Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:13

«Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: “Κάθισε στα δεξιά μου, ώσπου να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;”». Δεν το λέγει αυτό μόνο ως προς τη θεότητά του: «Κάθισε στα δεξιά μου». Πώς θα μπορούσε άλλωστε ο θρόνος του να είναι «στον αιώνα του αιώνος»; Αλλά, λοιπόν, ως άνθρωπος έλαβε μερίδιο σε αυτή την τιμή· ως Θεός όμως έχει αιώνιο τον θρόνο. Και πάλι: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Ή υιός ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, τον στεφάνωσες με δόξα και τιμή και τον κατέστησες πάνω στα έργα των χεριών σου· όλα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του». Και: «Τον βλέπουμε δε τον Ιησού, που έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου, ώστε, χωρὶς Θεοῦ, να γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων, στεφανωμένος με δόξα και τιμή». Δεν έγινε κατώτερος από τους αγγέλους κατά τη φύση της θεότητάς του, αλλά κατά το πάθος της ανθρωπότητάς του. Όπως λοιπόν ήταν κατώτερος από τους αγγέλους ως άνθρωπος, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου — επειδή οι άγγελοι έχουν αθάνατη φύση, ενώ αυτός, ως άνθρωπος, υπέμεινε το πάθος χωρὶς Θεοῦ για τη σωτηρία όλων· διότι όλα όσα έχουν θνητή φύση είχαν ανάγκη από αυτή τη θεραπεία, από το φάρμακο της ενανθρωπήσεως· μόνο η θεία φύση είναι χωρίς καμία ανάγκη· γι’ αυτό είπε: «Χωρὶς Θεοῦ θα γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων» — έτσι και «στεφανωμένο με δόξα και τιμή» τον λέγει ως άνθρωπο. Διότι, μετά την ανάσταση και την ανάβασή του στους ουρανούς, έλαβε μερίδιο στη θεία δόξα και έγινε ανώτερος από τους αγγέλους· αφού κάθισε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε αυτόν τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα. Διότι, όταν υπέταξε τα πάντα σε αυτόν, δεν άφησε τίποτε ανυπότακτο σ’ αυτόν.

Και το «Κάθου εκ δεξιών μου», δεν αποτελεί αξίωμα ανθρώπου, αλλά Θεού. Αλλά επειδή το αξίωμα του Θεού έγινε αξίωμα ανθρώπου, προκειμένου το αξίωμα του ανθρώπου να πιστευθεί ως αξίωμα Θεού, έχει λεχθεί: «Κάθου εκ δεξιών μου», και, «Δόξασέ με, Πατέρα, με την αΐδια δόξα». Δεν το λέει αυτό επειδή αποχωρίστηκε τη δόξα, αλλά επειδή έλαβε άδοξο σώμα, για να δείξει ότι η μορφή του δούλου δεν χωρίζεται από τη θεϊκή δόξα, αλλά ότι τη φανερώνει. Γι' αυτό λέει: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω», υποδεικνύοντας ότι η δόξα πριν από την πρόσληψη του σώματος και μέσα στο σώμα είναι μία, όπως λέει ο Απόστολος: «Έγινε τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο εξαιρετικό είναι το όνομα που κληρονόμησε σε σύγκριση με αυτούς». Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Κάθου εκ δεξιών μου»; Βεβαίως, ο Λόγος, ο δημιουργός των αγγέλων, δεν έγινε ανώτερος σαν να ήταν προηγουμένως κατώτερος· αλλά απέδειξε ότι η μορφή του δούλου που ανέτειλε σε αυτόν είναι ανώτερη από τους αγγέλους και από ολόκληρη την κτίση. Επειδή ακριβώς, αν και είναι εικόνα του αόρατου Θεού, έγινε και πρωτότοκος όλης της κτίσης, όπως είναι γραμμένο και στα Ευαγγέλια: «Έως ότου γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο».

