Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 2:3

Διότι ως προς αυτό ο Χριστός έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό. Είναι, λοιπόν, γεννημένος από το Πνεύμα όσον αφορά τη σάρκα, αυτός πριν από τους άλλους, ώστε και εμείς, μέσω αυτού, να συμπεριληφθούμε σε αυτούς. Είναι δε αναγκαίο να επισημάνουμε ότι πρόσταξε να γίνουν μάρτυρές του ο Ουρίας και ο Ζαχαρίας για τη γρήγορη λεηλασία των λαφύρων. Προσέθετε δε το: «Διότι είναι παρών.» Διότι έχει μαρτυρήσει ο νόμος, αλλά και η προφητεία των αγίων προφητών, ότι όταν γεννηθεί ο Χριστός θα σκυλεύσει τον Σατανά και θα διαρπάσει τα σκεύη του, όπως λέει ο ίδιος, δηλαδή θα κάνει δικούς του εκείνους που κάποτε ήταν προσκυνητές εκείνου. Διότι και ο ίδιος ο Χριστός το έλεγε αυτό, ως παράδειγμα: «Ή πώς μπορεί κάποιος να εισέλθει στην οικία του ισχυρού, και να διαρπάσει τα σκεύη του, εάν πρώτα δεν δέσει τον ισχυρό, και τότε θα διαρπάσει τα σκεύη του;» Λέγοντας δε το «Διότι είναι παρών», υποσχόταν ότι η ανάδειξη του Εμμανουήλ δεν θα βραδύνει. Αυτό ακριβώς βρίσκεται να λέει και προς τον μακάριο Αββακούμ: «Ακόμη λίγο, αυτός που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει.» <Και μου είπε ο Κύριος: Κάλεσε το όνομά του, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον.>

Όπως είναι αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Αββακούμ, ή μάλλον που ειπώθηκε προς αυτόν από τον Θεό: «Ακόμη λίγο, ακόμη λίγο, και ο ερχόμενος θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει». Διότι οι ελπίδες των αγαθών, επειδή τις διψούν εκείνοι που τις προσδοκούν, με την καθυστέρηση τους φθείρουν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι πλησιάζει τη δικαιοσύνη Του. Και αν βέβαια θελήσουμε να αποδώσουμε τους λόγους αυτούς στο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, λέμε ότι αποκαλεί τον Υιό δικαιοσύνη Του. Διότι δικαιωθήκαμε εν Αυτώ, και όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά κατά το πολύ Του έλεος. Επειδή ήλθε σε αυτόν τον κόσμο, όχι για να τον κρίνει, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' Αυτού. Και σώθηκε όχι με άλλον τρόπο, παρά μόνο με πολλή πραότητα. Διότι είπε: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πια». Και πάλι: «Και εσύ, Ισραήλ, μην με ξεχνάς. Διότι ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου, και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου». Ψάλλει δε και ο Δαβίδ, και μάλιστα λέει προς Αυτόν: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη Σου, απέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ, συγχώρησες τις ανομίες του λαού Σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Επομένως, με τη δικαιοσύνη του Θεού και Πατέρα, δηλαδή με τον Χριστό, σωθήκαμε και αγιαστήκαμε, ξεπλένοντας τους ρύπους της φαυλότητας.

