Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 2:16

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι μετά την άλωση των Ιεροσολύμων, ο Χριστός μετέβη στα έθνη, και όλη πλέον η οικουμένη κάτω από τον ουρανό γνώρισε τη δόξα του Θεού και Πατρός, δηλαδή τον ίδιο, ο οποίος σαν χείμαρρος κατέκλυσε τη γη. Διότι σαν ποταμός στράφηκε προς αυτούς ο Χριστός, ο οποίος και παλαιότερα έλεγε μέσω της φωνής του προφήτη: «Ιδού εγώ στρέφω επάνω τους σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». Διότι, όταν κάποτε ο Ισραήλ κατασκεύασε τον μόσχο στην έρημο και με αυτό το γεγονός εξόργισε τον Θεό, Εκείνος υποσχέθηκε την ανάδειξη του Σωτήρα και την αφθονία της χάρης Του, λέγοντας: «Αλλά ζω εγώ, και ζει το όνομά μου, και η δόξα του Κυρίου θα γεμίσει όλη τη γη». Διότι τα πάντα είναι γεμάτα από τον Χριστό, ο οποίος είναι η δόξα του Πατρός. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Εγώ σε δόξασα επί της γης, τελείωσα το έργο που μου έδωσες να κάνω». <Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με θολερή ανατροπή και τον μεθά, για να βλέπει τα σπήλαιά τους· πιες τον χορτασμό της ατιμίας από τη δόξα.> Αναφωνεί πάλι το «Αλίμονο» για τα ανόσια τολμήματα του Ναβουχοδονόσορα, προλέγοντας όσα θα πάθει, και σημαίνοντας μέσω αυτού ότι η πληγή θα είναι γεμάτη από πικρή οδύνη. Φαίνεται δε ότι ονομάζει «θολερή ανατροπή» την ακραία λύπη ή κακοπάθεια, την οποία σχεδόν ποτίζοντας τους αιχμαλώτους, τους έκανε να φαίνονται ότι διαφέρουν ελάχιστα από εκείνους που βρίσκονται υπό την επήρεια κρασιού και μέθης. Και τι ακολουθεί από αυτό;

Ανοίγοντας, σαν κάποιο σπήλαιο, τον νου του καθενός, τον καθιστούσε φανερό και σε όλους τους άλλους. Διότι, όπως ανέφερα, επιφέροντας πικρά βασανιστήρια στους πιο επιφανείς από τους συλληφθέντες, ή ίσως και στους ίδιους τους βασιλείς, τους ανάγκαζε να οδύρονται και, από αφόρητη πλέον ανάγκη, να αποκαλύπτουν την ενίοτε κρυμμένη μικροψυχία ή δειλία τους. Αυτός όμως ήταν τόσο σκληρός και αμείλικτος ώστε, ενώ θα έπρεπε να συμπάσχει και να τους σπλαχνίζεται, εντρυφούσε στους οδυρμούς τους και το θεωρούσε καύχημα της δικής του εξουσίας. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει το να ποτίζει κανείς τον πλησίον του με θολερή ανατροπή, για να παρατηρεί τα σπήλαιά τους, δηλαδή τα όσα είναι κρυμμένα και βρίσκονται λανθανόντως μέσα σε κάποιους. Επειδή λοιπόν συμπεριφερόταν με ακράτητους θυμούς και, παραμερίζοντας κάθε φειδώ, περιέβαλε μικρούς και μεγάλους, επιφανείς και ασήμους με ανήκεστες συμφορές, γι' αυτό λέει ο Δεσπότης των όλων: «Πιες τον χορτασμό της ατιμίας αντί για τη δόξα», δηλαδή: ήσουν μεν ξακουστός και ένδοξος και περίβλεπτος στους πάντες παντού και πασίγνωστος για την ωμότητά σου· τώρα όμως θα είσαι ατιμασμένος, και απέναντι στην υπεροχή της δόξας σου θα υποστείς την ισόρροπη τιμωρία.

