Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 3:17

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι το να αναχωρήσει κανείς από τον κόσμο είναι προτιμότερο, και το να είναι μαζί με τον Χριστό, για εκείνους που έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο πνευματικής κρίσης, ώστε να θεωρούν τη ζωή μέσα στο σώμα ως παροικία. <Διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει, και δεν θα υπάρξουν καρποί στα αμπέλια· το έργο της ελιάς θα διαψευστεί, και οι πεδιάδες δεν θα παράγουν τροφή· τα πρόβατα εξέλιπαν από την τροφή τους, και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες από την ίασή τους>. Σαν να ρωτούσε κάποιος και να ήθελε να μάθει τον λόγο για τον οποίο θεωρούσε τόσο σπουδαίο το να πεθάνει, ή μάλλον να αναβεί στον λαό της παροικίας του, επισκιάζει μεν με πολλή ασάφεια την κατάργηση της Συναγωγής των Ιουδαίων, σχεδόν όμως φαίνεται να θρηνεί για την ακαρπία που πρόκειται να της συμβεί. Και με πολλούς τρόπους μας την υποδεικνύει, λέγοντας ότι θα είναι σαν μια συκιά, από την οποία δεν θα προκύψει κανένας καρπός. Διότι έτσι ακριβώς την ονόμασε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ως παράδειγμα: «Κάποιος είχε μια συκιά φυτεμένη στον αμπελώνα του». Αυτήν, επειδή ακριβώς ήταν άκαρπη, είπε ότι έπρεπε πλέον να κοπεί, για να μην αχρηστεύει τη γη. Επίσης, κάπου καταράστηκε και τη συκιά έξω από τα Ιεροσόλυμα· διότι, αφού δεν βρήκε καρπό σε αυτήν, λέει: «Ποτέ πια ας μην υπάρξει καρπός από εσένα στον αιώνα». Και την παρομοιάζει επίσης με αμπέλι έρημο από σταφύλια. Διότι, πάλι, είναι όπως ακριβώς λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο».

Αλλά «τον περιέφραξε και του έβαλε φράχτη, και έχτισε πύργο μέσα σε αυτόν, και έσκαψε υπολήνιο, και περίμενε να κάνει σταφύλια, αλλά αυτός έκανε αγκάθια». Γι' αυτόν τον λόγο τη λεηλάτησε, όπως λέει ο Δαβίδ: «Αγριογούρουνο από το δάσος και άγριο θηρίο την κατέφαγε»· και γκρέμισε «τον φράχτη της, και την τρύγησαν όλοι οι διαβάτες του δρόμου». Διαψεύστηκε όμως και το έργο της ελιάς, δηλαδή πάλι της Συναγωγής των Ιουδαίων. Διότι έτσι την χαρακτηρίζει λέγοντας και ο προφήτης Ιερεμίας: «Ελιά ωραία, εύσκια στην όψη ονόμασε ο Κύριος το όνομά σου με τη φωνή της περιτομής της· άναψε φωτιά εναντίον της, μεγάλη η θλίψη επάνω σου, καταστράφηκαν τα κλαδιά της, και ο Κύριος των δυνάμεων που σε φύτεψε προανήγγειλε κακά εναντίον σου». Και επειδή, όπως λέει ο Προφήτης, το έργο της διαψεύστηκε· διότι αν και παιδαγωγούνταν προς τον Χριστό διά του νόμου και των προφητών, δεν δέχθηκαν την πίστη· γι' αυτό και αποκόπηκε, και τα μεν κλαδιά της έπεσαν, μπολιάστηκαν δε στη θέση τους οι προερχόμενοι από την αγριελιά, δηλαδή αυτοί από τα έθνη, «και έγιναν κοινωνοί της ρίζας και της παχύτητας της ήμερης ελιάς».

