Πατερικές αναφορές στο ΑΓΓΑΙΟΣ 2:8

Αυτοί, πάλι, θα μπορούσαν να είναι εκείνοι που μέσω του Βεελζεβούλ λένε «Ανάθεμα στον Ιησού», και διαστρέφουν όλα τα ορθά, και χύνουν το δηλητήριο της απώλειας στις ψυχές των πιο απλοϊκών. <Διότι αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας: Ακόμη μία φορά, εγώ θα σείσω τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και την ξηρά, και θα συνταράξω όλα τα έθνη, και θα έρθουν τα εκλεκτά από όλα τα έθνη, και θα γεμίσω αυτόν τον οίκο με δόξα, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας. Δικό μου είναι το ασήμι και δικό μου το χρυσάφι, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας.> Επαναφέρει τον λόγο στην Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη και στους χρόνους της παρουσίας του Σωτήρα μας. Τότε λοιπόν υπόσχεται ότι θα συνταράξει και τον ίδιο τον ουρανό και τη γη, αλλά και τη θάλασσα, και επιπλέον όλα τα έθνη. Επειδή είπε: «Ακόμη μία φορά θα σείσω». Αυτό φαίνεται να υποδηλώνει ένα τέτοιο νόημα, τουλάχιστον όπως εγώ το θεωρώ σωστό. Επομένως, όταν σκεφτόταν να ελευθερώσει τον Ισραήλ, ο οποίος είχε λατρέψει τα είδωλα και είχε ανατραφεί με τα ήθη και τους νόμους των Αιγυπτίων, και ήθελε να τον μεταφέρει στην επίγνωση της αλήθειας, σχεδόν φαίνεται ότι συντάραξε τα πάντα: τα νερά μεταβλήθηκαν σε αίμα, ο ουρανός έριξε χαλάζι, η θάλασσα σχίστηκε και τα κύματά της στερεοποιήθηκαν με τη μορφή τειχών, και ο ουρανός έσταξε το μάννα.

Διότι πάρα πολλοί από κάθε έθνος, λαμπροί και εκλεκτοί έχουν γίνει αυτοί που πίστεψαν, και έχουν συγκεντρωθεί ως τάξη λαμπρών αναθημάτων στον οίκο του Θεού, προσάπτοντάς του δόξα μέσω αυτού, καθιστώντας τον ένδοξο και ξακουστό, και έχουν δοξαστεί από τον Χριστό. Διότι έχουν μάθει να προσεύχονται και να λένε: «Και έστω η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας», και πάλι: «Ευλογημένοι είμαστε από τον Κύριο, που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη». Το γεγονός δε ότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από άψυχη ύλη, αλλά από νοητή ευκοσμία, το υποδηλώνει λέγοντας: «Δικό μου είναι το αργύριο και δικό μου το χρυσίο, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας». Διότι αυτό είναι σαν να έλεγε: «Μη νομίζετε ότι ο ναός είναι άδοξος, επειδή τυχόν θα στερηθεί τον χρυσό και τον άργυρο και τη λαμπρότητα που προέρχεται από τον πλούτο. Δεν έχω ανάγκη από τέτοια πράγματα· άλλωστε πώς θα μπορούσα; Διότι δικό μου είναι όλο το αργύριο και δικό μου το χρυσίο, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας· ζητώ δε μάλλον γνήσιους προσκυνητές, και με τη λαμπρότητα αυτών θα καταχρυσώσω τον ναό μου».