Λέμε ότι αυτό που ειπώθηκε από τον Θεό προς τον μακάριο Αββακούμ μοιάζει με τούτο: «Ακόμη λίγο, και αυτός που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει». Το δε να αποκαλυφθεί, λέει, τίθεται αντί του να φανερωθεί· διότι οι μακάριοι προφήτες προανήγγειλαν την άφιξη του Σωτήρα, αλλά αυτή έγινε φανερή στους κατοίκους της γης στους καιρούς κατά τους οποίους θέλησε ο Κυρίαρχος. Και αυτό θα το διδάξει ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Ο Κύριος έκανε γνωστό το σωτήριό Του, μπροστά στα έθνη αποκάλυψε τη δικαιοσύνη Του». Διότι ο Χριστός έχει φανερωθεί στα έθνη, ο Οποίος είναι σωτηρία και δικαιοσύνη· επειδή όπως ακριβώς είπα προηγουμένως, ο Θεός και Πατέρας μάς έσωσε και μάς δικαίωσε εν Αυτώ. <Μακάριος ο άνδρας που τα πράττει αυτά, και ο άνθρωπος που τα τηρεί σταθερά, και φυλάει τα Σάββατά μου ώστε να μην τα βεβηλώνει, και διατηρεί τα χέρια του καθαρά από το να πράξουν αδικία.> Παρόμοια είναι και αυτά με όσα μόλις προηγουμένως αναφέραμε, και βαδίζουν στον ίδιο δρόμο, όμως ο λόγος απαιτεί πολλή προσοχή. Διότι παρατήρησε πώς λέει ότι μακάριος είναι, όχι βέβαια οπωσδήποτε αυτός που προέρχεται από το σπέρμα του Αβραάμ, ούτε αυτός που καυχιέται για τη σάρκα και την ευγενική καταγωγή του και τρέφει μάταιη υπερηφάνεια γι' αυτό, αλλά μάλλον εκείνος στον οποίο βλέπει κανείς να ενυπάρχει η διάκριση στα αγαθά έργα, καθώς και το λαμπρό και περίβλεπτο αξίωμα της αμόλυντης ζωής.

Και αυτό πάλι ο ίδιος το φανέρωσε στη συνέχεια, λέγοντας: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» Διότι ήλθε μεν ο Μωυσής, και μετά από αυτόν ανέλαβε την ηγεσία των Ισραηλιτών ο Ιησούς του Ναυή, και καθεξής οι μακάριοι προφήτες, όμως για κανέναν από αυτούς δεν λέγεται ότι ανέτειλε στους επιγείους στο όνομα του Κυρίου. Ενώ ο Μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι κατά φύσιν και αληθινά Θεός και Κύριος, φανερώθηκε σε εμάς. Έτσι τον ονόμαζε ο Θεός και Πατέρας, λέγοντας στον προφήτη Αββακούμ: «Σε λίγο ακόμη καιρό, αυτός που πρόκειται να έλθει, θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» Μάλιστα και μέσω άλλου προφήτη πάλι ο μονογενής Λόγος του Θεού λέει τα εξής: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατοικήσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος, και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα είμαι ο Θεός τους, και αυτοί θα είναι ο λαός μου.»

Επειδή όμως η παράθεση της πνευματικής θεωρίας δεν θα μπορούσε να γίνει με άλλον τρόπο σαφής και ξεκάθαρη, εάν δεν παρατεθούν τα ιστορικά γεγονότα, ας τα υπενθυμίσω πάλι. Ότι, λοιπόν, η Ιεζράελ ήταν πόλη, μας το προανήγγειλε ξεκάθαρα ο λόγος, αλλά με το ότι κατάγεται από την πόλη της Ιεζράελ εννοεί τον Ναβουθαί. Και αυτός θα μπορούσε να αποτελέσει τύπο της Θείας Οικονομίας που νοείται εν Χριστώ· και το όνομά του ερμηνεύεται ως «Ερχόμενος». Με αυτό το όνομα συχνά η Αγία Γραφή υποδηλώνει τον Εμμανουήλ. Έχει ειπωθεί, λοιπόν, προς τον μακάριο προφήτη Αββακούμ: «Ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει»· και ο Δαβίδ ψάλλει κάπου: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου»· αλλά και ο ίδιος ο θεσπέσιος Βαπτιστής αποστέλλει κάποιους από τους μαθητές του προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και ρωτούσε λέγοντας: «Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή άλλον να περιμένουμε;». Ότι δε ήταν εικόνα του Χριστού, θα το γνωρίσουμε σαφώς και αυτό από τα όσα έχουν γραφτεί για αυτόν. Διότι ο Αχαάβ επιθυμούσε να αποκτήσει τον αμπελώνα του και να μετατρέψει αυτό το τόσο εξαίρετο κτήμα σε λαχανόκηπο. Αυτός όμως αγανακτούσε με αυτό, και ισχυριζόταν σαφώς ότι ποτέ δεν θα παραχωρούσε τον αμπελώνα του πατέρα του: «Μη γένοιτο, λέει, να σου παραδώσω τον αμπελώνα του πατέρα μου».

«θα γεννήσει, και οι υπόλοιποι από τους αδελφούς τους θα επιστρέψουν στους υιούς του Ισραήλ». Φαίνεται ότι ο Προφήτης συλλογίστηκε μέσα του και ίσως σκέφτηκε και είπε το εξής: Ο Θεός δεν θα ψευστεί, αλλά θα εκπληρώσει οπωσδήποτε όσα έχει υποσχεθεί. Και αν ο Ισραήλ τρέφει τόσο λαμπρές ελπίδες, και πρόκειται να γεννηθεί σε αυτούς ο ηγούμενος, και θα κυβερνήσει, και θα τους απαλλάξει από κάθε κακό, γιατί τότε να αιχμαλωτιστεί ολοκληρωτικά; Έπειτα, αναλογιζόμενος τον χρόνο της υπόσχεσης, και κατανοώντας ότι δεν έχει φτάσει ακόμη, κατά κάποιον τρόπο δίνει μια εξήγηση στον εαυτό του λέγοντας: Επειδή ο χρόνος της υπόσχεσης βρίσκεται ακόμη σε μακρά αναβολή, και οι ίδιοι υποπίπτουν σε όχι μικρά σφάλματα, και δεν παύουν καθόλου να αμαρτάνουν, για τον λόγο αυτό θα τους παραδώσεις, δηλαδή, θα τους παραδώσεις στους εχθρούς, ω Δέσποτα, έως τον καιρό εκείνης που θα γεννήσει, μέχρις ότου, λέει, δοθεί εκείνο το θείο βρέφος από παρθενικά σπλάχνα. Διότι τότε θα υπάρξει η τελειότατη λύτρωση, και θα βρίσκονται σε ασφαλή ευημερία, χωρίς να τους λείπει απολύτως τίποτα που να συντελεί στην ευφροσύνη τους. Καθώς ο Προφήτης τα συλλογιζόταν αυτά, όπως είπα, και σαν να τα ψιθύριζε μέσα του, ο Θεός αποκρίνεται: «Θα γεννήσει», και τον προσκαλεί σε ακλόνητη πίστη. Παρόμοιο με αυτό είναι και το χωρίο προς τον προφήτη Αββακούμ: «Ακόμη λίγο, αυτός που έρχεται θα έρθει, και δεν θα καθυστερήσει». Διότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα γεννηθεί, λέει, και οι υπόλοιποι από τους αδελφούς τους θα επιστρέψουν στους υιούς του Ισραήλ.

Διότι ο νους των αγίων έχει απομακρυνθεί πολύ από τα επίγεια ήθη και από τα πλέον γεώδη πράγματα. «Θα σταθώ λοιπόν στη σκοπιά μου», λέει, δηλαδή θα εφαρμόσω πάλι την οικεία και συνήθη σε εμένα νήψη, θα καθαρίσω τον νου, θα τον απαλλάξω από την κοσμική φροντίδα, και θα αναπετάξω σαν σε βράχο, δηλαδή σε κάποια εξαιρετικά σταθερή και σαν να βρίσκεται σε ύψος ασφάλεια νοημάτων· φτάνοντας εκεί, σαν από βουνοκορφή θα παρατηρήσω νοερά ποια λόγια θα μου απευθυνθούν από τον Θεό, και τι θα πρέπει να πω εγώ ο ίδιος, εάν ο Θεός θελήσει να με ελέγξει ότι δεν είπα με ασφάλεια το «Γιατί επιβλέπεις τους καταφρονητές; Θα σιωπήσεις όταν ο ασεβής καταπίνει τον δίκαιο;». «Και ο Κύριος μου αποκρίθηκε και είπε: Γράψε την όραση καθαρά σε πινακίδα, ώστε αυτός που τα διαβάζει να τα ακολουθεί με προθυμία. Διότι η όραση αφορά ακόμη μελλοντικό καιρό, και θα ανατείλει προς το τέλος και δεν θα είναι μάταιη.» Προστάζει να παραδοθεί γραπτώς η όραση, δηλαδή η αποκάλυψη των μελλοντικών γεγονότων· διότι το πράγμα είναι άξιο ακρόασης, και από τα πλέον αξιοθαύμαστα· και συνηθίζεται πάντοτε τα κείμενα που αναδεικνύονται ως εξαιρετικά να τιμώνται με μακρά και ατελεύτητη μνήμη. Γράψε λοιπόν, ω Προφήτη, λέει, την όραση, ώστε οι άνθρωποι των εκάστοτε εποχών να γνωρίζουν τα προαναγγελθέντα, και συναντώντας τα λόγια σου να τα επιδιώκουν, δηλαδή να επιθυμούν να κατανοήσουν τη δύναμη που περιέχουν, και έτσι να πιστέψουν ότι η προαναγγελία θα είναι οπωσδήποτε αληθινή.