Άραγε λοιπόν, όταν δίνουν με αυτόν τον τρόπο ένορκο διαβεβαίωση για το ζήτημα, και διακηρύσσουν ότι είναι αληθώς Υιός του Θεού, δεν θα κατηγορηθούν δικαίως ως ψευδολόγοι και, έχοντας αποκλίνει από την αλήθεια, δεν θα πιαστούν και δεν θα ελεγχθούν; Διότι, εάν δεν είναι Υιός, ο οποίος βλάστησε από την ουσία του γεννήτορα, αλλά είναι μάλλον δημιούργημα, που έχει επικαλυφθεί με τη δόξα της υιότητας και έχει λάβει την ονομασία αυτή απλώς με ψιλά λόγια επαίνου, με ποια λογική τον προσκυνούσαν; Και γιατί τον ονόμαζαν Υιό οι μυσταγωγοί και κήρυκες της αλήθειας; Β. Ο συλλογισμός μας στέκει άριστα. Α. Και ο θείος και ιερότατος Παύλος, μολονότι ονομάστηκε «σκεύος εκλογής» από τον Θεό, και έχει ταχθεί ως ιερουργός στα έθνη και ακριβής ταμίας των μυστηρίων του Σωτήρα μας, τι άραγε θα ήθελε να δηλώσει όταν έρχεται να διακηρύξει φωναχτά και για τον ίδιο τον Υιό και για τους άγιους αγγέλους τα εξής: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και αποτύπωμα της υποστάσεώς του, και συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού έκανε καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα ύψη, γινόμενος τόσο ανώτερος από τους αγγέλους όσο πιο εξαιρετικό από αυτούς είναι το όνομα που κληρονόμησε; Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα; Και πάλι: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου; Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία προς χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;»

Εάν όμως λέγεται και είναι αληθινά σύνεδρος με τον Πατέρα ο Υιός, χωρίς η αληθινή γέννηση να συνεπάγεται γι' αυτόν την αναγκαιότητα να λαμπρύνεται εξάπαντος και καθ' ολοκληρίαν από τη φύση Εκείνου που τον γέννησε μέσω της απόλυτης ομοιότητας και ισότητας, δεν θα ισχυριστούν πλέον ολοφάνερα ότι η δόξα που αρμόζει και ενυπάρχει στον Γενεσιουργό εκτείνεται και στην ίδια τη φύση των δημιουργημάτων, και ότι το δουλικό στοιχείο έχει περιβληθεί το δεσποτικό αξίωμα; Και όμως, ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ;» ή «Κάθισε εκ δεξιών μου;» Διότι, για ποιον λόγο θεώρησε ο Θεός ότι έπρεπε οι μεν άγγελοι να λαμβάνουν ως κλήρο την πλέον αρμόζουσα σε αυτούς δόξα με το να παρίστανται και να λειτουργούν, ο δε Υιός να σεμνύνεται στα ανώτατα αξιώματα και στους θρόνους της θεότητας, και να έχει ως σύνεδρο και ομόθρονο κάποιον που κατ' ουδένα τρόπο δεν είναι ισοφυής μαζί Του;

Έπειτα, προσθέτοντας αμέσως σε αυτά τα εξής: «Προς ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ· Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Και νομίζω ότι κανένας συνετός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να υποθέσει ότι αυτός που συνεδρεύει με τον Πατέρα είναι άλλος από αυτόν που γεννήθηκε κατά σάρκα από την αγία Παρθένο. Και ως προς αυτό, ο ίδιος ο Εμμανουήλ μας επιβεβαιώνει, λέγοντας στους διδασκάλους των Ιουδαίων: «Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Του λένε· «Του Δαυίδ.» Έπειτα ο Χριστός τους λέει: «Πώς λοιπόν ο Δαυίδ εν πνεύματι τον ονομάζει κύριο, λέγοντας· Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου;» Κατανόησε, λοιπόν, ότι αυτόν που έχει χριστεί ως άνθρωπος περισσότερο από τους μετόχους του, τον ονομάζει και Κύριο, και όπως ελέχθη στις αρχές, αυτός θεμελίωσε τη γη και ο ίδιος κατασκεύασε τους ουρανούς, και υπάρχει παντοτινά. Διότι είναι αιώνιος κατά φύση ο Λόγος εκ του Θεού Πατρός, παρόλο που τα δημιουργήματά του δεν είναι ουσιαστικά άναρχα στον χρόνο, διότι έχουν κληθεί στην ύπαρξη από τον Θεό, ο οποίος και λέγεται ότι είναι ο μόνος που έχει την αθανασία· διότι τίποτα δεν είναι άφθαρτο και ανώλεθρο εκτός από αυτόν. Προσθέτει δε σε αυτά μια σαφή και εναργέστατη απόδειξη της υπεροχής που έχει κατά φύση: Διότι προς ποιον από τους αγγέλους είπε, «Κάθισε εκ δεξιών μου»; Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;

