Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 3:14

Εάν όμως λέγονται δεσμά του Χριστού, ας μην ταράζεται κανείς. Διότι πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, όσα συμβαίνουν σε κάποιους κατά παραχώρηση του Θεού αποδίδονται σε αυτόν. Τέτοιο είναι και το: «Δεν υπάρχει συμφορά σε πόλη, την οποία δεν έκανε ο Κύριος». Διότι δεν προκαλεί αυτός τη συμφορά, αλλά μάλλον πολλές φορές επιτρέπει να συμβεί σε πόλεις που αμαρτάνουν. Εάν πάλι τυχόν θεωρηθεί ότι οι δεσμοί που αναφέρονται εδώ ανήκουν στα επαινετά, τότε λέμε το εξής, ότι δηλαδή έχει μεν επιβληθεί θάνατος στα κεφάλια των ανόμων, αλλά ο Θεός των όλων συνδέει σαν με δεσμούς αγάπης εκείνους που τον πλησιάζουν, οι οποίοι έχουν δικαιωθεί με την πίστη και έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι, σύμφωνα οπωσδήποτε με εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του προφήτη για όσους κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ: «Και εγώ καθοδήγησα τα βήματα του Εφραίμ, τον ανέλαβα στους βραχίονές μου, τους προσέλκυσα με δεσμούς της αγάπης μου». Και ο δεσμός στους τραχήλους εδώ κατανοείται επίσης ως η υπακοή εκείνων που έχουν υποτάξει σε αυτόν τον αυχένα της διανοίας τους και έχουν θέσει τον εαυτό τους κάτω από τον αληθινά αγαθό ζυγό του Σωτήρα μας. <Διέκοψας εν εκστάσει κεφαλές δυναστών, θα σειστούν εξαιτίας της.> Ο όρος της εκστάσεως κατανοείται με διάφορους τρόπους στη θεόπνευστη Γραφή.

Λέει, λοιπόν, ότι συνέτριψες τα κεφάλια των δυναστών, τα οποία είχαν περιέλθει σε τέτοιου είδους παραφροσύνη. Με αυτό εννοεί βεβαίως τους ηγέτες του Ισραήλ, οπωσδήποτε τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, καθώς και εκείνους που ιερουργούσαν σύμφωνα με τον νόμο. Διότι πραγματικά ξέφυγαν από το ορθό φρόνημα, τον αγαθό νου και την αγάπη προς τον Θεό, μη αποδεχόμενοι τον Υιό, αλλά μάλλον σκοτώνοντάς Τον, αν και γνώριζαν και έλεγαν ότι «αυτός είναι ο κληρονόμος». Και πώς θα μπορούσε άραγε να νοηθεί ο τρόπος αυτής της συντριβής, θα το αποσαφηνίσει εύλογα ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς τον Σωτήρα των όλων Θεό: «Διαμέρισέ τους στη ζωή τους». Διότι κάποτε ο Ισραήλ ήταν και «μερίδα» του Θεού και «σχοίνισμα της κληρονομίας του». Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν ανόσια και υβριστικά απέναντι στον Υιό, ο αγαπημένος λαός αποπέμφθηκε, και διαμερίστηκε, και εξέπεσε από την ελπίδα των πιστών, αποκληρωμένος και απορριμμένος, και τέθηκε εκτός της παρουσίας Του, σε δεύτερη μοίρα και πίσω από τα έθνη, τα οποία λένε για τον εαυτό τους εκείνο το: «Ευλογημένοι είμαστε εμείς από τον Κύριο, που έκανε τον ουρανό και τη γη», και «Θεός είναι ο Κύριος, και εμφανίστηκε σε εμάς». Αποκόπηκε, λοιπόν, ο Ισραήλ και, έχοντας εκπέσει από την ευλογία, δεν αποτελεί πλέον μερίδα του Θεού, αλλά μάλλον διαβολική, ατιμότατη και βέβηλη. Έπειτα, σχετικά με την παραφροσύνη, λέει ότι θα συγκλονιστούν μέσα σε αυτήν, δηλαδή θα πέσουν. Διότι αυτό που βρίσκεται σε δόνηση και κλονισμό, είναι κοντά στην πτώση.