Διότι η όραση αναφέρεται σε ορισμένους καιρούς, δηλαδή σε αναβολή και καθυστέρηση, και μικρός χρόνος θα περάσει ενδιαμέσως. Ωστόσο, θα εκπληρωθεί με αλήθεια και όχι σε μακρινό χρόνο, και όχι εις μάτην· διότι η αλήθεια σε καμία περίπτωση δεν θα διαψευσθεί· τίποτα από όσα έχουν ειπωθεί από αυτήν δεν θα μπορούσε να αποβεί κενό και μάταιο. <Εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον, διότι αυτός που έρχεται θα έλθει και δεν θα χρονοτριβήσει. Εάν δειλιάσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν· ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως.> Χωρίς να ονομάσει σαφώς κανέναν, λέει 'υπόμεινέ τον', δηλαδή περίμενέ τον ακόμη και αν αργεί, και μην τρέφεις χωλή ελπίδα για αυτόν, αλλά μάλλον βεβαία και σταθερή, ακόμη και αν υπάρξει κάποια χρονική παράταση στο μεταξύ. Φαίνεται λοιπόν ότι ο Θεός των όλων ήχησε στον νου του Προφήτη και του αποκάλυψε μυστικώς, ότι οπωσδήποτε θα έλθει ο προαναγγελθείς. Του πρόσταξε όμως να τον υπομείνει, εξαιτίας του ενδιάμεσου χρόνου της αναμονής, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως. Διότι αν υπάρξει κάποια δειλία και δισταγμός από μέρους εκείνου που πίστεψε, λέει, δεν θα ευαρεστηθώ σε αυτόν, βλέποντάς τον εγκλωβισμένο στα εγκλήματα της ψυχής του, ούτε θα συγχωρήσω έναν τέτοιον άνθρωπο. Αντιθέτως, θα τον θεωρήσω άπιστο και απεχθή. Όμως, σε εκείνον που επιβεβαιώνει την αλήθεια των λόγων μου, θα ακολουθήσει οπωσδήποτε η συμμετοχή στη ζωή, και αυτό είναι το έπαθλο για όσους τιμούν τον Θεό, και η καλή ανταμοιβή της θείας εύνοιας.

Όσον αφορά, λοιπόν, την ιστορική αφήγηση, αυτός ήταν ο Κύρος, ο γιος του Καμβύση, για τον οποίο λέει: «εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον». Διότι κατέλαβε, κατέλαβε τη Βαβυλώνα, καταστρέφοντας μαζί με αυτήν και τις άλλες πόλεις.

Και άλλος προφήτης λέει: αυτός που πρόκειται να έρθει, θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει. Θα σου απαντήσει και ο προφήτης Μαλαχίας λέγοντας: ιδού, έρχεται, και ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Θα σε διδάξει επίσης και ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: ο Θεός θα έρθει φανερά και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης. Και πάλι: διότι έρχεται για να κρίνει τη γη. Εάν ρωτήσεις τον κορυφαίο Πέτρο, και αυτός θα σου απαντήσει λέγοντας: ο Κύριος δεν καθυστερεί την εκπλήρωση της υπόσχεσής του, όπως νομίζουν μερικοί ότι είναι καθυστέρηση, αλλά δείχνει μακροθυμία, μη θέλοντας να καταστραφεί κανείς, αλλά να φτάσουν όλοι σε μετάνοια. Και πάλι: ότι η ημέρα του Κυρίου θα έρθει όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Ο δε Ιάκωβος πάλι αποκρίνεται λέγοντας: ιδού, ο Κριτής στέκεται μπροστά στις θύρες. Σου λέει επίσης και ο Ιωάννης ο Θεολόγος: για να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από αυτόν κατά την παρουσία του.

Και ο Αββακούμ: Θα ανατείλει στο τέλος και στον κατάλληλο καιρό· και εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον, διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα αργήσει. Και πάλι: Όταν έλθει ο καιρός, θα φανερωθεί. Και ότι: Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν.

