Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 3:4

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να πει το εξής, ότι δηλαδή η αρετή του Χριστού είναι μεγάλη και υπερέχουσα, ώστε να καλύψει και αυτούς τους ουρανούς, αν νοηθεί ως μετρήσιμο μέγεθος, θα αποδεχθεί ένα εύλογο νόημα. Διότι κάπου είπε και ο μακάριος Δαβίδ: «Κύριε, στον ουρανό είναι το έλεός σου, και η αλήθειά σου φθάνει έως τις νεφέλες», σημαίνοντας το ύψος της χρηστότητας και την υπεροχή της αλήθειας σαν να επρόκειτο για ποσότητα σωματική και τοπική. <Και το φέγγος του θα είναι σαν φως.> Ότι το μέσω της πίστεως ιλαστήριο, δηλαδή ο Χριστός, έφθασε για να φωτίσει αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι, θα γινόταν σαφές και μέσω της φωνής των αγίων προφητών. Διότι ο μεν ένας έλεγε: «Χώρα Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι που κατοικούν στην παραλία, η Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, είδε φως μέγα»· ο δε άλλος: «Φωτίζου, φωτίζου Ιερουσαλήμ, διότι ήλθε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου», το μαρτύρησε δε και ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας λέγοντας τα εξής: «Για τη Σιών δεν θα σιωπήσω, και για την Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, έως ότου εξέλθει σαν φως η δικαιοσύνη μου, και το σωτήριό μου ανάψει σαν λαμπάδα». Διότι δικαιοσύνη και σωτήριο είναι ο Χριστός, «ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση», σύμφωνα με τις Γραφές.

«Και εγώ, εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Επομένως, ακόμη και αν έγινε άνθρωπος, εντούτοις έχει στα χέρια του, δηλαδή στην εξουσία του, τις τυραννίες, δηλαδή τα βασίλεια, καθώς και τις δυνάμεις των αντίπαλων εξουσιών. Εάν, βέβαια, ήθελε κάποιος να το εννοήσει αυτό πιο απλά, ότι δηλαδή ο Χριστός έχει στα χέρια του κέρατα, που σημαίνει δύναμη ακαταμάχητη και ανίκητη, η οποία εύκολα κατακερατώνει και ευχερώς καταστρέφει όποιους από τους εχθρούς επιλέξει, και επιτίθεται ορμητικά σαν μοσχάρι, θα έχει κατανοήσει και πάλι ορθά. <Και έθεσε την κραταιά αγάπη της ισχύος του.> Ο Χριστός ήλθε για να κατορθώσει αυτά τα δύο πράγματα: αφενός να καθαιρέσει τους αντιπάλους, οι οποίοι πλάνησαν ολόκληρη την οικουμένη· διότι τους απομάκρυναν από τον Θεό τον Δημιουργό, κλέβοντας τη δόξα που ταίριαζε απόλυτα μόνο σε Αυτόν, και αποδίδοντάς την στα δικά τους κεφάλια· αφετέρου δε, να διασώσει τους εξαπατημένους, οι οποίοι υπέστησαν μια πλεονεξία από την οποία αληθινά ήταν δύσκολο να ξεφύγουν. Αλλά το μεν ότι τα δικά τους έχουν πλέον χαθεί και έχουν εξαφανιστεί παντελώς, το δίδαξε λέγοντας «Κέρατα στα χέρια του», αυτά δηλαδή που καταστρέφουν την κυριαρχία τους, και κατά κάποιον τρόπο κατακερατώνουν την αλαζονεία τους. Το ότι δε επρόκειτο να μας διασώσει, το αποδεικνύει επιπλέον λέγοντας: «Έθεσε την κραταιά αγάπη της ισχύος του».

Επομένως, και εμείς, ακολουθώντας αυτούς, εναλλάσσοντας το πρώτο με το ύστερο και μεταφέροντας το ύστερο στη θέση του πρώτου, θα διασώσουμε το νόημα της φράσης, συνδέοντας με υπερβατό σχήμα μετά το «διότι αυτός που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει» το «ο δε δίκαιός μου θα ζήσει εκ πίστεως», και προσθέτοντας σε αυτό το «εάν δειλιάσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν». Με αυτό το νόημα συμφωνεί και ο Ακύλας, λέγοντας: «Εάν αργοπορήσει, περίμενέ τον, διότι ερχόμενος θα έλθει και δεν θα βραδύνει. Ιδού, για εκείνον που αδρανεί η ψυχή μου δεν είναι ευθεία απέναντί του, και ο δίκαιος θα ζήσει με την πίστη του». <Από τον ίδιο>. «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και εξέστην. Στο μέσον δύο ζωών θα γίνεις γνωστός, όταν πλησιάσουν τα έτη θα επιγνωσθείς· όταν φθάσει ο καιρός θα αναδειχθείς· όταν ταραχθεί η ψυχή μου με οργή, θα θυμηθείς το έλεος. Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν, και ο Άγιος από το σκιερό και δασώδες όρος. Η αρετή του κάλυψε τους ουρανούς, και η γη είναι πλήρης από την αίνεσή του. Και η λάμψη του θα είναι σαν το φως· κέρατα θα βρίσκονται στα χέρια του, και έθεσε κραταιά αγάπη της ισχύος του. Προ του προσώπου του θα προπορεύεται ο λόγος και θα εξέλθει στις πεδιάδες».

