Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 2:1

«Και είδα δύο αναβάτες ιππείς· έναν αναβάτη όνου, και έναν αναβάτη καμήλας». Είναι συνήθεια στους αγίους προφήτες την ώρα της θεοπτίας ή των οραμάτων να συγκεντρώνουν, τρόπον τινά, τον νου μέσα στον εαυτό τους, και με απερίσπαστη διάνοια να παρατηρούν αυτά που τους αποκαλύπτονται από τον Θεό, και σαν να έχουν βρεθεί ψηλά και σε κάποια απόρρητη σκοπιά, να ακροώνται τους θείους λόγους. Και βέβαια, κάποιος από τους αγίους προφήτες είπε: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ, και θα ανεβώ πάνω σε βράχο, και θα παρατηρήσω, για να δω τι θα μου μιλήσει (ο Θεός), και τι θα αποκριθώ για τον έλεγχό μου». Κάτι τέτοιο διδάσκει τώρα ο προφήτης, και λέει ότι άκουσε από τον Θεό: Αφού βαδίσεις, βάλε τον εαυτό σου σκοπό (φρουρό-παρατηρητή), και ό,τι δεις ανάγγειλέ το. Και δεν έλαβε εντολή να τοποθετήσει κάποιον άλλον ως σκοπό, αλλά οπωσδήποτε να προετοιμάσει τον εαυτό του για θεοπτία, και, γενόμενος σαν κάποιος σκοπός σε ύψος μέσω του νου, να παρατηρεί τα μέλλοντα και να δέχεται την όψη της θέας των πραγμάτων. Είδα λοιπόν, λέει, δύο αναβάτες ιππείς· έναν αναβάτη όνου, και έναν αναβάτη καμήλας. Και τι ακριβώς είναι αυτό, θα το διδάξει σαφώς ο θρήνος των Ασσυρίων. Διότι έλεγε: «Εναντίον μου οι Ελαμίτες, και οι πρέσβεις των Περσών έρχονται προς εμένα»· και οι Ελαμίτες είναι ένα βαρβαρικό έθνος, που έχει συνηθίσει να επιβαίνει σε καμήλες. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο αναβάτης του όνου, παρά οι επίλεκτοι των Περσών; Για τους οποίους μάλιστα λέγεται ότι πήγαιναν στη μάχη επιβαίνοντας σε ημιόνους και φέροντας σκιάδια, για να μην τους εξαντλήσει ο κόπος.

Λέει λοιπόν: «Αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ· και είπε ο Κύριος προς τον Ωσηέ». Διότι αρχίζει ο Θεός να αποκαλύπτει μυστήρια μέσα στον προφήτη, σύμφωνα ακριβώς με εκείνο που έχει λεχθεί σαφώς από άλλον προφήτη: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανέβω σε πέτρα, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Διότι ο Θεός των όλων αποκαλύπτει στους αγίους βάζοντας στον νου τους τη γνώση των μελλοντικών. Έτσι λοιπόν και ο μακάριος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός, διότι θα μιλήσει ειρήνη στον λαό του». Εξίσου όμως και ο μακάριος προφήτης Ζαχαρίας έρχεται σε εμάς με τα ίδια λόγια· διότι είπε: «Και αποκρίθηκε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου». Διότι συνηθιζόταν από τους αγίους προφήτες να αποκαλούν άγγελο τον Λόγο του Θεού, ως εκείνον που τους αναγγέλλει και καθιστά σαφές το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Αυτό θα το επιβεβαιώσει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας για αυτόν: «Διότι κάθε στολή που έχει μαζευτεί με δόλο, θα την πληρώσουν με αντάλλαγμα, και θα θελήσουν να είχαν καεί στη φωτιά· διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, και το όνομά του καλείται Μεγάλης βουλής άγγελος». Ότι δε η αποκάλυψη στους αγίους ήταν λεπτή και αόρατη, και δεν επιτελούνταν με γλώσσα και ρήματα σαν τα δικά μας, θα μας το πληροφορήσει γράφοντας ο Παύλος: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;».

