Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 2:18

Διότι, όταν αλωθεί μια πόλη ή χώρα, εάν βέβαια υπάρχουν σε αυτούς θεοί επίχρυσοι και επάργυροι, αυτοί λαμβάνονται πρώτοι από όλους τους άλλους από εκείνους που τους κυρίευσαν, ενώ θα ήταν φυσικό για αυτούς, εάν βεβαίως ήσαν πραγματικοί θεοί, να προστατεύσουν τους ίδιους τους προσκυνητές τους και να τους αναδείξουν ανώτερους από το χέρι των εχθρών. Τι ωφελεί λοιπόν το γλυπτό, επειδή το σκάλισαν, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη, και το έπλασαν ως χωνευτό είδωλο, μια ψεύτικη φαντασία, αφού δεν μπορούν να βοηθήσουν ούτε τους εαυτούς τους ούτε βεβαίως τους άλλους; Πώς γάρ θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο από ξύλο και πέτρα; «Ακούστε με, οίκος του Ιακώβ, και το κατάλοιπο του Ισραήλ, εσείς που βαστάζεστε από την κοιλιά, και ανατρέφεστε από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά. Εγώ είμαι, μέχρι να γεράσετε. Εγώ είμαι. Εγώ σας ανέχομαι. Εγώ σας δημιούργησα, και εγώ θα σας απαλλάξω· εγώ θα σας αναλάβω και θα σας σώσω.» Με μεγάλη τέχνη και πάλι διατυπώνεται ο λόγος, και προχωρά με την πρέπουσα τάξη και με θεία οικονομία. Διότι, επειδή έκανε μνεία για πόλεμο, κατά τον οποίο συνέβη να πεθάνει αμέτρητο πλήθος ανδρών και γυναικών και να λειψανδρήσει σφόδρα η χώρα των Ιουδαίων, για τον λόγο αυτό απευθύνεται σαν σε έναν οίκο, σαν σε ένα κατάλειμμα και λείψανο της βαρβαρικής ωμότητας: «Ακούστε με, οίκος του Ιακώβ, και όλο το κατάλοιπο του Ισραήλ.» Και ο λόγος αυτός θα ωφελούσε σε μεγάλο βαθμό τους ακροατές, εάν βεβαίως ορισμένοι ήταν οξυδερκείς και ερευνητές των ωφέλιμων πραγμάτων.

Διότι δεν φοβήθηκε τον Κύριο του ουρανού και της γης, τον δημιουργό και τεχνίτη των πάντων· αλλά, αφού ελευθέρωσε, τρόπον τινά, τον αυχένα του από τα σκήπτρα Του, υποδουλώθηκε σε ανύπαρκτους θεούς. Για τον λόγο αυτόν λέει: «Εσύ δεν με φοβήθηκες, και εγώ θα αναγγείλω τη δικαιοσύνη μου, και τα κακά σου»· ονομάζοντας προφανώς «κακά» την αποστασία από Αυτόν και την προσκύνηση, όπως λέει, των θεών που ο ίδιος κατασκεύασε. Ο Θεός των πάντων εξαγγέλλει τη δικαιοσύνη Του εναντίον εκείνων που συνηθίζουν να πράττουν τέτοια, εκδίδοντας θεία απόφαση εναντίον τους και επιβάλλοντας ισάξια τιμωρία. Διότι τα τολμήματα αυτά δεν στρέφονται εναντίον κάποιου ομοίου με εμάς, αλλά διαπράττονται εναντίον της ίδιας της υψηλής και ανώτερης φύσης που άρχει των πάντων. Το ότι δε η εφεύρεση των ψευδώνυμων θεών τούς είναι ανώφελη, το αποδεικνύει λέγοντας: «Δεν θα σε ωφελήσουν»· και ότι το πράγμα είναι αληθές, το επιβεβαιώνει λέγοντας: «Όταν αναβοήσεις, ας σε ελευθερώσουν στη θλίψη σου». Επομένως, όπως λέει ο προφήτης: «Τι ωφελεί το γλυπτό, που το ελάξευσαν; Το έπλασαν χωνευτό είδωλο, ψευδή φαντασία, και ο τεχνίτης το έφτιαξε, και δεν είναι Θεός». Έπειτα, πώς θα μπορούσε να βοηθήσει τους πλανεμένους ένα άγαλμα φτιαγμένο από ξύλο και λίθο, που αποτελεί μάλλον εφεύρημα της ανθρώπινης τέχνης παρά Θεό; Γι' αυτό λέει, ότι «Όλους αυτούς θα τους πάρει ο άνεμος και θα τους παρασύρει η καταιγίδα». Ποιους, όμως, αυτούς;

Ως Λίβανο θα εννοήσεις την Εκκλησία, την αληθινά ευώδη, το όρος το περίβλεπτο, που είναι γνωστότατο παντού. Καταδίωξαν δε την Εκκλησία μετά τον σταυρό του Σωτήρα. Γι' αυτό και έχουν τρομοκρατηθεί σαν από θηρία που τους έχουν καταστρέψει, και, ενώ είχαν γίνει ένοχοι για τα πολλά αίματα των αγίων προφητών, πρόσθεσαν σε αυτά και τα αίματα εκείνων που πίστεψαν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, των οποίων απαρχή έγινε ο μακάριος Στέφανος, ο οποίος αναδείχθηκε σαν ένα πρωτόλειο και απαρχή των αγίων μαρτύρων. <Τι ωφελεί το γλυπτό, επειδή το κατασκεύασαν; Το έπλασαν ως χυτό είδωλο, ως ψευδή φαντασία, επειδή ο πλάστης του στήριξε την πεποίθησή του στο πλάσμα του κατασκευάζοντας κωφά είδωλα.> Η μεν διατύπωση του ρητού έχει με αυτόν τον τρόπο. Διότι τι ωφελεί, λέει, το γλυπτό επειδή το κατασκεύασαν; Και τι ωφελείται εκείνος που το έπλασε, επειδή στήριξε την πεποίθησή του στο πλάσμα του; Το ποιος είναι πάλι ο σκοπός του Προφήτη, θα το εξηγήσουμε κατά το δυνατόν.