Στη συνέχεια προσθέτει: «η αρετή του κάλυψε τους ουρανούς, και η γη είναι γεμάτη από την αίνεσή του, και το φέγγος του θα είναι σαν το φως». Μέσω αυτών φανερώνεται ταυτόχρονα και η ένδοξη βασιλεία του στους ουρανούς και η αίνεση για τη διδασκαλία του, η οποία ακολούθησε και πρόκειται να επεκταθεί ακόμη περισσότερο σε ολόκληρη τη γη. Το δε χωρίο «κέρατα υπάρχουν στα χέρια του» υποδηλώνει τα σύμβολα της βασιλείας του, με τα οποία κέρατα, ωθώντας και κτυπώντας, απωθεί τις αόρατες και αντίπαλες δυνάμεις. Ακολούθως αυτών προσθέτει: «και έθεσε ισχυρή αγάπη της δύναμής του». Και το μέγιστο δείγμα της ισχυρής του διάθεσης και αγάπης προς τον άνθρωπο ήταν το ότι «πριν από το πρόσωπό του θα πορευθεί λόγος», δηλαδή ο σωτήριος και ευαγγελικός, και ότι αυτός, αφού εξήλθε, διέδραμε «στα πεδία», ώστε σε σύντομο χρονικό διάστημα να γεμίσει όλη την οικουμένη με τη σωτηρία που αυτός προσέφερε σε όλους τους ανθρώπους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει «πριν από το πρόσωπό του θα προπορευθεί λόγος, και θα εξέλθει στα πεδία». Κατά δε τη δεύτερη παρουσία του, ακόμη περισσότερο και κυριότερα, ο λόγος του θα φέρει σε πέρας όσα έχουν λεχθεί και όσα θα επακολουθήσουν, τα οποία δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να εξετάσουμε. 〈Από τον Ζαχαρία〉. «Αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ: πίσω από τη δόξα με απέστειλε στα έθνη που σας λεηλάτησαν· διότι όποιος αγγίζει εσάς είναι σαν να αγγίζει την κόρη του ματιού του».

«Με εσένα τους εχθρούς»: Ο πιστός λαός, που προέρχεται από τα έθνη, ονομάζει εχθρούς τους δαίμονες. Αυτούς τους αποδιώξαμε με τη δύναμη του σταυρού. Διότι ο σταυρός είναι κέρας (δύναμη)· γι' αυτό λέει «κέρατα στα χέρια του». «Και στο όνομα»: Τουτέστιν, θα μισήσουμε. Διότι η ειδωλολατρία (η υπερηφάνεια) είναι βδελυρή μετά την έλευση του Χριστού. «Διότι όχι στο τόξο»: Διότι ούτε με την ελληνική ευγλωττία ούτε με τη δική μας (την ιδία) δύναμη επιγνώσαμε τον Θεό (τον Χριστό), λέγουν τα έθνη, αλλά σωθήκαμε από την αγαθότητα του Θεού. «Μας έσωσας»: Από τα πνεύματα της πλάνης, διότι έθλιψαν τα έθνη μέσω της ειδωλολατρίας. «Και αυτούς που μισούν»: Τους δαίμονες. Διότι από την αρχή τρέφουν μίσος προς τον άνθρωπο. «Στον Θεό»: Διότι ο έπαινος των πιστών προέρχεται από τον Θεό όλη την ημέρα, τουτέστιν αιώνια. «Και στο όνομα»: Διότι αιώνια δεν παύουν οι πιστοί να εξομολογούνται και να δοξάζουν (να δοξολογούν) τον Θεό.

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. «Εκάλυψεν»: Όταν αναλήφθηκε με τη σάρκα του πάνω σε νεφέλη. «Και αινέσεως»: Διότι, αφού ανήλθε στους ουρανούς, γέμισε τη γη με τη δόξα του. «Και φέγγος»: Αυτό της σάρκας, όπως και της θεότητας, διότι η θεότητα εξέλαμψε μέσα στη σάρκα. «Κέρατα»: Τα κέρατα του σταυρού <η κρίση που υπέστη στον σταυρό>. «Και έθετο»: Διότι, αφού μας αγάπησε δυνατά, πέθανε για εμάς. «Προ προσώπου»: Ο ευαγγελικός λόγος. «Εν πεδίλοις»: Σε ολόκληρη τη γη ακολουθώντας τα ίχνη του. «Έστη»: Όταν στάθηκε πάνω στον σταυρό και σχίστηκε η γη. «Επέβλεψεν»: Τα φύλα των δαιμόνων. «Διεθρύβη»: Όταν οι πέτρες διαρράγησαν. «Αντί κόπων»: Δηλαδή δεν απέβλεπαν στους κόπους της σάρκας, αλλά στις ακαταπόνητες πορείες της θεότητας. «Πτοηθήσονται»: Διότι προκαλεί τρόμο στα έθνη, ώστε κατ' αυτόν τον τρόπο να επιστρέψουν. «Μη εν ποταμοίς»: Δηλαδή να μην εμποδίσεις τις δωρεές του Πνεύματος. «Η εν θαλάσση»: Διότι ούτε στη θάλασσα του βαπτίσματος εμπόδισε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. «Ότι επιβήση»: Εννοεί τον αποστολικό δρόμο. «Εντείνων»: Τον σταυρό, διότι σε αυτόν υποτάχθηκαν τα σκήπτρα των εθνών. «Ποταμών»: Μέσω των δωρεών του Πνεύματος η γήινη πολιτεία θα διαρραγεί, δηλαδή θα καταλυθεί. «Όψονται»: Οι ιουδαϊκοί λαοί θα δουν και θα πονέσουν, όπως η γυναίκα που γεννά. «Σκορπίζων»: Ο Χριστός μέσω της πορείας, την οποία βάδισε πάνω στη θάλασσα. «Έδωκεν»: Όταν ο Χριστός έκραξε πάνω στον σταυρό. Διότι ονομάζεται άβυσσος λόγω του ακατάληπτου.

Εφόσον είναι τέτοιος, οπωσδήποτε και από τη σύνεσή του «και από την αίνεσή του», δηλαδή από τη σοφία και τη φήμη του, «είναι πλήρης η γη». Και το φέγγος του θα είναι σαν το φως. «Κέρατα» (ακτίνες) είναι το φέγγος του κηρύγματος του ευαγγελίου του, το οποίο θα φωτίσει από το σκοτάδι της πλάνης προς το φως της πίστεως όχι απλώς και μόνο τον κοινό λαό, αλλά και πολλούς που δοξάζονται στην εξουσία της βασιλείας. Όχι εξαιτίας των έργων των ανθρώπων, αλλά «εξαιτίας της ισχυρής αγάπης», λέει, «της δύναμής του. Πριν από το πρόσωπο» του Πατρός θα εξέλθει ο Υιός «και θα εξέλθει για διαπαιδαγώγηση ακολουθώντας τα ίχνη του», δηλαδή θα έρθει για τη διαπαιδαγώγηση των ανθρώπων στη θεογνωσία. «Στάθηκε», δηλαδή ήρθε, «και σαλεύτηκε η γη». Οι άνθρωποι σαλεύτηκαν μεταβαίνοντας από το σκοτάδι στο φως της αλήθειας. «Επέβλεψε», δηλαδή επισκέφθηκε, «και έλιωσε», δηλαδή έγινε στάχτη η μανία των εθνών για τα είδωλα. «Συντρίφτηκαν τα όρη με βία». Συντρίφτηκαν οι υψηλοί τύραννοι βασιλείς με τη βία της δύναμής του, «έλιωσαν βουνά αιώνια. Τις αιώνιες πορείες τους είδα αντί για κόπους». Έλιωσαν βουνά, δηλαδή οι δαίμονες, που αιώνια τυραννούν τους ανθρώπους. Το δε «αντί για κόπους είδα», ο προφήτης το λέει για τον εαυτό του, ότι δηλαδή αντί για κάποιους κόπους που κατέβαλα, είδα αυτά τα οποία προφητεύω. «Τα σκηνώματα», δηλαδή τα είδωλα «των Αιθιόπων», δηλαδή των δαιμόνων, «θα τρομάξουν» με την παρουσία του Χριστού, «όπως και οι σκηνές της γης Μαδιάμ». Επειδή είναι γεμάτη είδωλα, θα πάθει τα ίδια. «