Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 1:3

Έτσι λέει και η Ιερή Γραφή: Ο δε γεμάτος έπαρση και καταφρονητής άνθρωπος, ο αλαζόνας, δεν θα καταφέρει τίποτα. Έχοντας αυτήν την αρρώστια στον νου και στην καρδιά τους οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, δεν δέχονταν τις συμβουλές του Σωτήρα. Διότι ήταν, πράγματι ήταν, όχι ενώπιον του Κυρίου αλλά ενώπιον του εαυτού τους σοφοί, όντας υπερόπτες και καυχωμένοι για τη γνώση των θείων νόμων, ενώ στην πραγματικότητα δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα. Επειδή ήταν τυφλοί οδηγοί τυφλών, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. <Αλίμονο στους ισχυρούς σας, αυτούς που πίνουν το κρασί, και στους δυνάστες που αναμιγνύουν τα μεθυστικά ποτά· αυτούς που αθωώνουν τον ασεβή για χάρη δώρων και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο.> Οι πιο ισχυροί και επιφανείς της ιουδαϊκής συναγωγής, οι οποίοι υπερείχαν των άλλων στη γνώση των θείων νόμων και εξέδιδαν τις δικαστικές αποφάσεις, ήταν πάρα πολύ διεφθαρμένοι, καθώς άπλωναν άπληστα το χέρι τους στη δωροδοκία, και πουλούσαν εύκολα την απόφασή τους σε αυτούς που ήθελαν να αδικήσουν τους αδελφούς τους· αν και ο νόμος έλεγε ξεκάθαρα: «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση.» Το ότι είναι αληθές αυτό που λέω, το επιβεβαιώνει ο προφήτης Αββακούμ λέγοντας: «Μέχρι πότε, Κύριε, θα κράζω, και δεν θα εισακούς; Θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος, και δεν θα με σώσεις; Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να βλέπω ταλαιπωρία και ασέβεια; Η κρίση στράφηκε εναντίον μου, και ο κριτής δωροδοκείται.»

«Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη της χήρας.» Βεβαίως και ο θεσπέσιος Αββακούμ, για αυτό ακριβώς το θέμα, σχεδόν με δάκρυα στα μάτια, φώναζε προς τον Θεό: «Έως πότε, Κύριε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις; Θα βοώ προς εσένα αδικούμενος και δεν θα σώζεις; Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να βλέπω την ταλαιπωρία και την ασέβεια; Απέναντί μου γίνεται κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται. Γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν φέρεται εις πέρας η δίκαιη κρίση, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο. Εξαιτίας αυτού η κρίση εξέρχεται διεστραμμένη.» Επομένως, δεν ήθελαν να μιμηθούν την αγρυπνία των σκυλιών στα κοπάδια, αλλά τα μιμούνταν μόνο ως προς το να καταφρονούν κάθε αιδώ και να επιδίδονται ακόρεστα στη συγκέντρωση κερδών. Και επιπλέον αυτού, λέει ότι είναι πονηροί και δεν γνωρίζουν τι θα πει σύνεση. Άρα ο πονηρός είναι ασύνετος. Διότι η σύνεση θα ταίριαζε προπάντων σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να αγαθοεργούν, ενώ η πονηρία ας είναι μακριά από τον αγαθό νου. Διότι είναι το ίδιο πράγμα να βλέπεις ψώρα και πληγή στο σώμα, με την πονηρία στον νου· καθώς τον καθιστά ασύνετο, παρασύροντάς τον προς τη σκαιότητα, και κάνοντάς τον δύστροπο.

Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Αββακούμ: «Ενώπιόν μου έγινε κρίση, και ο κριτής λαμβάνει». Επομένως, είτε η λέξη αυτή, δηλαδή η χειρονομία, θα σημαίνει δωροληψία, την οποία βέβαια διέταξε να αφαιρέσουμε, δηλαδή να απομακρύνουμε, είτε με άλλον τρόπο δηλώνει την εκδίκηση και την ανταπόδοση κακού αντί κακού. Είπε, λοιπόν, ο Ψαλμωδός για κάποιους ότι «Άπλωσε το χέρι του για να ανταποδώσει». Και προσθέτει ότι «Βεβήλωσαν τη διαθήκη του». Επομένως, η έκταση του χεριού θα μπορούσε να υποδηλώνει, όπως είπα, και την ανταπόδοση, την οποία θα έκανε κάποιος αμυνόμενος εναντίον εκείνων που τον λύπησαν, επιφέροντας τα έργα της οργής σε αυτούς που τον έβλαψαν. Αλλά θυμόμαστε και τον ίδιο τον Σωτήρα που λέει: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε σε αυτόν και την άλλη». Διότι θα αποτελούσε απόδειξη έσχατης πραότητας και απουσίας οργής το να ξέρει κανείς να υπομένει καρτερικά τις αδικίες, και να μην αρέσκεται στο να εκδικείται όσους τον λύπησαν, αλλά μάλλον να διάκειται προς αυτούς χωρίς μνησικακία.

Και το ότι δεν επιβάλλει αμέσως τις τιμωρίες σε όσους σφάλλουν, το απέδειξε ολοφάνερα, λέγοντας ότι φτάνει σε τέτοιο σημείο σιωπής και μακροθυμίας, ώστε να χρειάζεται πλέον και κατακραυγή, καθώς ορισμένοι καθιστούν πλέον δυσβάσταχτη την πλεονεξία εις βάρος των άλλων και εξαπολύουν σαν αχαλίνωτη την ύβρη εναντίον των ασθενεστέρων. Διότι, μέσα από την κατακραυγή του προς τον ανεξίκακο Θεό, με αυτά τα ίδια του τα λόγια δίνει μαρτυρία για την υπέρμετρη φιλανθρωπία του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Έως πότε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούσεις; Θα φωνάξω προς εσένα αδικούμενος και δεν θα με σώσεις;» Παρόλο που απειλεί με πάρα πολλές και σκληρές τιμωρίες όσους θέλουν να παρανομούν. «Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους να βλέπω, ταλαιπωρία και ασέβεια;» Την αποστροφή των αγίων προς την πονηρία μπορείς να την κατανοήσεις και από αυτό: διότι θεωρούν δικούς τους τους πόνους των άλλων. Για τον λόγο αυτό και ο σοφότατος Παύλος λέει: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και δεν πυρώνομαι εγώ;» Έχει προστάξει μάλιστα και σε εμάς «να κλαίμε με όσους κλαίνε», αποδεικνύοντας ότι η συμπάθεια και η φιλαλληλία είναι κατεξοχήν χαρακτηριστικό των αγίων. Λέει δε ότι ο Θεός του έδειξε κόπους και πόνους, προφανώς αυτών που υφίστανται τις παρανομίες, και ασέβεια, αυτών που συνηθίζουν να αδικούν, όχι με την έννοια ότι ο Ίδιος του προκάλεσε αυτόν τον πόνο, αλλά επειδή μακροθύμησε απέναντι σε εκείνους που τα διέπραξαν και μάλιστα για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ θα μπορούσε, δηλαδή, να τον έχει απαλλάξει από τη ζωή, ώστε να μη γίνει θεατής τόσο εξωφρενικών καταστάσεων.