Αναφέρεται ότι όλοι αυτοί, που ξεπλένονται παρόμοια με τον Παύλο, θα καθαριστούν· «διότι επρόκειτο να σωθούν με κρίση» «και με δικαιοσύνη», αλλά και «με πνεύμα καύσεως». Παρατήρησε δε αν ο παρών λόγος δεν είναι απόλυτα σύμφωνος με την ευαγγελική μαρτυρία για τον Σωτήρα μας, η οποία δίδασκε λέγοντας: «αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ»· διότι το «με πνεύμα κρίσεως και πνεύμα καύσεως» δεν διαφέρει σε τίποτα από το «με Άγιο Πνεύμα και πυρ». Διότι οι πύρινοι λόγοι, καθώς τους άγγιζαν, τους προξενούσαν την κάθαρση των αμαρτημάτων. Και ο Σωτήρας ομοίως στο Ευαγγέλιο αναφέρεται ότι θα βαπτίσει όχι με νερό αλλά «με Άγιο Πνεύμα και πυρ»· διότι αυτό δίδαξε ο Ιωάννης λέγοντας για τον εαυτό του: «εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό», και για τον Σωτήρα: «αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ». Σε αυτά προσθέτει: «και θα έλθει, και ένα σύννεφο την ημέρα θα σκιάσει κάθε τόπο στη Σιών και όλα τα περίχωρά της»· και το ποιος «θα έλθει», το φανερώνει ένας άλλος προφήτης λέγοντας: «θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής», καθώς και εκείνος που είπε: «ακόμη λίγο χρονικό διάστημα, αυτός που έρχεται θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει», και ερχόμενος θα εκπληρώσει τα όσα αναφέρονται. Αντί δε του «θα έλθει», το εβραϊκό κείμενο και όλοι οι άλλοι ερμηνευτές είπαν «και ο Κύριος θα κτίσει κάθε τόπο του όρους Σιών», δηλώνοντας τη «νέα κτίση» της Εκκλησίας του Θεού, η οποία έχει θεμελιωθεί σε κάθε τόπο.

Έχεις, λοιπόν, και εδώ, σχετικά με την προφητευόμενη κάθοδο του Κυρίου από τους ουρανούς προς τους ανθρώπους, ταυτόχρονα και στο ίδιο χωρίο πάρα πολλά που υποδηλώνονται: την αποβολή των Ιουδαίων, τους ελέγχους των ασεβειών τους, την καθαίρεση της βασιλικής τους μητρόπολης, καθώς και την κατάργηση της λατρείας που τελούνταν σε αυτούς κατά το παρελθόν σύμφωνα με τον Μωυσή· αντίθετα, για τα έθνη υπάρχουν αγαθές επαγγελίες, η επίγνωση του Θεού, ένας νέος τρόπος ευσέβειας, ένας νέος νόμος, και ο λόγος που, ενώ θα προέλθει από τη χώρα των Ιουδαίων, θα διαδοθεί σε όλα τα έθνη. Το τι είδους τέλος και ποια έκβαση έχουν δείξει αυτοί οι λόγοι μετά την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, το αφήνω σε εσένα να το εξετάσεις. <Από τον Αββακούμ>. «Και μου αποκρίθηκε ο Κύριος και είπε: Γράψε την όραση με σαφήνεια πάνω σε πινακίδα, ώστε να τρέχει αυτός που θα τη διαβάζει, διότι η όραση αναφέρεται ακόμη σε μελλοντικό καιρό, και θα ανατείλει το βράδυ και δεν θα είναι μάταιη· εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον, διότι αυτός που έρχεται θα έρθει και δεν θα αργήσει. Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν· ο δε δίκαιος θα ζήσει από την πίστη του σε εμένα». Και εδώ προαναγγέλλει ρητά ότι ο προφητευόμενος πρόκειται να έρθει. Ποιος ήταν δε αυτός, παρά εκείνος που δηλώθηκε παραπάνω σύμφωνα με το: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς»; Και γι' αυτόν λέει ότι, ως φως που είναι, θα ανατείλει το βράδυ, δηλαδή κατά τη συντέλεια των αιώνων.