Αυτό θα ταίριαζε να πει κανείς ότι αληθεύει, εφόσον το επιθυμούσε, και για τους ίδιους τους ανόσιους Φαρισαίους. Διότι πότισαν τον πλησίον τους με θολερή ανατροπή· και αυτή υποστηρίζουμε ότι είναι η διδασκαλία τους, δηλαδή τα ανθρώπινα εντάλματα, και επιπροσθέτως η μανία τους εναντίον του Χριστού, και τα εγκλήματα της αθυροστομίας τους. Διότι Εκείνος μεν καλούσε προς τη ζωή, αυτοί δε κατρακύλησαν σε τέτοιο βαθμό παραφροσύνης, ώστε να λένε σε όσους τον άκουγαν: «Δαιμόνιο έχει και μαίνεται· γιατί τον ακούτε;» Έπρατταν δε αυτό, προκειμένου, αποτινάσσοντας τον σωτήριο λόγο που καταλαμπρύνει τον νου, να στρέψουν το βλέμμα τους στα δικά τους σπήλαια, δηλαδή στις σκοτεινές, άφεγγες και νεκρές διδασκαλίες. Γι' αυτό λοιπόν χόρτασαν πίνοντας ατιμία, μολονότι παλαιότερα υπήρξαν λαμπροί και είχαν περιβληθεί με όχι μικρή δόξα. Διότι καθοδηγούσαν ποίμνια, και ήταν επίσης ιερείς και κριτές.

Νομίζω δε ότι πρέπει, για την ακριβέστερη διασαφήνιση των όσων ειπώθηκαν προηγουμένως, να λεχθεί και τούτο. Οι Εβραίοι λένε (και η διήγηση αυτή προέρχεται πάλι από την παράδοση) ότι ο Ναβουχοδονόσορ, αφού κυρίευσε την Ιουδαία και όλες τις άλλες χώρες, και αφού μετέφερε στη δική του χώρα τους ηγέτες των εθνών, διοργάνωνε κατά καιρούς συμπόσια. Έπειτα, φέρνοντας μέσα τους αιχμαλώτους και μεθώντας τους με περίεργα ποτά, τους εξανάγκαζε να χορεύουν. Και καθώς εκείνοι τρεκλίζοντας έπεφταν κάτω και μερικές φορές γυμνώνονταν, δείχνοντας ακόμη και τα απόκρυφα μέρη του σώματός τους, εκείνος μειδιώντας μετέτρεπε το γεγονός σε διασκέδαση και αφορμή ευθυμίας. Αυτά, λένε, ονομάστηκαν ευφυώς «σπήλαια»· και ο λόγος αυτός είναι κάπως αληθοφανής. Διότι οι άλλοι μεταφραστές έχουν αποδώσει, αντί της λέξεως «σπήλαια», τη λέξη «γύμνωση», ώστε το νόημα αυτού που λέγεται να έχει ως εξής: «Αλίμονο σε αυτόν που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή και τον μεθά, ώστε να βλέπει τη γύμνωσή τους». «Και εσύ, καρδιά, σαλεύσου και συγκλονίσου· σε περικύκλωσε το ποτήρι της δεξιάς του Κυρίου, και συγκεντρώθηκε ατιμία πάνω στη δόξα σου».

«διότι η ασέβεια εις βάρος του Λιβάνου θα σε σκεπάσει, και η ταλαιπωρία των θηρίων θα σε τρομάξει, εξαιτίας των αιμάτων των ανθρώπων και της ασέβειας προς τη γη και την πόλη, και προς όλους εκείνους που την κατοικούν». Ενυπάρχει πάντοτε με κάποιον τρόπο και φαίνεται να είναι τρομερά προσκολλημένο στις ψυχές των αλαζόνων το να έχουν τη μέγιστη δυνατή αναισθησία στον νου, και επιπλέον αυτού το να νομίζουν μέσα τους ότι θα έχουν ακλόνητη τη συμμετοχή στην ευημερία, και αποβάλλουν από πάνω τους, και μάλιστα πολύ κατηγορηματικά, την προσδοκία γενικά ότι ποτέ θα υπάρξει μεταστροφή των πραγμάτων προς το χειρότερο. Τέτοιο είναι αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Δαβίδ σαν από το πρόσωπο εκείνων που βρίσκονται σε καλοπέραση και τρυφηλότητα: «Εγώ δε είπα κατά την ευημερία μου· δεν πρόκειται να σαλευθώ ποτέ εις τον αιώνα». Επειδή λοιπόν ο Βαβυλώνιος νοσούσε από υπερβολική αλαζονεία με την αναλγησία του, σχεδόν τον επιπλήττει πλέον ως σκληρόκαρδο, λέγοντας: Και εσύ, καρδιά, συγκλονίσου, δηλαδή, μην νομίζεις ότι έχεις στερεωθεί σε ακλόνητες ευημερίες, αποδέξου λοιπόν τις σκέψεις για τα λυπηρά, απόκτησε αίσθηση αυτών που πρόκειται να συμβούν, και παραχώρησε τη θέση σου στην εμπειρία, αν και πριν από αυτήν ούτε καν σε απλές σκέψεις δεν καταδέχτηκες να συλλάβεις ότι θα βρεθείς κάποτε και εσύ σε θλιβερές καταστάσεις, και ότι η καρδιά σου θα περιπέσει σε πράγματα που προξενούν υπέρμετρη θλίψη. Τι είναι άραγε λοιπόν αυτό που την κλονίζει και την συνταράσσει οδηγώντας την σε λύπες; «Σε περικύκλωσε το ποτήριο της δεξιάς του Κυρίου και συγκεντρώθηκε ατιμία πάνω στη δόξα σου».

