Πατερικές αναφορές στο ΑΓΓΑΙΟΣ 1:2

Ενώ λοιπόν ο Δαρείος διένυε ήδη το δεύτερο έτος της βασιλείας του, και αφού τους παραχώρησε ανεμπόδιστη και ελεύθερη την εξουσία για έργα, διατάζοντάς τους να πράξουν το δοκούν και να επιδοθούν σε όσιες προσπάθειες, και αφού τους χορήγησε επιπλέον και χρηματικούς πόρους, η ραθυμία δεν είχε πλέον καμία εύλογη αφορμή, αλλά φαινόταν εντελώς παράλογη και η πρόφασή τους εντελώς απίθανη. Απευθύνεται λοιπόν ο λόγος διά χειρός Αγγαίου· το «διά χειρός» θα το κατανοήσεις με την έννοια ότι διαχειρίζεται, δηλαδή διακονεί τους λόγους του Θεού και εκπληρώνει το λειτούργημα της προφητείας. Σημειώνονται δε σκοπίμως και οι ακριβείς χρόνοι κατά τους οποίους ο Δαρείος διέταξε αυτά, προκειμένου να αποκόψει εκ των προτέρων, όπως είπα, τις ασύνετες δικαιολογίες όσων από τον Ισραήλ επέλεγαν και πάλι την αδράνεια. «Ειπέ λοιπόν προς τον Ζοροβάβελ, τον γιο του Σαλαθιήλ, που κατάγεται από τη φυλή του Ιούδα, και προς τον Ιησού, τον γιο του Ιωσεδέκ, τον μέγα ιερέα, λέγοντας: Τάδε λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ: Ο λαός αυτός λέγει: Δεν έχει έλθει ο καιρός να οικοδομηθεί ο οίκος του Κυρίου». Ο Σαλαθιήλ ήταν γιος του Ιεχονία, ο οποίος προερχόταν από τη φυλή και το αίμα του Δαβίδ. Κατά τον χρόνο, λοιπόν, που αυτός ασκούσε τη βασιλική εξουσία στα Ιεροσόλυμα επί του Ιούδα, η πόλη κυριεύθηκε και όλος ο Ισραήλ απήχθη αιχμάλωτος, αφού ο Ναβουχοδονόσορ κατέκαψε τότε και αυτόν τον θείο ναό, συνελήφθη δε και ο ίδιος ο Ιεχονίας, και βρισκόταν και αυτός αιχμάλωτος μαζί με τους υπόλοιπους.

Είναι λοιπόν αληθινά φοβερό, και συνιστά αναπολόγητη αμαρτία, το να θέτουμε σε δεύτερη μοίρα τα έργα του Θεού και ύστερα από τα ανθρώπινα. <Και τώρα αυτά λέγει ο Κύριος παντοκράτωρ: Προσηλώστε τις καρδιές σας στους δρόμους σας. Σπείρατε πολλά και συγκεντρώσατε λίγα· φάγατε και δεν χορτάσατε· ήπιατε και δεν ξεδιψάσατε· ντυθήκατε και δεν ζεσταθήκατε με αυτά· και αυτός που συγκεντρώνει τους μισθούς, τους συγκέντρωσε σε τρύπιο βαλάντιο.> Αδιαφορώντας, όπως είπα, οι Ισραηλίτες για τα σπουδαιότερα και παραμελώντας εκείνα που συντελούν στη δόξα του Θεού, στράφηκαν σε μέριμνες για τους εαυτούς τους, ανεγείροντας πολυτελώς κατασκευασμένα σπίτια· έπειτα έλεγαν από αμάθεια: «Δεν έφτασε ο καιρός για να οικοδομηθεί ο οίκος του Κυρίου.» Επειδή δηλαδή ήταν αναγκαίο να προσφέρουν αυτοί τα απαιτούμενα για την κατασκευή του θείου ναού, έπειτα δεν ήθελαν να το πράξουν αυτό, προφασιζόμενοι γι' αυτόν τον λόγο έλλειψη χρημάτων, έλεγαν ότι έπρεπε πρώτα να συγκεντρώσουν πόρους και, τρόπον τινά, να αποτινάξουν προηγουμένως τη φτώχεια, καλλιεργώντας εντωμεταξύ τη γη ή εμπορευόμενοι ή συγκεντρώνοντας κοπάδια ζώων, ή ασχολούμενοι με κάτι άλλο παρόμοιο. Αλλά θα ήταν καλύτερο να είχαν εμπιστευτεί τον Θεό, ο οποίος βρίσκει λύσεις στα αδιέξοδα και έχει τη δύναμη να πλουτίζει και να ευλογεί αυτούς που καλλιεργούν τη γη, και ο οποίος ανακαλύπτει τους δρόμους των θεάρεστων πόρων.