Διότι με το «Εγώ σε γέννησα», σημαίνεται ότι ο Υιός είναι εκ φύσεως Θεός από Θεό. Και πάλι: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ, κάθισε εκ δεξιών μου;» Και βέβαια λέγοντας τέτοια πράγματα, ούτε κατηγορεί τον Θεό και Πατέρα ότι συνηθίζει να πράττει κάτι άδικο, ούτε ότι ατιμάζει τη φύση των αγγέλων, εφόσον έκρινε σωστό να την τιμήσει με τα δευτερεία σε σχέση με τον Υιό. Διότι τι τον εμποδίζει, θα μπορούσε ίσως να πει κάποιος, εφόσον ο Θεός και Πατέρας είναι δίκαιος και αγαθός, να καταστήσει και τη φύση των αγγέλων σύνεδρό του, εάν ο Υιός συγκαταλέγεται εξ ολοκλήρου στα δημιουργήματα και είναι ομογενής με αυτούς ως προς το γεγονός ότι έχει δημιουργηθεί, έστω κι αν πλεονεκτεί έναντι του δικού τους μέτρου με κάποιες άλλες υπεροχές, όπως ακριβώς ίσως εκείνοι έναντι ημών; Αλλά δεν είναι άδικος ο Θεός και Πατέρας, αυτός που προστάζει τους μεν αγγέλους να παρίστανται και δίνει αυτό το αξίωμα στη δική τους φύση, ενώ έχει ως σύνεδρό του τον ίδιο του τον Υιό, επειδή γνωρίζει ότι είναι κατά φύσιν Θεός, και ότι το δικό του γέννημα δεν είναι ξένο προς τη δική του ουσία. Πώς λοιπόν είναι πλέον κτιστός, και πώς προέρχεται από τον κτιστό κόσμο, και δεν βρίσκεται μάλλον ανάμεσα σε αυτά, στα οποία θα ήταν αληθινός Θεός, δηλαδή πάνω από όλα όσα νοούνται και ομολογείται ότι υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο;

Αν και, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, σε κανέναν απολύτως από τους αγγέλους δεν είπε ποτέ ο Πατέρας: «Υιός μου είσαι εσύ», ούτε βέβαια: «Κάθισε στα δεξιά μου.» Τότε πώς, στα ύψιστα αξιώματα και στους θρόνους της θεότητας, βρίσκεται αυτός που γεννήθηκε από γυναίκα, και πάνω από κάθε Αρχή και Κυριότητα, και Θρόνους και Εξουσίες, και κάθε όνομα που ονομάζεται; Πρόσεξε δε πώς ο Κύριος, λέγοντας: «Εάν λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, πώς είναι υιός του;», πείθει όσους θα ήταν ερευνητές της αλήθειας να σκεφτούν ότι, αν και ο Λόγος έλαβε σάρκα και αίμα, έχει παραμείνει ένας και ο αυτός Υιός· αφενός ότι είναι Θεός, μαρτυρούμενος από τη θεοπρεπή υπεροχή και κυριότητά του, αφετέρου ότι φανερώθηκε ως άνθρωπος, πράγμα που υποδηλώνει ξεκάθαρα το ότι ονομάστηκε και Υιός του Δαβίδ. Β— Ίσως θα έλεγαν και ως προς αυτά, διότι εικάζω: Άραγε θα δεχθούμε ότι είναι από την ουσία του Θεού και Πατρός και αυτός που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ; Α— Και όμως, πώς μια τέτοια ερώτηση δεν είναι πάρα πολύ άτοπη; Και δεν θα ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τη δύναμη του μυστηρίου και με εκείνους που αγαπούν να ατενίζουν την αλήθεια; Β— Πες μου πώς. Α— Μη μου κάνεις διαχωρισμό, μιλώντας για κάποιον άλλον εκτός από τον έναν Χριστό και Υιό και Κύριο, αυτόν που προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι ο ορθός λόγος θέλει τον μονογενή Υιό που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα να είναι ο ίδιος, και όχι άλλος, με αυτόν που προήλθε από τον Δαβίδ κατά σάρκα.

ΑΛΛΟ. Αν το να ξεπεράσει κάποτε την αρετή του Ιωάννη είναι αυτό που θα κάνει τον Χριστό να φανεί αξιοθαύμαστος, τότε δεν υπάρχει τίποτε το σπουδαίο σε αυτόν· επειδή και οι άγγελοι είναι ανώτεροί του (του Ιωάννη) τουλάχιστον ως προς τον λόγο της δικής τους φύσης και ως προς την υπεροχή της προς τον Θεό ευσέβειας. Έπειτα πού θα καταλήξει ο σοφότατος σε εμάς Παύλος, ο οποίος τοποθετεί τον Χριστό τόσο πολύ υψηλότερα από τους αγγέλους, όσο η θεία φύση ξεπερνά την κτιστή; «Διότι σε ποιον από τους αγγέλους», λέει, «είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου; Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία;» Πώς λοιπόν ο Υιός, που υπερβαίνει τόσο πολύ τους αγγέλους, οι οποίοι είναι ανώτεροι του Ιωάννη, ώστε και να εγκαθίσταται στους θρόνους του Πατέρα, λέει για τον εαυτό του ως κάτι το μέγα και αξιόπιστο, ότι θα είναι μεγαλύτερός του κατά τον καιρό της βασιλείας, αν και κατέχει πάντοτε την ανωτερότητα; Διότι πώς να μην ισχύει αυτό για εκείνον που βρίσκεται σε ισότητα με τον Θεό και Πατέρα;

