Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 2:5

Έτσι λέει και η Ιερή Γραφή: Ο δε γεμάτος έπαρση και καταφρονητής άνθρωπος, ο αλαζόνας, δεν θα καταφέρει τίποτα. Έχοντας αυτήν την αρρώστια στον νου και στην καρδιά τους οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, δεν δέχονταν τις συμβουλές του Σωτήρα. Διότι ήταν, πράγματι ήταν, όχι ενώπιον του Κυρίου αλλά ενώπιον του εαυτού τους σοφοί, όντας υπερόπτες και καυχωμένοι για τη γνώση των θείων νόμων, ενώ στην πραγματικότητα δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα. Επειδή ήταν τυφλοί οδηγοί τυφλών, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. <Αλίμονο στους ισχυρούς σας, αυτούς που πίνουν το κρασί, και στους δυνάστες που αναμιγνύουν τα μεθυστικά ποτά· αυτούς που αθωώνουν τον ασεβή για χάρη δώρων και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο.> Οι πιο ισχυροί και επιφανείς της ιουδαϊκής συναγωγής, οι οποίοι υπερείχαν των άλλων στη γνώση των θείων νόμων και εξέδιδαν τις δικαστικές αποφάσεις, ήταν πάρα πολύ διεφθαρμένοι, καθώς άπλωναν άπληστα το χέρι τους στη δωροδοκία, και πουλούσαν εύκολα την απόφασή τους σε αυτούς που ήθελαν να αδικήσουν τους αδελφούς τους· αν και ο νόμος έλεγε ξεκάθαρα: «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση.» Το ότι είναι αληθές αυτό που λέω, το επιβεβαιώνει ο προφήτης Αββακούμ λέγοντας: «Μέχρι πότε, Κύριε, θα κράζω, και δεν θα εισακούς; Θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος, και δεν θα με σώσεις; Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να βλέπω ταλαιπωρία και ασέβεια; Η κρίση στράφηκε εναντίον μου, και ο κριτής δωροδοκείται.»

Και «Ο νόμος βέβαια κατεργάζεται οργή», διότι καλεί σε δίκη όσους τον παραβαίνουν, ενώ η χάρη απομακρύνει την οργή, συγχωρώντας τα εγκλήματα. «Ο δε υπερόπτης και καταφρονητής, ο αλαζόνας άνδρας, τίποτα δεν πρόκειται να καταφέρει». Αφού προανήγγειλε ότι θα παρευρεθεί στον καιρό του ο προαναγγελθείς, για να καταλύσει τα θλιβερά και να απαλλάξει από κάθε ταλαιπωρία τους συντετριμμένους, αναφέρει πλέον εκείνον που έχει πορθήσει, και έχει εκπληρώσει εις βάρος όλων αυτών κάθε είδος απανθρωπιάς και θηριώδους ωμότητας. Με αυτά υποδηλώνεται ιστορικά μεν ο βέβηλος και θεομάχος Ναβουχοδονόσορ, πνευματικά δε πάλι ο σατανάς. Τον ονομάζει λοιπόν υπερόπτη και καταφρονητή και αλαζόνα, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι έτσι είναι από τη φύση του, είτε η δύναμη των λόγων νοηθεί ότι αναφέρεται στον ίδιο τον σατανά, είτε κάποιος εννοήσει τον Βαβυλώνιο άνδρα. Υπερόπτη λοιπόν ονομάζει αυτόν που έχει τέτοιο χαρακτήρα, είτε αυθάδη είτε ανόητο, καταφρονητή πάλι και αλαζόνα, επειδή από την υπερβολική του έπαρση και το κενό του φούσκωμα δεν θέλει ούτε στο ελάχιστο να βάλει στο νου του την ασύγκριτη υπεροχή του Παντοδύναμου Θεού. Ένας τέτοιος λοιπόν, λέει, τίποτα δεν πρόκειται να πετύχει· διότι δεν θα εξελιχθεί το τέλος των πραγμάτων σύμφωνα με τα σχέδιά του, δεν θα απολαμβάνει και δεν θα κυριαρχεί για πάντα ούτε θα βρίσκεται σε λαμπρές δόξες.

Και είναι αληθές αυτό που είπε ψάλλοντας και ο μακάριος Δαβίδ: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε, και τον αναζήτησα, και δεν βρέθηκε ο τόπος του». Διότι η αλαζονεία οπωσδήποτε καταλήγει στην ταπείνωση· ενώ το μετρημένο φρόνημα στεφανώνεται με τις ανώτατες τιμές. Και αυτό μας το επιβεβαιώνει ο μαθητής του Σωτήρα, γράφοντας και λέγοντας: «Ας καυχάται δε ο ταπεινός αδελφός για το ύψος του, και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του, διότι σαν άνθος χόρτου θα παρέλθει». <Αυτός που πλάτυνε σαν τον άδη την ψυχή του, και ο ίδιος, σαν θάνατος που δεν χορταίνει, θα συγκεντρώσει σε αυτόν όλα τα έθνη, και θα δεχθεί κοντά του όλους τους λαούς.> Ο Θεός συμφωνεί με τον Προφήτη και έχει δείξει ότι λέει την αλήθεια, επισφραγίζοντας ως αλήθεια με τα δικά Του λόγια τα εγκλήματα και του διαβόλου και του Ναβουχοδονόσορα. Διότι από τη μια ο Προφήτης έλεγε: «Τους ανέσπασε όλους με το αγκίστρι, και τον είλκυσε με το αμφίβληστρο, και τον συγκέντρωσε στα δίχτυα του»· ο δε Θεός των όλων, ανάγοντας τις αιτίες σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο και αληθέστερο, τον παρομοιάζει πλέον με τον άδη και τον θάνατο. Διότι ο θάνατος και ο άδης είναι κάτι το αχόρταγο. Είναι δε αληθές ότι, σύμφωνα με τη φιλοδοξία του Βαβυλωνίου, όλα τα έθνη θα είχαν υποταχθεί σε αυτόν. Και αυτά τα κακά θα μπορούσαν ευλόγως να νοηθούν ως εγκλήματα της περσικής φιλαρχίας.

Ο Λουκίλλιος, νομίζοντας ότι η μάρτυς είχε πεθάνει φθίνοντας από την πείνα και το σκοτάδι, όταν πληροφορήθηκε ότι ζούσε και ότι το σώμα της έσφυζε από δύναμη μαζί με το πνεύμα, διατάζει να κληθεί ξανά για να παραστεί ενώπιον του βήματος. Και βλέποντάς την πιο ρωμαλέα από πριν και με την ωραιότητα του σώματός της —διότι ήταν πράγματι ωραία στην όψη, έχοντας επιπροσθέτως τη χάρη του Πνεύματος— το σώμα του συγκλονίστηκε από σφοδρό θυμό και εξοργίστηκε εναντίον των φυλάκων, θεωρώντας ότι είχαν αμελήσει τη διαταγή του. Και προστάζει ξανά, χωρίς να έχει σύνεση και αγνοώντας τα λόγια εκείνου που είπε: «Συνετιστείτε, λοιπόν, άφρονες του λαού», σύμφωνα με την προηγούμενη απόφασή του να φρουρείται η θεία νεάνιδα, επιθέτοντας στις θύρες το αποτύπωμα της προσωπικής του σφραγίδας, καθώς ο αλιτήριος ήθελε να πεθάνει εκείνη μέσα στη φυλακή. Αλλά απέτυχε στον σκοπό του· διότι όντως, πραγματικά, ο επηρμένος, καταφρονητής και αλαζόνας άνθρωπος δεν πρόκειται να καταφέρει απολύτως τίποτα.

Εκείνος που έχει τη γνώση της αλήθειας γνωρίζει ότι έχει ανάγκη και από μετάνοια· διότι το καθένα από τα δύο κατευθύνεται διαμέσου του άλλου. Ο Χριστός έγινε εγγυητής μας με βάση τη μετάνοια· εκείνος που την εγκαταλείπει αθετεί αυτόν που εγγυήθηκε. Στην πράξη δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα το άξιο, αλλά ελεούμαστε σε μεγάλο βαθμό χάρη στην πρόθεσή μας. Εκείνος που βιάζει τον εαυτό του πνευματικά μέχρι την έξοδο από τη ζωή και διακρατεί τη μετάνοια, ακόμη και αν σφάλει σε ορισμένα, θα σωθεί εξαιτίας αυτού του αγώνα· διότι αυτό υποσχέθηκε ο Κύριος στα Ευαγγέλια. Εκείνος που λέει ότι δεν την έχει ανάγκη κρίνει τον εαυτό του ως δίκαιο και ονομάζεται από τη Γραφή κακό γέννημα. Εκείνος που διακατέχεται από την οίηση της δικαιοσύνης, θεωρώντας ότι την έχει εκπληρώσει, δίχως να το γνωρίζει συμπλέκεται αντίστροφα με τις ηδονές, εφόσον η οίηση και η αλαζονεία αποτελούν ηδονές. Εκείνος που έχει οίηση δεν μπορεί να σωθεί· διότι είναι γεγραμμένο: «Ο υπερόπτης και καταφρονητής, ο αλαζονικός άνθρωπος δεν πρόκειται να κατορθώσει τίποτα». Αν η ταπεινοφροσύνη δεν βλάπτει σε τίποτα τον τέλειο, ας μην εγκαταλείψει ούτε αυτός την αιτία της, που είναι η μετάνοια.