Διότι, όπως ακριβώς όταν απομάκρυνε τον Ισραήλ από τις θυσίες του νόμου, έλεγε αναγκαίως: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους· διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη, και τα βόδια»· έτσι και εδώ, απορρίπτοντας τον υλικό κόσμο, και ζητώντας μάλλον τον νοητό, λέει: «δικό μου είναι το ασήμι και δικό μου το χρυσάφι», δηλαδή: «Απέχω και είμαι πλήρης και δεν έχω ανάγκη από κανένα τέτοιο πράγμα· ας προσέλθει μάλλον αυτός που έχει ορθή πίστη, αυτός που διαπρέπει με τα καυχήματα της αρετής, αυτός που είναι στολισμένος με την αγάπη προς εμένα, ο καθαρός στην καρδιά, ο πτωχός στο πνεύμα, ο φιλεύσπλαχνος και αγαθός». Διότι, συγκεντρωμένοι κατ' αυτόν τον τρόπο στον δικό μου ναό, δηλαδή στην Εκκλησία, θα την αναδείξουν ένδοξη και περίβλεπτη. <Διότι μεγάλη θα είναι η δόξα αυτού του οίκου, η έσχατη ανώτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και σε αυτόν τον τόπο θα δώσω ειρήνη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και ειρήνη ψυχής ως απόκτημα σε καθέναν που εργάζεται για να ανοικοδομήσει αυτόν τον ναό.> Διότι πραγματικά, κατά τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρος μας, ο θείος ναός αναδείχθηκε ασυγκρίτως πιο ένδοξος, και τόσο ανώτερος και υπερέχων από τον παλαιό, όσο θα θεωρούσε κανείς ότι διαφέρει η εν Χριστώ και ευαγγελική λατρεία από την κατά τον νόμο λατρεία, και η αλήθεια από εκείνα που ήταν σκιές.

Και μετά από άλλα λέει πάλι: «Δικό μου είναι το ασήμι και δικό μου το χρυσάφι, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας, διότι η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας· και σε αυτόν τον τόπο θα δώσω ειρήνη.» Και ειρήνη ψυχής προς σωτηρία σε καθέναν που οικοδομεί για να ανεγείρει αυτόν τον ναό. Και χωρίς κόπο θα μπορούσε κανείς να συγκεντρώσει τα χωρία μέσω των οποίων μας προδιαγραφόταν ο Χριστός ήδη από τα παλαιά χρόνια.

Και το γνώρισε κάποτε αυτό εκ πείρας ο Ναβουχοδονόσορ, λέγοντας: Ότι η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και η εξουσία του από γενεά σε γενεά. Δεν ανήκει ο πλούτος, και το χρυσάφι και το ασήμι στον διάβολο, όπως νομίζουν μερικοί. Διότι στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των χρημάτων, ενώ στον άπιστο ούτε ένας οβολός· και από τον διάβολο δεν υπάρχει κανείς πιο άπιστος. Και φανερά μέσω του προφήτη λέει ο Θεός: Δικό μου είναι το χρυσάφι και δικό μου το ασήμι, [και σε όποιον θέλω το δίνω]. Εσύ μόνο να το χρησιμοποιείς καλά, και το χρήμα δεν είναι αξιοκατάκριτο. Όταν όμως εσύ το καλό το χρησιμοποιείς με κακό τρόπο, τότε, μη θέλοντας να κατακρίνεις τη δική σου διαχείριση, αποδίδεις ασεβώς την κατηγορία στον Δημιουργό. Μπορεί κάποιος να δικαιωθεί και μέσω των χρημάτων. Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· οπωσδήποτε αυτό έγινε από τα χρήματα. Ήμουν γυμνός, και με ντύσατε· οπωσδήποτε και αυτό μέσω των χρημάτων. Και θέλεις να μάθεις ότι τα χρήματα μπορούν να γίνουν θύρα της βασιλείας των ουρανών; Πούλησε, λέει, τα υπάρχοντά σου, και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς.

Όταν δε ήλθε ο Σωτήρας, αφού πλέον ο παιδαγωγός είχε ασκήσει τον σωφρονισμό του στο μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, παραδίδοντας τα τελειότερα μαθήματα σε συμφωνία με τον νόμο, δηλαδή του «μη φονεύσεις, μην κλέψεις, μη ψευδομαρτυρήσεις», είπε ότι «σε εκείνον που σε ραπίζει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη», ώστε η διακονία να καταστεί έργο ζωής, με την ολοκληρωτική κατάργηση του φόνου. Διότι αυτός που δέχεται το χτύπημα στη σιαγόνα δεν προκαλεί παροξυσμό φόνου, αλλά παραλύει το χέρι του φονιά, κατευνάζοντας με την ταπεινοφροσύνη την κακία που υπάρχει μέσα του. Και έτσι σε όλα συμφωνούν η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη. 81. Έπειτα πάλι επιχειρηματολογεί, προκειμένου να εισαγάγει τη διδασκαλία περί δύο προσώπων προς στήριξη της αποκαλούμενης από αυτόν δυάδας, καθώς και των δύο φύσεων, των άναρχων αρχών και ριζών, για τις οποίες ήδη μιλήσαμε προηγουμένως· επιθυμώντας να πει παρόμοια πράγματα για τη διαίρεση των πραγμάτων, και τολμώντας να διαιρεί κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν αισθάνεται ντροπή να λέει ότι η Παλαιά Διαθήκη είπε: «δικό μου είναι το χρυσάφι και δικό μου το ασήμι»· ενώ η Καινή Διαθήκη λέει: «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Αλλά αγνοεί ότι και η Παλαιά Διαθήκη πάλι λέει: «πλούσιος και φτωχός συναντήθηκαν μεταξύ τους, και ο Κύριος έπλασε και τους δύο».

Έστω ότι ταλαιπωρήθηκες εδώ, παλεύοντας με τον πηλό, με τούτο το μοχθηρό και ρυπαρό σώμα, και οικοδομώντας πόλεις ξένες και ασταθείς, των οποίων το μνημόσυνο θα χαθεί με πάταγο. Τι λοιπόν; Θα εξέλθεις χωρίς αντάλλαγμα και αμισθί; Τι λοιπόν; Θα εγκαταλείψεις στους Αιγυπτίους και στις αντίθετες δυνάμεις εκείνα που απέκτησαν με κακό τρόπο και θα τα καταναλώσουν με χειρότερο; Δεν ανήκουν σε εκείνους· τα λεηλάτησαν, τα άρπαξαν από Εκείνον που είπε: «Δικό μου είναι το αργύριο, και δικό μου είναι το χρυσίο, και θα το δώσω σε όποιον θέλω». Χθες ήταν δικά τους· διότι τους είχε παραχωρηθεί. Σήμερα τα προσφέρει και τα δίνει σε εσένα ο Δεσπότης, επειδή πρόκειται να τα χρησιμοποιήσεις με τρόπο καλό και σωτήριο. Ας αποκτήσουμε, λοιπόν, για τους εαυτούς μας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψουμε, να βρούμε βοήθεια στον καιρό της κρίσεως.

Πρόσθεσε, αν θέλεις, και άλλες κατηγορίες, εσύ που προφέρεις τα λόγια του Θεού: «Δικό μου είναι το ασήμι και δικό μου το χρυσάφι». Εμείς ούτε για τον πλούτο υπερηφανευόμαστε, στον οποίο, καθώς είναι ρευστός, αποτελεί επιταγή του δικού μας νόμου να μην προσκολλώμαστε, ούτε μετράμε ετήσια και ημερήσια εισοδήματα, ούτε καυχόμαστε για την πολυτέλεια του τραπεζιού και για τα ηδύσματα της αναίσθητης κοιλιάς.

Διότι τον μεν αμαθή πρέπει κανείς να τον διδάσκει, τον δε κακόβουλο να τον ελέγχει. Μάλλον όμως, επειδή αυτό θα αποτελέσει ερμηνεία και διαπαιδαγώγηση για όσους αγνοούν και έλεγχο για τους κακόβουλους, ας φέρουμε στο μέσο την ίδια τη ρήση. Λέω, λοιπόν, ότι ενώ ο Σολομών ανήγειρε τον ναό, ο Βαβυλώνιος τον κατέρριψε και, αφού αιχμαλώτισε τους Ιουδαίους, τους απήγαγε. Επειδή, λοιπόν, μετά την επάνοδο επρόκειτο να τον ανεγείρουν, αλλά δεν διαφαινόταν καμία πρόσοδος χρημάτων, ο Θεός, καλλιεργώντας τους χρηστές ελπίδες ώστε να καταπιαστούν με το έργο, είπε: Δικό μου είναι το αργύριο, και δικό μου το χρυσίο.