ΑΛΛΟ, για το ίδιο θέμα. Επεξηγώντας τα δικά του λόγια ο μακάριος Παύλος, και δείχνοντας σαφέστατα τι σημαίνει το «έχοντας γίνει ανώτερος από τους αγγέλους», προσθέτει στα όσα έχει πει: «Σε ποιον άραγε από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου;» και ότι για τον Υιό έχει γραφτεί: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» Εάν όμως ο λόγος της σύγκρισης, από τη μια πλευρά εισάγει τον μεν Υιό ως συγκαθήμενο με τον Πατέρα και προσκυνούμενο, και από την άλλη τους δε αγγέλους ως παριστάμενους και διατεταγμένους να προσκυνούν, το «ανώτερος» δεν θα αναφέρεται βεβαίως στην ουσία, αλλά στα αξιώματα που περιβάλλουν την ουσία και στις εξωτερικές προς τη φύση τιμές. Επομένως, ο Υιός δεν είναι ένα από τα δημιουργήματα, αλλά κάτι διαφορετικό από αυτά, δηλαδή ο ίδιος ο Λόγος του Πατέρα.

Άλλο, επί του αυτού. Εάν, επειδή η Γραφή λέει, «Τόσο ανώτερος έγινε από τους αγγέλους», ο Υιός θεωρηθεί ομοειδής με τους αγγέλους, εφόσον συγκρίνεται με αυτούς, ας δουν σε ποιον κίνδυνο θα οδηγήσει ο συλλογισμός τους. Διότι είναι ώρα να ομολογήσουν ότι και οι άγγελοι μπορούν να συγκαθίσουν με τον Θεό και να συμβασιλεύσουν μαζί Του, και ότι δεν υπάρχει τίποτα το ξεχωριστό στον Υιό σε σχέση με εκείνους. Διότι τα ομοειδή μεταξύ τους, έστω και αν έχουν κάποια διαφορά μεταξύ τους, εντούτοις μετέχουν της ίδιας φύσεως. Διότι έτσι θα ήταν και ομοειδή. Επομένως, αφού για τους αγγέλους λέγεται: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα», ενώ για τον Υιό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», και αν οι άγγελοι και ο Υιός είναι ομοειδείς σύμφωνα με τον ισχυρισμό τους, επειδή ονομάζεται ανώτερος συγκρινόμενος με αυτούς, τότε τίποτα δεν θα εμποδίσει και τους αγγέλους να μπορούν να συγκαθίσουν με τον Θεό, έστω και αν κανένας τους δεν αξιώθηκε κάτι τέτοιο. Και μάταια, προφανώς, ο Παύλος λέει: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου;» Ή πώς το αποδίδει αυτό ως εξαιρετικό προνόμιο στον Υιό, εφόσον το διεκδικεί και η φύση των αγγέλων, εάν βέβαια είναι ομοειδείς προς Αυτόν; Διότι όσα ενυπάρχουν στην ίδια φύση είναι κοινά σε όλα τα ομοειδή. Ενώ τα πλεονεκτήματα που προστίθενται επιπλέον σε ορισμένα, δεν άπτονται της ουσίας.

Προχωρά σε αυτούς που διακονούν, και αναλόγως με τις μεταξύ τους διαφορές ορίζει αυτά που διακονούνται από αυτούς. Οι άγγελοι, λοιπόν, διακονούν τον νόμο, και αυτός μεταδίδεται μέσω αυτών· ενώ ο Υιός κηρύττει τη γνώση μέσω των Ευαγγελίων. Αλλά ο Υιός, λέει, είναι ανώτερος από τους αγγέλους· εφόσον κατέστη διάκονος ανώτερων πραγμάτων, ως προς αυτό είναι ανώτερος. Τα μεγάλα διακονούνται μέσω μεγάλων, και τα μικρά μέσω μικρών. Μέγας δε είναι ο Υιός, καθόσον είναι απαύγασμα και χαρακτήρας, καθόσον ακούει το: «Κάθισε εκ δεξιών μου»· καθόσον είναι πρωτότοκος και προσκυνείται από τους ίδιους τους αγγέλους. Οι άγγελοι, αντίθετα, δεν είναι τίποτε από αυτά, αλλά παρίστανται ως λειτουργοί, προσκυνούν ως δούλοι, και τρέχουν ως υπηρέτες για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία.

