Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:10

Ο δε Υιός είναι παντοκράτωρ, όπως ο Πατήρ· και αυτό έχει γραφεί και έχει αποδειχθεί. Εξάλλου, ανάμεσα στα κτίσματα κανένα δεν είναι άτρεπτο ως προς τη φύση του. Διότι μερικοί από τους αγγέλους δεν διατήρησαν τη δική τους τάξη· και «τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν του»· και ο μεν διάβολος έπεσε από τον ουρανό, ο δε Αδάμ παρέβη την εντολή· και τα πάντα υπόκεινται σε αλλοίωση. Ο Υιός όμως είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος, όπως ο Πατήρ. Και αυτό το υπενθύμισε ο Παύλος από τον εκατοστό πρώτο ψαλμό λέγοντας: «Και συ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη· και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί».

Διότι τη γη τη δημιούργησε εκ του μηδενός· και είναι «εκείνος που καλεί τα μη όντα ως όντα»· άρα πρόκειται για δημιουργήματα και κτίσματα· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε έχουν και αρχή της ύπαρξής τους. Διότι, «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανό και τη γη», και όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτά· και πάλι: «Το χέρι μου τα δημιούργησε όλα αυτά». Ο Υιός όμως είναι ο Ων και Θεός επί πάντων, όπως ο Πατέρας· και αυτό έχει αποδειχθεί κατ' αυτόν τον τρόπο· και δεν είναι δημιούργημα, αλλά δημιουργός· ούτε κτίσμα, αλλά κτίστης και αυτός που επιτελεί τα έργα του Πατέρα. Διότι δι' αυτού δημιουργήθηκαν οι αιώνες· και τα πάντα δι' αυτού έγιναν· και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα· και όπως δίδαξε ο Απόστολος παραθέτοντας τα λόγια του ψαλμού, αυτός εξ αρχής θεμελίωσε τη γη, και έργα των χεριών του είναι οι ουρανοί.

Ο δε Υιός είναι παντοκράτωρ, όπως ο Πατέρας· και αυτό είναι γεγραμμένο και έχει αποδειχθεί. Επίσης, μεταξύ των κτισμάτων κανένα δεν είναι άτρεπτο ως προς τη φύση του. Διότι κάποιοι από τους αγγέλους δεν τήρησαν τη δική τους τάξη· και «τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν του»· και ο μεν διάβολος έπεσε από τον ουρανό, ο δε Αδάμ παρέβη την εντολή· και τα πάντα είναι αλλοιούμενα. Ο Υιός όμως είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος, όπως ο Πατέρας. Και αυτό το υπενθύμισε ο Παύλος από τον εκατοστό πρώτο ψαλμό, λέγοντας: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη· και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί».

Διότι εποίησε τη γη από το μηδέν· και είναι «εκείνος που καλεί τα μη όντα ως όντα»· και αποτελούν ποιήματα και κτίσματα· γι' αυτό άλλωστε έχουν και αρχή γενέσεως. Διότι «εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανό και τη γη», και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά· και πάλι: «Το χέρι μου τα εποίησε όλα αυτά». Ο δε Υιός υπάρχει και είναι Θεός επί πάντων, όπως ο Πατέρας· και αυτό έχει αποδειχθεί κατ' αυτόν τον τρόπο· και δεν είναι ποιούμενος, αλλά ποιητής· και δεν είναι κτιζόμενος, αλλά αυτός που κτίζει και ποιεί τα έργα του Πατέρα. Διότι δι' αυτού έγιναν οι αιώνες· και τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα· και όπως δίδαξε ο Απόστολος παραθέτοντας τα λόγια του ψαλμού, αυτός κατ' αρχάς θεμελίωσε τη γη, και έργα των χεριών του είναι οι ουρανοί.

Διότι, ακόμη και αν πάλι σκεφτούν κάτι τέτοιο, θα τους ελέγξει ο Παύλος λέγοντας τα ίδια: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Και προς μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Ιδού, για μεν τα γενητά αναφέρει ότι κατασκευάζονται και ότι αυτά είναι δημιουργήματα· προς δε τον Υιό δεν αποδίδει κατασκευή ούτε το ότι έγινε, αλλά του απευθύνεται αναγνωρίζοντας το αΐδιο, το ότι είναι βασιλεύς και το ότι είναι δημιουργός, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», και, «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χειρών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως διαμένεις». Εξ αυτών θα μπορούσαν και οι ίδιοι να αντιληφθούν, εάν βέβαια ήθελαν, ότι άλλος μεν είναι ο δημιουργός, και άλλα τα δημιουργήματα· και ότι Αυτός μεν είναι Θεός, ενώ τα γενητά είναι πλασμένα εκ του μη όντος.

