Πατερικές αναφορές στο ΑΒΒΑΚΟΥΜ 3:6

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να εννοήσει ως πεδιάδες τους ταπεινούς στην καρδιά, οι οποίοι ονομάζονται «γη θελητή» και «γεώργιο του Θεού», επειδή ακριβώς δέχονται τον άνωθεν και εξ ουρανού σπόρο, και κάνουν καρπό, άλλοι εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα, θα το εννοήσει πάλι ορθά. Διότι ο Υιός εξέρχεται, σαν να λέμε, σε τέτοιες πεδιάδες για να τις καλλιεργήσει, σύμφωνα οπωσδήποτε με εκείνο που λέχθηκε από τον ίδιο υπό μορφή παραβολής: «Εξήλθε ο σπείρων για να σπείρει τον σπόρο του». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Και τα πεδία σου θα γεμίσουν από ευφορία»· και προσέθετε ότι «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο». Ότι δε και οι κοιλάδες είναι νοητές, άφησε να εννοηθεί προσθέτοντας αμέσως: «Θα κραυγάσουν, και μάλιστα θα υμνήσουν». Διότι το να υμνούν, δηλαδή το να κραυγάζουν δυνατά, δεν είναι γνώρισμα των άψυχων κοιλάδων, αλλά των νοητών· σε αυτές, λοιπόν, σαν δροσιά, θα μπορούσε να επικάθεται ο θείος και άνωθεν λόγος. <Στάθηκε, και σαλεύτηκε η γη.> Το «στάθηκε» θα μπορούσε πολλές φορές να εννοηθεί στη θεόπνευστη Γραφή και για κάποιο πράγμα που έχει φτάσει στην ολοκλήρωσή του. Όπως εάν κάποιος έλεγε τυχόν: Στάθηκε αυτό το πράγμα, ή ο λόγος αυτού, δηλαδή, ορίστηκε και έχει πραγματοποιηθεί. Έτσι και η Σεπφώρα, αφού περιέτεμε το παιδί του Μωυσή με αιχμηρό λίθο, έλεγε προς τον ολοθρευτή άγγελο: «Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου».

Στάθηκε λοιπόν ο Χριστός· δηλαδή, εκπληρώθηκαν όσα τον αφορούσαν, και φανερώθηκε σε όσους βρίσκονται πάνω στη γη· και σαλεύτηκε η γη. Γη δε ονομάζει αυτούς που κατοικούν τη γη, οι οποίοι και σαλεύτηκαν. Και με ποιον ακριβώς τρόπο, ας το εξηγήσουμε όσο είναι δυνατόν. Διότι εκείνοι που παλαιότερα είχαν τον νου τους τρόπον τινά ακλόνητο στο να θέλουν να πράττουν τα πονηρά, εκείνοι που ήταν εδραιωμένοι στην ασέβεια, προσηλωμένοι στη φιλοσαρκία, στηριγμένοι στην πλάνη, σαλεύτηκαν και κινήθηκαν, έχοντας μετατεθεί προς τη θεογνωσία και προς την επιθυμία της αρετής. Ομοίως κινήθηκαν και από τη νομική λατρεία όσοι κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ, έχοντας αποδεχθεί την πίστη σε αυτόν· διότι μετέβησαν στο να επιλέξουν να ζουν σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και να πολιτεύονται με τους νόμους του Σωτήρα. Και το ότι το να σαλεύεται κάτι δηλώνει μερικές φορές τη μετάβαση από μια κατάσταση σε μια άλλη, θα μπορούσε να γίνει σαφές από τον μακάριο Δαβίδ που ψάλλει και λέει: «Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ, ας σαλευθεί η γη». Διότι δεν λέμε βέβαια ότι τον παρακαλούσε να σείεται συθέμελα η γη – εννοώ αυτήν την αισθητή που βρίσκεται κάτω από τα πόδια των ανθρώπων – αλλά μάλλον ζητούσε να γίνει η μετάσταση από τα χειρότερα στα καλύτερα.