Άλλο. «Αδελφοί, σας παρακαλώ, σε τίποτα δεν με αδικήσατε· γνωρίζετε δε ότι λόγω ασθενείας της σαρκός σας κήρυξα το Ευαγγέλιο την πρώτη φορά, και τον πειρασμό σας που βρισκόταν στη σάρκα μου δεν τον περιφρονήσατε ούτε τον αποστραφήκατε, αλλά με δεχθήκατε ως άγγελο Θεού, ως Χριστό Ιησού.» Αφού αποδέχθηκε και θαύμασε υπερβολικά την ευλάβεια των Γαλατών προς τον Θεό και την αγάπη τους προς τον ίδιο, και αφού είπε ότι «Ως άγγελο Θεού με δεχθήκατε», ανεβαίνει σε πολύ υψηλότερο επίπεδο, προσθέτοντας: «ως Χριστό Ιησού». Ποια είναι λοιπόν η υπεροχή του Χριστού σε σχέση με τους αγγέλους, ας το διδάξει ο ίδιος, λέγοντας: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» Και πάλι: «Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα; και, Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Έχει γραφτεί δε πάλι για αυτούς: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς.» Εφόσον λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλη διαφορά μεταξύ τους, ώστε ο μεν Υιός να προσκυνείται, οι δε άγγελοι να τον υπηρετούν· και ο μεν να κάθεται σε θέση βασιλιά και Υιού και Δεσπότη, ενώ οι άλλοι να αποστέλλονται για διακονία· πώς δεν θα είναι Θεός αυτός που και από τους αγγέλους αναγνωρίζεται ότι είναι τέτοιος κατά φύση;

Άλλο. «Εάν, λοιπόν, αναστηθήκατε μαζί με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, όπου βρίσκεται ο Χριστός καθήμενος στα δεξιά του Θεού.» Εάν κανένα από τα δημιουργήματα δεν είναι ομόθρονο και σύνεδρο με τον Βασιλιά των όλων («Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθου στα δεξιά μου;»), αλλά όλοι είναι μάλλον λειτουργικά πνεύματα, και έπειτα φαίνεται ότι μόνος ο Υιός κατέχει αυτό το αξίωμα, και συνεδρεύει και συμβασιλεύει με τον Πατέρα· πώς θα μπορούσε να είναι ένα από τα δημιουργήματα εκείνος που φέρει το αξίωμα που είναι ανώτερο από όλη την κτίση, ως Θεός, και είναι κοινωνός των βασιλικών θρόνων μαζί με Αυτόν που τον γέννησε;

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και λίγες ακόμη μαρτυρίες παρομοίως σχετικά με το ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός. Διότι, στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο έχει γραφτεί: «όμως σας λέγω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως», και τα εξής. Ακολούθως προς αυτά και ο απόστολος Πέτρος γράφει τα εξής: «δια της αναστάσεως του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι εκ δεξιών του Θεού, αφού πορεύθηκε στον ουρανό». Ο δε απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους λέει: «ο Χριστός που πέθανε, μάλλον δε και αναστήθηκε, ο οποίος και είναι εκ δεξιών του Θεού». Και στέλνοντας επιστολή προς τους Εφεσίους είπε τα εξής: «σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε εκ δεξιών του», και τα εξής. Στους δε χριστιανούς στις Κολοσσές δίδαξε ως εξής: «εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, όπου ο Χριστός είναι καθήμενος εκ δεξιών του Πατρός». Στην δε προς Εβραίους επιστολή λέει: «αφού έκανε τον καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε εκ δεξιών της μεγαλωσύνης στα ύψη». Και πάλι: «σε ποιον δε από τους αγγέλους είπε ποτέ: κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;». Και πάλι: «αυτός δε, αφού προσέφερε μία θυσία υπέρ όλων στο διηνεκές, κάθισε εκ δεξιών του Θεού, αναμένοντας στο εξής έως ότου τεθούν οι εχθροί του υποπόδιο των ποδιών του».

Γι' αυτό τίποτα δεν μπορεί να εξισωθεί με τον Πατέρα, δεν συμπροσκυνείται μαζί Του τίποτα από όσα δημιουργήθηκαν εκ του μηδενός και δεν έχουν γεννηθεί. Διότι σε κανένα από τα δημιουργήματα δεν είπε ποτέ: «Κάθισε στα δεξιά μου», ούτε βέβαια ο Μονογενής είπε για κανέναν ότι «εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα» και «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα» και «κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και (κανείς δεν γνωρίζει) τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, και σε όποιον θελήσει να τον αποκαλύψει». Τον αποκαλύπτει δε διά του Αγίου Πνεύματος, το οποίο γνωρίζει, διδάσκει και εξαγγέλλει στον κόσμο τα όσα ανήκουν στον Υιό, και το οποίο «ερευνά και τα βάθη του Θεού». Γι' αυτόν τον λόγο δηλαδή λέει: «Σε όποιον δεν τιμά τον Υιό όπως τιμά τον Πατέρα, η οργή του Θεού παραμένει επάνω του»· και δεν είπε «όποιος δεν τιμά τους αγγέλους όπως τιμά τον Πατέρα», ούτε πάλι είπε «όποιος δεν τιμά και τον Υιό», αλλά τον Υιό όπως τον Πατέρα, και ομοίως ότι «δεν θα συγχωρεθεί εκείνος που βλασφημεί κατά του Πνεύματος, ούτε σε τούτον ούτε στον μέλλοντα αιώνα», για να υποδηλώσει το απρόσιτο και ασύγκριτο της Τριάδας, του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. 47. 〈λ〉. Αν ο Παντοκράτορας υπερέχει από κάθε φύση, υπερέχει εξαιτίας του αγεννήτου, το οποίο αποτελεί την αιτία της διατήρησης για τα γεννητά. Αν όμως το αγέννητο δεν δηλώνει την ουσία, από πού θα αντλήσει η φύση των γεννητών τη διαφύλαξή της;

Είδες την ομοτιμία; Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε ότι, αφού πραγματοποίησε δι' αυτού τον καθαρισμό των αμαρτιών μας, «κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα ύψη», και παντού τον βλέπει να σεμνύνεται γι' αυτό. Διότι είναι πράγματι μεγάλο δώρο. Και αφού πραγματοποίησε δι' αυτού τον καθαρισμό των αμαρτιών μας και υπενθύμισε τον σταυρό, γρήγορα πρόσθεσε τον λόγο περί της Αναστάσεως και της Αναλήψεως, δείχνοντας με αυτόν τον τρόπο την άφατη σύνεσή του. Διότι, για να μην νομίσει κανείς ότι αυτός είναι κατώτερος από τον Πατέρα, άκου τι λέει: Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ «κάθισε στα δεξιά μου»; Δηλαδή, έφτασε μέχρι τον ίδιο τον πατρικό θρόνο.

Επομένως, η υπεροχή δεν έγκειται μόνο σε αυτό, στο ότι δηλαδή σε εκείνους μεν απεστάλησαν προφήτες ενώ σε εμάς ο Υιός, αλλά στο ότι κανείς από εκείνους δεν είδε τον Θεό, ενώ ο μονογενής Υιός τον είδε. Και βέβαια δεν το παραθέτει αυτό ευθέως, αλλά το τεκμηριώνει μέσα από τα όσα ακολουθούν, όταν ομιλεί για την ανθρώπινη φύση: «Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, και, Κάθου εκ δεξιών μου;». Και πρόσεξε τη μεγάλη του σύνεση: πρώτα αποδεικνύει την υπεροχή έναντι των προφητών. Έπειτα, αφού το θεμελίωσε αυτό ως κοινώς ομολογούμενο, αποφαίνεται πλέον ότι σε εκείνους μεν μίλησε μέσω των προφητών, ενώ σε εμάς μέσω του Μονογενούς. Ακόμη δε κι αν μίλησε σε εκείνους μέσω αγγέλων (διότι πράγματι και άγγελοι μίλησαν στους Ιουδαίους)· ωστόσο και σε αυτό εμείς υπερτερούμε, και μάλιστα κατά τόσο, όσο ότι σε εμάς ομιλεί ο Δεσπότης, ενώ σε εκείνους δούλοι· διότι και οι άγγελοι και οι προφήτες είναι ομόδουλοι.