Θρηνεί δε κατά κάποιον τρόπο για αυτούς που έχουν με πολλούς τρόπους καταστραφεί και ο προφήτης, λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει αυτός που θα τον αναστήσει». <Θα ανοίξουν τα χαλινάρια τους, σαν τον φτωχό που τρώει κρυφά.> Υπάρχει μεν πάρα πολύ μεγάλη δυσκολία και στη σύνταξη αυτή και στη λέξη· όμως θα μιλήσουμε όσο είναι δυνατόν, διαχωρίζοντας πολύ καλά τη δύναμη των εννοιών. Αφού, λοιπόν, αφηγήθηκε την κατάσταση στην οποία οπωσδήποτε έπρεπε να βρεθούν τα κεφάλια των δυναστών, δηλαδή εκείνοι που έλαχαν να ηγούνται της Συναγωγής των Ιουδαίων, μεταβαίνει αμέσως στους αγίους αποστόλους, οι οποίοι στην αρχή είχαν πολύ μεγάλο τον φόβο των διωκτών. Διότι μαστιγώνονταν στα συνέδρια, και έπαιρναν την εντολή να μη μιλούν σε κανέναν στο όνομα του Χριστού· συγκεντρώνονταν δε κρυφά και έκαναν τις ικεσίες τους προς τον Θεό λέγοντας: «Διότι στ' αλήθεια συγκεντρώθηκαν σε τούτη την πόλη εναντίον του άγιου παιδός σου Ιησού, τον οποίο έχρισες, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος, μαζί με τα έθνη και τους λαούς του Ισραήλ. Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους·» είναι προφανές ότι εννοεί τις απειλές των Ιουδαίων «και δώσε στους δούλους σου να λαλούν τον λόγο σου με παρρησία». Επομένως, εκείνοι που ήταν σχεδόν σφιγμένοι με κάποιο χαλινάρι από τον φόβο και αναγκάζονταν να σιωπούν, οι μαστιγωμένοι και θλιμμένοι, που κρυφά και με δυσκολία μιλούσαν σε κάποιους, και έμοιαζαν σαν τον φτωχό που τρώει, θα ανοίξουν τα χαλινάρια τους.

Γι' αυτό, λοιπόν, λέει ο ίδιος ο Αββακούμ: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανεβώ πάνω στον βράχο, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μου πει και τι θα απαντήσω στον έλεγχό μου». Και πάλι κάποιος άλλος λέει: «Άκουσα μήνυμα από τον Κύριο, και απέστειλε πρεσβευτή στα έθνη». Και επιπλέον, και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα μου πει ο Κύριος ο Θεός». Κάτι παρόμοιο υποδηλώνει και τώρα ο Προφήτης λέγοντας: «Φυλάχτηκα και τρόμαξε η καρδιά μου». Δηλαδή λέει, κράτησα στο νου μου τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν· έπειτα, τρόμαξα φοβερά από τη φωνή της προσευχής των χειλιών μου. Διότι, ενώ απηύθυνε την ικεσία προς τον Θεό με ωδή, και ο τρόπος της προφητείας του ήταν μελωδικός, ο σκοπός και ο νους του δεν επικεντρώνονταν στην εύρυθμη απαγγελία, αλλά κυριευόταν από πικρία και θλίψη, και ήταν υπερβολικά τρομοκρατημένος, καθώς το Πνεύμα διατύπωνε μέσα του όσα επρόκειτο να συμβούν στους Ισραηλίτες κατά τους έσχατους καιρούς. Εκείνο δε που τον θορυβούσε περισσότερο και τον έκανε να τρέμει, όπως είναι φυσικό, ίσως να ήταν αποκλειστικά τούτο: μήπως τυχόν εγκλωβιστεί και αυτός μέσα στα δεινά, και αντικρίσει τη συντριβή του λαού, και δει τον θάνατο να ρίχνεται στα κεφάλια των ανόμων, και αυτά να διαμελίζονται σε κατάσταση πανικού και να κλονίζονται μέσα σε αυτόν, σύμφωνα με το νόημα που έχει ήδη αποδοθεί προηγουμένως.