Διότι εκείνοι βρίσκονταν στη Βαβυλώνα, βεβαρημένοι με τον ζυγό της ακούσιας δουλείας και εκτίοντας τις ποινές για τα αμαρτήματά τους. Και για αυτήν την αιτία είχαν υποταχθεί και βρίσκονταν υπό την εξουσία των εχθρών, λυτρώθηκαν δε όταν ήρθε ο καιρός, καθώς ο Θεός τους σπλαχνίστηκε, και επέστρεψαν πάλι στην πατρίδα, και κατοίκησαν την άγια γη, υπό την ηγεσία και προστασία του Ζοροβάβελ και του Ιησού. Και ο Δαρείος, αν και ήταν ακόμη προσκολλημένος στις λατρείες των ειδώλων, φαίνεται ότι διέταξε να ανοικοδομηθεί ο θείος ναός, προσφέροντας επιπλέον ξυλεία από τον Λίβανο και χρηματικούς πόρους. Αυτοί όμως ήταν ακόμη οκνηροί και βραδείς στο να εκπληρώσουν τα ευάρεστα στον Θεό. Και πιάνονταν να προφασίζονται λέγοντας: «Δεν έχει έρθει ο καιρός να ανοικοδομήσουμε τον οίκο του Κυρίου». Είχε δε υποταχθεί και ολόκληρη η γη στον σατανά που την πλάνησε και την τυράννησε, και ήταν αιχμάλωτη, παγιδευμένη σε αυτό μέσω της αμαρτίας, και μάλιστα εξαιτίας του ότι δεν γνώριζε τον εκ φύσεως και αληθινά όντα Θεό και Δημιουργό των όλων. Αλλά την απάλλαξε ο Θεός εν Χριστώ, διαρρηγνύοντας τα δεσμά της δουλείας. Διότι μέσω αυτού έχουμε καθοδηγηθεί, και εγκαταλείποντας την παραμονή κοντά στους εχθρούς, και αφού αφήσαμε την πολυθεϊστική πλάνη σαν κάποια γη αλλοφύλων, επιστρέψαμε στη Σιών, δηλαδή στη νοητή Σιών, που είναι η Εκκλησία.

Θα πω δε επιπλέον τούτων ότι ο καθένας από εμάς θα μπορούσε να θεωρηθεί ναός και οίκος του Θεού. Διότι κατοίκησε μέσα μας ο Χριστός μέσω του Πνεύματος, και είμαστε ναοί του ζώντος Θεού, σύμφωνα με τις Γραφές. Επομένως, ο καθένας μας ας οικοδομεί την καρδιά του με την ορθή πίστη, έχοντας ως θεμέλιο τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, τον αληθινά πολύτιμο. Ας προσθέτει δε σε αυτά και άλλο υλικό, εννοώ την υπακοή, την ευπείθεια σε κάθε τι, την ανδρεία, την υπομονή, την εγκράτεια. Διότι συναρμολογούμενοι με αυτόν τον τρόπο «διά πάσης αφής της επιχορηγίας», «θα ανέλθουμε σε άγιο ναό και σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι». Όσοι όμως είναι βραδείς στην πίστη ή, αν και πίστεψαν, εξακολουθούν να είναι οκνηροί ως προς την απομάκρυνση από τα πάθη, την αμαρτία και την κοσμική φιληδονία, εξαιτίας αυτού σχεδόν φωνάζουν: «Δεν έφθασε ο καιρός για να οικοδομηθεί ο οίκος του Κυρίου». Γι' αυτόν τον λόγο και περιπίπτουν σε έλλειψη των ουρανίων αγαθών και σε νοητή ακαρπία, καθώς μαραζώνει μέσα τους ο νους σαν τη γη, με αποτέλεσμα να μην έχουν ούτε σιτάρι, δηλαδή δύναμη, ούτε κρασί, το οποίο αποτελεί σύμβολο ευφροσύνης.