Έπειτα λέει ότι τα πεδία δεν θα παράγουν τροφή. Παρομοιάζει πάλι τον Ισραήλ, νομίζω, με κατεστραμμένα σπαρτά, από τα οποία ο γεωργός δεν θα μπορούσε να συγκεντρώσει ούτε καν τα απολύτως αναγκαία για τροφή. Και αυτό θα αποτελούσε σαφή απόδειξη της έσχατης ακαρπίας.

Ότι, βέβαια, επρόκειτο, αφού υπομείνουν την πείνα των θείων διδαγμάτων, να πέσουν στα έσχατα όλων των κακών, το αποσαφήνισε προσθέτοντας ότι τα μεν πρόβατα εξέλιπαν από τροφή, δηλαδή από το να μην έχουν να φάνε· και ότι δεν υπάρχουν βόδια στη φάτνη. Με αυτό σημαίνεται ότι εξέλιπε εντελώς το ιερό και εκλεκτό γένος μεταξύ τους, δηλαδή εκείνοι από τη φυλή του Λευί, οι οποίοι, όμοια με βόδια, αλώνιζαν το νοητό αλώνι και, απογυμνώνοντας τον λόγο που δόθηκε μέσω του πάνσοφου Μωυσή από τα καλύμματα της ασάφειας, σαν κάποιον κόκκο σιταριού, τον προσέφεραν στους άλλους για κατανόηση και σαν μια πνευματική τροφή. Αυτοί, λοιπόν, βρίσκονταν στις φάτνες τρεφόμενοι με τις προσφορές δώρων από τον λαό, τα δέκατα, τις απαρχές, τις ευχαριστίες. Επομένως, τα μεν πρόβατα εξέλιπαν από τροφή· βόδια όμως δεν υπήρχαν πια στη φάτνη, δηλαδή οι καθοδηγητές και δάσκαλοι των λαών. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος το χωρίο «Δεν θα βάλεις φίμωτρο σε βόδι που αλωνίζει», το αποδίδει στα πρόσωπα των δασκάλων, ερμηνεύοντάς μας σαφώς τα όσα αναφέρονται στον νόμο. Λέει, ωστόσο, ότι τα βόδια έχουν εκλείψει από τη θεραπεία τους (εξ ιάσεως αυτών). Και βέβαια ο λόγος είναι ασαφής· δηλώνει όμως το εξής, όπως νομίζω και πάλι. Επειδή, δηλαδή, από αμάθεια απέφευγαν επίμονα το να θεραπευτούν από τον Χριστό, παρόλο που Εκείνος ενδυναμώνει τον ασθενή και δικαιώνει τον ασεβή, γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και εξέλιπαν, δηλαδή ασθένησαν εντελώς και κατέληξαν στο μηδέν.

Έτσι λέει και αλλού ο θείος Δαβίδ εκ προσώπου του Χριστού για εκείνους από τον Ισραήλ: «Αλλότριοι γιοι με εξαπάτησαν». Τέτοιο είναι και το, «Θα διαψευστεί το έργο της ελιάς». Και με διαφορετικό τρόπο μπορείς να το προσεγγίσεις: ότι ο νόμος είναι ανίσχυρος ως προς τον καθαρισμό της αμαρτίας, ραντίζοντας με νερό για το πλύσιμο της σάρκας. Υπάρχει όμως το ασυγκρίτως καλύτερο στη χάρη του Χριστού, η οποία δύναται να εξαφανίσει κάθε ρύπο. Μαρτυρεί, λοιπόν, ότι ο Θεός αγαπά την αλήθεια. Και αλήθεια είναι ο Χριστός και τα όσα προέρχονται από αυτόν, όπως ακριβώς ο νόμος είναι τύποι και σκιές.