Και αυτό είναι μεν το ένα νόημα των προκειμένων, αλλά μπορεί κανείς να δεχθεί γι' αυτά και ένα άλλο, με τον εξής περίπου τρόπο. «Στάθηκε», λέει, «και σαλεύτηκε η γη». Η γη λοιπόν υπέστη αυτά τα δύο: διότι και στάθηκε και σαλεύτηκε. Και ποιο θα μπορούσε πάλι να είναι το νόημα και των δύο, είναι αναγκαίο να το διασαφηνίσουμε. Στάθηκε, λοιπόν· διότι, ενώ προηγουμένως ήταν σαν μεθυσμένη και κλονιζόταν εύκολα προς κάθε τι το άτοπο, και σαν να παρασυρόταν από κάθε άνεμο, αποκτά πλέον βέβαιη και σταθερή στάση, καθώς την στερεώνει ο Χριστός, σύμφωνα ακριβώς με εκείνο που έχει ειπωθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα προς τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Στήριξε τον εαυτό σου, Σιών». Σαλεύτηκε όμως πάλι, όπως ήδη προείπα, επειδή απομακρύνθηκε από την αρχαία πλάνη και τίμησε τη στροφή προς κάθε τι που είναι αρεστό στον Θεό. Είναι λοιπόν αληθώς παράδοξο το να σταθεί και να σαλευτεί η γη την ίδια στιγμή. Διότι ο Χριστός είναι Εκείνος που την καθιστά εδραιωμένη σε κάθε αγαθό έργο, και ταυτόχρονα την πείθει να επιδιώκει τον κλονισμό, δηλαδή τη μετάβαση από τα χειρότερα στα καλύτερα. <Επέβλεψε και έλιωσαν τα έθνη· θρυμματίστηκαν βίαια τα όρη.> Το να επιβλέψει ο Θεός, δηλώνει άλλοτε μεν την επίβλεψη με πραότητα και αγάπη, και άλλοτε εκείνη με θυμό και απειλή. «Και σε ποιον λοιπόν», λέει, «θα επιβλέψω, παρά στον πράο και τον ησύχιο και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;»

Παρακαλούσε δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας τα εξής: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με»· ενώ μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ έλεγε για κάποιον ότι: «Και θα στηρίξω το πρόσωπό μου ενάντια στον άνθρωπο εκείνο, και θα τον παραδώσω στην ερήμωση και στον αφανισμό, και θα τον εξολοθρεύσω από το μέσο του λαού μου, και θα κατανοήσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος». Αυτός δε ήταν λόγος Εκείνου που απειλεί με οργή και όλεθρο και με την τιμωρία που αρμόζει σε όσους Τον προκαλούν. Μόλις λοιπόν επέβλεψε ο Χριστός, δηλαδή έστρεψε με οργή το βλέμμα Του σε κάποιους, αμέσως έλιωσαν σαν το κερί, και σαν από φωτιά που καταφλέγει συντρίφτηκαν βίαια τα όρη. Ως έθνη δε και όρη ονομάζει τα ακάθαρτα πνεύματα, και εκείνους ανάμεσά τους που είναι υψηλόφρονες και επηρμένοι και υψώνονται σαν όρη πάνω από τους άλλους· πάντως η υπεροχή τους έγκειται στη φαυλότητα, και το πλεονέκτημά τους στην αλαζονεία. Ή ίσως πάλι το μέτρο της αγριότητας που ενυπάρχει σε αυτά σχετίζεται με τη δύναμή τους. Διότι τα δαιμόνια είναι υπεροπτικά, και μάλιστα αντιτάσσονται στον Θεό, και σπεύδουν να αποδώσουν στους εαυτούς τους τη δόξα που αρμόζει σε Εκείνον. Όμως συντρίφτηκαν βίαια. Διότι συνθλίβονται με τη δύναμη του Χριστού, και έχουν εκμηδενιστεί, και έχουν τεθεί κάτω από τα πόδια όσων έχουν πιστέψει.

Αλλά και κάπου αλλού ο σατανάς έχει πάλι ονομαστεί όρος, προς τον οποίο είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του προφήτη, ως από το πρόσωπο του Ναβουχοδονόσορ: «Ιδού εγώ είμαι εναντίον σου, το διεφθαρμένο όρος που διαφθείρει όλη τη γη». <Έλιωσαν αιώνιοι βουνοί.> Έχοντας αναφέρει αινιγματικά τις πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις, οι οποίες και αντιπράττουν στη δόξα του Χριστού, παρασύροντας προς την αμαρτία τους ανθρώπους της γης, εισήγαγε αναγκαστικά και τους προεστώτες της Συναγωγής των Ιουδαίων, τους οποίους και ονομάζει βουνούς, επειδή φαίνονταν να έχουν εξυψωθεί και να βρίσκονται πάνω από τους άλλους, όσον αφορά την τάξη της ιερουργίας και την τιμή που προέρχεται από αυτήν. Και τους ονομάζει αιώνιους, εξαιτίας του διηνεκούς του πράγματος· διότι η λειτουργία του Θεού είναι ακατάπαυστη· διότι δοξάζεται σε κάθε καιρό και χρόνο. Διότι, αν και έχει παύσει τυχόν η δύναμη της λατρείας που γινόταν με σκιές και τύπους, όμως η φύση του πράγματος έχει μεταβεί στο καλύτερο. Διότι οι προεστώτες των αγίων εκκλησιών λειτουργούν στο Θεό όχι λιγότερο, και του τελούν την αναίμακτη θυσία. Αιώνιοι λοιπόν είναι οι βουνοί εξαιτίας του διηνεκούς και ακατάπαυστου της λειτουργίας. Όμως συντρίφτηκαν μαζί με τα νοητά όρη, και έλιωσαν μαζί με τα έθνη.

