Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 3:15

Και πάλι: «Το δικό μου φαγητό είναι να κάνω το θέλημα εκείνου που με έστειλε, και να ολοκληρώσω το έργο του.» <Και ανέβασες στη θάλασσα τα άλογά σου, ταράζοντας πολλά νερά.> Ο λόγος διατήρησε πάλι το σχήμα της μεταφοράς. Διότι, αφού έκανε λόγο για χαλινάρια, αποκάλεσε άλογα τους αγίους Αποστόλους, πάνω στους οποίους επιβαίνει και ο ίδιος ο Χριστός, έχοντας εγκατασταθεί μέσα στο νου και στην καρδιά τους. Προσπαθεί λοιπόν να διδάξει ότι επρόκειτο να καθοδηγήσουν προς την πίστη όχι μόνο αυτούς που προέρχονταν από τον Ισραήλ, αλλά και το ίδιο το πάρα πολύ μεγάλο και αμέτρητο πλήθος των άλλων εθνών. Διότι παρομοιάζει τον κόσμο με θάλασσα, σύμφωνα και με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά των οποίων δεν υπάρχει αριθμός»· και με πολλά νερά παρομοιάζει τα πλήθη των εθνών που βρίσκονται σε όλη τη γη· και με άλογα, όπως είπα, τους αγίους Αποστόλους, οι οποίοι, περιφερόμενοι σε όλη την οικουμένη, αυτούς που κυριολεκτικά ροχάλιζαν και εφησύχαζαν στην πλάνη, τους ειδωλολάτρες, τους τάραξαν επωφελώς· διότι τους αναστάτωσαν, προκαλώντας τους φόβο ότι θα βαδίσουν προς την κόλαση και θα υποστούν την τιμωρία του πυρός, εάν δεν επέλεγαν να μετανοήσουν και να γνωρίσουν τον εκ φύσεως και αληθινό Θεό.

Έπειτα λέγει ο προφητικός λόγος, ότι τα ύδατα δέχθηκαν ταραχή, και τα όρη υπέστησαν κλονισμό, καθώς μεταδιδόταν το ευαγγελικό κήρυγμα. Εδώ ως «όρη» ονόμασε το στίφος των δαιμόνων εξαιτίας του όγκου της αλαζονείας και του ύψους της έπαρσής τους· και ως «ύδατα» τις γνώμες των ανθρώπων, οι οποίες δίκην υδάτων παρασύρονται εύκολα εδώ και εκεί, και αναταράσσονται από τα πνεύματα της απάτης. Αυτά μας τα διδάσκει και η διήγηση των Πράξεων· πώς δηλαδή, ενώ οι ιεροί απόστολοι περιόδευαν την οικουμένη, οι πόλεις γέμιζαν από ταραχή και θορύβους. Διότι και στην Έφεσο ο Δημήτριος αναστάτωσε ολόκληρη την πόλη· και στα Λύστρα και στη Δέρβη το ίδιο ακριβώς συνέβη. Και πάλι στους Φιλίππους και στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα και στην Κόρινθο, καθώς τα πνεύματα της απάτης ξεσήκωναν αυτά τα κύματα, μερικοί που υποκινούνταν από αυτά κραύγαζαν εναντίον των ιερών αποστόλων: «Αυτοί που αναστάτωσαν την οικουμένη, αυτοί ήρθαν και εδώ». Αυτά προφήτευσε και ο μακάριος Αββακούμ: «Διότι επέβιβασες», λέγει, «στη θάλασσα τους ίππους σου, ταράζοντας πολλά ύδατα». Και «ίππους» ονόμασε τους ιερούς αποστόλους, οι οποίοι έγιναν θείο όχημα· διότι ο Δεσπότης, επιβαίνοντας σε αυτούς, διασκόρπισε τα πολλά και διάφορα δόγματα της ασέβειας. Θα κατανοήσεις όμως και με άλλον τρόπο τη σύγχυση της γης και την ταραχή της, ακούγοντας τον Σωτήρα να λέγει: «Φωτιά ήρθα να βάλω στη γη· και τι άλλο θέλω, εάν έχει ήδη ανάψει;».