Και είπε ο Κύριος προς εμένα: Υιέ ανθρώπου, αυτό το νερό που πορεύεται προς τη γη της Γαλιλαίας θα αγιάσει τα ύδατα· και κάθε ψυχή πάνω στην οποία θα έλθει αυτό το νερό θα ζήσει και θα ιαθεί. 〈κη〉 Ότι θα αναβεί ενδόξως από το βάπτισμα — ο Ιερεμίας λέγει: Ιδού, σαν λιοντάρι θα αναβεί από το μέσο του Ιορδάνη. 〈κθ〉 Ότι θα περιπατήσει πάνω στη θάλασσα — ο Ιώβ λέγει: Αυτός που άπλωσε μόνος του τον ουρανό, που περιπατεί πάνω στη θάλασσα σαν σε έδαφος. 〈λ〉 Ότι το κράσπεδο του ιματίου του θα θεραπεύσει — ο Μαλαχίας λέγει: Θα ανατείλει για όσους φοβούνται το όνομά του ήλιος δικαιοσύνης, έχοντας την ίαση στις πτέρυγές του. 〈λα〉 Ότι θα ξηράνει τη συκιά — ο Αββακούμ λέγει: Διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει.

Στο φως: Οι γλώσσες των αποστόλων. Στη λάμψη: Των ευαγγελικών εντολών. Με απειλή: Τις πράξεις του γήινου φρονήματος. Και με οργή: Δηλαδή θα υποτάξεις. Εξήλθες: Φανερώθηκες με σάρκα, για να σώσεις τον πιστό λαό. Για να σώσεις: Ώστε να σωθούν αυτοί που χρίστηκαν με το βάπτισμα [των Ιουδαίων]. Έβαλες: Αυτούς που ο Ιούδας περιέθεσε στον τράχηλο. Διέκοψας: Των ιουδαϊκών αρχόντων. Θα σειστούν: Κατά την έκσταση των δαιμόνων <στην εκκλησία των σημείων του Κυρίου>. Θα διανοίξουν: Διότι κρυφά γόγγυζαν φοβούμενοι τον λαό. Και επιβίβασας: Τους αποστόλους στη θάλασσα του βίου, να κινούν τα ύδατα του βαπτίσματος. Φυλάχτηκα: Παρατήρησα τη συγκατάβαση του Υιού <του Χριστού> και ταράχτηκε η κοιλιά [μου, δηλαδή] η διάνοια της ψυχής μου. Από τη φωνή: Επειδή η προσευχή είναι γεμάτη από υψηλή προφητεία. Και εισήλθε: Αφού ρυθμίστηκε <αναλογιζόμενος> την παρουσία του Χριστού. Και από κάτω: Από το βάθος, λέει, της διάνοιας ταράχτηκα. Θα αναπαυθώ: Ελάφρυνε τον πειρασμό μου. Για να αναβώ: Δηλαδή ώστε να πολιτευθώ υψηλά ανάμεσα στον λαό κατά την παροικία του βίου. Διότι η συκιά: Επειδή κανένα από τα πρόσκαιρα φυτά ή σπέρματα δεν καρποφορεί στον μέλλοντα αιώνα. Θα διαψεύσει: Διότι στον μέλλοντα αιώνα κανένα από τα κτήνη δεν θα υπάρχει ούτε θα βόσκει. Εγώ όμως: Ο προφήτης αγαλλιάζεται με μεγάλη χαρά, καθώς εκπληρώνονται τα μυστήρια της προφητείας.

Ακούγοντας τώρα για πόλη, μην κοιτάζεις κάτω στη γη, αλλά να προσηλώνεις το βλέμμα σου προς την άνω Ιερουσαλήμ, προς τον ουράνιο χώρο· διότι το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς. Το πρωί, καθώς ο Ιησούς επέστρεφε στην πόλη, πείνασε, όχι για την τροφή των ανθρώπων, αλλά για τη ζωή των ανθρώπων· διότι δική μου τροφή είναι να πράττω το θέλημα του Πατέρα μου· δηλαδή να πιστέψουν σε εκείνον που Αυτός απέστειλε. Διότι όποιος πιστεύει σε αυτόν, όπως είπε ο ίδιος, δεν θα πεθάνει στον αιώνα. Το πρωί, καθώς ο Ιησούς επέστρεφε στην πόλη, πείνασε, και βλέποντας μια συκιά, ήλθε προς αυτήν. Διότι, εάν προσπερνούσε τη συκιά, το φίδι θα διατηρούσε τη φωλιά του μέσα στη συκιά αθάνατη· όμως ήλθε στη συκιά και την ξέρανε. Κάτω από μια τέτοια συκιά είδε ο Κύριος να βρίσκεται ο Ναθαναήλ: «Προτού σε φωνάξει ο Φίλιππος, ενώ ήσουν κάτω από τη συκιά, σε είδα». Αυτήν τη συκιά προέβλεπε ο προφήτης ότι επρόκειτο να γίνει άκαρπη, όταν έλεγε: «Θα ανεβώ σε λαό της παροικίας μου, διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει».

