Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:7

Όταν πάλι εισάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Έτσι και ο Θεός λέγει διά του στόματος του μακαρίου Δαβίδ: «Μία φορά ορκίσθηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα ψευσθώ προς τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη η εδραιωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυς στον ουρανό είναι πιστός». Και πάλι: «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του· αυτός θα με επικαλεσθεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτωρ της σωτηρίας μου· και εγώ θα τον θέσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης». Αυτός είναι ο Λόγος του Θεού και Υιός μονογενής, και ποιητής των αιώνων, και δημιουργός των πάντων. Από πού λοιπόν εισέρχεται στην οικουμένη; Και πώς είναι πρωτότοκος ο Μονογενής; Πώς; Διά της οικονομίας της ενανθρωπήσεώς του. Αν όμως και μετά την ενανθρώπηση τον προσκύνησαν οι άγγελοι, δεν του απέδιδαν οπωσδήποτε αυτή την τιμή και πριν από την ενανθρώπηση; Και ο Θεός ήταν παντού, και εισήλθε στην οικουμένη ως άνθρωπος· «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι’ αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα ίδια, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». Αν λοιπόν ήταν μέσα στον κόσμο, πώς ήλθε; Και αν ήλθε, πώς ήταν μέσα στον κόσμο; Αλλά και μέσα στον κόσμο ήταν ως Θεός, και ήλθε ως άνθρωπος· έτσι και Μονογενής είναι ως Θεός, και πρωτότοκος ως άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Αυτός πάντοτε δεχόταν τον σεβασμό από τους αγγέλους, διότι ήταν πάντοτε Θεός· τον προσκύνησαν όμως και ως άνθρωπο. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία· γι’ αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διά τούτο έδειξε σαφώς ότι οι άγγελοι έχουν κτιστή φύση, ενώ του μονογενούς Υιού η φύση είναι άκτιστη και αΐδια· διότι ως Θεός έχει αιώνιο τον θρόνο, άναρχη τη βασιλεία και ατελεύτητη. Το δε «αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία», και όσα ακολουθούν, έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι και ο προφήτης Ησαΐας, αφού προανήγγειλε τα περί του Εμμανουήλ, πρόσθεσε και αυτά: «Πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Και η χρίση δεν αναφέρεται στη θεότητα, αλλά στην ανθρωπότητα· «Έλαιο γαρ, λέγει, αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Μέτοχοι δε και εμείς και κοινωνοί είμαστε, όχι της θεότητος, αλλά της ανθρωπότητος, καθώς έχει γραφεί: «Και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, όλοι είναι από έναν»· και αυτό είναι ανθρώπινο· διότι κτιστή είναι η φύση που προσέλαβε, και ένας είναι και δικός μας και εκείνης ο Ποιητής. Αλλά δι’ εκείνης αγιαζόμαστε, γι’ αυτό και δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα απαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσον της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Και πάλι: «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου επ’ αυτόν». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός».

Διότι, ακόμη και αν πάλι σκεφτούν κάτι τέτοιο, θα τους ελέγξει ο Παύλος λέγοντας τα ίδια: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Και προς μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Ιδού, για μεν τα γενητά αναφέρει ότι κατασκευάζονται και ότι αυτά είναι δημιουργήματα· προς δε τον Υιό δεν αποδίδει κατασκευή ούτε το ότι έγινε, αλλά του απευθύνεται αναγνωρίζοντας το αΐδιο, το ότι είναι βασιλεύς και το ότι είναι δημιουργός, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», και, «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χειρών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως διαμένεις». Εξ αυτών θα μπορούσαν και οι ίδιοι να αντιληφθούν, εάν βέβαια ήθελαν, ότι άλλος μεν είναι ο δημιουργός, και άλλα τα δημιουργήματα· και ότι Αυτός μεν είναι Θεός, ενώ τα γενητά είναι πλασμένα εκ του μη όντος.

Λέγοντας δε πάλι ότι αυτός είναι εκείνος που «θεμελίωσε» τα πάντα, αποδεικνύει ότι είναι διαφορετικός από όλα τα γενητά. Εφόσον δε αυτός είναι διαφορετικός και ετερούσιος σε σχέση με τη φύση των γενητών, ποια σύγκριση ή ομοιότητα της ουσίας του μπορεί να υπάρξει με τα γενητά; Διότι, ακόμη και αν πάλι διανοηθούν κάτι τέτοιο, θα τους ελέγξει ο Παύλος λέγοντας τα εξής: «Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: υιός μου είσαι εσύ;» και «Για μεν τους αγγέλους λέει: αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του πυρ φλέγον».