Με αυτό συμφωνεί και ο Ζαχαρίας, λέγοντας: «Ιδού ένας άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του, και κάτω από αυτόν θα ανατείλει», και υποδηλώνοντας τον χρόνο ο ίδιος προσθέτει: «προς το βράδυ θα υπάρξει φως» ... «εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον», αντί του οποίου ο Ακύλας μετέφρασε: «εάν [όμως] αργοπορήσει, να τον προσδοκάς, διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα βραδύνει». Αυτό το μνημονεύει και η προς Εβραίους επιστολή λέγοντας τα εξής: «Μην αποβάλλετε λοιπόν την παρρησία σας, η οποία έχει μεγάλη μισθαποδοσία. Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία. Διότι ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει· και ο δίκαιος θα ζήσει από την πίστη του σε εμένα, και εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Και πρόσεξε πώς, μέσω αυτών, το προφητικό κείμενο που ήταν ασαφές, επειδή είχε διατυπωθεί με υπερβατό σχήμα, η επιστολή το διευκρίνισε με μεγαλύτερη σαφήνεια. Διότι η διατύπωση της προφητείας λέει: «ερχόμενος», λέει, «θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει», και προσθέτει: «εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν», πράγμα το οποίο, αν συνδεθεί, θα έδινε την εντύπωση ότι αναφέρεται σε εκείνον που έρχεται και δεν χρονοτριβεί, το οποίο είναι άτοπο. Πώς, δηλαδή, θα ταίριαζε να λεχθεί για Εκείνον ότι ο Θεός δεν ευαρεστείται σε Αυτόν; Όμως η παράθεση της επιστολής, αφού άλλαξε τη σύνταξη του λόγου, διέσωσε το νόημα.

Διότι, μετά το «ακόμη λίγο, πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», συνέδεσε στη συνέχεια το «ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως», και έπειτα εκείνο που στην προφητεία βρισκόταν πρώτο, το έθεσε δεύτερο στο «και εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Επειδή, αφού ο λόγος θέσπισε άπαξ μέσω της προφητείας ότι δηλαδή το φως που έχει υποσχεθεί σε όλα τα έθνη μέσω της παρουσίας του Χριστού κάποτε αργά και «το εσπέρας θα ανατείλει, και δεν θα διαψευσθεί» (διότι έτσι ερμήνευσε ο Ακύλας αντί του «και όχι εις μάτην»), έπειτα, επειδή η παρουσία εκείνου που προφητευόταν επρόκειτο να συμβεί αργά και προς το εσπέρας, προτρέποντας σε υπομονή διά του «εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον» (ή «εάν αργήσει, πρόσμενέ τον»), «διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», παροτρύνει τον ακροατή προς την πίστη της προφητείας, λέγοντας τα εξής: Εκείνος, λοιπόν, που πιστεύει σε αυτά, έχοντας αναδειχθεί δίκαιος εξαιτίας της ίδιας του της πίστης, θα ζήσει την κατά Θεόν ζωή, ενώ αντίθετα, για αυτόν που απιστεί και σε όσα τυχόν «δειλιάσει», μην έχοντας θάρρος ούτε εμπιστοσύνη στα λεγόμενα, «δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν».

Επομένως, και εμείς, ακολουθώντας αυτούς, εναλλάσσοντας το πρώτο με το ύστερο και μεταφέροντας το ύστερο στη θέση του πρώτου, θα διασώσουμε το νόημα της φράσης, συνδέοντας με υπερβατό σχήμα μετά το «διότι αυτός που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει» το «ο δε δίκαιός μου θα ζήσει εκ πίστεως», και προσθέτοντας σε αυτό το «εάν δειλιάσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν». Με αυτό το νόημα συμφωνεί και ο Ακύλας, λέγοντας: «Εάν αργοπορήσει, περίμενέ τον, διότι ερχόμενος θα έλθει και δεν θα βραδύνει. Ιδού, για εκείνον που αδρανεί η ψυχή μου δεν είναι ευθεία απέναντί του, και ο δίκαιος θα ζήσει με την πίστη του». <Από τον ίδιο>. «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και εξέστην. Στο μέσον δύο ζωών θα γίνεις γνωστός, όταν πλησιάσουν τα έτη θα επιγνωσθείς· όταν φθάσει ο καιρός θα αναδειχθείς· όταν ταραχθεί η ψυχή μου με οργή, θα θυμηθείς το έλεος. Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν, και ο Άγιος από το σκιερό και δασώδες όρος. Η αρετή του κάλυψε τους ουρανούς, και η γη είναι πλήρης από την αίνεσή του. Και η λάμψη του θα είναι σαν το φως· κέρατα θα βρίσκονται στα χέρια του, και έθεσε κραταιά αγάπη της ισχύος του. Προ του προσώπου του θα προπορεύεται ο λόγος και θα εξέλθει στις πεδιάδες».