Διότι ήλθαν από τη Βαβυλώνα στην αγία πόλη οι Ισραηλίτες. Αλλά δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος αγιασμού, επειδή είχε γκρεμιστεί ο παλαιός ναός· δεν υπήρχε θυσία και σπονδή, καθώς δεν υπήρχε θυσιαστήριο. Έπειτα τους προέτρεπε ο Θεός των όλων να θέσουν ως την πιο πρωταρχική φροντίδα τους τα τόσο αναγκαία για αυτούς πράγματα, δηλαδή να ανοικοδομήσουν τον ναό και να αναστηλώσουν μέσα σε αυτόν το θείο θυσιαστήριο, ώστε να μπορούν να τελούν με τον καλύτερο τρόπο τα νενομισμένα και να εξιλεώνουν τον Θεό των όλων. Αυτοί όμως με διάφορους τρόπους ανέβαλλαν, πότε επινοώντας έλλειψη χρημάτων και πότε προβάλλοντας ως δικαιολογία τις κακές διαθέσεις εκείνων που εμπόδιζαν την οικοδόμηση. Έπειτα, επειδή για τον λόγο αυτό προσέκρουαν στον Θεό, χτυπιούνταν από συχνές και αλλεπάλληλες πληγές, εννοώ δηλαδή από ακαρπίες και καταστροφές των καρπών από τον άνεμο, καθώς και από επιθέσεις και επιδρομές των γειτονικών εθνών. Και ο Θεός των όλων κατέκρινε την αμέλειά τους, λέγοντας τα εξής διά μέσου της φωνής του προφήτη Αγγαίου: «Αυτός ο λαός λέει: Δεν έχει έρθει ο καιρός να οικοδομηθεί ο οίκος του Κυρίου. Είναι λοιπόν καιρός για εσάς να κατοικείτε σε πολυτελή σπίτια, ενώ ο οίκος του Κυρίου δεν έχει οικοδομηθεί;» Επειδή λοιπόν είχαν περιπέσει, όπως είπα, σε τέτοια αμέλεια, χτυπιούνταν συχνά από ελλείψεις των αναγκαίων αγαθών και από πολέμους με τους γείτονες. Όταν όμως ανοικοδόμησαν τον ναό, σταμάτησαν τα δεινά της οργής, και είχαν τα πάντα σε αφθονία, και απλωνόταν μπροστά τους μεγάλη ευημερία.

Ο Κύρος λοιπόν, ο γιος του Καμβύση, θεμελίωσε τον οίκο του Θεού στα Ιεροσόλυμα, ως τύπος του Χριστού. Ότι δε ο ίδιος ο Εμμανουήλ επρόκειτο να ολοκληρώσει το έργο αυτό πνευματικώς και νοητώς, μπορεί κανείς αμέσως να το αντιληφθεί και μέσα από μια άλλη εικόνα. Διότι, όταν ο Κύρος απάλλαξε τον Ισραήλ από τη δουλεία της Βαβυλώνας, αναδείχθηκαν αμέσως ως οδηγοί και κατά κάποιον τρόπο ως άρχοντες του λαού ο Ζοροβάβελ, ο γιος του Σαλαθιήλ από τη φυλή του Ιούδα, και ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσεδέκ, ο μέγας ιερέας. Σε αυτούς, όταν έφτασαν στα Ιεροσόλυμα, ο Θεός, μέσω του προφήτη Αγγαίου, τους παραγγέλλει να αφιερωθούν με φιλοπονία στον οίκο. Διότι είναι γραμμένο ως εξής: «Κατά το δεύτερο έτος του βασιλιά Δαρείου, τον έκτο μήνα, την πρώτη ημέρα του μήνα, έγινε λόγος Κυρίου μέσω του προφήτη Αγγαίου, που έλεγε: Πες στον Ζοροβάβελ, τον γιο του Σαλαθιήλ από τη φυλή του Ιούδα, και στον Ιησού, τον γιο του Ιωσεδέκ, τον μέγα ιερέα, τα εξής: Αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ: Αυτός ο λαός λέει: Δεν έχει έρθει ακόμη ο καιρός για να οικοδομηθεί ο οίκος του Κυρίου. Και έγινε λόγος Κυρίου μέσω του προφήτη Αγγαίου, λέγοντας: Μήπως είναι καιρός για εσάς να κατοικείτε στα περίτεχνα σπίτια σας, ενώ ο οίκος του Κυρίου είναι ερειπωμένος;» Και μετά από άλλα, πάλι λέει: «Και διέγειρε ο Κύριος το πνεύμα του Ζοροβάβελ, γιου του Σαλαθιήλ, από τη φυλή του Ιούδα, και το πνεύμα του Ιησού, γιου του Ιωσεδέκ, του μεγάλου ιερέα, και το πνεύμα όλων των υπολοίπων του λαού.»