Διότι τι άλλο από τα επίγεια έχει δημιουργηθεί κατ’ εικόνα του Κτίστη; Σε ποιον έχει χαριστεί η κυριαρχία και η εξουσία πάνω σε όλα τα ζώα, χερσαία, ένυδρα και εναέρια; Κατά λίγο μεν υπολείπεται της αξίας των αγγέλων, εξαιτίας της συνάφειάς του με το γήινο σώμα· τον μεν άνθρωπο, λοιπόν, τον έπλασε από τη γη, ενώ τους λειτουργούς Του πύρινη φλόγα· αλλ' όμως η δύναμη του να νοούν και να κατανοούν τον δικό τους Κτίστη και Δημιουργό υπάρχει και στους ανθρώπους.

Οι άγγελοι ατενίζουν το πρόσωπο του Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς, όπως λέει ο Σωτήρας, και αυτή είναι η μεγάλη δόξα και μακαριότητά τους. Είναι δε έργα του Θεού, σύμφωνα με το χωρίο: «Εκείνος που κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα, και τους λειτουργούς Του φλόγα φωτιάς».

Επομένως, δεν θα προκαλούσε αυτό πλατύ γέλωτα, ή μάλλον δεν θα ήταν απόλυτη παραφροσύνη; Β. Και βέβαια. Α. Ακολουθώντας, λοιπόν, την πίστη των Ιερών Γραμμάτων και βαδίζοντας, τρόπον τινά, την πατημένη οδό των σοφών, ας ομολογούμε ότι ο Υιός είναι η δύναμη του Θεού και Πατέρα, άμεσα και προσεχώς, μέσω του οποίου και στον οποίο ασκεί την άρρητη επί πάντων ενέργεια, και στερέωσε τους ουρανούς και τα όσα υπάρχουν σε αυτούς, θεμελίωσε τη γη, και παρήγαγε και εκείνα για τα οποία αυτή αποτελεί όχημα και τροφό, και «κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Επειδή δε ο Πατέρας ευδόκησε να χορηγήσει τη σωτηρία και σε αυτούς που βρίσκονται σε τούτον τον κόσμο, ο Μονογενής, ο οποίος είναι η ισχύς και η δύναμη του Πατέρα, ονομάστηκε και έγινε άνθρωπος· ζωοποιούσε τους νεκρούς και ανέστησε από τα μνήματα τους ήδη φθαρμένους, έδιωχνε από τους ανθρώπους τα πονηρά πνεύματα, ενώ σε εκείνους που στερούνταν την όραση χάριζε το ασυνήθιστο μεν, αλλά γλυκό φως, και επιτελούσε τα παρόμοια και ισάξια με αυτά θαύματα με θεοπρεπή εξουσία. Β. Αλλά, υποστηρίζουν, ότι ο Πατέρας ενεργούσε μέσα Του. Α. Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο τρόπος της ενέργειας του Πατέρα; Νομίζω πως δεν θα είχαν κάτι να απαντήσουν σε όσους θα τους ρωτούσαν.

Άλλο, επί του αυτού. Εάν, επειδή η Γραφή λέει, «Τόσο ανώτερος έγινε από τους αγγέλους», ο Υιός θεωρηθεί ομοειδής με τους αγγέλους, εφόσον συγκρίνεται με αυτούς, ας δουν σε ποιον κίνδυνο θα οδηγήσει ο συλλογισμός τους. Διότι είναι ώρα να ομολογήσουν ότι και οι άγγελοι μπορούν να συγκαθίσουν με τον Θεό και να συμβασιλεύσουν μαζί Του, και ότι δεν υπάρχει τίποτα το ξεχωριστό στον Υιό σε σχέση με εκείνους. Διότι τα ομοειδή μεταξύ τους, έστω και αν έχουν κάποια διαφορά μεταξύ τους, εντούτοις μετέχουν της ίδιας φύσεως. Διότι έτσι θα ήταν και ομοειδή. Επομένως, αφού για τους αγγέλους λέγεται: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα», ενώ για τον Υιό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», και αν οι άγγελοι και ο Υιός είναι ομοειδείς σύμφωνα με τον ισχυρισμό τους, επειδή ονομάζεται ανώτερος συγκρινόμενος με αυτούς, τότε τίποτα δεν θα εμποδίσει και τους αγγέλους να μπορούν να συγκαθίσουν με τον Θεό, έστω και αν κανένας τους δεν αξιώθηκε κάτι τέτοιο. Και μάταια, προφανώς, ο Παύλος λέει: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου;» Ή πώς το αποδίδει αυτό ως εξαιρετικό προνόμιο στον Υιό, εφόσον το διεκδικεί και η φύση των αγγέλων, εάν βέβαια είναι ομοειδείς προς Αυτόν; Διότι όσα ενυπάρχουν στην ίδια φύση είναι κοινά σε όλα τα ομοειδή. Ενώ τα πλεονεκτήματα που προστίθενται επιπλέον σε ορισμένα, δεν άπτονται της ουσίας.

Άλλο. «Αδελφοί, σας παρακαλώ, σε τίποτα δεν με αδικήσατε· γνωρίζετε δε ότι λόγω ασθενείας της σαρκός σας κήρυξα το Ευαγγέλιο την πρώτη φορά, και τον πειρασμό σας που βρισκόταν στη σάρκα μου δεν τον περιφρονήσατε ούτε τον αποστραφήκατε, αλλά με δεχθήκατε ως άγγελο Θεού, ως Χριστό Ιησού.» Αφού αποδέχθηκε και θαύμασε υπερβολικά την ευλάβεια των Γαλατών προς τον Θεό και την αγάπη τους προς τον ίδιο, και αφού είπε ότι «Ως άγγελο Θεού με δεχθήκατε», ανεβαίνει σε πολύ υψηλότερο επίπεδο, προσθέτοντας: «ως Χριστό Ιησού». Ποια είναι λοιπόν η υπεροχή του Χριστού σε σχέση με τους αγγέλους, ας το διδάξει ο ίδιος, λέγοντας: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» Και πάλι: «Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα; και, Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Έχει γραφτεί δε πάλι για αυτούς: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς.» Εφόσον λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλη διαφορά μεταξύ τους, ώστε ο μεν Υιός να προσκυνείται, οι δε άγγελοι να τον υπηρετούν· και ο μεν να κάθεται σε θέση βασιλιά και Υιού και Δεσπότη, ενώ οι άλλοι να αποστέλλονται για διακονία· πώς δεν θα είναι Θεός αυτός που και από τους αγγέλους αναγνωρίζεται ότι είναι τέτοιος κατά φύση;

Δύο άνδρες στάθηκαν μπροστά τους με ενδύματα που άστραφταν. Σημάδια χαράς και αγαλλίασης, καθώς και γνωρίσματα της σωτήριας ανάστασης, τους παρέχεται η δυνατότητα να δουν και μέσω της λευκής ενδυμασίας, ώστε και από την εμφάνιση να συμπεράνουν οι γυναίκες το χαρμόσυνο γεγονός της εγέρσεως, και να κάνουν την αρχή της εορτής του Πάσχα μαζί με τους λευκοφορεμένους αγγέλους. Διότι ο Μωυσής μεν, επειδή επρόκειτο να επιφέρει τις πληγές στους Αιγυπτίους, είδε καταλλήλως μέσα σε φλόγα φωτιάς τον άγγελο πάνω στη βάτο· και ο ίδιος, νομοθετώντας σε μοχθηρούς ανθρώπους, έλεγε ότι ο Θεός είναι πυρ καταναλίσκον, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα είναι τιμωρός και κολαστής γι' αυτούς· γι' αυτό και ο Θεός τους οδηγούσε μέσα σε στύλο φωτιάς. Έτσι δίδαξε ότι για τους ασεβείς οι άγγελοι γίνονται φλόγα φωτιάς, λέγοντας: «Αυτός που κάνει τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς». Αλλά οι γυναίκες δεν είδαν τέτοιους αυτούς που βρίσκονταν μέσα στο μνήμα, αλλά γαλήνιους και φαιδρούς, όπως ακριβώς έπρεπε να εμφανίζονται για τη χαρά και τη βασιλεία του Δεσπότη. Διότι, κατά το πάθος του Σωτήρα, ο ήλιος εξέλιπε, περιβάλλοντας τα πάντα με σκοτάδι, δείχνοντας σύμβολα θρήνων και πένθους σε όσους σταύρωσαν τον Υιό του Θεού· και κανείς από τους αγγέλους δεν εμφανιζόταν εκείνη την ώρα, όπως ήταν φυσικό, στους μαθητές, καθώς ομοίως και εκείνοι είχαν διασκορπιστεί εδώ κι εκεί.