Διότι ο Κριτής δεν απαιτεί το χρέος του ελέους από τους αδυνάτους· επειδή αυτοί τυγχάνει να έχουν ανάγκη από άλλους. Αντιθέτως, από εκείνους που έχουν λάβει άφθονα τις δωρεές του Θεού, αλλά έχουν λησμονήσει Αυτόν που τις έδωσε, και καυχώνται σαν να μην τις έλαβαν, προς αυτούς απευθύνει ονειδισμό και κατηγορία λέγοντας: Ω ανόητοι και άσπλαχνοι, δεν σας τα έδωσα εγώ όλα τα δικά σας αγαθά; Τι άραγε φέρατε μέσα στον κόσμο; Δεν γεννηθήκατε γυμνοί και πάλι γυμνοί αναχωρείτε; Δεν ακούσατε τον Απόστολο που αναφωνεί ότι «Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, άρα είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας»; Αναλογίσου, άφρονα, ότι δεν έχεις αποκτήσει τίποτα δικό σου, παρά μόνο την προαίρεσή σου, είτε αυτή είναι αγαθή, όπως είπε ο Θεός, είτε σκληρή, όπως εσύ θέλησας. Το ασήμι και το χρυσάφι είναι δικά μου. Ο ουρανός είναι ο θρόνος μου, η γη το υποπόδιο των ποδιών μου· τα πέρατα βρίσκονται στο χέρι μου, τα σύμπαντα υπηρετούν εμένα· ο ουρανός και όλες οι στρατιές των αγγέλων, η γη και η θάλασσα, και κάθε κτίση και κάθε πνοή είναι δική μου, και σε εμένα πείθεται και υπακούει και δουλεύει. Μόνο εσύ, ο άσπλαχνος, βρέθηκες αποξενωμένος από τη δική μου φιλανθρωπία. Πες μου, άφρονα, ποιος άπλωσε για χάρη σου τη γη; Ποιος έκανε πυκνή τη βλάστηση των φυτών; Ποιος παρέχει στους σπόρους την αύξηση; Ποιος δίνει στη γη τη βροχή τον καιρό του αλωνίσματος, και ανέμους κατάλληλους για εκείνον που λιχνίζει;

Διότι εάν, καθώς υπεισέρχονται εκείνα, κυριευθούν από την επιθυμία για χρυσό και μαργαριτάρια, αυτοί οι φιλόσοφοι (διότι εγώ ονομάζω φιλοσόφους όσους δεν αναζητούν τίποτα το περιττό), παραδίδοντας τον εαυτό τους στην αργία και την τρυφή, θα τα χάσουν τελικά όλα. Και αν ο πλούτος δεν είναι χρήσιμος, λέει κάποιος, για ποιον λόγο έχει δοθεί από τον Θεό; Και από πού προκύπτει ότι ο πλουτισμός προέρχεται από τον Θεό; Η Γραφή λέει: «Δικό μου είναι το ασήμι, και δικό μου το χρυσάφι, και σε όποιον θέλω, θα το δώσω». Στο σημείο αυτό, αν δεν θεωρούνταν απρεπές, θα γελούσα τώρα με την ψυχή μου, περιγελώντας όσους ισχυρίζονται αυτά τα πράγματα, διότι, όπως ακριβώς τα μικρά παιδιά που απολαμβάνουν ένα βασιλικό τραπέζι, μαζί με εκείνη την τροφή βάζουν στο στόμα τους και οτιδήποτε βρουν μπροστά τους, έτσι και αυτοί, μαζί με τα χωρία των θείων Γραφών παρεισάγουν και τα δικά τους. Διότι το μεν «Δικό μου είναι το ασήμι, και δικό μου το χρυσάφι» γνωρίζω ότι έχει ειπωθεί από τον προφήτη· το δε «σε όποιον θέλω, θα το δώσω» δεν προστίθεται πουθενά, αλλά έχει εισαχθεί αυθαίρετα από αυτόν τον συρφετό.