Όταν ο Κύρος και οι Μήδοι εισέβαλαν εναντίον των Βαβυλωνίων, και ο πόλεμος πλέον είχε προαναγγελθεί, οι μάγοι, πράττοντας τα συνηθισμένα σε αυτούς, καλούσαν τους ψευδώνυμους θεούς για βοήθεια στην κινδυνεύουσα πόλη, και προσέφεραν θυσίες και σπονδές στα αναίσθητα είδωλα, εναποθέτοντας σε αυτά όλη την ελπίδα της σωτηρίας τους. Αλλά εκείνα ήταν ανοησία και εξαπάτηση, απάτη και ματαιοπονία, και τίποτα άλλο. Διότι η πόλη κυριεύθηκε και πορθήθηκε, χωρίς ποτέ να νομίσει ότι θα πάθει κάτι τέτοιο. Περιγελά λοιπόν ο Θεός των όλων τη σκέψη όσων έχουν σφάλει και την ελπίδα τους στα άψυχα. Διότι τι ωφελεί, λέει, το γλυπτό, το οποίο δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ψευδής φαντασία που δεν έχει τίποτα το αληθινό; Διότι πώς ή από πού θα μπορούσε να πιστευτεί ότι υπάρχει θεία δύναμη σε εκείνα που έχουν πλαστεί από ανθρώπινα χέρια; Επομένως, είναι μάταιο το να έχει κανείς εμπιστοσύνη σε αυτά, και το πράγμα είναι αληθινά καταγέλαστο, τουλάχιστον για όσους έχουν υγιή νου και εγρήγορση πνεύματος. Φαίνεται όμως ότι κάποιος μπορεί να αναπτύξει τη σημασία των προκείμενων λόγων και με άλλον τρόπο. Διότι ο Βαβυλώνιος βασιλιάς, αφού κυρίευσε τις πόλεις και, τρόπον τινά, αναστάτωσε όλες τις χώρες, στράφηκε αχαλίνωτα και ασυγκράτητα προς την υπεροψία, νόσησε λοιπόν από αλαζονεία, και ο άθλιος, περιθέτοντας στο δικό του κεφάλι τη δόξα του Θεού, κατασκευάζει χρυσή εικόνα, όπως ακριβώς έχει γράψει και ο θεσπέσιος προφήτης Δανιήλ.

Διότι καταστράφηκαν και έπεσαν οι ναοί τους από το χέρι του Ισραήλ, και έγιναν παρανάλωμα του πυρός τα χειροποίητα είδωλα παντού και σε κάθε έθνος από όσα αιχμαλωτίστηκαν. Πού βρίσκεται, λοιπόν, η δύναμη των θεών; Ή πώς θα μπορούσαν να σώσουν άλλους, αυτοί που δεν είναι ικανοί να υπερασπιστούν τους ίδιους τους εαυτούς τους; Ή μάλλον, τι γενικά αποτελεί η κωφή και αναίσθητη ύλη; «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χειρών ανθρώπων», και, αν δεν είναι φορτικό να το πω, ή μάλλον θα ειπωθεί: «Σε τι ωφελεί το γλυπτό, που το σκάλισαν και το έπλασαν ως χυτό είδωλο, ως ψευδή φαντασία», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη; Και όπως λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά». <Και θα τον προσκυνήσει ο καθένας από τον τόπο του, όλα τα νησιά των εθνών.> Λέμε ότι ο Κύριος φανερώθηκε επάνω τους, επειδή εξολόθρευσε όλους τους θεούς τους, παλαιά μεν μέσω των Ισραηλιτών, οι οποίοι κατέκαιγαν σθεναρά μαζί με τις πόλεις των αλλοφύλων και τα αγάλματα μέσα στους ναούς τους και τους βωμούς που υπήρχαν σε αυτούς. Κατά τον καιρό όμως της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς, θα μπορούσε κανείς να δει ότι αυτό εκπληρώθηκε αληθέστερα, όταν ο Λόγος, αν και ήταν Θεός, έγινε όμοιος με εμάς και επιφανής· γι' αυτό εξάλλου οι θεσπέσιοι μαθητές έλεγαν ότι αυτόν που υπήρχε από την αρχή, τον οποίο άκουσαν, αυτόν τον ίδιο ψηλάφησαν με τα χέρια τους και τον είδαν με τα μάτια τους.

Ζ'. Αποτελεί, λοιπόν, υποβιβασμό, υποστηρίζουν, και υποτίμηση το να απεικονίζεται ο Χριστός με υλικές αναπαραστάσεις. Ας παραμείνει μάλλον στη νοερή θεωρία, ώστε να μορφωθεί καλύτερα μέσα μας, καθώς το Άγιο Πνεύμα ενσταλάζει μια θεία μορφή μέσω του αγιασμού και της δικαιοσύνης. Διότι λέει η Γραφή: Τι ωφελεί το γλυπτό, εφόσον το ελαξευσαν; Το έπλασαν ως χωνευτό είδωλο, ως ψευδή φαντασία, επειδή ο κατασκευαστής εμπιστεύτηκε το κατασκεύασμά του. Και πάλι: Διότι είναι ξύλο κομμένο από το δάσος, έργο τεχνίτη, και χωνευτό είδωλο από ασήμι και χρυσό.