Και οι μεν, επειδή έχουν πλανηθεί, αποτελούν μερίδα του διαβόλου. Οι δε, επειδή, παρότι γνώρισαν τον κατά φύση Θεό, σκότωσαν ανόσια τον κατά φύση γεννηθέντα από Αυτόν Υιό, ο οποίος έλαβε ανθρώπινη μορφή και το δικό μας σχήμα, έχουν παγιδευτεί στα δίχτυα του. Και σκοπός εκείνου είναι να εξολοθρεύσει άρδην όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη και να μη λυπηθεί κανέναν. «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανεβώ πάνω σε πέτρα, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα πει μέσα μου και τι θα αποκριθώ στον έλεγχό μου». Μέσα από αυτά μας εξηγεί ένα προφητικό μυστήριο: διότι ήταν συνήθεια στους αγίους, όταν ήθελαν να διδαχθούν τα όσα προέρχονται από τον Θεό και να δεχθούν τη γνώση των μελλοντικών γεγονότων, με Εκείνον να ηχεί στον νου και την καρδιά τους, να κρατούν τον νου τους μακριά από κάθε περισπασμό, φροντίδα και κάθε βιωτική μέριμνα, και έχοντάς τον έτσι απαλλαγμένο, ήρεμο και προφυλαγμένο, να ανυψώνονται τότε σαν σε κάποιο λόφο, παρατηρητήριο και πέτρα, για να ατενίσουν εκείνα που θα επέλεγε να τους φανερώσει ξεκάθαρα ο Κύριος των γνώσεων. Διότι το χαμηλό και καταβεβλημένο φρόνημα της διάνοιας Του είναι απεχθές, ενώ επιζητά καρδιές που μπορούν να πετούν ψηλά και έχουν υψωθεί πάνω από τα επίγεια πράγματα και τις πρόσκαιρες επιθυμίες. Διότι έχει γραφτεί: «Οι ισχυροί της γης που ανήκουν στον Θεό εξυψώθηκαν σφόδρα». Και πάλι: «Τα μικρά του γύπα πετούν στα ψηλά».

Διότι ο νους των αγίων έχει απομακρυνθεί πολύ από τα επίγεια ήθη και από τα πλέον γεώδη πράγματα. «Θα σταθώ λοιπόν στη σκοπιά μου», λέει, δηλαδή θα εφαρμόσω πάλι την οικεία και συνήθη σε εμένα νήψη, θα καθαρίσω τον νου, θα τον απαλλάξω από την κοσμική φροντίδα, και θα αναπετάξω σαν σε βράχο, δηλαδή σε κάποια εξαιρετικά σταθερή και σαν να βρίσκεται σε ύψος ασφάλεια νοημάτων· φτάνοντας εκεί, σαν από βουνοκορφή θα παρατηρήσω νοερά ποια λόγια θα μου απευθυνθούν από τον Θεό, και τι θα πρέπει να πω εγώ ο ίδιος, εάν ο Θεός θελήσει να με ελέγξει ότι δεν είπα με ασφάλεια το «Γιατί επιβλέπεις τους καταφρονητές; Θα σιωπήσεις όταν ο ασεβής καταπίνει τον δίκαιο;». «Και ο Κύριος μου αποκρίθηκε και είπε: Γράψε την όραση καθαρά σε πινακίδα, ώστε αυτός που τα διαβάζει να τα ακολουθεί με προθυμία. Διότι η όραση αφορά ακόμη μελλοντικό καιρό, και θα ανατείλει προς το τέλος και δεν θα είναι μάταιη.» Προστάζει να παραδοθεί γραπτώς η όραση, δηλαδή η αποκάλυψη των μελλοντικών γεγονότων· διότι το πράγμα είναι άξιο ακρόασης, και από τα πλέον αξιοθαύμαστα· και συνηθίζεται πάντοτε τα κείμενα που αναδεικνύονται ως εξαιρετικά να τιμώνται με μακρά και ατελεύτητη μνήμη. Γράψε λοιπόν, ω Προφήτη, λέει, την όραση, ώστε οι άνθρωποι των εκάστοτε εποχών να γνωρίζουν τα προαναγγελθέντα, και συναντώντας τα λόγια σου να τα επιδιώκουν, δηλαδή να επιθυμούν να κατανοήσουν τη δύναμη που περιέχουν, και έτσι να πιστέψουν ότι η προαναγγελία θα είναι οπωσδήποτε αληθινή.