Και θα πω για ποιον λόγο ελέχθη και εκείνο. Διότι ο προφήτης Αγγαίος, επειδή συνεχώς υποσχόταν στους Ιουδαίους, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, ότι θα τους δείξει τον ναό στην προηγούμενή του μορφή, και επειδή κάποιοι δεν πίστευαν τα λεγόμενα και θεωρούσαν σχεδόν αδύνατο το να εμφανιστεί ξανά τέτοιος ο οίκος μετά την τέφρα και τη σκόνη· εκείνος, για να διαλύσει την απιστία τους, λέει αυτά εκ προσώπου του Θεού, σαν να έλεγε: Τι φοβάστε; Και γιατί δυσπιστείτε; Δικό μου είναι το αργύριο και δικό μου είναι το χρυσίο, και δεν έχω την ανάγκη να δανειστώ από άλλους για να καλλωπίσω έτσι τον οίκο. Και για να αποδείξει ότι αυτό εννοεί, πρόσθεσε: Και θα είναι η έσχατη δόξα του οίκου τούτου ανώτερη από την πρώτη. Ας μην προσθέτουμε, λοιπόν, ιστούς αραχνών στον βασιλικό μανδύα.

Τι είναι λοιπόν αυτός ο λόγος; «Δικό μου είναι», λέγει, «το αργύριο, και δικό μου το χρυσίο· και σε όποιον θέλω, θα τα δώσω». Από αυτό, το ένα μέρος έχει όντως ειπωθεί, το άλλο όμως δεν έχει ειπωθεί, αλλά έχει προστεθεί αυθαίρετα από κάπου έξω. Διότι το μεν «Δικό μου είναι το αργύριο, και δικό μου το χρυσίο» το είπε ο προφήτης· το δε «σε όποιον θέλω, τα δίνω», δεν υπάρχει στο κείμενο, αλλά κυκλοφορεί εξαιτίας της αμάθειας των πολλών.

Και ποια βλάβη προκύπτει από αυτό; Πολλοί μιαροί, αγύρτες και ακόλαστοι, οι οποίοι δεν είναι άξιοι ούτε αυτόν τον ήλιο να βλέπουν, ούτε να ζουν, ούτε να αναπνέουν, απολαμβάνουν μεγάλη ευπορία, ανατρέποντας τα πάντα, αρπάζοντας τα σπίτια των χηρών, λυμαινόμενοι τα ορφανά και επιδεικνύοντας αλαζονεία απέναντι στους πιο αδύναμους. Θέλοντας, λοιπόν, ο διάβολος να πείσει τους ανθρώπους ότι κάθε πλούτος προέρχεται άνωθεν και αποτελεί δωρεά του Θεού, προκειμένου εξαιτίας αυτού να προσάψει μεγάλη βλασφημία στον Δεσπότη, πήρε μια ρήση από τη Γραφή που λέει: «Δικό μου είναι το ασήμι, και δικό μου το χρυσάφι», και πρόσθεσε μιαν άλλη που δεν υπάρχει στη Γραφή, λέγοντας: «Και σε όποιον θέλω, θα τα δώσω». Ο προφήτης Αγγαίος, όμως, δεν λέει έτσι· αντίθετα, όταν οι Ιουδαίοι επέστρεψαν από τη βάρβαρη γη και επρόκειτο να ανοικοδομήσουν τον ναό και να τον επαναφέρουν στην προηγούμενη ευπρέπειά του, επειδή βρίσκονταν σε αμηχανία, καθώς τους περικύκλωναν εχθροί, υπήρχε πολλή φτώχεια και δεν διαφαινόταν από πουθενά καμία ευπορία, θέλοντας να τους οδηγήσει σε αγαθές ελπίδες και να τους πείσει να έχουν θάρρος για την τελική έκβαση, λέει εκ προσώπου του Θεού: «Δικό μου είναι το ασήμι, και δικό μου το χρυσάφι, και η έσχατη δόξα του οίκου τούτου θα είναι ανώτερη από την πρώτη».