Στο φως: Οι γλώσσες των αποστόλων. Στη λάμψη: Των ευαγγελικών εντολών. Με απειλή: Τις πράξεις του γήινου φρονήματος. Και με οργή: Δηλαδή θα υποτάξεις. Εξήλθες: Φανερώθηκες με σάρκα, για να σώσεις τον πιστό λαό. Για να σώσεις: Ώστε να σωθούν αυτοί που χρίστηκαν με το βάπτισμα [των Ιουδαίων]. Έβαλες: Αυτούς που ο Ιούδας περιέθεσε στον τράχηλο. Διέκοψας: Των ιουδαϊκών αρχόντων. Θα σειστούν: Κατά την έκσταση των δαιμόνων <στην εκκλησία των σημείων του Κυρίου>. Θα διανοίξουν: Διότι κρυφά γόγγυζαν φοβούμενοι τον λαό. Και επιβίβασας: Τους αποστόλους στη θάλασσα του βίου, να κινούν τα ύδατα του βαπτίσματος. Φυλάχτηκα: Παρατήρησα τη συγκατάβαση του Υιού <του Χριστού> και ταράχτηκε η κοιλιά [μου, δηλαδή] η διάνοια της ψυχής μου. Από τη φωνή: Επειδή η προσευχή είναι γεμάτη από υψηλή προφητεία. Και εισήλθε: Αφού ρυθμίστηκε <αναλογιζόμενος> την παρουσία του Χριστού. Και από κάτω: Από το βάθος, λέει, της διάνοιας ταράχτηκα. Θα αναπαυθώ: Ελάφρυνε τον πειρασμό μου. Για να αναβώ: Δηλαδή ώστε να πολιτευθώ υψηλά ανάμεσα στον λαό κατά την παροικία του βίου. Διότι η συκιά: Επειδή κανένα από τα πρόσκαιρα φυτά ή σπέρματα δεν καρποφορεί στον μέλλοντα αιώνα. Θα διαψεύσει: Διότι στον μέλλοντα αιώνα κανένα από τα κτήνη δεν θα υπάρχει ούτε θα βόσκει. Εγώ όμως: Ο προφήτης αγαλλιάζεται με μεγάλη χαρά, καθώς εκπληρώνονται τα μυστήρια της προφητείας.

Η μεν ίππος προερχόταν από τον λαό των Ιουδαίων, από όπου προήλθαν και οι απόστολοι. Διότι λέγει, «ανέβασες στη θάλασσα τα άλογά σου», και «θα επιβιβαστείς στα άλογά σου». Και γιατί ονομάζει τους αποστόλους άλογα; Επειδή τρέχουν γρήγορα στον κόσμο, δηλαδή διανύουν τον δρόμο της ευσέβειας, ενώ άρματα είναι οι εκκλησίες που προέρχονται από τα έθνη· τα άλογα λοιπόν που ζεύονται, δηλαδή οι απόστολοι, σέρνουν το άρμα που είναι η εκκλησία. Την σέρνουν κατευθύνοντάς την δίκαια προς την οδό της ουράνιας ζωής. «Οι σιαγόνες σου», λέγει, «είναι σαν τρυγόνια». Διότι το ερυθρό χρώμα φέρει τον γεμάτο συστολή λόγο της πίστεως. «Ο τράχηλός σου είναι σαν περιδέραια». Δηλαδή δεν σκύβεις πλέον προς τα κάτω· διότι, έχοντας λάβει την παρρησία της ελευθερίας, στρέφε το βλέμμα προς τους ουρανούς. «Ομοιώματα χρυσού θα σου φτιάξουμε με στίγματα από ασήμι». Επειδή ο νόμος ήταν σαν το ασήμι που διαπαιδαγωγούσε μέτρια, τώρα όμως, αφού έλαβες ως κληρονομιά την εξοχότατη αξία του χρυσού, δηλαδή το Ευαγγέλιο, θα σου φτιάξει ομοιώματα χρυσού. «Μέχρις ότου ο βασιλιάς τους εναγκαλιστεί», λέγει. Δηλαδή μέχρις ότου ο Χριστός έλθει για δεύτερη φορά, περιθάλποντας στη βασιλεία του όλους όσους πίστεψαν. «Ο νάρδος μου», λέγει, «έδωσε την οσμή του».