Γι' αυτό, λοιπόν, λέει ο ίδιος ο Αββακούμ: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανεβώ πάνω στον βράχο, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μου πει και τι θα απαντήσω στον έλεγχό μου». Και πάλι κάποιος άλλος λέει: «Άκουσα μήνυμα από τον Κύριο, και απέστειλε πρεσβευτή στα έθνη». Και επιπλέον, και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα μου πει ο Κύριος ο Θεός». Κάτι παρόμοιο υποδηλώνει και τώρα ο Προφήτης λέγοντας: «Φυλάχτηκα και τρόμαξε η καρδιά μου». Δηλαδή λέει, κράτησα στο νου μου τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν· έπειτα, τρόμαξα φοβερά από τη φωνή της προσευχής των χειλιών μου. Διότι, ενώ απηύθυνε την ικεσία προς τον Θεό με ωδή, και ο τρόπος της προφητείας του ήταν μελωδικός, ο σκοπός και ο νους του δεν επικεντρώνονταν στην εύρυθμη απαγγελία, αλλά κυριευόταν από πικρία και θλίψη, και ήταν υπερβολικά τρομοκρατημένος, καθώς το Πνεύμα διατύπωνε μέσα του όσα επρόκειτο να συμβούν στους Ισραηλίτες κατά τους έσχατους καιρούς. Εκείνο δε που τον θορυβούσε περισσότερο και τον έκανε να τρέμει, όπως είναι φυσικό, ίσως να ήταν αποκλειστικά τούτο: μήπως τυχόν εγκλωβιστεί και αυτός μέσα στα δεινά, και αντικρίσει τη συντριβή του λαού, και δει τον θάνατο να ρίχνεται στα κεφάλια των ανόμων, και αυτά να διαμελίζονται σε κατάσταση πανικού και να κλονίζονται μέσα σε αυτόν, σύμφωνα με το νόημα που έχει ήδη αποδοθεί προηγουμένως.

Μια παρόμοια παρατήρηση, από την οποία μαθαίνουμε ότι αποτελεί συνήθεια και για τους αγγέλους και για τους αγίους προφήτες, όταν λαμβάνουν εντολές από τον Θεό, να θέτουν ερωτήματα, επειδή ορισμένες φορές αγνοούν αυτό που τους προστάζεται. Ο Λόγος όμως του Θεού δεν φάνηκε να ενεργεί κατ' αυτόν τον τρόπο. Στον Αβραάμ υποσχέθηκε ο Θεός υιό, και εκείνος έλεγε: «Από πού θα το γνωρίσω αυτό;». Ο Μωυσής αποστελλόταν και λέει: «Εάν με ρωτήσουν, "Ποιο είναι το όνομά Του;", τι να τους πω;». Και ο άγγελος στο βιβλίο του Ζαχαρία ρωτούσε τον Θεό, λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ;». Και πάλι αναμένει μέχρι να ακούσει λόγια καλά και παρηγορητικά. Και ο Αββακούμ επίσης λέει: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ, και θα ανέβω στον βράχο, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μου πει ο Θεός». Διότι αυτοί, ως δούλοι και δημιουργήματα, και έχοντας ανάγκη τη μεσιτεία του Λόγου, ζητούσαν να διδαχθούν από Αυτόν τη βουλή του Πατέρα. Ο Υιός, όμως, δεν επιζητεί να μαθαίνει, εφόσον είναι Λόγος του Πατέρα και ενούσια βούλησή Του. Επομένως, το ότι είναι δημιουργός δεν το έχει εκ μαθήσεως, αλλά ουσιωδώς και φυσικώς.

ΛΟΓΟΣ ΜΕ΄. Εις το άγιο Πάσχα. Α΄. Στη σκοπιά μου θα σταθώ, λέει ο θαυμάσιος Αββακούμ. Και εγώ μαζί του σήμερα, με την εξουσία και τη θεωρία που μου έχει δοθεί από το Πνεύμα, θα παρατηρήσω και θα μάθω τι πρόκειται να φανεί και τι θα μου ειπωθεί. Και στάθηκα, και παρατήρησα· και ιδού, ένας άνδρας που επέβαινε πάνω στα σύννεφα, και αυτός ήταν πάρα πολύ ψηλός· και η όψη του ήταν σαν όψη αγγέλου, και η στολή του σαν λάμψη αστραπής που διαπερνά· και σήκωσε το χέρι του προς την ανατολή, και φώναξε με μεγάλη φωνή.