Ιδού, για μεν τα γενητά χαρακτηριστικό είναι το ότι δημιουργούνται, και αυτά λέγει ότι είναι ποιήματα· για τον Υιό όμως δεν κάνει λόγο για δημιουργία ούτε για το ότι έγινε, αλλά τον προσφωνεί αναγνωρίζοντας την αϊδιότητα, τη βασιλεία και το ότι είναι δημιουργός, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος» και «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως διαμένεις». Από αυτά θα μπορούσαν και οι ίδιοι να αντιληφθούν, εάν το ήθελαν, ότι άλλος είναι ο Δημιουργός και άλλα τα δημιουργήματα· και ότι Εκείνος μεν είναι Θεός, ενώ τα γενητά είναι πλασμένα εκ του μη όντος. Διότι αυτό που λέγεται τώρα, το «αυτοί θα χαθούν», δεν το λέγει υποδηλώνοντας ότι η κτίση θα καταλήξει σε απώλεια, αλλά για να δείξει μέσα από το τέλος τους τη φύση των γενητών. Διότι όσα έχουν τη δυνατότητα να χαθούν, ακόμη και αν δεν χάνονται χάρη σε Εκείνον που τα δημιούργησε, εντούτοις έγιναν «εκ του μη όντος» και μαρτυρείται για αυτά ότι «κάποτε δεν υπήρχαν». Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, επειδή αυτά έχουν τέτοια φύση, λέγεται για τον Υιό το «εσύ όμως διαμένεις», ώστε να καταδειχθεί η αϊδιότητά Του· διότι, καθώς δεν έχει τη δυνατότητα να χαθεί, όπως την έχουν τα γενητά, αλλά έχει το να διαμένει πάντοτε, είναι μεν εντελώς ξένο για Αυτόν να λέγεται το «δεν υπήρχε πριν γεννηθεί», ίδιον όμως το να υπάρχει πάντοτε και να διαμένει μαζί με τον Πατέρα.

Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Υπέρ αυτών εγώ αγιάζω τον εαυτό μου, για να είναι και αυτοί αγιασμένοι εν αληθεία». Ότι δε, καίτοι λέγεται ότι χρίστηκε από τον Πατέρα κατά το ανθρώπινο, δεν έπαυσε να είναι αυτό που και ήταν και είναι και θα είναι διαπαντός, δηλαδή Θεός, αυτό δεν μας αφήνει να το αμφισβητήσουμε ο θεσπέσιος Παύλος, παραθέτοντας αμέσως μετά για το ίδιο πρόσωπο τα εξής: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσας τη γη και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι σαν ιμάτιο θα παλαιωθούν και σαν περιβόλαιο θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν, εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Σε πολλά σημεία η Ιερά Γραφή ονομάζει χέρια του Θεού τις δραστικές Του δυνάμεις, δια των οποίων έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, όπως και όταν ενεργεί κάτι σύμφωνα με το θέλημά Του· όπως για παράδειγμα, διατρανώνοντας την έλευση κάθε ανθρώπου στην ύπαρξη, λέγει ο Υμνωδός: «Τα χέρια σου με έπλασαν και με δημιούργησαν», και πάλι: «Διότι δική Του είναι η θάλασσα, και Αυτός την έφτιαξε, και την ξηρά τα χέρια Του την έπλασαν». Και πάλι: «Και εσύ, Κύριε, εξ αρχής θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Έπειτα, πώς θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι πάνω στις δραστικές δυνάμεις του Θεού έχουν γραφτεί, σαν σε πίνακα, τα τείχη της Σιών που νοείται εδώ; Ή και για ποια ακριβώς τείχη κάνει μνεία ο λόγος; Τι λοιπόν λέμε; Τίποτα δεν θα εμπόδιζε, όπως τουλάχιστον νομίζω, τον μαθητή του Χριστού να εφαρμόσει ένα τέτοιο νόημα στα προκείμενα. Η Σιών κατηγορούσε τον Κύριο ότι την είχε ξεχάσει. Αλλά το ότι αυτό δεν είναι αληθές, προσπαθεί να το αποδείξει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, με αφετηρία την ενανθρώπησή Του, και όσα υπέμεινε για εμάς, αφού έγινε όμοιος με εμάς. Διότι, αν και μπορούσε να υπάρχει με τη μορφή και την ισότητα του Πατρός, δεν θεώρησε τούτο αρπαγμό, αλλά μάλλον συγκατέβηκε στην κένωση. Έλαβε μορφή δούλου και έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Διότι κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, αφού καρφώθηκαν τα χέρια Του.

Και πάλι: «Και εσύ στις αρχές, Κύριε, εθεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Και αλλού: «Σηκώστε ψηλά τα μάτια σας και δείτε ποιος τα ανέδειξε όλα αυτά». Αυτά λοιπόν ας έχουν λεχθεί ως προς την πρώτη ερμηνεία των λόγων· ας εξετάσουμε όμως και τα επόμενα. Επειδή δεν ήταν δυνατόν, λέει, να δημιουργήσουν μια τέτοια εικόνα όπως αυτήν που υπέδειξε ο λόγος, γι' αυτό τον λόγο κατασκεύασαν το ομοίωμα του Δία με ανθρώπινη μορφή, διότι ήταν νους, σύμφωνα με τον οποίο δημιουργούσε, και με σπερματικούς λόγους ολοκλήρωνε τα πάντα. Και πώς, αν δεν ήταν δυνατόν να κατασκευαστεί μια τέτοια εικόνα, όπως αυτή που ανέφερε ο λόγος (και ανέφερε βέβαια τα μέρη του φαινομένου και ορατού κόσμου, τον ουρανό και όσα υπάρχουν στον ουρανό, τον αέρα και τη γη και όσα βρίσκονται μέσα σε αυτά)· αν, λοιπόν, δεν ήταν δυνατόν να συγκροτηθεί εικόνα των ορατών μερών του κόσμου, καθόσον ο Θεός ήταν νους, πώς θα μπορούσε κάποιος να δημιουργήσει την εικόνα Του; Και τι το παρόμοιο θα μπορούσε να έχει ένα ανθρώπινο σώμα προς τον νου του Θεού; Εγώ, τουλάχιστον, θεωρώ πως δεν έχει ομοιότητα ούτε καν προς τον ανθρώπινο νου· επειδή ο μεν νους είναι ασώματος και ασύνθετος και αμερής, ενώ το έργο των τεχνιτών έχει μιμηθεί τη φύση ενός θνητού σώματος και έχει αποτυπώσει σε άψυχη και νεκρή ύλη μια κουφή και άφωνη εικόνα της ζωντανής σάρκας.

Προσθέτει δε και από άλλη υμνωδία τα κατάλληλα χωρία: το «Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί», και όλα τα επόμενα μέχρι το «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν», μέσω των οποίων περιγράφει το αναλλοίωτο και το αΐδιο της φύσεως. Εάν λοιπόν η θεότητα του Μονογενούς υπερτερεί τόσο πολύ της αγγελικής φύσεως, όσο διαφέρει ο κύριος από τους δούλους, πώς εξισώνουν είτε με την αισθητή κτίση τον Κύριο της κτίσεως, είτε με τη φύση των αγγέλων Εκείνον που προσκυνείται από αυτούς, αναπτύσσοντας για τον τρόπο της υπάρξεώς Του απόψεις οι οποίες κατεξοχήν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στο καθένα από τα όντα που παρατηρούνται μέσα στην κτίση, όπως ακριβώς ήδη αποδείξαμε ότι ο ισχυρισμός που διατυπώθηκε από την αίρεση για τον Κύριο ταιριάζει απόλυτα και αρμονικά στην κατασκευή της γης; Αλλά, για να μην απομείνει καμία αμφιβολία σε όσους μελετούν τους κόπους μας, εξαιτίας επιχειρημάτων που παρέχουν κάποια υποστήριξη στα αιρετικά δόγματα, θα ήταν ορθό να προστεθεί και τούτο από τη θεόπνευστη Γραφή στα όσα έχουμε ήδη εξετάσει. Διότι ίσως θα προβάλουν, από τα ίδια τα αποστολικά λόγια που εμείς μνημονεύσαμε, το εξής: πώς θα μπορούσε να ονομαστεί πρωτότοκος της κτίσεως, εάν δεν ήταν το ίδιο με αυτό που είναι η κτίση;

Β΄. Βλέπεις πώς συνδέει πάντοτε τον λόγο περί της άκτιστης φύσεως με τον λόγο περί της θείας οικονομίας; Τι είναι πιο σαφές από αυτό; Είδες πώς δεν είναι το ίδιο πράγμα το κτίσμα και το γέννημα; Διότι, διαφορετικά, δεν θα τα είχε διαχωρίσει, και σε αντιδιαστολή προς το «Εποίησε», προσέθεσε το: «Προς δε τον Υιόν είπε: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος»· ούτε θα χαρακτήριζε το όνομα του Υιού ως εξοχότερο όνομα, εάν σήμαινε το ίδιο πράγμα. Διότι ποια θα ήταν η διαφορά; Εάν το κτίσμα και το γέννημα ταυτίζονται, και εκείνοι δημιουργήθηκαν, σε τι συνίσταται το εξοχότερο; Ιδού πάλι η λέξη «Θεός» τίθεται με το άρθρο («ο Θεός»). Και πάλι λέγει: «Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και οι ουρανοί είναι έργα των χεριών σου. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ώστε, ακούγοντας το: «Όταν δε εισαγάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη», να μη νομίσεις ότι πρόκειται για δώρο που του δόθηκε μεταγενέστερα· αυτό το προέλαβε και το διευκρίνισε προηγουμένως, και πάλι το διορθώνει λέγοντας: «Κατ' αρχάς»· όχι τώρα, αλλά ανέκαθεν.

Έπειτα παραθέτει και άλλη μαρτυρία, και λέει: «Μαρτύρησε δε κάπου κάποιος, λέγοντας». Γιατί δεν είπε το όνομα του προφήτη, αλλά το έκρυψε; Και σε άλλες μαρτυρίες το κάνει αυτό· όπως όταν λέει: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· και πάλι: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας». Και για μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα»· για δε τον Υιό: «Και κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη». Έτσι και εδώ λέει: «Μαρτύρησε δε κάπου κάποιος, λέγοντας». Νομίζω δε ότι αυτό ακριβώς, το να κρύβει δηλαδή και να μην αναφέρει αυτόν που εξέφερε τη μαρτυρία, αλλά να την εισάγει ως κάτι το ευρέως γνωστό και ολοφάνερο, αποδεικνύει ότι αυτοί ήταν πάρα πολύ καλοί γνώστες των Γραφών. «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;»

Έτσι και ο Παύλος, εμπνεόμενος από αυτήν τη χάρη, έλεγε: «Ότι εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα». Και δες πάλι και εδώ την ίδια ακρίβεια. Διότι το ίδιο Πνεύμα κινούσε την ψυχή του. Επειδή, για να μην εξαιρέσει κανείς από τη δημιουργία του Θεού κάποιο από τα δημιουργήματα λόγω του ότι είναι αόρατα, ούτε πάλι να αναμείξει μαζί τους τον Παράκλητο, προσπέρασε και αυτός τα αισθητά και σε όλους γνωστά, και απαριθμεί τα επουράνια λέγοντας: «Είτε θρόνοι, είτε κυριότητες, είτε αρχές, είτε εξουσίες». Διότι το «είτε», που τοποθετείται μπροστά από το καθένα, δεν μας φανερώνει τίποτε άλλο, παρά τούτο: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει». Αν πάλι νομίζεις ότι η λέξη «διά» υποδηλώνει κατωτερότητα, άκουσέ τον να λέει: «Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και τα έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί»· αυτό που έχει ειπωθεί για τον Πατέρα ως δημιουργό, αυτό λέει και για τον Υιό. Και δεν θα το έλεγε, εάν δεν είχε την πεποίθηση ότι πρόκειται για δημιουργό, και όχι για κάποιον που απλώς υπηρετεί. Αν πάλι εδώ έχει λεχθεί το «δι' αυτού», για κανέναν άλλο λόγο δεν έχει τεθεί, παρά μόνο για να μην υποπτευθεί κανείς τον Υιό ως αγέννητο. Επειδή, για να κατανοήσεις ότι ως προς το αξίωμα της δημιουργίας δεν υστερεί σε τίποτα από τον Πατέρα, άκουσέ τον να λέει: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει».

Εάν, λοιπόν, έχει ειπωθεί για τον Υιό και στην Παλαιά Διαθήκη το «Κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη», είναι σαφές το αξίωμά Του ως δημιουργού· εάν πάλι ισχυρίζεσαι ότι ο Προφήτης το έχει πει αυτό για τον Πατέρα, και ότι ο Παύλος απέδωσε στον Υιό αυτό που λέχθηκε για Εκείνον, τότε και πάλι το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει. Διότι δεν θα αποφαινόταν ο Παύλος ότι αυτό αρμόζει και στον Υιό, εάν δεν είχε την απόλυτη πεποίθηση ότι είναι ομότιμοι κατά το αξίωμα. Επειδή θα αποτελούσε έσχατη τόλμη, εκείνα που αρμόζουν στην ασύγκριτη φύση, να τα αποδώσει σε μία φύση κατώτερη και υποδεέστερη από εκείνη.

Και, Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτό δεν αποτελεί τεκμήριο, αλλά συγκατάβαση. Διότι βεβαίως δεν είναι αυτό το μεγάλο έργο του Θεού, αλλά είτε οι άγγελοι, είτε οι αρχάγγελοι, είτε οι αρχές, είτε οι δυνάμεις· το δε μεγαλύτερο από όλα, ο σταυρός.

Δηλαδή, ο Υιός δεν έλαβε το Πνεύμα με μέτρο. «Και: Εσύ στην αρχή, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Πάλι ανατρέχει στη θεότητα του Μονογενούς, δείχνοντάς τον δημιουργό και των ουρανών. «Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Είναι σαν να έλεγε: Ας μην σε ταράζει, λέει, ο κατά σάρκα θάνατος· διότι αναστήθηκε, και τα έτη του δεν θα εκλείψουν. Και οι ουρανοί μεν, επειδή είναι κτιστοί, θα παλιώσουν, ώστε να τύχουν και της ανακαίνισης· αυτός δε θα τους το χαρίσει αυτό, επειδή ακριβώς παραμένει αυτό που ήταν, δηλαδή Θεός. Και αυτό φανερώνει και το «τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». «Και προς ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Πάλι το «κάθισε» έχει λεχθεί εξαιτίας του μυστηρίου της θείας Οικονομίας, για να μάθουμε ότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του και έγινε άνθρωπος, πάλι είναι Θεός και βρίσκεται στα δικά του ύψη. «Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία, για χάρη αυτών που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;» Δες πόση είναι η διαφορά των αγγέλων προς αυτόν, αφού, αυτός μεν κάθεται επάνω, εκείνοι δε τον υπηρετούν κάτω.

«Για να αναγγείλουν στη Σιών το όνομα» του Θεού και Πατρός «και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ, όταν θα συναχθούν μαζί οι λαοί και οι βασιλείς, για να δουλεύουν στον Κύριο», και όχι στα κωφά είδωλα. «Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της δυνάμεώς του». Με μελωδική ωδή αποκρίθηκε ο Δαβίδ λέγοντας: «Τη λιγοστότητα των ημερών μου ανάγγειλέ μου», δηλαδή, για να προετοιμάσω τα τελευταία μου και να μη βρεθώ ανέτοιμος όταν φτάσει το τέλος. «Μη με ανακαλέσεις στο μέσο των ημερών μου», πριν να αγιάσω τα εφόδια εκείνης της μακράς οδοιπορίας, επειδή υπάρχουν και κάποιοι που πεθαίνουν στο μέσο των ημερών τους, δηλαδή, αντί για εκατό ετών σε ηλικία πενήντα· ή αντί για εξήντα, στα τριάντα, και με απλά λόγια περικόπτεις τα μισά έτη εξαιτίας της αμαρτίας, ώστε να μην αυξηθεί μαζί με το πλήθος των ετών και το μέγεθος του φορτίου των αμαρτιών. «Σε γενεά και γενεά διαρκούν τα έτη σου», τα οποία δεν έχουν αρχή και δεν καταλήγουν σε τέλος. «Εσύ, Κύριε, στις αρχές θεμελίωσες τη γη», (αυτό αναφέρεται στον Λόγο του Θεού, όπως φρονεί και ο Παύλος), «και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα παρέλθουν, εσύ όμως παραμένεις, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Θα θελήσει δε τότε να δημιουργήσει νέο ουρανό και νέα γη, όπως ο ίδιος γνωρίζει. «Εσύ, Κύριε, εξ αρχής», λέει, «θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν».