Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 3:1

Γνωρίζοντας δε καλά, έλεγε πάλι, ότι και σε κάθε βιβλίο της Γραφής τα ίδια περί του Σωτήρος επισημαίνονται κατ' εξοχήν· και αυτό αποτελεί το άγγελμα σε όλα αυτά, και την ίδια συμφωνία του Πνεύματος. Διότι, όπως ακριβώς τα στοιχεία των άλλων είναι δυνατόν να βρεθούν σε αυτό, έτσι και τα δικά του βρίσκονται συχνά στα άλλα. Διότι και ο Μωυσής γράφει ωδή, και ο Ησαΐας ψάλλει, και ο Αμβακούμ προσεύχεται με ωδή.

Αββακούμ, Η΄. Λήμμα είδε και αυτός και προφητεύει, ικετεύοντας αφενός για την άλωση της Ιερουσαλήμ, και προσημαίνοντας αφετέρου την παρουσία του Σωτήρος. Ομιλεί δε και προφητεύει εναντίον των καταφρονητών. Έπειτα, ενδιάμεσα, υπάρχει η προσευχή του προφήτη υπό μορφή ωδής, και περιλαμβάνονται τρία διαψάλματα στη λεγόμενη ωδή, όπου αυτός ψάλλει για την παρουσία του Σωτήρος και για τη νίκη κατά του θανάτου.

ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. Προσευχή του Προφήτη Αββακούμ μετά ωδής. Αφού ολοκλήρωσε εξαντλητικά τον λόγο για τη Βαβυλώνα, και έχοντας προαναγγείλει εκτενέστατα ότι θα υποστούν πικρή τιμωρία εκείνοι που λεηλάτησαν την αγία πόλη και οδήγησαν τον Ισραήλ στην αιχμαλωσία, έρχεται με εύλογη αφορμή στο μυστήριο του Χριστού, και, ξεκινώντας από τη λύτρωση που συντελέστηκε σε ένα έθνος και σε μερικό επίπεδο, μεταφέρει τον λόγο στη λύτρωση που αφορά όλους και είναι γενικότατη, από την οποία σώθηκε αφενός το υπόλειμμα του Ισραήλ, αλλά εξίσου σώθηκε και σύμπασα η γη. Διότι ο Κύρος, ο γιος του Καμβύση, απάλλαξε τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, καταλύοντας την αλαζονική και θεομίσητη βασιλεία, εννοώ βέβαια αυτήν των Χαλδαίων. Όμως, αυτό που συνέβη ήταν στην πραγματικότητα απεικόνιση και προτύπωση όσων κατορθώθηκαν μέσω του Χριστού, ο Οποίος, βρίσκοντας όλη την ανθρωπότητα σαν αιχμάλωτη πολέμου και καταπονημένη κάτω από τυραννικό χέρι - διότι ο σατανάς κυριάρχησε πάνω μας μέσω της αμαρτίας - μας ανέδειξε ελεύθερους από δεσμά και πόνους, και, απαλλάσσοντάς μας από την αθέμιτη εκείνη δουλεία, μας μετέφερε τρόπον τινά στην αγία πόλη, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Διότι γίναμε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «συμπολίτες των αγίων και οικείοι του Θεού» και πλέον αναγνωρίσαμε ως πατρίδα μας τον ουρανό.

Ακούγοντας λοιπόν ο ιερός προφήτης τον ίδιο του τον εαυτό, ή μάλλον το θείο Πνεύμα που τον ενέπνεε και προφήτευε μέσα του, το οποίο είπε για εκείνον που προφητευόταν ότι «ο ερχόμενος θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει», «ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ της πίστεώς μου», και αφού πίστεψε ως δίκαιος στον χρησμό, λέγει μέσα από τα προκείμενα λόγια: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα», και τα εξής, με τα οποία ξεκάθαρα εξαγγέλλει ότι ο Θεός πρόκειται να έλθει ανάμεσα στους ανθρώπους. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που γνωριζόταν από παλιά, και ύστερα κάποτε «όταν πλησιάζουν τα χρόνια» επρόκειτο να γίνει γνωστός και κατά τον προφητευόμενο χρόνο «θα αναδειχθεί», παρά ο ίδιος εκείνος ο προδηλωθείς δεύτερος Κύριος των όλων, ο οποίος και, σύμφωνα με την προφητεία, κηρύχθηκε «στα τέλη των αιώνων» ώστε να γίνει ακουστός σε όλους τους ανθρώπους;

