Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 1:5

«Μην κρίνετε κατ' όψιν, αλλά την δίκαιη κρίση να κρίνετε.» <Ιδέτε οι καταφρονητές και επιβλέψατε, και θαυμάστε θαυμάσια και αφανιστείτε· διότι εγώ εργάζομαι ένα έργο στις ημέρες σας, το οποίο δεν θα πιστέψετε εάν κάποιος το διηγηθεί.> Επειδή ο Προφήτης είχε καταβοήσει κατά της πλεονεξίας των παρανόμων και σχεδόν κατηγορούσε την καθυστέρηση εξαιτίας της μακροθυμίας προς αυτούς — διότι η δίκαιη και φιλάρετη ψυχή είναι κάτι που μισεί την πονηρία — ο Θεός των όλων απευθύνεται πλέον σε όσους έχουν συνηθίσει να καταφρονούν, λέγοντας να δουν και να επιβλέψουν και να θεωρήσουν άξια θαυμασμού όσα ακριβώς πρέπει να θαυμάζονται. Αυτά δε ήταν τα οιονεί επαπειλούμενα, και όσα επρόκειτο σχεδόν αμέσως να συμβούν, των οποίων η προσβολή είναι απευκταία και η έφοδος μισητή, τα οποία βεβαίως και τους πρόσταξε ωφέλιμα να προνοήσουν, καθώς δεν στερούνται της ικανότητας να μπορούν να αφανίσουν εκείνους εναντίον των οποίων θα φαίνονταν να έρχονται· είναι θαυμαστά διότι είναι και απροσδόκητα, και πέρα από κάθε ελπίδα και δυσβάστακτα και ικανά να καταπλήξουν λόγω της υπερβολικής τους δεινότητας, και ίσως μάλιστα να μην γίνονται πιστευτά. Διότι, τα πολύ μεγάλου μεγέθους κακά συνηθίζουν σχεδόν πάντα να βρίσκονται πολύ κοντά στο να μην γίνονται πιστευτά, ιδιαίτερα αν βλέπει κανείς να συμβαίνουν σε εκείνους που δεν περίμεναν καθόλου να τα πάθουν.

Διότι ποιος θα πίστευε ποτέ ότι ο αγαπημένος Ισραήλ, ο πρωτότοκος μεταξύ των τέκνων, για χάρη του οποίου καταστράφηκε η Αίγυπτος και έπεσαν αμέτρητα έθνη, Χαναναίων και Αμορραίων, Ευαίων και Φερεζαίων και Ιεβουσαίων, θα έφτανε σε τέτοιο σημείο ταλαιπωρίας, ώστε να ξεριζωθούν εντελώς από τη χώρα τους και να υπομείνουν άδοξη και αβάσταχτη δουλεία, περιπλανώμενοι σε ξένη γη μετά τις επιθέσεις του πολέμου, για τις οποίες κανένας λόγος δεν επαρκεί, αν βέβαια ήθελε κανείς να τις περιγράψει λεπτομερώς μία προς μία; Διότι έγιναν εμπρησμοί και σφαγές ανδρών, και αιχμαλωσίες γυναικών, και συνθλίψεις νηπίων στο έδαφος, και όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας, χέρια εύσπλαγχνων γυναικών έβρασαν τα ίδια τους τα παιδιά. Πορθήθηκαν ακόμη και τα ίδια τα άγια, και από τα έσχατα δεινά δεν υπήρξε κανένα που να μην το πράξουν οι κατακτητές. Πράγματα, λοιπόν, απίστευτα και σχεδόν απίθανα να εξιστορηθούν εξαιτίας της υπερβολικής ωμότητας εκείνων που τα έπραξαν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι στις ημέρες τους θα κάνει ένα έργο το οποίο δεν πρόκειται να πιστέψουν, αν τυχόν κάποιος τους το διηγηθεί.

Λέγοντας δε το «στις ημέρες σας», άφησε να εννοηθεί ότι δεν θα περάσει πολύς χρόνος ενδιάμεσα· αλλά ο πόλεμος θα είναι σαν προ των πυλών και άμεσος και γειτονικός, και η τιμωρία δεν αργεί. <Διότι, ιδού, εγώ θα ξεσηκώσω τους Χαλδαίους, τους μαχητές, το έθνος το γρήγορο και το σκληρό, που πορεύεται στα πλάτη της γης, για να κληρονομήσει κατοικίες που δεν του ανήκουν.> Το τι είναι αυτό που δεν θα πιστέψουν, αν τους διηγηθεί κάποιος, το έδειξε αμέσως. Διότι απείλησε ότι θα εξαπολύσει εναντίον τους τους Βαβυλώνιους, το μαχητικό και αγριότατο γένος, που δεν υστερεί σε καμία περίπτωση σε ωμότητα από τα πιο ανήμερα θηρία, και είναι γνωστό για τις άκρατες μανίες του· το ονόμασε δε «γρήγορο», διότι ως επί το πλείστον είναι ιππείς· «σκληρό» δε, επειδή είναι δριμύ και εξαιρετικά ανελέητο και όχι χωρίς πανουργία στην τακτική, έχοντας μελετήσει άριστα την τέχνη του στρατηγείν. Όταν δε η ρώμη συμβαδίζει με τη φρόνηση για τις ανάγκες του πολέμου, πολύ εύκολα, νομίζω, θα κατορθώσει τον σκοπό όσων πολεμούν, και θα επικρατήσει εύκολα αυτών που προθυμοποιούνται να αντισταθούν. Επειδή δε ήταν συνήθεια στους Βαβυλώνιους ούτε να μένουν πάντα στην πατρίδα τους, ούτε απλώς να αμύνονται ανακόπτοντας τις επιθέσεις όσων επιτίθενται εναντίον τους, αλλά να εξαπλώνονται σχεδόν σε όλη τη γη, να λεηλατούν τις χώρες των άλλων και να αρέσκονται στο να κάνουν πάντα δική τους κληρονομιά όσα με κανέναν τρόπο δεν τους ανήκουν, αναγκαστικά λέει: «το έθνος που πορεύεται στα πλάτη της γης, για να κληρονομήσει κατοικίες που δεν του ανήκουν».

