Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:11

Αυτοί θα αφανιστούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν μανδύα θα τους αλλάξεις, και θα μεταβληθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.» Και πάλι λέει: «Ο Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος, και στους αιώνες.» Και πάλι, όλα τα γενητά δεν υπήρχαν, και δημιουργήθηκαν.

«Αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν περιβόλαιο θα τους αλλάξεις, και θα μεταβληθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.» Και πάλι λέει: «Ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα, και στους αιώνες.» Και πάλι, όλα τα γενητά δεν υπήρχαν, και ήλθαν στην ύπαρξη.

Διότι, ακόμη και αν πάλι σκεφτούν κάτι τέτοιο, θα τους ελέγξει ο Παύλος λέγοντας τα ίδια: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Και προς μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Ιδού, για μεν τα γενητά αναφέρει ότι κατασκευάζονται και ότι αυτά είναι δημιουργήματα· προς δε τον Υιό δεν αποδίδει κατασκευή ούτε το ότι έγινε, αλλά του απευθύνεται αναγνωρίζοντας το αΐδιο, το ότι είναι βασιλεύς και το ότι είναι δημιουργός, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», και, «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χειρών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως διαμένεις». Εξ αυτών θα μπορούσαν και οι ίδιοι να αντιληφθούν, εάν βέβαια ήθελαν, ότι άλλος μεν είναι ο δημιουργός, και άλλα τα δημιουργήματα· και ότι Αυτός μεν είναι Θεός, ενώ τα γενητά είναι πλασμένα εκ του μη όντος.

Διότι αυτό που λέγεται τώρα, το «αυτοί θα απολεστούν», δεν το λέει με την έννοια ότι η κτίση πρόκειται να καταλήξει στην απώλεια, αλλά για να δείξει από το τέλος τους τη φύση των γενητών. Διότι όσα μπορούν να απολεστούν, έστω και αν δεν απολεσθούν χάρη σε εκείνον που τα δημιούργησε, ωστόσο δημιουργήθηκαν εκ του μη όντος, και μαρτυρείται έτσι το ότι κάποτε δεν υπήρχαν. Γι' αυτό λοιπόν, εφόσον αυτά έχουν τέτοια φύση, λέγεται για τον Υιό το «Εσύ όμως διαμένεις», προκειμένου να δειχθεί η αϊδιότητά του· διότι, αφού δεν έχει τη δυνατότητα να απολεστεί, όπως την έχουν τα γενητά, αλλά έχει το να διαμένει πάντοτε, είναι ξένο προς αυτόν να λέγεται το «δεν υπήρχε πριν γεννηθεί», ενώ δικό του ίδιο γνώρισμα είναι το να υπάρχει πάντοτε και να συνδιαμένει με τον Πατέρα. Εάν, λοιπόν, ο Απόστολος δεν τα είχε γράψει αυτά στην προς Εβραίους Επιστολή, ακόμη και από τις άλλες Επιστολές του και από όλη τη Γραφή αληθινά θα εμποδίζονταν να φαντάζονται κάτι τέτοιο για τον Λόγο· επειδή όμως και ο ίδιος τα έγραψε, και στα προηγούμενα έχει αποδειχθεί ότι ο Υιός είναι γέννημα της ουσίας του Πατρός· και αυτός μεν είναι δημιουργός, ενώ τα δημιουργήματα πλάθονται από αυτόν· και αυτός μεν είναι απαύγασμα και Λόγος, και εικόνα και σοφία του Πατρός, ενώ τα γενητά βρίσκονται κάπου κάτω από την Τριάδα για να παρίστανται και να δουλεύουν· επομένως ο Υιός είναι ετερογενής και ετερούσιος σε σχέση με τα γενητά, και μάλλον τυγχάνει ίδιος και ομοφυής προς την ουσία του Πατρός.