Τι σημαίνει η ωδή του Αββακούμ που λέει «εξέλιπαν τα πρόβατα από την τροφή και δεν υπάρχουν βόδια στη φάτνη»; Πρόβατα είναι τα νοήματα και τα κινήματα του νου, βόδια είναι η πνευματική διδασκαλία και φάτνη η έμπρακτη απάθεια, η οποία αν δεν υπάρχει, εκλείπει η πνευματική διδασκαλία. Και όταν αυτή εκλείψει, είναι φυσικό να εκλείπουν μαζί της και τα νοήματα και τα κινήματα που συγκροτούνται μέσω αυτής στον νου μας, καθώς η ψυχή καταβαίνει προς τα βιοτικά πράγματα εξαιτίας του λιμού για τον πνευματικό λόγο.

Τους λογικούς και θείους ίππους σου, τους αποστόλους, όχι έτσι, αλλά με πολλή και φανερή παρρησία «επιβίβασες στη θάλασσα» της αφθονίας των εθνών, «ταράζοντας τα πολλά ύδατα» της απιστίας, και ποτίζοντας τα έθνη με τα γλυκόπιοτα νάματα της ευσέβειας. «Φυλάχθηκα» από την ειδωλομανία, η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία, «και τρόμαξε η καρδιά μου από τη φωνή της προσευχής των χειλιών μου, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου, και μέσα μου ταράχτηκε η δύναμή μου», υποπτευόμενη μήπως εξαιτίας των προηγούμενων ασεβειών με αποδιώξει ο Θεός. Έπειτα η προφητεία μεταφέρεται στο πρόσωπο του Χριστού· «Θα αναπαυθώ», λέει, «την ημέρα της θλίψής μου, προκειμένου να ανεβώ στον λαό της παροικίας μου». Ανάπαυση εννοεί για τον κόπο της στενοχώριας από την πέραν του Ιορδάνου περιοχή έως τη Βηθανία, και ημέρα θλίψης, εκείνη κατά την οποία δάκρυσε για τον θάνατο του φίλου του Λαζάρου. Και ανάβαση προς τους παροίκους, εννοεί από εκεί την άνοδό του προς την Ιερουσαλήμ, κατά την οποία προφήτευσε και για τη συκιά που ξεράθηκε, λέγοντας: «Διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει, και δεν θα υπάρξουν γεννήματα στα αμπέλια». Όχι βέβαια για να καταδικάσει οριστικά σε ακαρπία συκιές και αμπέλια, αλλά για να ξηράνει την ηδονική αμαρτία και τη μέθη που προέρχεται από αυτήν. «Το έργο της ελιάς θα διαψευστεί και οι πεδιάδες δεν θα παράγουν τροφή». Παρομοίως και εδώ, δεν το λέει για να εμποδίσει τους ελαιώνες και τις πεδιάδες να καρποφορήσουν, αλλά για να αποτρέψει τα λιπαρά και θρεπτικά εργαστήρια των παθών. «

«Εξέλιπαν τα πρόβατα από τη βοσκή και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες». Πρόβατα μεν είναι οι Ιουδαίοι ως λαός του Θεού, βόδια δε εξαιτίας του ζυγού του νόμου.

Αυτούς λοιπόν ας μιμηθούμε και εμείς νοερά και, αφού αποφύγουμε τον κόπο μαζί με τον καύσωνα των ολέθριων παθών, καθισμένοι στη σκιά αυτού του φοίνικα, ας αναπαύσουμε τους εαυτούς μας, επειδή και ο Ίδιος, κοπιάζοντας για τη δική μας σωτηρία, ήλθε χθες στη Βηθανία και αναπαύθηκε—διότι οδοιπορούσε πεζός ερχόμενος από πέραν του Ιορδάνη—και αναπαύθηκε εκεί κατά την ημέρα της θλίψεώς του. «Θα αναπαυθώ», λέει, «στην ημέρα της θλίψεώς» μου, έχοντας θλιβεί και δακρύσει για τον θάνατο του φίλου Λαζάρου, «για να αναβώ προς τον λαό» των Ιουδαίων, στην Ιερουσαλήμ «της παροικίας μου, διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει» πλέον θάνατο, όπως ακριβώς δεν παρείχε ενδύματα από τα φύλλα της στον Αδάμ και στους απογόνους του. Γι' αυτό και αυτή η συκιά, την οποία ευδόκησα εγώ να μην έχει τώρα καρπό κατά την παρουσία μου, δεν θέλω πλέον να καρποφορεί θάνατο και γύμνια· διότι έφθασε η Ζωή, και αυτήν ενδύθηκαν όσοι βαπτίσθηκαν σε αυτήν.

Αλλά ας δώσουν χέρια και στους αισθητούς ποταμούς· «Οι ποταμοί», λέει, «θα χειροκροτήσουν όλοι μαζί». Ας περιμένουν δε βοήθεια και από τα γήινα βουνά· «Σήκωσα», λέει, «τα μάτια μου στα βουνά, από όπου θα έρθει η βοήθειά μου». Ας «αινέσουν» δε και τώρα τον Θεό «με τύμπανο και χορό» και «με έγχορδα και όργανα» και «με εύηχα κύμβαλα» και «με κύμβαλα αλαλαγμού». Ας θρηνήσει δε και το ένα δέντρο το άλλο δέντρο· «Ας ολολύξει», λέει, «το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος». Ας εκλείψουν δε, σύμφωνα με αυτούς, και τα πρόβατα και τα βόδια· «Εξέλιπαν», λέει, «από την τροφή τα πρόβατα, και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες».

Όπως και όταν λέει: «Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος», δεν ομιλεί βεβαίως περί αυτών των δέντρων, αλλά προτρέπει τα μικρότερα να θρηνούν για την πτώση των μεγαλύτερων. Λέω για παράδειγμα: πέθανε ένας βασιλιάς και έπεσε σαν κάποιος μεγάλος κέδρος ή κάποιος άλλος επιφανής και ισχυρός; Ας τον θρηνήσει λοιπόν αυτόν ο υποτακτικός, ως μικρό «πεύκο», και ας αλλάξει προς το καλύτερο τη ζωή του, αφού πρόκειται και αυτός να πέσει μετά από λίγο. Και σε κάθε πράγμα, όταν πέφτουν τα μεγαλύτερα, ας συστέλλονται τα πιο ταπεινά. Όπως και πάλι, όταν λέει «εξέλιπαν τα πρόβατα από την τροφή και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες», δεν εννοεί βεβαίως πρόβατα και βόδια και φάτνες, αλλά εννοεί εσάς τους Ιουδαίους και τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, που ήσασταν προηγουμένως πρόβατα και βόδια ως λαός του Θεού σε σχέση με «όλα τα έθνη της γης». Επειδή όμως γίνατε χριστοκτόνοι, αποβληθήκατε από τη γραφική τροφή και τη θρεπτική φάτνη, από την πιο στερεή γνώση και τροφή, κατέχοντας διαρκώς τον νόμο ως παιδαγωγό, και ίσως ούτε καν αυτόν.