Διότι, όπως ακριβώς εσύ πότιζες τον πλησίον με θολερή καταστροφή, με τον ίδιο τρόπο, έχοντας πιει όσα πρόκειται να επιφερθούν από τη θεία οργή, θα γίνεις βδελυρός και ατιμασμένος παρά πάντων, οικτρός και περιφρονημένος, και θα στερηθείς εντελώς εκείνη την παλαιά δόξα. Λέγοντας δε ο μακάριος Προφήτης ότι το ποτήρι προέρχεται από τη δεξιά του Κυρίου, μας πείθει τρόπον τινά να σκεφτούμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να μην το πιει κανείς, εφόσον το προσκομίζει ο ίδιος ο Θεός. Διότι έπρεπε οπωσδήποτε να υπομείνουν όσα προέρχονται από την οργή· «Εάν γαρ κλείσει κατά ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και όπως λέει ο προφήτης «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Τον λόγο, λοιπόν, για τον οποίο θα συμβούν αυτά τα πράγματα, τον διασαφηνίζει λέγοντας: «Επειδή η ασέβεια του Λιβάνου θα σε σκεπάσει και η ταλαιπωρία των θηρίων θα σε τρομάξει». Και ο Λίβανος βεβαίως είναι βουνό της Φοινίκης, από τα πλέον ονομαστά, γεμάτο δέντρα και ευωδιαστό, αφού παράγει λιβάνι. Με αυτό παρομοιάζει ενίοτε την Ιερουσαλήμ η ιερή γραφή, εξαιτίας του ότι σεμνύνεται για τις πολλές άγιες προσωπικότητες, οι οποίες έχουν υψωθεί ψηλά και φρονούν τα επουράνια, και έχουν καταβυθιστεί στο κάλλος της ευσέβειας. Αυτές μνημονεύει και ο μακάριος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής προς τον Θεό: «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία».

Θα ακούσει δε και ο καθένας από τους Φαρισαίους, οι οποίοι υπήρξαν οι εφευρέτες και οι υποκινητές της μανίας εναντίον του Χριστού: Και εσύ, καρδιά, συγκλονίσου και σείσου. Διότι στράφηκε εναντίον τους το ποτήρι της δεξιάς του Κυρίου, και συσσωρεύτηκε ατιμία πάνω στη δόξα τους. Ήπιαν δε την οργή που τους βρήκε σαν ποτήρι ολέθρου, και έγιναν άτιμοι και απομακρύνθηκαν εντελώς από κάθε καλή φήμη. Διότι και αυτοί ασέβησαν εναντίον του Λιβάνου.

Ι΄. Τώρα όμως τι να κάνουμε, αδελφοί, συντετριμμένοι και ταπεινωμένοι και μεθυσμένοι, όχι από σίκερα, ούτε από κρασί, το οποίο για λίγο κλονίζει και σκοτίζει, αλλά από την πληγή που επέφερε ο Κύριος, ο οποίος λέει: «Και συ, καρδιά, σείσου και κλονίσου»· και ο οποίος ποτίζει τους καταφρονητές με πνεύμα λύπης και κατανύξεως· προς τους οποίους και λέγεται: «Δείτε, οι καταφρονητές, και παρατηρήστε, και θαυμάστε, και αφανιστείτε»; Πώς θα αντέξουμε τους ελέγχους του; Ή ποια απάντηση θα δώσουμε, όταν, εκτός από το πλήθος των ευεργεσιών, απέναντι στις οποίες παραμείναμε αχάριστοι, μας ονειδίσει επιπλέον και για τις πληγές, και απαριθμήσει τη θεραπεία, από την οποία δεν θεραπευτήκαμε;

Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή και τον μεθά, για να κοιτάξει τα σπήλαιά τους, φέρνοντας πλήθος ατιμίας αντί για δόξα. Ο δε μακάριος Σοφονίας λέει: «Οι ιερείς της βεβηλώνουν τα άγια και ασεβούν προς τον νόμο· ο δε Κύριος είναι δίκαιος στο μέσο της, και δεν πρόκειται να πράξει άδικο· κάθε πρωί θα αποδίδει την κρίση του, και δεν θα αφήσει την αδικία να νικήσει». Σχετικά με αυτά, ο θεσπέσιος Ζαχαρίας προσθέτει: «Και αρνήθηκαν να προσέξουν, και έστρεψαν τα νώτα τους με παραφροσύνη, και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην ακούσουν, και έκαναν την καρδιά τους ανυπάκουη για να μην υπακούσουν στον νόμο μου». Και:

Επομένως, ο όρος που επινοήθηκε από αυτούς κρίνεται εντελώς έκπτωτος και απορριπτέος από την Εκκλησία· διότι δεν θα μπορούσε καν να ονομαστεί όρος, εφόσον μάλιστα δεν του έχει δοθεί απολύτως κανένα οριστό και υποκείμενο στοιχείο. Διότι το να αποκαλεί κανείς σύνοδο τον παράφωνο δουλοπρεπή όχλο, απέχει πάρα πολύ από την αλήθεια· πώς λοιπόν πρέπει να ονομαστεί αυτός; Τι άλλο άραγε παρά εκείνο που τα θεία προφητικά λόγια έχουν προανακράξει: «Θολερή ανατροπή, την οποία πότισαν τον πλησίον τους, μεθώντας τον, για να βλέπει τα σπήλαιά τους· χορτασμό από ατιμία και όχι από δόξα»· πράγματα με τα οποία έχουν απειληθεί εκείνοι που διδάσκουν τα ψεύδη. Διότι και όσοι κενολογούν για τέτοια πράγματα, σύμφωνα με τα γραφέντα: «Εμπιστεύονται σε μάταια πράγματα και λαλούν κενά, διότι κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία, υφαίνοντας όντως ιστό αράχνης». Διότι αυτά δεν είναι παρά ανώφελη φλυαρία, που εκπονήθηκε από αυτούς μάταια και συντέθηκε άκοσμα και ανόσια, και άλογη και σατανική στάση που ενοχλεί και θορυβεί τους απλουστέρους, και παγίδα κρυμμένη που στέλνει στον πυθμένα του θανάτου και κατεβάζει στον βυθό του Άδη, στην οποία όσοι περνούν απρόσεκτα πέφτουν με δεινό τρόπο, και πονηρή καταστροφή και πονηρό εργαστήριο που συγκροτείται από σαρκικά και εμπαθή θελήματα, ή μάλλον από εκείνους που οδηγούν στα ενάντια.

όπως «αλίμονο σε αυτόν που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή και τον μεθά, για να επιβλέψει στα σπήλαιά τους χορτασμένος από ατιμία αντί για δόξα»· και «γίνατε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν όσοι κυνηγούν θήραμα»· και «έγιναν σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια, πάνω τους θα ξεχύσω σαν νερό την οργή μου»· «αλίμονο σε εκείνους που ποιμαίνουν τα μάταια και έχουν εγκαταλείψει τα πρόβατα»· διότι «αρνήθηκαν να προσέξουν και έστρεψαν ανυπότακτα τα νώτα τους και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην εισακούσουν τον νόμο μου»· και «εναντίον των ποιμένων παροξύνθηκε ο θυμός μου, και τους αμνούς θα τιμωρήσω»· «διότι οι ποιμένες φέρθηκαν με αφροσύνη και δεν αναζήτησαν τον Κύριο»· και «πολλοί ποιμένες διέφθειραν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, μετέτρεψαν την επιθυμητή μου μερίδα σε άβατη έρημο»· «γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου και τα διώξατε, ιδού, εγώ θα σας εκδικηθώ σύμφωνα με τα πονηρά σας έργα».