ΑΜΒΑΚΟΥΜ, Η΄. Λήμμα είδε και αυτός· προφητεύει, απευθύνοντας δέηση αφενός για την άλωση της Ιερουσαλήμ. Προσημαίνοντας αφετέρου την παρουσία του Σωτήρος. Ομιλεί δε και προφητεύει εναντίον των καταφρονητών. Έπειτα, ενδιάμεσα, υπάρχει προσευχή του προφήτη με μορφή ωδής. Και υπάρχουν τρία διαψάλματα στη λεγόμενη ωδή, καθώς εκείνος ψάλλει περί της παρουσίας του Σωτήρος και της νίκης κατά του θανάτου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ' Ο ψαλμός, η ωδή, η αίνεση, ο ύμνος και η προσευχή έχουν μεταξύ τους την εξής διαφορά: διότι ψαλμός είναι η μελωδία που εκτελείται με μουσικό όργανο, ωδή είναι η διά στόματος εκφώνηση του μέλους με τη χρήση λέξεων, προσευχή είναι η ικεσία που αναπέμπεται στον Θεό για κάτι το ωφέλιμο, ύμνος είναι η δοξολογία που αναφέρεται στον Θεό για τα αγαθά που έχουμε, και αίνος ή αίνεση (επειδή και τα δύο σημαίνουν το ίδιο) περιλαμβάνει τον έπαινο των θείων θαυμάτων. Διότι τίποτε άλλο δεν είναι ο έπαινος, παρά η επίταση του αίνου. Πολλές φορές, μάλιστα, αυτά συμπλέκονται μεταξύ τους στις επιγραφές μέσω κάποιας συζυγίας, ώστε τα δύο να γίνουν ένα μέσω της συμπλοκής τους. Είτε δηλαδή «ψαλμός ωδής», είτε «ωδή ψαλμού», είτε «ψαλμός εν ύμνοις», είτε, όπως μάθαμε στον Αββακούμ, και «προσευχή μετ' ωδής». Η δε έννοια, σύμφωνα με την οποία οδηγούμαστε προς την αρετή από αυτές τις επιγραφές, είναι η εξής: το ψαλτήριο είναι μουσικό όργανο που παράγει τον ήχο από τα ανώτερα μέρη της κατασκευής του, και η μουσική εκτέλεση με ένα τέτοιο όργανο ονομάζεται ψαλμός. Επομένως, από το σχήμα της κατασκευής βρίσκει την έκφρασή του ο προτρεπτικός προς την αρετή λόγος. Διότι παραγγέλλει ο βίος σου να είναι ένας ψαλμός, ο οποίος δεν θα αντηχεί από γήινους φθόγγους —και ως φθόγγους εννοώ τα νοήματα— αλλά να παράγει τον ήχο του καθαρό και δυνατό από τα άνω και τα επουράνια.

Προσευχή του Αββακούμ. Διότι προσευχήθηκε για όσα είδε, ώστε αυτά να πραγματοποιηθούν γρήγορα. Κύριε, άκουσα. Πάντοτε μεν, αλλά κυρίως στον σταυρό. Κατανόησα. Όσα έδειξες ως δημιουργός. Εν μέσω. Αναφέρεται στους δύο ληστές που σταυρώθηκαν μαζί του. Ενώ πλησιάζει. Διότι, όταν πλησιάσει ο καιρός της συντέλειας, τότε θα γίνει γνωστό σε όλους ότι είναι Θεός αυτός που φανερώθηκε στη γη ως άνθρωπος. Ενώ είναι παρόντα. Αναφέρεται στον καιρό της σαρκώσεως. Κατά την ταραχή. Διότι μέσα στην οργή του Θεού συνυπάρχει το έλεος. Ο Θεός από τον νότο (διότι Θαιμάν ερμηνεύεται ως νότος), δηλαδή από το φως, όπως ακριβώς από τον βορρά προέρχονται τα κακά. Και ο Άγιος από την Παρθένο. Διότι αυτή είναι όρος κατάσκιο και δασώδες, επειδή είναι δυσθεώρητο και ακατάληπτο το μυστήριο που τελέστηκε σε αυτήν.