Διότι, επειδή φρόνησαν αυτά που αρέσουν στους δαίμονες, και εκπλήρωσαν αυτό που φάνηκε καλό στον διάβολο, παραδίδοντας στον σταυρό τον αρχηγό της ζωής, και έχοντας συμπεριφερθεί απέναντί του με πολλούς τρόπους υβριστικά, για τον λόγο αυτό, αφού υπέστησαν δίκαια την ίδια τιμωρία με εκείνους, καθαιρέθηκαν και έπεσαν, και όπως λέει ο προφήτης: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει αυτός που θα τον αναστήσει». <Τις αιώνιες πορείες του τις είδαν ως κόπους.> Τις πορείες μερικές φορές, καθώς και τις οδούς και τις τρίβους, συνηθίζουν τα ιερά γράμματα να ονομάζουν τις θείες εντολές, όπως είναι αυτό που λέγεται δια φωνής του Ιερεμία: «Σταθείτε στις οδούς και ρωτήστε για τις αιώνιες τρίβους του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίζετε σε αυτήν και θα βρείτε αγνισμό στις ψυχές σας»· και ακόμη και δια φωνής του μακαρίου Δαβίδ: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου, όταν επλάτυνας την καρδιά μου». Έλιωσαν λοιπόν τα βουνά, λέει, δηλαδή, εκείνοι μεταξύ των Ιουδαίων που είχαν λάβει τη δόξα της καθοδήγησης, και είχαν αναλάβει τα καυχήματα της κατά τον νόμο ιερουργίας. Διότι τις πορείες, δηλαδή τις εντολές του Εμμανουήλ – είναι φανερό ότι πρόκειται για τα ευαγγελικά θεσπίσματα – και τη διδασκαλία που είναι ασυγκρίτως καλύτερη και φωτεινότερη από τους αρχαίους χρησμούς, την είδαν ως κόπους, δηλαδή, τη θεώρησαν φορτική και γεμάτη ιδρώτα, αν και ο Σωτήρας όλων μας, ο Χριστός, λέει ξεκάθαρα: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. «Εκάλυψεν»: Όταν αναλήφθηκε με τη σάρκα του πάνω σε νεφέλη. «Και αινέσεως»: Διότι, αφού ανήλθε στους ουρανούς, γέμισε τη γη με τη δόξα του. «Και φέγγος»: Αυτό της σάρκας, όπως και της θεότητας, διότι η θεότητα εξέλαμψε μέσα στη σάρκα. «Κέρατα»: Τα κέρατα του σταυρού <η κρίση που υπέστη στον σταυρό>. «Και έθετο»: Διότι, αφού μας αγάπησε δυνατά, πέθανε για εμάς. «Προ προσώπου»: Ο ευαγγελικός λόγος. «Εν πεδίλοις»: Σε ολόκληρη τη γη ακολουθώντας τα ίχνη του. «Έστη»: Όταν στάθηκε πάνω στον σταυρό και σχίστηκε η γη. «Επέβλεψεν»: Τα φύλα των δαιμόνων. «Διεθρύβη»: Όταν οι πέτρες διαρράγησαν. «Αντί κόπων»: Δηλαδή δεν απέβλεπαν στους κόπους της σάρκας, αλλά στις ακαταπόνητες πορείες της θεότητας. «Πτοηθήσονται»: Διότι προκαλεί τρόμο στα έθνη, ώστε κατ' αυτόν τον τρόπο να επιστρέψουν. «Μη εν ποταμοίς»: Δηλαδή να μην εμποδίσεις τις δωρεές του Πνεύματος. «Η εν θαλάσση»: Διότι ούτε στη θάλασσα του βαπτίσματος εμπόδισε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. «Ότι επιβήση»: Εννοεί τον αποστολικό δρόμο. «Εντείνων»: Τον σταυρό, διότι σε αυτόν υποτάχθηκαν τα σκήπτρα των εθνών. «Ποταμών»: Μέσω των δωρεών του Πνεύματος η γήινη πολιτεία θα διαρραγεί, δηλαδή θα καταλυθεί. «Όψονται»: Οι ιουδαϊκοί λαοί θα δουν και θα πονέσουν, όπως η γυναίκα που γεννά. «Σκορπίζων»: Ο Χριστός μέσω της πορείας, την οποία βάδισε πάνω στη θάλασσα. «Έδωκεν»: Όταν ο Χριστός έκραξε πάνω στον σταυρό. Διότι ονομάζεται άβυσσος λόγω του ακατάληπτου.