Είπε, βέβαια, κάπου προς τους Ιουδαίους ο Θεός και Πατέρας, προαναγγέλλοντας τα κατορθώματα από την έλευση του Σωτήρα μας: «Δείτε, εσείς οι καταφρονητές, και προσέξτε, και αφανιστείτε, διότι εγώ επιτελώ ένα έργο στις ημέρες σας, ένα έργο το οποίο δεν θα πιστέψετε, ακόμη κι αν κάποιος σας το διηγηθεί». Διότι, όσον αφορά τη δική μας λογική, το ίδιο το μυστήριο της ενανθρωπήσεως βρίσκεται πάνω από κάθε θαύμα και λόγο· και δεν υπολείπονται σε τίποτα και τα κατορθώματα που προέκυψαν στη συνέχεια για εμάς. Διότι, πώς δεν φαντάζει σχεδόν απίστευτο το ότι ο Λόγος, που γεννήθηκε από τον Θεό, ενώθηκε με σάρκα, και έλαβε τη μορφή δούλου, και υπέμεινε σταυρό, και υπέστη ύβρεις και βασανιστήρια, και τις βλάβες από την ανοησία των Ιουδαίων; Ή πώς να μην θαυμάσει κανείς υπερβολικά την έκβαση της θείας Οικονομίας, όπου καταλύθηκε μεν η αμαρτία, καταργήθηκε δε και ο θάνατος και αποδιώχθηκε η φθορά, και ο παλαιότερα δραπέτης άνθρωπος βλέπεται πλέον στολισμένος με τη χάρη της υιοθεσίας; Επομένως, ας πει ο Χριστός για όλα αυτά τα πράγματα: Εάν αυτό φανεί αδύνατο ενώπιον των υπολειμμάτων του λαού τούτου στις ημέρες εκείνες, μήπως θα είναι αδύνατο και ενώπιόν μου;

Και βέβαια είπε κάπου προς τους Ιουδαίους ο Θεός και Πατέρας μέσω ενός εκ των προφητών: «Δείτε, οι καταφρονητές, και αφανιστείτε, και θαυμάστε, διότι εγώ επιτελώ ένα έργο στις ημέρες σας, ένα έργο το οποίο δεν πρόκειται να πιστέψετε εάν κάποιος σας το διηγηθεί.» Διότι κινδυνεύει να μην γίνει πιστευτό το μυστήριο του Χριστού εξαιτίας της υπερβολής του θαύματος. Ήταν Θεός μέσα σε ανθρώπινη φύση και στα δικά μας μέτρα Εκείνος που είναι πάνω από όλη την κτίση· ο αόρατος έγινε ορατός κατά σάρκα· Εκείνος που είναι από τον ουρανό και άνωθεν πήρε τη μορφή των χωματένιων ανθρώπων· απτός έγινε ο άυλος· ο ελεύθερος κατά τη δική του φύση, πήρε μορφή δούλου· Εκείνος που ευλογεί την κτίση έγινε κατάρα· και ανάμεσα στους ανόμους βρέθηκε η απόλυτη δικαιοσύνη, και η ζωή υποβλήθηκε στην εμπειρία του θανάτου. Διότι το σώμα που γεύτηκε τον θάνατο δεν ανήκε σε κάποιον άλλον, αλλά μάλλον στον ίδιο τον κατά φύσιν Υιό. Μήπως λοιπόν θεωρείς ότι αυτά δεν έχουν γίνει καλώς ή έχεις κάτι να επιτιμήσεις σε αυτά που έχουμε πει; Β— Σε καμία περίπτωση. Α— Σκέψου λοιπόν μαζί με αυτά και το εξής. Β— Τι ακριβώς εννοείς; Α— Είπε κάπου ο Χριστός προς εκείνους που ήθελαν να αναιρέσουν την ανάσταση των νεκρών: «Δεν διαβάσατε ότι Εκείνος που δημιούργησε τον άνθρωπο στην αρχή, τους έπλασε άρρεν και θήλυ;» Γράφει επίσης και ο θεσπέσιος Παύλος: «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα, και η κοίτη αμίαντη.» Τότε πώς ο μονογενής Λόγος του Θεού, ενώ θέλησε να υποβληθεί στην εξομοίωση προς εμάς, δεν άφησε τους νόμους της ανθρωπότητας να επικρατήσουν για τη σύσταση, δηλαδή για τη γέννηση, της δικής Του σάρκας;

Προς διόρθωση εκείνων που ζουν εμπαθώς και απαιτούν τιμές. Αγωνιώ, αδελφοί μου, και φρίττω, και καταπληγώνομαι από τη λύπη εξαιτίας του Προφήτη που λέει: δείτε οι καταφρονητές, και θαυμάστε, και αφανιστείτε.

Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να αντικρίζω την ταλαιπωρία και την ασέβεια; Απέναντί μου διεξήχθη κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται. Εξαιτίας αυτού έχει καταλυθεί ο νόμος, και η δικαιοσύνη δεν εφαρμόζεται μέχρι τέλους. Έπειτα ακολουθεί η απειλή και όσα τη συνοδεύουν: Ιδέστε οι καταφρονητές, και κοιτάξτε, και θαυμάστε παράδοξα πράγματα, και αφανιστείτε, διότι εγώ επιτελώ ένα έργο. Και προς τι η ανάγκη να παραθέσω όλα όσα αφορούν την απειλή; Ας πάμε όμως λίγο πιο πριν· διότι μου φαίνεται προτιμότερο να προσθέσω το εξής στα όσα ελέχθησαν: αφού επέπληξε και θρήνησε για πολλούς από εκείνους που διαπράττουν αδικίες και πονηρίες, στο τέλος εγκαλεί και τους ηγέτες και δασκάλους της μοχθηρίας, αποκαλώντας την κακία θολερή ανατροπή, καθώς και μέθη και πλάνη του νου. Αναφέρει, μάλιστα, ότι οι πλησίον τους ποτίζονται με αυτά από εκείνους, προκειμένου να αντικρίζουν το σκοτάδι της ψυχής τους και τα σπήλαια των ερπετών και των θηρίων, τα οποία αποτελούν κατοικητήρια πονηρών λογισμών. Αυτοί, λοιπόν, είναι τέτοιου είδους, και μέσα από τέτοια διδάγματα απευθύνονται σε εμάς.

Ι΄. Τώρα όμως τι να κάνουμε, αδελφοί, συντετριμμένοι και ταπεινωμένοι και μεθυσμένοι, όχι από σίκερα, ούτε από κρασί, το οποίο για λίγο κλονίζει και σκοτίζει, αλλά από την πληγή που επέφερε ο Κύριος, ο οποίος λέει: «Και συ, καρδιά, σείσου και κλονίσου»· και ο οποίος ποτίζει τους καταφρονητές με πνεύμα λύπης και κατανύξεως· προς τους οποίους και λέγεται: «Δείτε, οι καταφρονητές, και παρατηρήστε, και θαυμάστε, και αφανιστείτε»; Πώς θα αντέξουμε τους ελέγχους του; Ή ποια απάντηση θα δώσουμε, όταν, εκτός από το πλήθος των ευεργεσιών, απέναντι στις οποίες παραμείναμε αχάριστοι, μας ονειδίσει επιπλέον και για τις πληγές, και απαριθμήσει τη θεραπεία, από την οποία δεν θεραπευτήκαμε;

Επομένως, ο θάνατός του δεν ήταν εγκατάλειψη, αλλά εκπλήρωση της προφητείας. Υπενθυμίζει ιστορικά γεγονότα, τα οποία, επειδή τα αγνόησαν, υπέστησαν αμέτρητα δεινά. Και αυτό το υπονοεί στο τέλος λέγοντας: «Δείτε, οι καταφρονητές, και παρατηρήστε». Και πρόσεξε πώς, αν και είναι σκληρό, το μετριάζει.

Όποιος, λοιπόν, έχει οριστεί, ο ένας σε αυτήν και ο άλλος σε εκείνη την υπηρεσία, ας μην ενεργεί με εμπαθή προσκόλληση, ούτε εχθρικά, ούτε περιφρονητικά, σας παρακαλώ, αλλά έχοντας την αίσθηση ότι τον επιβλέπει ο Θεός, ας δίνει ή ας λαμβάνει το καθετί από τα παρεχόμενα με ορθή κρίση, καλή συνείδηση και με τον πρέποντα σεβασμό, ώστε να ακούσει την ημέρα εκείνη: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου»· διότι δεν είναι άξιοι αυτής της φωνής, συγχωρέστε με, όσοι παρέχουν στον αδελφό χωρίς φόβο Θεού ένα ένδυμα ή υπόδημα, ή δαπάνημα, ή ανάγνωσμα, ή παράγγελμα, ή απάντηση, ή επιτίμιο, ή το ένα ή το άλλο, ή καλύτερα να πω, οτιδήποτε άλλο· μάλλον είναι άξιοι εκείνης της φωνής που λέει: «Ιδέτε οι καταφρονητές, και θαυμάστε και αφανιστείτε», λέγει ο Κύριος, και ότι «είναι επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια».