Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 3:11

Το ότι ο λόγος της θεόπνευστης διδασκαλίας ονομάζεται παντού νερό στα ιερά γράμματα, πώς είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί; «Έδωσε η άβυσσος τη φωνή της, το ύψος της φαντασίας της. Υψώθηκε ο ήλιος, και η σελήνη στάθηκε στην τάξη της για να δίνει φως.» Άβυσσο αποκαλεί τους λαούς που δοκίμασαν ωδίνες και έχουν ήδη γίνει καρποφόροι, φανερώνοντας ότι είναι πολλοί και αναρίθμητοι· διότι τέτοια είναι η άβυσσος. Με αυτό το όνομα έχει κληθεί και το πλήθος των αγίων αγγέλων δια της φωνής του Ιεζεκιήλ. Γι' αυτό είπε κάπου ο Θεός, σαν από το πρόσωπο του άρχοντα της Τύρου για τον σατανά: «Όταν τον έστελνα στον άδη, θρήνησε η άβυσσος γι' αυτόν.» Διότι, αφού κατακρημνίστηκε και έπεσε εκείνος που βρισκόταν πάνω από όλους και υπερείχε σε δόξα, ο οποίος είχε τοποθετηθεί ακόμη και μαζί με τα ίδια τα Χερουβίμ, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του προφήτη, δεν είναι καθόλου παράλογο το ότι λυπήθηκε σφόδρα η νοητή άβυσσος, δηλαδή οι χορείες των άνω πνευμάτων, και σχεδόν σκυθρώπιασαν γι' αυτόν που υπέστη αυτά και συγκρούστηκε με τον Θεό των όλων. Επομένως η άβυσσος, λέει, δηλαδή το αμέτρητο και ακατάληπτο πλήθος όσων έχουν πιστέψει, και μάλιστα και το ύψος της φαντασίας της, δηλαδή και πάλι καθετί που υπάρχει μέσα σε αυτήν που είναι λαμπρό και επηρμένο και στολισμένο με τις φαντασιώσεις, ήτοι με τις κενές δόξες τούτου του κόσμου, έδωσε τη φωνή της.

Διότι ο Χριστός δοξολογείται από κάθε έθνος ανθρώπων, και αυτό θα μπορούσε να δει κανείς να το κάνουν πρόθυμα μικροί και μεγάλοι, λαμπροί και άσημοι, και οι πιο επιφανείς από τους άλλους, και όσοι έχουν υπεροχή είτε τυχόν στη δόξα, είτε στον πλούτο και στη λαμπρότητα του βίου. Αυτά τα οποία πολύ σωστά ονόμασε φαντασίες, δηλαδή ύψος φαντασίας. Διότι δεν είναι τίποτε άλλο γι' αυτούς παρά μια ψευδαίσθηση, αφού «κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου». Και ότι η άβυσσος έδωσε τη φωνή της, και με επευφημίες τιμούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό μικροί και μεγάλοι, το αποσαφηνίζει λέγοντας και ο μακάριος Δαβίδ: «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι». Και προσθέτοντας σε αυτά βουνά και λόφους, καρποφόρα δέντρα και όλους τους κέδρους, θηρία και κτήνη, ερπετά και φτερωτά πτηνά, προσθέτει πάλι: «Άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης, νέοι και παρθένες, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου». Είπε επίσης κάπου και ο μέγας Ησαΐας για αυτόν: «Βασιλείς θα τον δουν και θα φοβηθούν· άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν». Αποδίδει δε σαν αιτία, για το ότι η άβυσσος αλλά και το ύψος της φαντασίας της έδωσαν τη φωνή, προσθέτοντας αμέσως: Υψώθηκε ο ήλιος, και η σελήνη στάθηκε στην τάξη της για φως.

Ανυψώθηκε λοιπόν ο ήλιος, αλλά εξίσου και η σελήνη, δηλαδή ο νόμος, στάθηκε στην τάξη της για να δίνει φως. Διότι, ύστερα από την ευαγγελική διδασκαλία, έπεται εκείνη του Μωυσή, και αυτή είναι η τάξη της, επειδή είναι και σκιά και τύπος. Και επειδή ο Χριστός είναι το πλήρωμα του νόμου και των προφητών, έλαμψε και ο νόμος. Διότι, συγκρίνοντας εκείνα που είχαν προαναγγελθεί από παλιά μέσω αυτού με όσα έχουν πραγματοποιηθεί, έχουμε ήδη θαυμάσει και το φως αυτού του νόμου, που μας προδιατυπώνει με κομψότητα, με πολλούς τρόπους, το μυστήριο του Χριστού. Στάθηκε λοιπόν για να δίνει φως. Μακαρίζει δε και ο ίδιος ο Χριστός αυτούς που έχουν συνδυάσει μέσα τους τόσο τη νομική όσο και την ευαγγελική διδασκαλία. Διότι είπε ως εξής: «Γι' αυτό σας λέω, ότι κάθε γραμματέας», δηλαδή αυτός που γνωρίζει τον νόμο, «αφού γίνει μαθητής στη βασιλεία των ουρανών, μοιάζει με πλούσιο άνθρωπο, ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του νέα και παλαιά». Θα δεχτούμε όμως και ένα άλλο νόημα σε αυτό, καθόλου απίθανο, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, το οποίο προσεγγίζει μάλλον το εύλογο. Διότι λέμε, και πολύ σωστά, ότι ο ήλιος είναι ο Εμμανουήλ· διότι έτσι έχει ονομαστεί, και είναι αληθινά. Πρέπει δε να θεωρήσουμε ότι σελήνη, λόγω της ομοιότητας με το ουράνιο σώμα, ονομάζεται η Εκκλησία του Θεού, η οποία φέγγει σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι, και λάμπει σαν μέσα στη νύχτα.

Όταν, λοιπόν, υψώθηκε ο ήλιος σύμφωνα με τη φωνή του Προφήτη· διότι ο Χριστός ανέβηκε για χάρη μας στον τίμιο σταυρό· τότε έλαμψε και η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία και στάθηκε στην τάξη της ως φως, δηλαδή, ολόφωτη σαν κάποια σελήνη, και διατηρώντας την τάξη της δικής της τροχιάς, έγινε φως για όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι, όπως μόλις ανέφερα. Το ότι δε με την ύψωση του Χριστού και την υπομονή του σταυρού για τη ζωή των πάντων συγκροτήθηκε πλέον η Εκκλησία, θα μας το διδάξει πάλι ο Ίδιος: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει και δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Κι εγώ, εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Επομένως, το να υψωθεί ο ήλιος σημαίνει σίγουρα είτε το πάθος πάνω στον σταυρό, είτε την άνοδο στους ουρανούς· διότι λέμε ότι και με αυτόν τον τρόπο υψώθηκε. <Οι βολίδες σου θα πορευτούν στο φως της αστραπής των όπλων σου.> Με τη λέξη βολίδες εδώ εννοεί αυτούς που διατρέχουν ολόκληρη τη γη και στέλνονται σαν από τόξο, δηλαδή από ισχυρό χέρι, τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, για τους οποίους είπε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ: «Σαν βέλη στο χέρι δυνατού, έτσι είναι οι γιοι των εκδιωγμένων».