Διότι εκεί τότε ο Χριστός συνέτριψε εν εκστάσει τα κεφάλια των δυναστών· εκεί συγκλονίστηκαν εξαιτίας του, εκεί άνοιξαν τους χαλινούς τους λέγοντας: Ποιος είναι αυτός ο Βασιλιάς της δόξης; Ποιος είναι αυτός ο τόσο μέγας, που μαζί με τόσους άλλους επιτελεί εδώ τέτοια θαύματα; Ποιος είναι αυτός ο Βασιλιάς της δόξης, ο οποίος κάνει τώρα στον άδη αυτά που ποτέ δεν έγιναν στον άδη; Ποιος είναι αυτός που εξάγει από εδώ τους απ' αιώνος κεκοιμημένους; Ποιος είναι αυτός που έλυσε και κατέλυσε το θράσος και το κράτος ημών των αήττητων, και εξάγει από τη φυλακή του άδη τους απ' αιώνος δεσμώτες; Προς αυτούς αναφωνούσαν οι δυνάμεις του Δεσπότη λέγοντας: Θέλετε να μάθετε, ω παράνομοι τύραννοι, ποιος είναι αυτός ο Βασιλιάς της δόξης; Είναι ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός· ο Κύριος ο δυνατός και ισχυρός και αήττητος στους πολέμους.

Διότι, από τη στιγμή που άρχισαν να συναρμολογούνται από Εκείνον που ζωογονεί τους νεκρούς, οστά προς οστά και άρθρωση προς άρθρωση, και δόθηκε στα ξηρά οστά το Πνεύμα της ζωής και της παλιγγενεσίας, γνωρίζω καλά ότι πρέπει να ολοκληρωθεί πλήρως η ανάσταση. Επομένως, ας μην υπερηφανεύονται μέσα τους όσοι προκαλούν πικρία. Ούτε ας νομίζουν ότι κατέχουν κάτι αυτοί που κρατούν μια σκιά, ή ένα όνειρο ανθρώπων που ξυπνούν, ή αύρες που πνέουν, ή τα ίχνη ενός πλοίου πάνω στο νερό. Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος. Ας παραδειγματιστούν από τις συμφορές των άλλων, και ας μάθουν ότι ο φτωχός δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος· ούτε θα ανεχθεί η Θεότητα – η οποία κατατέμνεται και διαιρείται κακόδοξα σε στοιχείο άρχον και αρχόμενο – να μην συντρίψει εν εκστάσει τα κεφάλια των δυναστών, όπως λέει ο Αββακούμ. Διότι έτσι προπάντων θα υβριζόταν η Θεότητα με τον υποβιβασμό της, και θα επιβαρυνόταν η κτίση εάν αποκτούσε ισοτιμία με τη Θεότητα.

Στο φως: Οι γλώσσες των αποστόλων. Στη λάμψη: Των ευαγγελικών εντολών. Με απειλή: Τις πράξεις του γήινου φρονήματος. Και με οργή: Δηλαδή θα υποτάξεις. Εξήλθες: Φανερώθηκες με σάρκα, για να σώσεις τον πιστό λαό. Για να σώσεις: Ώστε να σωθούν αυτοί που χρίστηκαν με το βάπτισμα [των Ιουδαίων]. Έβαλες: Αυτούς που ο Ιούδας περιέθεσε στον τράχηλο. Διέκοψας: Των ιουδαϊκών αρχόντων. Θα σειστούν: Κατά την έκσταση των δαιμόνων <στην εκκλησία των σημείων του Κυρίου>. Θα διανοίξουν: Διότι κρυφά γόγγυζαν φοβούμενοι τον λαό. Και επιβίβασας: Τους αποστόλους στη θάλασσα του βίου, να κινούν τα ύδατα του βαπτίσματος. Φυλάχτηκα: Παρατήρησα τη συγκατάβαση του Υιού <του Χριστού> και ταράχτηκε η κοιλιά [μου, δηλαδή] η διάνοια της ψυχής μου. Από τη φωνή: Επειδή η προσευχή είναι γεμάτη από υψηλή προφητεία. Και εισήλθε: Αφού ρυθμίστηκε <αναλογιζόμενος> την παρουσία του Χριστού. Και από κάτω: Από το βάθος, λέει, της διάνοιας ταράχτηκα. Θα αναπαυθώ: Ελάφρυνε τον πειρασμό μου. Για να αναβώ: Δηλαδή ώστε να πολιτευθώ υψηλά ανάμεσα στον λαό κατά την παροικία του βίου. Διότι η συκιά: Επειδή κανένα από τα πρόσκαιρα φυτά ή σπέρματα δεν καρποφορεί στον μέλλοντα αιώνα. Θα διαψεύσει: Διότι στον μέλλοντα αιώνα κανένα από τα κτήνη δεν θα υπάρχει ούτε θα βόσκει. Εγώ όμως: Ο προφήτης αγαλλιάζεται με μεγάλη χαρά, καθώς εκπληρώνονται τα μυστήρια της προφητείας.

Πολλούς κατέστρεψε το λαιμαργικό πάθος της λαθροφαγίας και τον ίδιο τον πρωτόπλαστο τον εκδίωξε από τον παράδεισο. Γι' αυτό, σας παρακαλώ, αδελφοί, να μην νικιέστε από αυτό το πάθος, σαν τον «φτωχό που τρώει στα κρυφά», όπως είναι γεγραμμένο, για να απολαύσετε τη φανερή τρυφή του παραδείσου, όταν έρθει ο καιρός. Πρέπει δε οι προϊστάμενοι της Εγκλείστρας να επιθεωρούν τα κελιά των αδελφών και, αν τυχόν βρεθεί φαγητό ή κάποιο άλλο περιττό πράγμα, να το αφαιρούν και να παραγγέλλουν αυστηρά στον αδελφό να μην ξανακάνει ποτέ κάτι τέτοιο. Και αυτός δεν είναι απλώς ένας δικός μου νεότερος κανόνας, αλλά και η Φιλόθεος Ιστορία και πολλοί από τους αγίους Πατέρες τον θέσπισαν για τη διόρθωση και την ασφάλεια των πιο λαιμάργων αδελφών, ώστε να σωθούν. ΙΒ΄. Περί του να μην γογγύζει κανείς για τα φαγητά. «Φάε», λέει, «σαν άνθρωπος όσα σου παρατίθενται και μην τρως άπληστα, για να μην γίνεις μισητός». Διότι ο αληθινός μοναχός δεν γογγύζει στην τράπεζα, ούτε ρωτά γιατί δεν υπάρχει το τάδε φαγητό και το τάδε ποτό, αλλά ευχαριστεί τον Θεό, αρκούμενος σε όσα υπάρχουν, και του γίνονται σωτηρία και αίμα και σάρκα, και το κουτάλι του γίνεται σαν δίκοπη ρομφαία που εξοντώνει τους μεμψίμοιρους λογισμούς, και θυμάται το: «Αν δεν χορτάσουν, θα γογγύσουν»· και το: «Ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη», λέει, «στο στόμα τους, η οργή του Θεού για την αχαριστία τους υψώθηκε εναντίον τους και σκότωσε τους περισσότερους από αυτούς».