Ιδού, για μεν τα γενητά χαρακτηριστικό είναι το ότι δημιουργούνται, και αυτά λέγει ότι είναι ποιήματα· για τον Υιό όμως δεν κάνει λόγο για δημιουργία ούτε για το ότι έγινε, αλλά τον προσφωνεί αναγνωρίζοντας την αϊδιότητα, τη βασιλεία και το ότι είναι δημιουργός, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος» και «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως διαμένεις». Από αυτά θα μπορούσαν και οι ίδιοι να αντιληφθούν, εάν το ήθελαν, ότι άλλος είναι ο Δημιουργός και άλλα τα δημιουργήματα· και ότι Εκείνος μεν είναι Θεός, ενώ τα γενητά είναι πλασμένα εκ του μη όντος. Διότι αυτό που λέγεται τώρα, το «αυτοί θα χαθούν», δεν το λέγει υποδηλώνοντας ότι η κτίση θα καταλήξει σε απώλεια, αλλά για να δείξει μέσα από το τέλος τους τη φύση των γενητών. Διότι όσα έχουν τη δυνατότητα να χαθούν, ακόμη και αν δεν χάνονται χάρη σε Εκείνον που τα δημιούργησε, εντούτοις έγιναν «εκ του μη όντος» και μαρτυρείται για αυτά ότι «κάποτε δεν υπήρχαν». Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, επειδή αυτά έχουν τέτοια φύση, λέγεται για τον Υιό το «εσύ όμως διαμένεις», ώστε να καταδειχθεί η αϊδιότητά Του· διότι, καθώς δεν έχει τη δυνατότητα να χαθεί, όπως την έχουν τα γενητά, αλλά έχει το να διαμένει πάντοτε, είναι μεν εντελώς ξένο για Αυτόν να λέγεται το «δεν υπήρχε πριν γεννηθεί», ίδιον όμως το να υπάρχει πάντοτε και να διαμένει μαζί με τον Πατέρα.

Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Υπέρ αυτών εγώ αγιάζω τον εαυτό μου, για να είναι και αυτοί αγιασμένοι εν αληθεία». Ότι δε, καίτοι λέγεται ότι χρίστηκε από τον Πατέρα κατά το ανθρώπινο, δεν έπαυσε να είναι αυτό που και ήταν και είναι και θα είναι διαπαντός, δηλαδή Θεός, αυτό δεν μας αφήνει να το αμφισβητήσουμε ο θεσπέσιος Παύλος, παραθέτοντας αμέσως μετά για το ίδιο πρόσωπο τα εξής: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσας τη γη και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι σαν ιμάτιο θα παλαιωθούν και σαν περιβόλαιο θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν, εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

ΑΛΛΟ. Ότι ο Υιός δεν είναι ομογενής με τους αγγέλους εξαιτίας του ότι λέγεται πως έχει γίνει ανώτερός τους. Κάθε τι που φαίνεται να έχει δημιουργηθεί κατά την ουσία του, θα καταλήξει κάποτε στην ανυπαρξία, εάν το θελήσει ο Δημιουργός· και ό,τι έχει φύση δεκτική του πάθους, θα μπορούσε να πάθει κάτι, ακόμη και αν δεν έχει πάθει ακόμη. Ενώ εκείνο που από τη φύση του δεν πάσχει, δεν θα μπορούσε ποτέ να πάθει κάτι, και είναι κάτι διαφορετικό από το προηγούμενο· και αυτό που υπάρχει πάντοτε με τον ίδιο τρόπο, ούτε άρχισε να υπάρχει, ούτε βέβαια γνωρίζει την πορεία προς το τέλος, όπως αυτά που άρχισαν να υπάρχουν. Όμως κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα έλεγε ότι αυτά που έχουν τόσο μεγάλη αντίθεση μεταξύ τους, και απέχουν τόσο πολύ κατά τη φύση, είναι ομοφυή και ανήκουν στην ίδια ουσία. Εάν λοιπόν για τα δημιουργήματα, επειδή υπόκεινται στη φθορά, λέγεται: «Αυτά θα καταστραφούν»· για τον Υιό, όμως, λέγεται: «Εσύ όμως διαμένεις»· και εκείνα μεν θα παλαιωθούν, επειδή έχουν κτιστή φύση· για τον Υιό όμως «τα έτη δεν θα εκλείψουν»· πώς λοιπόν ο Υιός θα είναι ομοφυής με τους αγγέλους, ο ποιητής με τα δημιουργήματα, ο αγένητος με τα γενητά, ο αιώνιος με αυτά που μπορούν να παρέλθουν; Διότι, αν και ο άγγελος είναι κάτι το αθάνατο, λόγω της βούλησης και της χάρης του Δημιουργού που του έχει δοθεί με αυτόν τον τρόπο, επειδή όμως έχει αρχή ύπαρξης, θα μπορούσε να φτάσει και στο τέλος. Τα δε πλεονεκτήματα της φύσεως είναι ισχυρά για όσους τα κατέχουν, και όχι δεσμευτικά για τον δημιουργό Θεό.

Β΄. Βλέπεις πώς συνδέει πάντοτε τον λόγο περί της άκτιστης φύσεως με τον λόγο περί της θείας οικονομίας; Τι είναι πιο σαφές από αυτό; Είδες πώς δεν είναι το ίδιο πράγμα το κτίσμα και το γέννημα; Διότι, διαφορετικά, δεν θα τα είχε διαχωρίσει, και σε αντιδιαστολή προς το «Εποίησε», προσέθεσε το: «Προς δε τον Υιόν είπε: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος»· ούτε θα χαρακτήριζε το όνομα του Υιού ως εξοχότερο όνομα, εάν σήμαινε το ίδιο πράγμα. Διότι ποια θα ήταν η διαφορά; Εάν το κτίσμα και το γέννημα ταυτίζονται, και εκείνοι δημιουργήθηκαν, σε τι συνίσταται το εξοχότερο; Ιδού πάλι η λέξη «Θεός» τίθεται με το άρθρο («ο Θεός»). Και πάλι λέγει: «Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και οι ουρανοί είναι έργα των χεριών σου. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ώστε, ακούγοντας το: «Όταν δε εισαγάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη», να μη νομίσεις ότι πρόκειται για δώρο που του δόθηκε μεταγενέστερα· αυτό το προέλαβε και το διευκρίνισε προηγουμένως, και πάλι το διορθώνει λέγοντας: «Κατ' αρχάς»· όχι τώρα, αλλά ανέκαθεν.

Ιδού πάλι ότι καταφέρει καίριο πλήγμα και κατά του Παύλου του Σαμοσατέως και κατά του Αρείου, αποδίδοντας στον Υιό εκείνα που αφορούν τον Πατέρα. Μετά δε από αυτό, υπονόησε παρεμπιπτόντως και κάτι άλλο, το οποίο είναι και σπουδαιότερο από τούτο· διότι φανέρωσε τον μετασχηματισμό του κόσμου λέγοντας: «Σαν ένδυμα θα παλιώσουν, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν».

Δ'. Η φράση «Κατ' αρχάς» που βρίσκεται στο κείμενο μπορεί να αναιρέσει τη δοξασία εκείνων που ισχυρίζονται ότι η γη είναι το πρωταρχικό στοιχείο των πάντων, με την έννοια ότι τα πάντα προήλθαν από αυτήν, χωρίς να υπάρχει τίποτε πριν από αυτήν. Διότι φαίνεται ότι δεν αποτελεί η ίδια την αρχή, αλλά ότι υπάρχουν ορισμένες προεπινοηθείσες αρχές ως θεμέλιά της. Έχει λεχθεί άλλωστε και στον Ιώβ από τον ίδιο τον Κύριο, ως εκείνον που θεμελίωσε τη γη: «Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη;». Και ενώ ο Κύριος, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, είναι αυτός που θεμελιώνει τη γη, το ίδιο λέγεται και για τον Πατέρα: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Αλλά και το ρητό για τον Θεό, «Εκείνος που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα», φανερώνει ότι αυτή κατέλαβε την πιο κεντρική θέση του σύμπαντος. «Και όλοι σαν ιμάτιο θα παλιώσουν. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν». Διότι όλα τα ορατά θα γεράσουν και θα μιμηθούν την παλαιότητα ενός ιματίου· εσύ όμως θα τα αλλάξεις και θα τα ανακαινίσεις, και θα τα κάνεις άφθαρτα αντί για φθαρτά. Αυτό ακριβώς είπε και ο θείος απόστολος: «Ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να μετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Την μεν κτίση, λοιπόν, τη μεταβάλλεις όπως θέλεις, ω Δέσποτα· εσύ όμως έχεις τη φύση σου άτρεπτη και ανώτερη από κάθε αλλοίωση. Αυτά, βεβαίως, ο θείος Απόστολος τα απέδωσε στην ιδιότητα του Υιού στην προς Εβραίους Επιστολή. Εντούτοις, στο πρόσωπο του Υιού θεωρούμε τον Πατέρα.

Δηλαδή, ο Υιός δεν έλαβε το Πνεύμα με μέτρο. «Και: Εσύ στην αρχή, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Πάλι ανατρέχει στη θεότητα του Μονογενούς, δείχνοντάς τον δημιουργό και των ουρανών. «Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Είναι σαν να έλεγε: Ας μην σε ταράζει, λέει, ο κατά σάρκα θάνατος· διότι αναστήθηκε, και τα έτη του δεν θα εκλείψουν. Και οι ουρανοί μεν, επειδή είναι κτιστοί, θα παλιώσουν, ώστε να τύχουν και της ανακαίνισης· αυτός δε θα τους το χαρίσει αυτό, επειδή ακριβώς παραμένει αυτό που ήταν, δηλαδή Θεός. Και αυτό φανερώνει και το «τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». «Και προς ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Πάλι το «κάθισε» έχει λεχθεί εξαιτίας του μυστηρίου της θείας Οικονομίας, για να μάθουμε ότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του και έγινε άνθρωπος, πάλι είναι Θεός και βρίσκεται στα δικά του ύψη. «Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία, για χάρη αυτών που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;» Δες πόση είναι η διαφορά των αγγέλων προς αυτόν, αφού, αυτός μεν κάθεται επάνω, εκείνοι δε τον υπηρετούν κάτω.

Διότι έτσι, ανεβαίνοντας και εμείς στο όρος της θείας Μεταμορφώσεως, θα δούμε τα ενδύματα του Λόγου – εννοώ δηλαδή τα ρήματα της Γραφής και τα ορατά κτίσματα – να είναι λαμπρά και ένδοξα με την αλλαγή των αντιλήψεων περί αυτών, και να ταιριάζουν στον θείο Λόγο μέσω της υψηλής θεωρίας. Και δεν θα εμποδιστούμε καθόλου με επίπληξη από τη μακάρια ψηλάφηση του Λόγου, όπως η Μαρία η Μαγδαληνή, η οποία νόμισε τον Κύριο Ιησού για κηπουρό και θεωρούσε ότι είναι δημιουργός μόνο των υποκείμενων σε γένεση και φθορά όντων, μη μπορώντας ακόμη να συλλάβει τίποτε πάνω από τις αισθήσεις. Απεναντίας, και θα δούμε και θα προσκυνήσουμε Αυτόν, τον ζώντα εκ νεκρών, που ήλθε σε εμάς ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, έχοντας αποσβέσει εντελώς μέσα μας την ενέργεια των αισθήσεων, και θα γνωρίσουμε τον ίδιο τον Λόγο και Θεό να είναι τα πάντα μέσα σε όλα, και από την αγαθότητά Του να έχει κάνει τα πάντα δικά Του, καθιστώντας τα μεν νοητά σώμα, τα δε αισθητά ένδυμά Του. Περί αυτών ίσως δεν είναι παράλογο να θεωρηθεί ότι έχει λεχθεί το «όλοι σαν ένδυμα θα παλιώσουν», εξαιτίας της φθοράς των ορατών που επικρατεί τώρα, «και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν», εξαιτίας της προσδοκώμενης χάριτος της αφθαρσίας.

«Για να αναγγείλουν στη Σιών το όνομα» του Θεού και Πατρός «και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ, όταν θα συναχθούν μαζί οι λαοί και οι βασιλείς, για να δουλεύουν στον Κύριο», και όχι στα κωφά είδωλα. «Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της δυνάμεώς του». Με μελωδική ωδή αποκρίθηκε ο Δαβίδ λέγοντας: «Τη λιγοστότητα των ημερών μου ανάγγειλέ μου», δηλαδή, για να προετοιμάσω τα τελευταία μου και να μη βρεθώ ανέτοιμος όταν φτάσει το τέλος. «Μη με ανακαλέσεις στο μέσο των ημερών μου», πριν να αγιάσω τα εφόδια εκείνης της μακράς οδοιπορίας, επειδή υπάρχουν και κάποιοι που πεθαίνουν στο μέσο των ημερών τους, δηλαδή, αντί για εκατό ετών σε ηλικία πενήντα· ή αντί για εξήντα, στα τριάντα, και με απλά λόγια περικόπτεις τα μισά έτη εξαιτίας της αμαρτίας, ώστε να μην αυξηθεί μαζί με το πλήθος των ετών και το μέγεθος του φορτίου των αμαρτιών. «Σε γενεά και γενεά διαρκούν τα έτη σου», τα οποία δεν έχουν αρχή και δεν καταλήγουν σε τέλος. «Εσύ, Κύριε, στις αρχές θεμελίωσες τη γη», (αυτό αναφέρεται στον Λόγο του Θεού, όπως φρονεί και ο Παύλος), «και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα παρέλθουν, εσύ όμως παραμένεις, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Θα θελήσει δε τότε να δημιουργήσει νέο ουρανό και νέα γη, όπως ο ίδιος γνωρίζει. «Εσύ, Κύριε, εξ αρχής», λέει, «θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν».