερό. Δεν φαίνεται αυτό που πραγματικά είναι.

Έτσι και ο μακάριος προφήτης Αμβακούμ είπε κάπου προς τον Θεό των όλων: «Γιατί επιβλέπεις τους καταφρονητές; Θα σιωπήσεις όταν ο ασεβής καταπίνει τον δίκαιο; Και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας, και σαν τα ερπετά που δεν έχουν ηγεμόνα;». <Ο δε λαός μου είναι σαν ιερέας που αμφισβητείται, και θα ασθενήσει την ημέρα, και θα ασθενήσει και ο προφήτης μαζί σου.> Παρατήρησε λοιπόν ότι ο μακάριος Προφήτης εκφράζει με διαφορετικό τρόπο όσα του ειπώθηκαν από τον Θεό. Διότι άκουσε ξεκάθαρα ότι «Πολλές ημέρες θα παραμείνουν οι υιοί Ισραήλ, χωρίς να υπάρχει βασιλιάς ούτε άρχοντας, χωρίς να υπάρχει θυσία ούτε θυσιαστήριο, ούτε ιερατείο ούτε δήλα»· και προσπαθώντας τρόπον τινά να προλάβει την αχαλίνωτη οργή των ακροατών, τους ελέγχει συγκρατημένα και επισκιάζει τον λόγο του με σύμμετρες ασάφειες. Διότι το ότι θα περάσουν καιρούς χωρίς ηγεμόνες και βασιλιά, και θα μείνουν ακαθοδήγητοι, το υπονοεί αμυδρά, παρομοιάζοντάς τους με τα ζώα που δεν έχουν βασιλιά. Και το ότι θα αποκλειστούν από τις θυσίες και τις ιερές λειτουργίες, το υποδηλώνει λέγοντας ότι έχουν γίνει ίσοι με τους ιερείς που αμφισβητούνται. Και ποιοι να είναι πάλι αυτοί; Ή μάλλον ποιος είναι ο αμφισβητούμενος ιερέας; Εκείνος που έχει ψεγάδι και σωματική ασθένεια· και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αποκλείεται από τη λειτουργία.

Όταν συμβεί αυτό, με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε θα επακολουθήσουν τα δεινά, και αυτός που έχει υποστεί την αποστροφή του Θεού θα βρεθεί στα έσχατα κακά. Γνωρίζοντας αυτό, ο θεσπέσιος Δαβίδ παρακαλούσε θερμά: «Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα και μην απομακρυνθείς με οργή από τον δούλο σου». Διότι τις θείες αποστροφές θα ακολουθήσουν οπωσδήποτε όσα συμβαίνουν εξαιτίας της οργής. <Γιατί επιβλέπεις εκείνους που καταφρονούν; Θα σιωπήσεις όταν ο ασεβής καταπίνει τον δίκαιο; Και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας, και σαν τα ερπετά που δεν έχουν ηγέτη;> Έχοντας προαναγγείλει ότι ο οφθαλμός της θεότητας είναι καθαρός, και δεν θα έβλεπε ποτέ τους εργάτες των πονηρών έργων, ούτε θα επέβλεπε με ευμένεια κάποιους που έχουν επιλέξει να πλεονεκτούν και να προξενούν οδύνες στους πιο αδύναμους, ο Προφήτης αμέσως μεταφέρεται σε τέτοιου είδους σκέψεις. Διότι η ωμότατη πληθύς των Βαβυλωνίων προξένησε μύρια όσα δεινά και πάρα πολύ σκληρά κακά στα πλήθη των Ιουδαίων, και μάλιστα έφτασαν την υπερβολή της αγριότητάς τους σε τέτοιο μέτρο δεινότητας, ώστε να μην απέχουν ούτε από αυτούς τους ιερούς χώρους, αλλά να πυρπολήσουν μαζί με τα Ιεροσόλυμα και τον ξακουστό ναό, και μαζί με τον απλό λαό να αρπάξουν τους ιερουργούς των θείων θυσιαστηρίων και να βεβηλώσουν τα άγια, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Εάν, δε, θέλεις να μην φοβάσαι την εξουσία, κάνε το καλό, λέει, και θα έχεις έπαινο από αυτήν. Εάν όμως κάνεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φορεί το ξίφος άσκοπα. Βλέπεις ότι εξαιτίας εκείνων που πράττουν το κακό υπάρχει και άρχοντας και ξίφος; Άκουσε, λοιπόν, αυτό και πάλι σαφέστερα. Διότι, λέει, είναι τιμωρός για εκείνον που πράττει το κακό. Και δεν είπε: Διότι δεν είναι άσκοπα άρχοντας· αλλά τι; Διότι δεν φορεί άσκοπα το ξίφος. Σου παρουσίασε τον δικαστή οπλισμένο. Διότι, όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας παραδίδει τα παιδιά, τα οποία αδιαφορούν προς αυτόν και λόγω της πατρικής του φιλοστοργίας και αγαθότητας τον περιφρονούν, σε αυστηρούς παιδαγωγούς και δασκάλους· έτσι και ο Θεός, επειδή η φύση μας Τον περιφρονούσε εξαιτίας της αγαθότητάς Του, την παρέδωσε στους άρχοντες σαν σε δασκάλους και παιδαγωγούς, ώστε αυτοί να διορθώσουν την αμέλειά τους. Αλλά, εάν θέλετε, ας δούμε αυτό το ίδιο και από την Παλαιά Διαθήκη, ότι δηλαδή εξαιτίας της δικής μας πονηρίας δημιουργήθηκε η ανάγκη αυτής της εξουσίας. Κάποιος από τους προφήτες, αγανακτώντας με τους άδικους, λέει περίπου τα εξής: Θα παραμείνεις σιωπηλός όταν ο ασεβής καταπίνει τον δίκαιο, και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας, και σαν τα ερπετά που δεν έχουν κυβερνήτη; Επομένως, γι' αυτόν τον λόγο υπάρχει κυβερνήτης, για να μην είμαστε σαν τα ερπετά· γι' αυτό υπάρχει άρχοντας, για να μην καταπίνουμε ο ένας τον άλλον σαν τα ψάρια.

Διότι ο μεν ένας έλεγε: «Αλίμονό μου, Κύριε, εξαλείφεις εσύ το υπόλειμμα του Ισραήλ;», ο δε άλλος λέει: «Θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας που δεν έχουν αρχηγό;». Επειδή, λοιπόν, και χωρίς αυτό ο δίκαιος αυτός ταραζόταν στον λογισμό και βρισκόταν σε σύγχυση στη διάνοιά του, για να μην τον ρίξει σε ακόμη μεγαλύτερη συντριβή η όψη και το θέαμα, τον κατακλείει μέσα στην κιβωτό σαν σε δεσμωτήριο, ώστε να μη βλέπει με τα μάτια του τα διαδραματιζόμενα, και να μην περιπέσει σε δειλία.

Διότι είναι συνήθεια των προφητών και όλων των δικαίων να μη θλίβονται μόνο για τα δικά τους δεινά, αλλά και για των υπόλοιπων ανθρώπων. Και αν κάποιος ήθελε να τους απαριθμήσει, θα διαπιστώσει ότι όλοι επιδεικνύουν αυτήν τη συμπόνια. Θα ακούσει τον μεν Ησαΐα να λέει: «Μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τη συντριβή της θυγατέρας του γένους μου»· τον δε Ιερεμία: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων;»· τον δε Ιεζεκιήλ: «Αλίμονό μου, Κύριε, εξαλείφεις εσύ το υπόλειμμα του Ισραήλ;»· και τον Δανιήλ να θρηνεί και να λέει: «Μας έκανες ολιγάριθμους σε σχέση με όλα τα έθνη»· και τον Αμώς: «Μετανόησε, Κύριε, γι' αυτό»· και τον Αμβακούμ: «Γιατί μου έδειξες κόπους και μόχθους;» και πάλι: «Και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας». Αλλά και τον ίδιο τον μακάριο Μωυσή θα ακούσει να λέει: «Αν μεν τους συγχωρείς την αμαρτία, συγχώρεσέ την· εάν όμως όχι, εξάλειψε κι εμένα». Και πάλι, όταν ο Θεός τού υποσχέθηκε να του αναθέσει την ηγεσία ενός μεγαλύτερου έθνους και είπε: «Άφησέ με, και θα εξαλείψω αυτούς τους ανθρώπους, και θα σε κάνω μέγα έθνος», δεν επέλεξε ούτε αυτό, αλλά θεώρησε προτιμότερη την προστασία τους. Και ο διδάσκαλος της οικουμένης, ο μακάριος Παύλος, έλεγε: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου».

Ένας άλλος έλεγε προς τον Θεό: «Γιατί με έκανες να βλέπω κόπους και πόνους;». Και θλιβόμενος υπερβολικά για τους αδικουμένους, θρηνούσε λέγοντας: «Θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας, που δεν έχουν αρχηγό». Αν λοιπόν αυτά γίνονταν τότε, παρόλο που υπήρχαν νόμοι, και άρχοντες, και δικαστήρια, και ιερείς, και προφήτες, και τιμωρίες, αναλογίσου με πόση υπερβολή τολμούσαν να τα κάνουν όλα την εποχή του Νώε, όταν τίποτε από αυτά δεν τους συγκρατούσε. Και την εποχή των προφητών ο χρόνος της ζωής δεν ήταν πολύς, αλλά εβδομήντα και ογδόντα χρόνια· τότε όμως ο βίος των ανθρώπων παρατεινόταν στα εξακόσια χρόνια και περισσότερο. Για να παραλείψω, λοιπόν, όλα όσα ειπώθηκαν, σε πόσες δοκιμασίες αναγκαζόταν να υποβληθεί, βαδίζοντας έναν τόσο μακρύ δρόμο και προσπαθώντας να μην παρεκκλίνει ούτε στο ελάχιστο σε ένα τόσο μεγάλο διάστημα, ενώ υπήρχαν στο μεταξύ πολλά εμπόδια; Και γιατί λέω πολλά; Αφού μάλλον όλος ο δρόμος ήταν απολύτως τέτοιος, από τα πέρατα της γης μέχρι τα πέρατα, γεμάτος από σκοπέλους και αγκάθια και θηρία και ξηρασία και αρρώστιες και παγωνιά και κακούργους. Διότι, πράγματι, ήταν ευκολότερο να βαδίζει κανείς διαρκώς σε ένα πολυπατημένο μονοπάτι μέσα στο βαθύτατο σκοτάδι της νύχτας, παρά στον δρόμο της αρετής εκείνους τους καιρούς· τόσο πολλοί ήταν αυτοί που πίεζαν για να εκτρέψουν τα βήματά του.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΒʹ. — Περί αναρχίας, δηλαδή για λαό που δεν έχει ποιμένα. «Θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας και σαν τα ερπετά που δεν έχουν αρχηγό.» «Όταν ήλθε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, επειδή ήταν σαν πρόβατα χωρίς ποιμένα.» Το μεν άναρχο είναι άτακτο· το δε πολύαρχο είναι στασιαστικό, και επομένως άναρχο, και επομένως άτακτο. Διότι και τα δύο οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα, στην αταξία, και κατά συνέπεια στη διάλυση.