Πατερικές αναφορές στο ΑΓΓΑΙΟΣ 2:3

«Ποιος από εσάς είδε αυτόν τον οίκο στην προηγούμενη δόξα του; Και πώς τον βλέπετε τώρα, λέει, σαν να μην υπάρχει μπροστά σας; Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγάλη, μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Διότι, σε σύγκριση με τον ναό που βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα, ανεγέρθηκαν σε όλη την οικουμένη ναοί, δηλαδή εκκλησίες, πολύ μεγαλύτεροι και πλουσιότεροι, οι οποίοι έχουν το σεπτό θυσιαστήριο προς δόξαν Χριστού. «Πλάτυνε, λοιπόν», λέει, «τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου. Διότι το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη, και θα κατοικήσεις σε ερειπωμένες πόλεις». Επειδή η Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη έγινε μητέρα και τροφός πάρα πολλών αγίων και αγαθών ανδρών, και γέννησε πολλούς άρχοντες και ηγέτες λαών, ώστε να καθοδηγούν πολλά έθνη, εξαιτίας της ικανότητάς τους να διατυπώνουν τον αλάνθαστο λόγο της μυσταγωγίας και να μη στερούνται της ποιμαντικής τέχνης. Σε αυτούς και ο ίδιος ο Σωτήρας, επειδή ακριβώς κατόρθωσαν μια ένδοξη και ευδόκιμη ζωή, υπόσχεται ως κληρονομιά την καθοδήγηση λαών και στον μέλλοντα αιώνα. Διότι, κατά τη διανομή των ταλάντων, σε εκείνους που επιστρέφουν διπλάσιο αυτό που τους δόθηκε, λέει: «Να έχεις εξουσία πάνω σε δέκα πόλεις». Και σε άλλον πάλι: «Να έχεις εξουσία πάνω σε πέντε πόλεις». Επομένως, το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη.

Προστέθηκε δε αναγκαίως και το «Την εικοστή τετάρτη του έκτου μήνα», για να καταδείξει πολύ καθαρά την απότομη μεταστροφή της γνώμης των Ισραηλιτών. Διότι ο λόγος απευθύνθηκε προς αυτούς μέσω του Αγγαίου το δεύτερο έτος του βασιλιά Δαρείου, τον έκτο μήνα, την πρώτη ημέρα του μήνα, ενώ αυτοί ρίχτηκαν στους κόπους για τον ναό την εικοστή τετάρτη του έκτου μήνα· έτσι ώστε οι ημέρες που μεσολάβησαν για την αναβολή, ή μάλλον για τη διαβούλευση, να είναι είκοσι τρεις τον αριθμό. <Τό δεύτερο έτος του βασιλιά Δαρείου, τον έβδομο μήνα, την εικοστή πρώτη ημέρα του μήνα, μίλησε ο Κύριος μέσω του Προφήτη Αγγαίου λέγοντας: Πες τώρα προς τον Ζοροβάβελ, τον γιο του Σαλαθιήλ, από τη φυλή του Ιούδα, και προς τον Ιησού, τον γιο του Ιωσεδέκ, τον μέγα ιερέα, και προς όλους τους υπολοίπους του λαού λέγοντας: Ποιος από εσάς είναι αυτός που είδε τον οίκο τούτο στην προηγούμενη δόξα του; Και πώς τον βλέπετε εσείς τώρα σαν να μην υπάρχει ενώπιόν σας;> Εισήλθαν, λοιπόν, στον οίκο του Θεού και καταπιάστηκαν με τα έργα την εικοστή τετάρτη του έκτου μήνα· έπειτα αμέσως την εικοστή πρώτη του επόμενου έβδομου μήνα ήρθε ο λόγος του Θεού προς τον μακάριο Προφήτη Αγγαίο. Τι λοιπόν πρέπει να συμπεράνουμε για αυτό, και ποια είναι η αφορμή, είναι αναγκαίο να το πούμε.

Και βέβαια ο προφήτης Ιερεμίας, θρηνώντας τον ως πεσμένο και κλονισμένο, έλεγε: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει κανείς που να τον ανορθώσει». Επειδή δηλαδή συμπεριφέρθηκαν με ασέβεια απέναντι στον Χριστό, γι' αυτόν τον λόγο έπεσε και πλέον δεν υπήρχε κανείς που να τον ανορθώσει. Όμως, ανορθώθηκε μέσω του Χριστού και μετασκευάστηκε προς το καλύτερο, με την ένταξη των εθνών σε αυτόν και με την ανάδειξη μέσα στον κόσμο της Εκκλησίας, «η οποία είναι οίκος του ζώντος Θεού», και του κάλλους της οποίας έγινε εραστής ο Κύριος και Θεός των πάντων. Ότι δηλαδή ο ναός που ανεγέρθηκε στους έσχατους καιρούς, τουτέστιν η Εκκλησία, είναι ασυγκρίτως καλύτερος από τον πρώτο, το επιβεβαίωσε πλήρως λέγοντας δια στόματος του προφήτη Αγγαίου: «Ποιος από εσάς είναι εκείνος που είδε τον οίκο αυτόν στην προηγούμενη δόξα του; Και πώς τον βλέπετε εσείς τώρα, σαν να μην υπάρχει ενώπιόν σας;». Και λίγο παρακάτω: «Διότι μεγάλη θα είναι η έσχατη δόξα του οίκου τούτου, περισσότερο από την πρώτη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ».

«Και εισήλθαν, και εκτελούσαν τα έργα στον οίκο του Κυρίου παντοκράτορα Θεού τους.» Παρατήρησε λοιπόν, ως σε τύπο και διπλή εικόνα, τον Εμμανουήλ: αφενός ως βασιλιά, όπως στο πρόσωπο του Ζοροβάβελ, ο οποίος προερχόταν από τη φυλή του Ιούδα που τότε είχε λάβει τον κλήρο της εξουσίας στον Ισραήλ· αφετέρου ως αρχιερέα, όπως στο πρόσωπο του συνονόματού του, του Ιησού, του μεγάλου αρχιερέα· και μάλιστα ως αρχηγό της οδού προς την αγία πόλη, από τη γη των αλλοφύλων, εννοώ βέβαια πάλι τη γη των Βαβυλωνίων. Παρατήρησε ότι είναι επίσης δημιουργός και επιμελητής του αγίου ναού. Διότι, ακολουθώντας μέσω της πίστης ως καθοδηγητή τον Χριστό, ως βασιλιά και αρχιερέα, ξεφεύγοντας από τη διαβολική πλεονεξία και, σαν από γη αλλοφύλων, από την κοσμική απάτη, εισερχόμαστε στην αγία πόλη, την Εκκλησία των πρωτοτόκων, την οποία ο ίδιος ο Χριστός θα ανεγείρει με νοητούς λίθους. Και το μαρτυρεί ο Παύλος γράφοντας προς εκείνους που έχουν λυτρωθεί μέσω της πίστης και έχουν επιλέξει να ακολουθήσουν τα ίχνη του Χριστού: «Στον οποίο και εσείς συνοικοδομείσθε, για να γίνετε κατοικητήριο του Χριστού εν Πνεύματι.» Ότι δε η δόξα της Εκκλησίας είναι ανώτερη από την πρώτη και αρχική, εννοώ βέβαια τη δόξα του ναού που ήταν φτιαγμένος από υλικούς λίθους, το φανέρωσε πάλι λέγοντας μέσω της φωνής του Αγγαίου: «Ποιος από εσάς είδε αυτόν τον οίκο στην προηγούμενη δόξα του, και πώς τον βλέπετε εσείς τώρα σαν να μην υπάρχει ενώπιόν σας;»