Γι' αυτό λέει: «Στρέψε το βλέμμα σου σε εμένα και ελέησέ με». Υπάρχουν φορές που ο Θεός επιβλέπει με οργή, όπως έχει ειπωθεί από τον προφήτη Αββακούμ: «Επέβλεψε, και έλιωσαν τα έθνη»· όταν όμως επιβλέπει εκείνους που τον αγαπούν, απεργάζεται έλεος και σωτηρία. Αυτήν λοιπόν [την επίβλεψη] ζήτησε ο προφήτης· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Σύμφωνα με την κρίση εκείνων που αγαπούν το όνομά σου». Ικετεύει, επομένως, να τύχει της θείας ευμένειας, όχι απλώς, αλλά, λέει, όπως συνηθίζεις να παρέχεις το έλεος σε εκείνους που σε αγαπούν. Διότι γι' αυτό είπε, «Σύμφωνα με την κρίση εκείνων που αγαπούν το όνομά σου»· αντί του να πει, παρακαλώ να απολαύσω την ίδια ευνοϊκή απόφαση με αυτούς. «Τα διαβήματά μου κατεύθυνε σύμφωνα με τον λόγο σου· και ας μην με κυριεύσει καμία ανομία». Διότι, όταν εμείς προσφέρουμε εκ των προτέρων την προθυμία, και ο Θεός παρέχει τη βοήθεια και κατευθύνει την πορεία μας, η κυριαρχία της αμαρτίας δεν βρίσκει χώρο. Εφόσον λοιπόν ο Θεός μάς κατευθύνει στις οδούς του, και εμείς προσφέρουμε την προθυμία μας, δεν θα έχει εναντίον μας καμία δύναμη ούτε η αμαρτία ούτε η ανομία.

Εφόσον είναι τέτοιος, οπωσδήποτε και από τη σύνεσή του «και από την αίνεσή του», δηλαδή από τη σοφία και τη φήμη του, «είναι πλήρης η γη». Και το φέγγος του θα είναι σαν το φως. «Κέρατα» (ακτίνες) είναι το φέγγος του κηρύγματος του ευαγγελίου του, το οποίο θα φωτίσει από το σκοτάδι της πλάνης προς το φως της πίστεως όχι απλώς και μόνο τον κοινό λαό, αλλά και πολλούς που δοξάζονται στην εξουσία της βασιλείας. Όχι εξαιτίας των έργων των ανθρώπων, αλλά «εξαιτίας της ισχυρής αγάπης», λέει, «της δύναμής του. Πριν από το πρόσωπο» του Πατρός θα εξέλθει ο Υιός «και θα εξέλθει για διαπαιδαγώγηση ακολουθώντας τα ίχνη του», δηλαδή θα έρθει για τη διαπαιδαγώγηση των ανθρώπων στη θεογνωσία. «Στάθηκε», δηλαδή ήρθε, «και σαλεύτηκε η γη». Οι άνθρωποι σαλεύτηκαν μεταβαίνοντας από το σκοτάδι στο φως της αλήθειας. «Επέβλεψε», δηλαδή επισκέφθηκε, «και έλιωσε», δηλαδή έγινε στάχτη η μανία των εθνών για τα είδωλα. «Συντρίφτηκαν τα όρη με βία». Συντρίφτηκαν οι υψηλοί τύραννοι βασιλείς με τη βία της δύναμής του, «έλιωσαν βουνά αιώνια. Τις αιώνιες πορείες τους είδα αντί για κόπους». Έλιωσαν βουνά, δηλαδή οι δαίμονες, που αιώνια τυραννούν τους ανθρώπους. Το δε «αντί για κόπους είδα», ο προφήτης το λέει για τον εαυτό του, ότι δηλαδή αντί για κάποιους κόπους που κατέβαλα, είδα αυτά τα οποία προφητεύω. «Τα σκηνώματα», δηλαδή τα είδωλα «των Αιθιόπων», δηλαδή των δαιμόνων, «θα τρομάξουν» με την παρουσία του Χριστού, «όπως και οι σκηνές της γης Μαδιάμ». Επειδή είναι γεμάτη είδωλα, θα πάθει τα ίδια. «