Διότι, όπως ακριβώς τον νοητό αμπελώνα που ανήκει στον Δεσπότη, εννοώ δηλαδή τον Ισραήλ ή τον άνθρωπο του Ιούδα, το νεόφυτο, το αγαπημένο, τον έκαναν δική τους κληρονομιά· έτσι σχεδόν κατακυρίευσαν και τα ποίμνια, δρέποντας από τη μια τους καρπούς από αυτά, και πάντοτε με κάποιον τρόπο αυξάνοντας σε πλεονασμούς τον κλήρο που προερχόταν από αυτά, ενώ από την άλλη τα άφηναν προς διαρπαγή σε όσους το επιθυμούσαν. Επομένως, αυτοί που τα αποκτούσαν τα κατέσφαζαν, ενώ αυτοί που τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, έχουμε πλουτίσει. Ως τέτοιοι θα μπορούσαν να νοηθούν και οι κριτές, οι οποίοι καπηλεύονται την ορθότητα στις κρίσεις τους, και σχεδόν απαρνούνται τον νόμο του Μωυσή, αν και αυτός λέει σαφώς: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό». Διότι τους ήταν ευχάριστο και προσφιλές να ξεπουλούν σε όσους το ήθελαν την κρίση για κάθε υπόθεση. Και αυτό θα μας γίνει σαφές πάλι μέσα από τη φωνή των αγίων. Διότι κάποιος από τους αγίους προφήτες είπε σχετικά με την Ιερουσαλήμ: «Οι άρχοντές της έκριναν λαμβάνοντας δώρα»· ενώ ο θεσπέσιος Αββακούμ σχεδόν κραύγασε προς τον Θεό λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις, θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος και δεν θα σώσεις; Γιατί με έκανες να βλέπω κόπους και πόνους, ταλαιπωρία και ασέβεια;».

Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να αντικρίζω την ταλαιπωρία και την ασέβεια; Απέναντί μου διεξήχθη κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται. Εξαιτίας αυτού έχει καταλυθεί ο νόμος, και η δικαιοσύνη δεν εφαρμόζεται μέχρι τέλους. Έπειτα ακολουθεί η απειλή και όσα τη συνοδεύουν: Ιδέστε οι καταφρονητές, και κοιτάξτε, και θαυμάστε παράδοξα πράγματα, και αφανιστείτε, διότι εγώ επιτελώ ένα έργο. Και προς τι η ανάγκη να παραθέσω όλα όσα αφορούν την απειλή; Ας πάμε όμως λίγο πιο πριν· διότι μου φαίνεται προτιμότερο να προσθέσω το εξής στα όσα ελέχθησαν: αφού επέπληξε και θρήνησε για πολλούς από εκείνους που διαπράττουν αδικίες και πονηρίες, στο τέλος εγκαλεί και τους ηγέτες και δασκάλους της μοχθηρίας, αποκαλώντας την κακία θολερή ανατροπή, καθώς και μέθη και πλάνη του νου. Αναφέρει, μάλιστα, ότι οι πλησίον τους ποτίζονται με αυτά από εκείνους, προκειμένου να αντικρίζουν το σκοτάδι της ψυχής τους και τα σπήλαια των ερπετών και των θηρίων, τα οποία αποτελούν κατοικητήρια πονηρών λογισμών. Αυτοί, λοιπόν, είναι τέτοιου είδους, και μέσα από τέτοια διδάγματα απευθύνονται σε εμάς.

Διότι είναι συνήθεια των προφητών και όλων των δικαίων να μη θλίβονται μόνο για τα δικά τους δεινά, αλλά και για των υπόλοιπων ανθρώπων. Και αν κάποιος ήθελε να τους απαριθμήσει, θα διαπιστώσει ότι όλοι επιδεικνύουν αυτήν τη συμπόνια. Θα ακούσει τον μεν Ησαΐα να λέει: «Μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τη συντριβή της θυγατέρας του γένους μου»· τον δε Ιερεμία: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων;»· τον δε Ιεζεκιήλ: «Αλίμονό μου, Κύριε, εξαλείφεις εσύ το υπόλειμμα του Ισραήλ;»· και τον Δανιήλ να θρηνεί και να λέει: «Μας έκανες ολιγάριθμους σε σχέση με όλα τα έθνη»· και τον Αμώς: «Μετανόησε, Κύριε, γι' αυτό»· και τον Αμβακούμ: «Γιατί μου έδειξες κόπους και μόχθους;» και πάλι: «Και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας». Αλλά και τον ίδιο τον μακάριο Μωυσή θα ακούσει να λέει: «Αν μεν τους συγχωρείς την αμαρτία, συγχώρεσέ την· εάν όμως όχι, εξάλειψε κι εμένα». Και πάλι, όταν ο Θεός τού υποσχέθηκε να του αναθέσει την ηγεσία ενός μεγαλύτερου έθνους και είπε: «Άφησέ με, και θα εξαλείψω αυτούς τους ανθρώπους, και θα σε κάνω μέγα έθνος», δεν επέλεξε ούτε αυτό, αλλά θεώρησε προτιμότερη την προστασία τους. Και ο διδάσκαλος της οικουμένης, ο μακάριος Παύλος, έλεγε: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου».

Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα. Προηγουμένως μεν θρηνούσε για τη μητέρα του, τώρα δε για την ημέρα· απευθυνόμενος όχι προς τον Θεό, αλλά προς τα δεινά, όπως και ένας άλλος προφήτης: «Γιατί μου έδειξας κόπους και πόνους;». Το ίδιο λέει και ο Ιώβ: «Γιατί με δέχτηκαν γόνατα;». Το ίδιο λέει και αυτός, το ίδιο και άλλοι από τους προφήτες.

Ένας άλλος έλεγε προς τον Θεό: «Γιατί με έκανες να βλέπω κόπους και πόνους;». Και θλιβόμενος υπερβολικά για τους αδικουμένους, θρηνούσε λέγοντας: «Θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας, που δεν έχουν αρχηγό». Αν λοιπόν αυτά γίνονταν τότε, παρόλο που υπήρχαν νόμοι, και άρχοντες, και δικαστήρια, και ιερείς, και προφήτες, και τιμωρίες, αναλογίσου με πόση υπερβολή τολμούσαν να τα κάνουν όλα την εποχή του Νώε, όταν τίποτε από αυτά δεν τους συγκρατούσε. Και την εποχή των προφητών ο χρόνος της ζωής δεν ήταν πολύς, αλλά εβδομήντα και ογδόντα χρόνια· τότε όμως ο βίος των ανθρώπων παρατεινόταν στα εξακόσια χρόνια και περισσότερο. Για να παραλείψω, λοιπόν, όλα όσα ειπώθηκαν, σε πόσες δοκιμασίες αναγκαζόταν να υποβληθεί, βαδίζοντας έναν τόσο μακρύ δρόμο και προσπαθώντας να μην παρεκκλίνει ούτε στο ελάχιστο σε ένα τόσο μεγάλο διάστημα, ενώ υπήρχαν στο μεταξύ πολλά εμπόδια; Και γιατί λέω πολλά; Αφού μάλλον όλος ο δρόμος ήταν απολύτως τέτοιος, από τα πέρατα της γης μέχρι τα πέρατα, γεμάτος από σκοπέλους και αγκάθια και θηρία και ξηρασία και αρρώστιες και παγωνιά και κακούργους. Διότι, πράγματι, ήταν ευκολότερο να βαδίζει κανείς διαρκώς σε ένα πολυπατημένο μονοπάτι μέσα στο βαθύτατο σκοτάδι της νύχτας, παρά στον δρόμο της αρετής εκείνους τους καιρούς· τόσο πολλοί ήταν αυτοί που πίεζαν για να εκτρέψουν τα βήματά του.

Ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό. Ο άρχοντας ζητεί, και ο κριτής μίλησε ειρηνικά λόγια, σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής του.» «Εσείς παρεκκλίνατε από την οδό· κάνατε πολλούς να προσκόψουν. Και εγώ σας παρέδωσα εξουθενωμένους σε όλα τα έθνη, επειδή παίρνατε δώρα κατά την εφαρμογή του νόμου.» «Γίνεται δίκη, και ο κριτής λαμβάνει δώρα. Γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν φτάνει μέχρι τέλους η δίκη, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο.» «Οι άρχοντές της μέσα σε αυτήν είναι σαν λιοντάρια που ωρύονται, οι κριτές της σαν λύκοι της Αραβίας.» «Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργάτες κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν ανταποδόματα, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν δίνουν προσοχή στη δίκη των χηρών.» «Θα εγκαταστήσω νεαρούς ως άρχοντές τους, και εμπαίκτες θα τους κυριεύσουν.» «Όταν απλώνετε τα χέρια σας, θα αποστρέφω το πρόσωπό μου από εσάς. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» «Αλίμονο σε εκείνους που δικαιώνουν τον ασεβή εξαιτίας δώρων, και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Γι' αυτό, όπως καίγεται η καλαμιά από τα αναμμένα κάρβουνα, και καταφλέγεται από την αναμμένη φλόγα, έτσι η ρίζα τους θα γίνει σαν ξερό χόρτο, και το άνθος τους θα υψωθεί σαν σκόνη. Διότι δεν θέλησαν να εφαρμόσουν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά περιφρόνησαν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.» «Αλίμονο σε εκείνους που καταγράφουν πονηρία.