Έπειτα πάλι, για να μη νομίσεις ότι αυτός στέκεται, προσθέτει: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου;» «Κάθισε», λέει, «στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα ύψη». Τι σημαίνει «Στα ύψη»; Μήπως περιορίζει τον Θεό σε κάποιον τόπο; Μη γένοιτο· δεν το είπε αυτό για να υποπτευθούμε κάτι τέτοιο. Αλλά, όπως ακριβώς λέγοντας «Στα δεξιά» δεν του έδωσε κάποιο σχήμα, αλλά έδειξε την ισοτιμία του προς τον Πατέρα, έτσι και λέγοντας «Στα ύψη», δεν τον περιόρισε εκεί, αλλά έδειξε ότι έχει ανέλθει πάνω από τα πάντα· σαν να έλεγε ότι έφτασε στον ίδιο τον πατρικό θρόνο. Όπως λοιπόν ο Πατέρας βρίσκεται στα ύψη, έτσι και αυτός· διότι η συγκαθεδρία δεν δείχνει τίποτε άλλο, παρά την ισοτιμία. Εάν όμως προβάλουν τον ισχυρισμό ότι είπε: «Κάθισε», ας τους ρωτήσουμε: Τι λοιπόν; Το είπε σε κάποιον που στεκόταν όρθιος; Αλλά δεν θα μπορούσαν να το αποδείξουν αυτό. Εξάλλου δεν είπε ότι του έδωσε εντολή ή τον διέταξε, αλλά ότι «Είπε: Κάθισε»· και τούτο για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να μη νομίσεις ότι αυτός είναι άναρχος και αναίτιος. Διότι το ότι για τον λόγο αυτόν εκφράστηκε έτσι, είναι φανερό από τη θέση της καθέδρας· επειδή, εάν ήθελε να δηλώσει κάποια κατωτερότητα, δεν θα έλεγε: «Στα δεξιά», αλλά «Στα αριστερά».

Τον ελάττωσες για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους· με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες και τον κατέστησες κύριο στα έργα των χεριών σου· τα πάντα υπέταξες κάτω από τα πόδια του. Β΄. Αυτά, βέβαια, έστω και αν έχουν λεχθεί για την κοινή ανθρώπινη φύση, εντούτοις ταιριάζουν κυριότερα στον Χριστό κατά σάρκα. Διότι το «τα πάντα υπέταξες κάτω από τα πόδια του», αφορά περισσότερο Εκείνον, παρά εμάς. Επειδή ο Υιός του Θεού επισκέφθηκε εμάς που δεν ήμασταν τίποτα, και προσλαμβάνοντας τη δική μας φύση και ενώνοντάς την με τον εαυτό Του, έγινε ανώτερος από όλα. Διότι υποτάσσοντας, λέει, τα πάντα σε αυτόν, δεν άφησε τίποτε που να μην του είναι υποταγμένο. Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να έχουν υποταχθεί σε αυτόν. Αυτό που λέει, λοιπόν, έχει ως εξής: επειδή είπε, «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και ήταν επόμενο εκείνοι να δυσφορούν ακόμη, στη συνέχεια, αφού παρενέβαλε ορισμένα, προσέθεσε αυτήν τη μαρτυρία που επιβεβαιώνει την προηγούμενη. Διότι, για να μην πουν, «Πώς έθεσε τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του, ενώ εμείς υποφέρουμε τόσα πολλά;», το υπαινίχθηκε αρκετά και στο προηγούμενο εδάφιο· διότι η λέξη «Έως», δεν φανέρωνε κάτι που γίνεται αμέσως, αλλά σε βάθος χρόνου· εδώ όμως το αναλύει διεξοδικότερα. Δηλαδή, μην τυχόν νομίσεις, λέει, επειδή δεν έχουν υποταχθεί ακόμη, ότι δεν πρόκειται να υποταχθούν. Διότι το ότι πρέπει να υποταχθούν είναι ολοφάνερο· και γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε έχει λεχθεί η προφητεία: Διότι με το να υποτάξει σε αυτόν, λέει, τα πάντα, δεν άφησε τίποτε ανυπότακτο σε αυτόν.

Δηλαδή, ο Υιός δεν έλαβε το Πνεύμα με μέτρο. «Και: Εσύ στην αρχή, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Πάλι ανατρέχει στη θεότητα του Μονογενούς, δείχνοντάς τον δημιουργό και των ουρανών. «Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Είναι σαν να έλεγε: Ας μην σε ταράζει, λέει, ο κατά σάρκα θάνατος· διότι αναστήθηκε, και τα έτη του δεν θα εκλείψουν. Και οι ουρανοί μεν, επειδή είναι κτιστοί, θα παλιώσουν, ώστε να τύχουν και της ανακαίνισης· αυτός δε θα τους το χαρίσει αυτό, επειδή ακριβώς παραμένει αυτό που ήταν, δηλαδή Θεός. Και αυτό φανερώνει και το «τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». «Και προς ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Πάλι το «κάθισε» έχει λεχθεί εξαιτίας του μυστηρίου της θείας Οικονομίας, για να μάθουμε ότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του και έγινε άνθρωπος, πάλι είναι Θεός και βρίσκεται στα δικά του ύψη. «Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία, για χάρη αυτών που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;» Δες πόση είναι η διαφορά των αγγέλων προς αυτόν, αφού, αυτός μεν κάθεται επάνω, εκείνοι δε τον υπηρετούν κάτω.