Ακούγοντας λοιπόν ο ιερός προφήτης τον ίδιο του τον εαυτό, ή μάλλον το θείο Πνεύμα που τον ενέπνεε και προφήτευε μέσα του, το οποίο είπε για εκείνον που προφητευόταν ότι «ο ερχόμενος θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει», «ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ της πίστεώς μου», και αφού πίστεψε ως δίκαιος στον χρησμό, λέγει μέσα από τα προκείμενα λόγια: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα», και τα εξής, με τα οποία ξεκάθαρα εξαγγέλλει ότι ο Θεός πρόκειται να έλθει ανάμεσα στους ανθρώπους. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που γνωριζόταν από παλιά, και ύστερα κάποτε «όταν πλησιάζουν τα χρόνια» επρόκειτο να γίνει γνωστός και κατά τον προφητευόμενο χρόνο «θα αναδειχθεί», παρά ο ίδιος εκείνος ο προδηλωθείς δεύτερος Κύριος των όλων, ο οποίος και, σύμφωνα με την προφητεία, κηρύχθηκε «στα τέλη των αιώνων» ώστε να γίνει ακουστός σε όλους τους ανθρώπους;

Διότι αυτός είναι ο ευλογημένος, ο οποίος και από άλλον προφήτη έχει ονομαστεί «ο ερχόμενος», ο οποίος είπε: «ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», ο οποίος και ήλθε στο όνομα του Κυρίου, του Θεού και Πατέρα του, και αυτός είναι ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς. Ομολογεί, λοιπόν, ότι έχει έλθει στο όνομα του Πατέρα του, λέγοντας προς τους Ιουδαίους: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Αυτός, λοιπόν, ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς, ο «ευλογημένος», αυτός που ήλθε «στο όνομα του Κυρίου», αυτός ήταν και ο λίθος «τον οποίο αποδοκίμασαν» εκείνοι που παλαιότερα «οικοδομούσαν» τον εκ περιτομής λαό μέσω της Μωσαϊκής διδασκαλίας, ο οποίος, αν και αποδοκιμάστηκε από αυτούς, κατέστη «κεφαλή» άλλης «γωνίας», δηλαδή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Και επειδή αυτή δεν είναι ορατή σε όλους παρά μόνο στα προφητικά μάτια, ο λόγος λέει ότι είναι θαυμαστή, αναφέροντας: «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Την δε εμφάνισή του την ονομάζει πάλι ημέρα «την οποία εποίησε ο Κύριος», επειδή και αυτός ήταν «το φως το αληθινό» και «ο ήλιος της δικαιοσύνης» και η ημέρα του Θεού, για την οποία είθε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος, ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν».

Πλην εγγύς: Όπως λέει η Γραφή: «Αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει»· διότι πλησίασε η σωτηρία των ανθρώπων. Του κατασκηνώσαι: Διότι κατασκήνωσε μέσα στον άνθρωπο η θεότητα· επειδή γη είναι ο άνθρωπος, και δόξα η θεότητα. Έλεος: Ο Χριστός και η Παρθένος [η Θεοτόκος]· διότι κατασκήνωσε μέσα της ο Λόγος και Θεός. Δικαιοσύνη: Ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Αλήθεια: Αλήθεια από τη γη είναι η Παρθένος η Θεοτόκος· διότι αληθινά είναι παρθένος, αληθινά μητέρα. Και δικαιοσύνη από τον ουρανό είναι ο Χριστός. Διότι, όντας δίκαιος, εργάστηκε τη δικαιοσύνη προς την αλήθεια, καθιστώντας την παρθένο και μητέρα και διατηρώντας την παρθένο. Και γαρ ο Κύριος: Αφού επέστρεψε τους πάντες στην αλήθεια. Και η γη: Εννοεί τον σταυρό και τη Θεοτόκο· διότι αυτά προέρχονται από τη γη. Δικαιοσύνη: Οι προφήτες, οι οποίοι κήρυξαν την παρουσία Του. Και θήσει: Αφού ετοίμασε τους δρόμους των αποστόλων για την οδό του ευαγγελίου.

Βοηθός, ως ισχυρός λυτρωτής, καθώς δόθηκε ο ίδιος για λίγο ως ενέχυρο στον θάνατο υπέρ ημών, ώστε να λυτρωθεί η δική μας αιχμαλωσία. Μην καθυστερήσεις. Διότι ο άρρωστος έχει εγκαταλειφθεί ως ανίατος από όλους τους ιατρούς. Γι' αυτό και ο Αββακούμ έλεγε: Ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει, επισπεύδοντας την άφιξη του Σωτήρος.

ο οποίος θα καταλύσει όλες τις βασιλείες σε τούτο τον κόσμο και θα τις αλωνίσει, θα τις λιχνίσει και θα τις διασκορπίσει σαν σκόνη «από θερινό αλώνι» και θα δώσει το βασίλειο στους «αγίους του Υψίστου», συνάγοντας αφενός τον «σίτο» στην αποθήκη του, και το άχυρο κατακαίοντας με «άσβεστο πυρ»· αυτός που τώρα καταφρονείται από τους άθεους και τους ασεβείς και βλασφημείται από τους άπιστους, οι οποίοι ούτε τα γεγραμμένα κατανοούν, ούτε σε ποιον έχει παραδοθεί η εξουσία της κρίσεως. Διότι, αν και τώρα «βραδύνει», μη θέλοντας να επιφέρει την κρίση στον κόσμο πριν από τον καθορισμένο καιρό, εκτελώντας το πρόσταγμα του δικού του Πατέρα, εντούτοις ερχόμενος θα φθάσει μαζί με τις στρατιές του και «θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του».

Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας; Δεν ακούσατε τον Αββακούμ που είπε: «Ανάμεσα σε δύο ζώα θα γίνεις γνωστός»; Δεν ακούσατε τον Μιχαία που κηρύττει: «Και εσύ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, από εσένα θα προέλθει για εμένα άρχοντας»; Δεν ακούσατε τον Αββακούμ που έγραψε: «Εκείνος που έρχεται θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει»; Δεν ακούσατε τον Σολομώντα που από παλιά είχε πει: «Άραγε, θα κατοικήσει ο Θεός μαζί με τους ανθρώπους πάνω στη γη;»; Δεν ακούσατε τον Ασάφ που βοά: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο»; Δεν ακούσατε τους υιούς του Κορέ που κραυγάζουν:

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί υπομονής και μακροθυμίας. «Είπε ο Δαβίδ: Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε· ίσως ο Κύριος επιβλέψει στην ταπείνωσή μου, και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα αυτή.» «Όλοι όσοι σε προσμένουν με υπομονή δεν πρόκειται να ντροπιαστούν.» «Να δείχνεις ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο.» «Ο φρόνιμος άνδρας υποφέρει πολλά. Ο μακρόθυμος άνδρας έχει άφθονη φρόνηση.» — «Ο μακρόθυμος θα κατασιγάσει τις διαμάχες.» «Ο ελεήμων άνδρας είναι μακρόθυμος.» «Θα υποφέρω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα ενώπιόν του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε αυτούς που τον υπομένουν κατά την ημέρα της θλίψης.» «Εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον, διότι ερχόμενος θα φθάσει, και δεν θα αργήσει.» «Περίμενέ με, λέει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου ως μαρτυρία· διότι θα επιβάλω την κρίση σε συνάξεις εθνών.» «Στέφανος θα υπάρξει σε όσους υπομένουν, και σε όσους είναι χρήσιμοι σε αυτήν.» «Μακάριοι όλοι όσοι παραμένουν σταθεροί σε αυτόν.» «Εκείνοι που προσμένουν τον Θεό, θα ανανεώσουν τη δύναμή τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς· θα τρέξουν, και δεν θα κοπιάσουν· θα βαδίσουν, και δεν θα πεινάσουν.» «Τέκνα, δείξτε μακροθυμία για την οργή που ήρθε εναντίον σας. Διότι σε καταδίωξε ο εχθρός σου, αλλά γρήγορα θα δεις την καταστροφή του, και θα πατήσεις πάνω στον τράχηλό του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε όσους τον προσμένουν.» «Μέχρι ενός καιρού θα δείξει ανοχή ο μακρόθυμος, και ύστερα θα του αποδοθεί ευφροσύνη.»