Ίσως επικαλείσαι και εσύ κρίσεις, όπως ακριβώς είπε εκείνος ο θείος Ιερεμίας: «Όμως, για κρίσεις», λέει, «θα σου μιλήσω, Κύριε. Γιατί προοδεύει ο δρόμος των ασεβών; Διότι ευημέρησαν όλοι όσοι διαπράττουν παραβάσεις. Τους φύτεψες και ρίζωσαν και έκαναν καρπό. Είσαι κοντά στο στόμα τους, αλλά μακριά από τα νεφρά τους». Συμφωνεί με αυτό και ο θείος Αββακούμ, λέγοντας τα εξής: «Αντίθετα», λέει, «βγήκε η απόφαση, και ο κριτής δωροδοκείται. Γι' αυτόν τον λόγο καταλύθηκε ο νόμος, και δεν αποδίδεται δικαιοσύνη μέχρι τέλους, επειδή ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο». Βλέπεις πώς όχι μόνο στην Καινή αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη οδύρονται οι προφήτες για την αθέτηση των νόμων του Θεού;

Αλλά αυτά μεν ο Λόγος και ο νόμος και το μέγα μυστήριο του Χριστού, όμως το καθένα είναι ισχυρό στα δικά του, και εξαιτίας αυτού για μένα και ο τρόπος ζωής συμμετέχει στην κοσμική φύση και δεν γαληνεύει ακόμη, ούτε έχει γίνει ένα, με την επικράτηση του ανώτερου. Γι' αυτόν τον λόγο και καταριέμαι την ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα, τη γέννηση που προέρχεται οπωσδήποτε από την αμαρτία και καταλήγει στην αμαρτία και γίνεται μέσα σε αμαρτίες, και θρηνώ τη μητέρα μου που με γέννησε. Διότι για ποιον λόγο με έφερε αντιμέτωπο με κόπους και πόνους; Και για ποιον λόγο με διατήρησε στη ζωή μέχρι αυτόν τον καιρό; Για να βλέπω πλούσια κακία μέσα σε φτωχά σκεύη και τον πύργο της Χαλάνης να οικοδομείται όχι πια από εκείνους τους γίγαντες, των οποίων και το μέγεθος του σώματος και το φρόνημα ξεπερνούσαν τα σύννεφα, αλλά από νεαρούς, ατελείς μεν στην ηλικία, τέλειους όμως στην κακία, και οι οποίοι είναι πυγμαίοι στο σώμα, αλλά κολοσσιαίοι στην πονηριά, και ενώ φαίνονται νεαροί, είναι παλαιοί στην πανουργία, και ενώ διδάσκονται τα της τέχνης, είναι διδάσκαλοι της κακοτεχνίας; Τους οποίους ακόμη κι αν τους ποτίσεις γάλα, είναι σαν να τους πότισες δηλητήριο ασπίδων· κι αν τους ταΐσεις μέλι, είναι πικρό αυτό που τρώνε· διότι δεν θα προσαρμοστούν σε αυτά που τους δίνεις, αλλά θα φέρουν στα δικά τους μέτρα αυτά που λαμβάνουν, ή θα λοιδορήσουν εκείνους που τους τα προσφέρουν.