Διότι γεννήθηκε με την ευδοκία του Πατρός· «διότι Πνεύμα Άγιο», λέει ο άγγελος, «θα επέλθει σε σένα», και έπειτα· «και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». (Εβρ. 1,6) «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο», αυτό σημαίνει, όταν ευδόκησε να εμφανιστεί με σάρκα ο «πρωτότοκος» Υιός του σε αυτούς που κατοικούν «την οικουμένη»· διότι λέει· «και προσήλθαν οι άγγελοι και τον διακονούσαν», και· «από τώρα θα δείτε τους αγγέλους και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». (Εβρ. 1,13) Προσέφερε λοιπόν την απαρχή της δικής μας φύσης στον Πατέρα, και ο Πατέρας θαύμασε αυτό το δώρο, τόσο λόγω της αξίας εκείνου που το προσέφερε όσο και λόγω του αμώμου εκείνου που προσφέρθηκε, ώστε να το δεχθεί με τα ίδια του τα χέρια και να θέσει το δώρο δίπλα του και να πει· «κάθισε στα δεξιά μου». (Εβρ. 2,6-9) Για ποιο λόγο παραθέτει τώρα το «τι είναι ο άνθρωπος ώστε να τον θυμάσαι;»; Επειδή φαινόταν να έρχεται σε αντίθεση με τον σκοπό του· διότι από τη μία, αποδεικνύει τον Χριστό ανώτερο από τους αγγέλους, από την άλλη όμως αναφέρει ότι «έγινε για λίγο κατώτερος» από αυτούς. Γι' αυτό το παραθέτει, για να επιλύσει τη φαινομενική αντίθεση.

"Δεν είναι δικό μου έργο να δώσω τον στέφανο χαριστικά, αλλά ανήκει σε εκείνον για τον οποίο έχει ετοιμαστεί, δηλαδή σε εκείνον που έτρεξε και νίκησε"· έτσι λοιπόν και εδώ λέει ο Χριστός, ότι: "Δεν μπορώ εγώ να σας δώσω χαριστικά την καθέδρα στα δεξιά μου· διότι ανήκει σε άλλους, σε αυτούς που έχουν κοπιάσει, και για εκείνους έχει ετοιμαστεί". Θα ρωτήσεις λοιπόν, άραγε πρόκειται κάποιοι να καθίσουν; Αλλά θα μάθεις ότι κανείς δεν πρόκειται να καθίσει εκεί. Διότι αυτό ανήκει μόνο στη θεία ουσία. Σε ποιον άλλωστε από τους αγγέλους είπε: "Κάθου στα δεξιά μου;" Αλλά αυτό το είπε ο Κύριος προσαρμοζόμενος στη δική τους αντίληψη· επειδή, μην έχοντας κατανοήσει ότι το να καθίσουν σε δώδεκα θρόνους σημαίνει το να δοξαστούν για την αρετή τους, ζητούσαν τέτοιου είδους καθέδρα. "Και όταν το άκουσαν οι δέκα, αγανάκτησαν για τους δύο αδελφούς. Ο δε Ιησούς, αφού τους προσκάλεσε, είπε: Γνωρίζετε ότι οι άρχοντες των εθνών τα κατακυριεύουν, και οι μεγάλοι τα κατεξουσιάζουν. Δεν θα είναι όμως έτσι μεταξύ σας, αλλά όποιος θέλει να γίνει μεγάλος ανάμεσά σας, θα είναι διάκονός σας, και όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, θα είναι δούλος σας· όπως ακριβώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει, και να προσφέρει την ψυχή του ως λύτρο για πολλούς". Όταν είδαν οι δέκα τους δύο να επιπλήττονται από τον Χριστό, τότε αγανακτούν και αυτοί, και έδειξαν ότι και αυτοί είχαν ενοχληθεί από την τιμή προς εκείνους. Διότι ήταν ακόμη ατελείς· καθώς οι μεν δύο στρέφονταν ενάντια στους δέκα, οι δε δέκα φθονούσαν τους δύο.