Ψαλμός του Δαβίδ εις την μίαν των σαββάτων. Η προφητεία ομιλεί περί της αναστάσεως. Διότι την μίαν των σαββάτων αναστήθηκε ο Κύριος [και Θεός μας]. Του Κυρίου η γη. Διότι αυτός είναι ο Δεσπότης της γης και όλων όσων κατοικούν (ενοικούν) σε αυτήν, ως Δημιουργός των πάντων. Αυτός επί των θαλασσών. Πάνω στην αισθητή θάλασσα έχει εδραιωθεί η αισθητή γη· ενώ πάνω στη νοητή, δηλαδή πάνω στο βάπτισμα, θεμελιώθηκε η νοητή γη, που είναι ο άνθρωπος. Και επί των ποταμών. Εννοεί τη νοητή γη στους ποταμούς της χάριτος και των δωρεών του Αγίου Πνεύματος· διότι μέσω αυτών καθαρίζεται ο άνθρωπος. Ονομάζει δε [επίσης] ποταμούς τα δάκρυα της μετάνοιας. Ποιος θα αναβεί. Εννοεί τον Χριστό, επειδή επρόκειτο να σταυρωθεί στο όρος του Γολγοθά. Και ποιος θα σταθεί. Διότι άγιος τόπος είναι [το όρος του Γολγοθά], καθώς σε αυτόν συντελέστηκε η σωτηρία του γένους των ανθρώπων. Και τα πόδια του Χριστού στάθηκαν πάνω σε αυτόν (σε αυτόν). Γι' αυτό λέει: θα σταθώ πάνω στην πέτρα και θα ατενίσω, δηλαδή θα επιβλέψω τα έθνη και θα αναζητήσω το απολωλός και πλανώμενο. Ο αθώος στα χέρια. Είναι ο Χριστός· διότι μόνον αυτός είναι καθαρός και αθώος, ως αμέτοχος κάθε αμαρτίας και δόλου. Ο οποίος δεν έλαβε. Διότι δεν προσέλαβε (δεν ανέλαβε) τον άνθρωπο μάταια, αλλά για την αιώνια σωτηρία. Και δεν ορκίστηκε. Διότι, έχοντας ορκιστεί στους πατέρες και τους πατριάρχες, δεν τους διέψευσε· διότι ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί (δεν μεταμελήθηκε).

σύνοδος, ενώπιον της οποίας ο Γρηγόριος ο Θεολόγος εκφώνησε τον συντακτήριο λόγο που κάνει αναφορά στην Αποκάλυψη. Ο Μελίτων Σάρδεων, και ο Θεόφιλος Αντιοχείας, και άλλοι. Οι δε δύο επιστολές του Κλήμεντος, τις οποίες αναφέρει ο παρών Αποστολικός Κανόνας, απευθύνονται προς τους Κορινθίους, ως εκ μέρους της Εκκλησίας της Ρώμης, και έχουν εκδοθεί στη συλλογή του πρώτου τόμου των Πρακτικών των συνόδων, από τις οποίες η δεύτερη κρίνεται ως νόθη από τον Φώτιο, στο φύλλο 156 της Μυριοβίβλου. Οι δε Διαταγές των Αποστόλων, οι οποίες ονομάζονται και Διδαχή των Αποστόλων από τον μέγα Αθανάσιο, αλλά και από τον δεύτερο κανόνα της ΣΤ΄, απορρίφθηκαν μεν από τον β΄ Κανόνα της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου, διότι νοθεύτηκαν από τους αιρετικούς· επειδή όμως δεν νοθεύτηκαν εξολοκλήρου, αλλά σε ορισμένα μέρη, για τον λόγο αυτό πολλοί από τους Πατέρες ακόμη και πριν από την ΣΤ΄ σύνοδο, όπως είναι πρωτίστως ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, αλλά και ο ιερός Μάξιμος, σταχυολόγησαν ρητά από αυτές. Και ο μεν Θεολόγος στον λόγο του για το Πάσχα, στο «επί της φυλακής μου στήσομαι», αλληγορεί τον Χριστό ως πρόβατο εξαιτίας του ενδύματος της αφθαρσίας, ρητό το οποίο ερανίστηκε από τις Διαταγές, σύμφωνα με τον Νικήτα, ο δε θείος Μάξιμος μεταχειρίζεται ολόκληρες περικοπές από τις Διαταγές στα σχόλιά του στον Διονύσιο. Τι να αναφέρω τα μεμονωμένα πρόσωπα; Η ίδια η Ε΄ Οικουμενική.