Βέλη του πάλι είναι οι μυσταγωγοί, οι οποίοι πλήττουν τους πλανημένους και εκείνους που δεν γνωρίζουν τον εκ φύσεως και αληθινό Θεό, όχι προς θάνατον, αλλά για να τους οδηγήσουν στην εν Χριστώ αγάπη, ώστε να υποταχθούν σε αυτόν. Τέτοια είναι και η νύμφη που περιγράφεται στο Άσμα Ασμάτων, η οποία λέει σαφώς: «Διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη». Το ότι δε οι θεσπέσιοι μαθητές έγιναν εξαιρετικά γενναίοι και ρωμαλέοι, το επιβεβαιώνει ο σοφότατος ψαλμωδός λέγοντας γι' αυτούς εν Πνεύματι: «Σαν τα βέλη στο χέρι του δυνατού, έτσι είναι οι υιοί των απορριφθέντων». Διότι «απορριφθέντες» αποκαλεί όσους προέρχονται από τον Ισραήλ, καθώς εξέπεσαν από τη θεία χάρη επειδή συμπεριφέρθηκαν υβριστικά στον Χριστό. Ωστόσο, οι υιοί τους έγιναν βέλη που εκτοξεύονται σαν από το χέρι ενός δυνατού. Είπε κάπου και ο Αββακούμ, απευθυνόμενος πάλι προς τον ίδιο τον Εμμανουήλ σχετικά με τους αγίους αποστόλους: «Διότι οι βολίδες σου θα πορευτούν στο φέγγος της αστραπής των όπλων σου». <Και θα εξεγείρω τα τέκνα σου, Σιών, εναντίον των τέκνων των Ελλήνων, και θα σε μεταχειριστώ ως ρομφαία μαχητού.> Ιδού λοιπόν, σαφώς ονομάζει δικό του τόξο τους μυσταγωγούς που προέρχονται από τους Ιουδαίους. Διότι ποια είναι τα τέκνα της Σιών που εξεγείρονται εναντίον των τέκνων των Ελλήνων, αν όχι οι θεσπέσιοι μαθητές, και εκείνοι που κατά καιρούς ηγούνται των εκκλησιών και ορθοτομούν τον λόγο της αλήθειας; Διότι πώς θα μπορούσε να νοηθεί άλλη ως νοητή Σιών εκτός από την Εκκλησία;

Όλα, λοιπόν, τα έχει συμπεριλάβει εδώ ο σοφός Μάξιμος· εγώ όμως, για να χρησιμοποιήσω ένα πιο οικείο και σχετικό με τα προκείμενα παράδειγμα, «υψώθηκε», λέει ο Αββακούμ, «ο ήλιος, και η σελήνη στάθηκε στη θέση της», δηλαδή αναλήφθηκε ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός, και οι χριστοειδείς έγιναν ολόφωτοι, έχοντας καταυγαστεί από ψηλά.

Στο φως: Οι γλώσσες των αποστόλων. Στη λάμψη: Των ευαγγελικών εντολών. Με απειλή: Τις πράξεις του γήινου φρονήματος. Και με οργή: Δηλαδή θα υποτάξεις. Εξήλθες: Φανερώθηκες με σάρκα, για να σώσεις τον πιστό λαό. Για να σώσεις: Ώστε να σωθούν αυτοί που χρίστηκαν με το βάπτισμα [των Ιουδαίων]. Έβαλες: Αυτούς που ο Ιούδας περιέθεσε στον τράχηλο. Διέκοψας: Των ιουδαϊκών αρχόντων. Θα σειστούν: Κατά την έκσταση των δαιμόνων <στην εκκλησία των σημείων του Κυρίου>. Θα διανοίξουν: Διότι κρυφά γόγγυζαν φοβούμενοι τον λαό. Και επιβίβασας: Τους αποστόλους στη θάλασσα του βίου, να κινούν τα ύδατα του βαπτίσματος. Φυλάχτηκα: Παρατήρησα τη συγκατάβαση του Υιού <του Χριστού> και ταράχτηκε η κοιλιά [μου, δηλαδή] η διάνοια της ψυχής μου. Από τη φωνή: Επειδή η προσευχή είναι γεμάτη από υψηλή προφητεία. Και εισήλθε: Αφού ρυθμίστηκε <αναλογιζόμενος> την παρουσία του Χριστού. Και από κάτω: Από το βάθος, λέει, της διάνοιας ταράχτηκα. Θα αναπαυθώ: Ελάφρυνε τον πειρασμό μου. Για να αναβώ: Δηλαδή ώστε να πολιτευθώ υψηλά ανάμεσα στον λαό κατά την παροικία του βίου. Διότι η συκιά: Επειδή κανένα από τα πρόσκαιρα φυτά ή σπέρματα δεν καρποφορεί στον μέλλοντα αιώνα. Θα διαψεύσει: Διότι στον μέλλοντα αιώνα κανένα από τα κτήνη δεν θα υπάρχει ούτε θα βόσκει. Εγώ όμως: Ο προφήτης αγαλλιάζεται με μεγάλη χαρά, καθώς εκπληρώνονται τα μυστήρια της προφητείας.

Τι σημαίνει το ότι υψώθηκε ο ήλιος και η σελήνη στάθηκε στην τάξη της; Όταν υψωθεί μέσα μας ο ήλιος της δικαιοσύνης μέσω των αγαθών έργων και της αληθινής γνώσης, τότε η σελήνη στέκεται στην τάξη της, δηλαδή η δική μας φύση, η οποία υπόκειται σε τροπή και αλλοίωση, αποκτά σταθερή τάξη.

Διότι, μετά την ύψωση στον σταυρό του «ήλιου της δικαιοσύνης», «και η σελήνη», δηλαδή η Εκκλησία, «στάθηκε στη θέση της» κατά τον άγιο Αββακούμ, τότε πάνω στους ίππους και τις ιππασίες του Θεού Λόγου έρχεται η σωτηρία· «και κατηύθυνε στη θάλασσα», δηλαδή στην οικουμένη, «τους ίππους» για να αφανίσουν τα κύματα της κακίας, με σκοπό να εξαγάγουν στην πίστη από τον βυθό της απιστίας τα πλήθη των ανθρώπων. Τότε, εγκαταλείποντας το να κρύβονται εδώ κι εκεί, βγήκαν στο φως ως φωστήρες της οικουμένης, καταγγέλλοντας τρανώς το αληθινό φως. «Προς το φως θα πορευθούν οι βολίδες σου, στο φέγγος της αστραπής των όπλων σου». Και λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης».

Διότι ο Νικόδημος, ο Ιωσήφ, ο Βύζος και ο Αλέξανδρος είχαν υψηλό κύρος, ως άρχοντες των Ιουδαίων, αλλά ύψωσαν φωνή πίστεως στον Χριστό. «Υψώθηκε» στον σταυρό «ο ήλιος» της δικαιοσύνης «και η σελήνη», δηλαδή η Εκκλησία, «στάθηκε στην τάξη» της ευσέβειάς «της. Προς το φως θα πορευθούν οι βολίδες σου».

Οι απόστολοι, που κρύβονταν εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων, «θα πορευτούν στο φως» για το κήρυγμα, τοξεύοντας τη μανία των ειδώλων σαν «βολίδες» όπλων. «Με απειλή θα λιγοστέψεις τη γη» της Ιουδαίας «και με οργή θα πατάξεις τα έθνη» της, επειδή λύσσαξαν φονικά εναντίον σου. «Εξήλθες» αδιαστάτως από εκείνους τους πατρικούς κόλπους «για τη σωτηρία του λαού σου, για να σώσεις τους κεχρισμένους σου». Ήλθες για να σώσεις αυτούς που χρίστηκαν στο όνομά σου με το μύρο του θείου βαπτίσματος. «Έριξες δε στα κεφάλια των ανόμων», των τυράννων και των δαιμόνων, αθάνατο «θάνατο» εξαιτίας της δυστροπίας τους. «Κατέκοψες με έκσταση τα κεφάλια των δυναστών». Εννοεί πάλι τους ίδιους τυράννους και δαίμονες, των οποίων το ύψος της έπαρσης, αφού αποκόπηκε, ταπεινώθηκε και έχασαν κάθε παρρησία, «σαν τον φτωχό που τρώει κρυφά», ανοίγοντας τα χείλη, δηλαδή το στόμα, ήσυχα και μασώντας στα κρυφά, ώστε να μην αναγνωριστεί από κάποιο φόβο.