Γι' αυτό δεν αναζητούσαν στον Κύριο κοσμικό διάδημα· διότι γνώριζαν ότι Αυτός βασιλεύει ανάρχως. Δεν αναζητούσαν αλουργίδα· διότι Τον έβλεπαν να περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο. Δεν αναζητούσαν γύρω τους πλήθος στρατιωτών, έχοντας πειστεί στον προφήτη που είπε: «Μύριες μυριάδες Τον υπηρετούσαν, και χίλιες χιλιάδες αρχαγγέλων παρίσταντο σε Αυτόν». Δεν επιζητούσαν ίππους και άρματα· διότι αναγνώρισαν ότι Αυτός είναι που ανέλαβε τον Ηλία με πύρινο άρμα· και επειδή γνώριζαν ότι οι ευαγγελιστές Τον ακολουθούσαν σαν ίπποι, έχοντας πειστεί στον προφήτη που είπε – και ο Ζαχαρίας είναι αυτός που το είπε – ότι: «Πίσω Του υπήρχαν ίπποι λευκοί, και πυρροί, και ποικίλοι, και ψαροί». Λευκός ίππος είναι ο Ματθαίος, καθώς εξέθεσε σαφέστερα τα της ενανθρωπήσεως του Κυρίου. Ψαρός ίππος είναι ο Μάρκος, ο οποίος συνέγραψε το Ευαγγέλιο με πιο διανθισμένο τρόπο. Ποικίλος ίππος είναι ο Λουκάς, καθώς εξέθεσε τα του Κυρίου πιο εύγλωττα και με μεγαλύτερη ποικιλία. Πυρρός ίππος είναι ο Ιωάννης, ο οποίος εξέλαμψε τη θεότητα του Χριστού στους αποστόλους σαν πύρινη αστραπή: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος». Ως ταχυδρόμους ίππους, που μετέφεραν το Ευαγγέλιο σε όλη τη γη, ονόμασε τους αποστόλους και ο προφήτης Αμβακούμ, λέγοντας: «Και επιβίβασες στη θάλασσα τους ίππους σου»· αποκαλώντας μεταφορικά θάλασσα ολόκληρο τον κόσμο.

Γι' αυτό και σου έδωσε το τέθριππο άρμα των Ευαγγελίων, στο οποίο άρμα υπάρχουν λευκοί ίπποι σύμφωνα με τον Ζαχαρία· ζυγαίοι μεν είναι το φως και η αθανασία, ακροτήρες δε η δικαιοσύνη και η αλήθεια, οι οποίοι πορεύονται πίσω από το άρμα που κατευθύνεται προς τη γη του βορρά· για τον οποίο λέει η Σοφία: «Σκληρός άνεμος είναι ο βορράς»· διότι πράγματι σκληρό και πονηρό πνεύμα είναι ο διάβολος. Στο δικό του άρμα υπάρχουν μέλανες ίπποι· ζυγαίοι μεν είναι ο άδης και ο θάνατος, ακροτήρες δε το σκότος και η απώλεια, τους οποίους πρέπει να χαλιναγωγείς με το άρμα του Χριστού, διότι «Το άρμα του Θεού», λέγει, «είναι μυριοπλάσιο, με χιλιάδες που το κατευθύνουν», τους οποίους πρέπει να καθοδηγείς μέσα στις τρικυμίες του βίου, όπως στη θάλασσα. Διότι οδήγησε τους ίππους Του μέσα στη θάλασσα, ταράσσοντας πολλά ύδατα, και καταστρέφοντας τα άρματα του νοητού Φαραώ και τη δύναμή του στην Ερυθρά Θάλασσα. Έχει δε και πάριππο άγγελο, ο οποίος καταδιώκει και σκοτίζει τους ίππους του εχθρού σου. Διότι, «Ας γίνει», λέγει, «η οδός τους σκοτάδι και ολίσθημα, και άγγελος Κυρίου να τους καταδιώκει». Έχεις από την αντίθετη πλευρά τους Χαναναίους, τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους, οι οποίοι διακηρύττουν τις παροχές του· έχεις και εσύ τον Μωυσή, τον Σαμουήλ και τον Δαβίδ, οι οποίοι προανήγγειλαν την έλευση του Δικαίου.

Φανερώνει δε την αποδοθείσα δύναμη και ο ίδιος ο αριθμός, ο οποίος υποδηλώνει τη λογική κίνηση ως προς τη φύση και τον χρόνο. Και οι ίπποι επτά χιλιάδες επτακόσιοι τριάντα έξι. Ίππος είναι εκείνος που στον δρόμο των αρετών κατά τον βίο του διαθέτει όλη την ευτονία του θυμικού του. Διότι λένε πως η χολή του αλόγου βρίσκεται στις φυσικές ουλές των ποδιών του. Γι' αυτό, ανάμεσα σε όλα τα υπόλοιπα ήμερα ζώα που εκ φύσεως καθυποτάσσονται στους ανθρώπους, κρίθηκε ότι αυτό είναι μάλλον το πιο κατάλληλο και πιο δυνατό για τρέξιμο. Με αυτούς παρομοίασε τους αγίους αποστόλους ο μέγας προφήτης Αββακούμ μέσω του Πνεύματος, λέγοντας: «και οδήγησες στη θάλασσα τους ίππους σου, ταράσσοντας ύδατα πολλά», αποκαλώντας ίππους τους αγίους και μακάριους αποστόλους, οι οποίοι βαστάζουν τον σωτήριο λόγο της αλήθειας ενώπιον εθνών και βασιλέων σε όλο τον κόσμο, τον οποίο αλληγορικά ονόμασε θάλασσα. Και τα έθνη τα παρομοίασε με ύδατα, τα οποία, μέσω της μεγάλης δυνάμεως του Πνεύματος που υπάρχει στον λόγο, ταράσσονται και συγκλονίζονται, και με τον σωτήριο τούτο σεισμό μεταβαίνουν προς την πίστη από την απιστία, και προς την επίγνωση από την άγνοια, και από την κακία στην αρετή.

Διότι, μετά την ύψωση στον σταυρό του «ήλιου της δικαιοσύνης», «και η σελήνη», δηλαδή η Εκκλησία, «στάθηκε στη θέση της» κατά τον άγιο Αββακούμ, τότε πάνω στους ίππους και τις ιππασίες του Θεού Λόγου έρχεται η σωτηρία· «και κατηύθυνε στη θάλασσα», δηλαδή στην οικουμένη, «τους ίππους» για να αφανίσουν τα κύματα της κακίας, με σκοπό να εξαγάγουν στην πίστη από τον βυθό της απιστίας τα πλήθη των ανθρώπων. Τότε, εγκαταλείποντας το να κρύβονται εδώ κι εκεί, βγήκαν στο φως ως φωστήρες της οικουμένης, καταγγέλλοντας τρανώς το αληθινό φως. «Προς το φως θα πορευθούν οι βολίδες σου, στο φέγγος της αστραπής των όπλων σου». Και λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης».

Τους λογικούς και θείους ίππους σου, τους αποστόλους, όχι έτσι, αλλά με πολλή και φανερή παρρησία «επιβίβασες στη θάλασσα» της αφθονίας των εθνών, «ταράζοντας τα πολλά ύδατα» της απιστίας, και ποτίζοντας τα έθνη με τα γλυκόπιοτα νάματα της ευσέβειας. «Φυλάχθηκα» από την ειδωλομανία, η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία, «και τρόμαξε η καρδιά μου από τη φωνή της προσευχής των χειλιών μου, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου, και μέσα μου ταράχτηκε η δύναμή μου», υποπτευόμενη μήπως εξαιτίας των προηγούμενων ασεβειών με αποδιώξει ο Θεός. Έπειτα η προφητεία μεταφέρεται στο πρόσωπο του Χριστού· «Θα αναπαυθώ», λέει, «την ημέρα της θλίψής μου, προκειμένου να ανεβώ στον λαό της παροικίας μου». Ανάπαυση εννοεί για τον κόπο της στενοχώριας από την πέραν του Ιορδάνου περιοχή έως τη Βηθανία, και ημέρα θλίψης, εκείνη κατά την οποία δάκρυσε για τον θάνατο του φίλου του Λαζάρου. Και ανάβαση προς τους παροίκους, εννοεί από εκεί την άνοδό του προς την Ιερουσαλήμ, κατά την οποία προφήτευσε και για τη συκιά που ξεράθηκε, λέγοντας: «Διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει, και δεν θα υπάρξουν γεννήματα στα αμπέλια». Όχι βέβαια για να καταδικάσει οριστικά σε ακαρπία συκιές και αμπέλια, αλλά για να ξηράνει την ηδονική αμαρτία και τη μέθη που προέρχεται από αυτήν. «Το έργο της ελιάς θα διαψευστεί και οι πεδιάδες δεν θα παράγουν τροφή». Παρομοίως και εδώ, δεν το λέει για να εμποδίσει τους ελαιώνες και τις πεδιάδες να καρποφορήσουν, αλλά για να αποτρέψει τα λιπαρά και θρεπτικά εργαστήρια των παθών. «

Και εσύ, από τη μία, ανέβασες τα άλογά σου στα νερά του ποταμού ταράζοντας πολλά νερά και από την όχθη τα επανέφερες, έχοντας αναμεμειγμένο το πεζικό και το ιππικό σου στράτευμα. Οι εχθροί, από την άλλη, μπροστά σε αυτό το θέαμα, τρέπονταν σε φυγή χωρίς να κοιτάζουν πίσω και, καθώς θα γίνονταν οι ίδιοι αγγελιαφόροι της διάβασής σου στους άλλους, είχαν τις ψυχές τους ταραγμένες, λαχανιάζοντας και φέρνοντας την κακή είδηση ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους. Έτσι, πολλούς τους έκαναν να χάσουν τα λογικά τους στο άκουσμα των απευκταίων γι' αυτούς νέων και τους έκαναν να παραπλανηθούν ως προς το τι έπρεπε να κάνουν τη δεδομένη στιγμή, ενώ κάποιους άλλους τους ερέθισαν σε μεγαλύτερη μανία, όπως ακριβώς μπορεί να δει κανείς άγρια θηρία να εξαγριώνονται περισσότερο στη θέα του όπλου και να ορμούν κατευθείαν εναντίον εκείνου που τα χτυπά. Επομένως, οι εντελώς σκληροτράχηλοι και απείθαρχοι, ανεβαίνοντας στα απότομα και απρόσβλητα από βέλη μέρη των βουνών και έχοντας καταλάβει από πριν τις εντελώς στενές και δύσβατες διαβάσεις, και οχυρώνοντάς τες ώστε να γίνουν εντελώς αδιάβατες, αφενός με κορμούς βαθύρριζων δέντρων που έριξαν, αφετέρου με τεχνητές πύλες, παρέμεναν εκεί έχοντας το θάρρος να πολεμήσουν, στέλνοντας στον ουρανό ακατανόητο θόρυβο, σαν σμήνη πουλιών που πετούν κρώζοντας, και καυχιόνταν για τα βέλη και τις φαρέτρες τους, όπως ο Πάνδαρος του Ομήρου. «Τι θα μπορούσε άραγε να κάνει ο βασιλιάς;» έλεγαν ψάλλοντας επινίκιους ύμνους, «Και με ποιο τέχνασμα θα μπορούσε ποτέ να μας ξεγελάσει;»

Γιατί, μόλις οδήγησες τα άλογά σου, που τάραζαν τα πολλά νερά, στον ποταμό Μαίανδρο, αμέσως διέλυσες τις παρατάξεις των βαρβάρων· και οι πρόμαχοι έπεφταν νεκροί και τα πολεμικά άλογα αιχμαλωτίζονταν και τα στρατόπεδα λεηλατούνταν και τα χρήματα αρπάζονταν, ενώ το υπόλοιπο στράτευμα, κυριευμένο από φόβο, διασκορπιζόταν σαν πρόβατα για σφαγή. Πόσο ευτυχής, λοιπόν, και σωτήρια για τους Ρωμαίους ήταν η πορεία του ιππικού σου! Πόσο ακόμη πιο ευτυχής ήταν η στρατηγία σου! Πόσο τρισμακάριος και τρισμέγιστος είσαι ανάμεσα σε όλους τους βασιλείς και τους αρχηγούς, εσύ που νίκησες έθνη μέχρι τώρα ανίκητα και συνέτριψες πολεμικές φάλαγγες που καυχιόνταν πάντα για τα τρόπαιά τους! Γιατί, πόσο μεγάλο ήταν το περσικό ιππικό που άστραφτε με τα όπλα και σχεδόν πετούσε στον αέρα με τα ταχύτατα σαν τον άνεμο οχήματα! Και επιπλέον αυτών, πόσο μεγάλο ήταν το σώμα των τοξοτών, των δορυφόρων, των ραβδούχων, το ελαφρά οπλισμένο πεζικό με τις προβιές, και πόσες οι καμήλες των αποσκευών και η κάθε είδους πολεμική προετοιμασία!