Από πού τα άντλησε και αυτά ο Πλάτων, εγώ τουλάχιστον δεν θα μπορούσα να πω· εκείνο όμως που μπορώ να δηλώσω, και είναι αληθές, είναι ότι μυριάδες χρόνια πριν γεννηθεί ο Πλάτων, και αυτό το δόγμα γινόταν ομολογουμένως αποδεκτό από τους Εβραίους. Λέει λοιπόν η Γραφή τους: «Και έγινε σαν αυτή την ημέρα, και ήλθαν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Θεού· και ο διάβολος ήλθε ανάμεσά τους, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε αυτήν», ονομάζοντας διάβολο την αντίπαλη δύναμη, και αγγέλους του Θεού τις αγαθές δυνάμεις. Αυτές δε τις αγαθές δυνάμεις τις ονομάζει και θεία πνεύματα και λειτουργούς του Θεού, εκεί όπου αναφέρει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς». Αλλά και τη διαμάχη των αντίθετων δυνάμεων κατ' αυτόν τον τρόπο την παρουσιάζει εκείνος που είπε: «Δεν είναι η πάλη μας ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου [του αιώνα], ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους». Ο δε Πλάτων φαίνεται ξεκάθαρα να παραφράζει το λόγιο του Μωυσή που λέει: «Όταν ο Ύψιστος διαμέριζε τα έθνη, καθώς διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού», μέσα από τα οποία καθόρισε ότι ολόκληρο το γένος των ανθρώπων είναι «κτήματα θεών και δαιμόνων».

Τι λες; Θα σταματήσουμε εδώ τον λόγο μας, φθάνοντας μόνο μέχρι την ύλη και τα ορατά; Ή, επειδή ο λόγος αναγνωρίζει τη σκηνή του Μωυσή ως αντίτυπο ολόκληρου του κόσμου, δηλαδή του συστήματος των ορατών και των αοράτων, αφού διασχίσουμε το πρώτο καταπέτασμα και υπερβούμε την αίσθηση, να παρακύψουμε στα άγια, στη νοητή και επουράνια φύση; Δεν μπορούμε να δούμε ούτε και αυτήν εντελώς ασώματα, αν και είναι ασώματη, εφόσον ονομάζεται ή γίνεται πυρ και πνεύμα. Διότι λέγεται ότι κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός· εκτός αν το να τους «κάνει» σημαίνει το να τους συντηρεί με τον λόγο σύμφωνα με τον οποίο δημιουργήθηκαν. Ονομάζεται δε πνεύμα και πυρ· το ένα ως νοητή φύση, το άλλο ως καθαρτική· επειδή γνωρίζω ότι και η πρώτη ουσία φέρει τις ίδιες ονομασίες. Ωστόσο, για εμάς ας θεωρείται ασώματη, ή όσο το δυνατόν εγγύτατα σε αυτό.

Γιατί πρέπει να χρονοτριβώ λέγοντας τα υπόλοιπα, όσα βλάσφημα αναγκαστικά υποκρύπτονται στον λόγο εξαιτίας αυτής της αρχής; Διότι, μέσω όσων έχουν ήδη ειπωθεί, εκείνος που εξετάζει τη λογική ακολουθία θα κατανοήσει ότι και ο πατέρας του ψεύδους, ο δημιουργός του θανάτου, ο εφευρέτης της κακίας, αν και ήταν κτιστός με φύση νοερή, αθάνατη και ασώματη, δεν εμποδίστηκε από τη φύση του να γίνει, μέσω της μεταβολής, αυτό που είναι. Επειδή το τρεπτό της ουσίας, που κινείται ελεύθερα προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, κάνει τη δύναμη της φύσης να ακολουθεί τη ροπή της προαίρεσης, ώστε να γίνεται εκείνο προς το οποίο θα την καθοδηγήσει η προαίρεση. Επομένως, θα αποφανθούν ότι και ο Κύριος επιδέχεται τα αντίθετα, καθώς τον υποβιβάζουν σε ισοτιμία με τους αγγέλους δια της κτίσεως. Ας ακούσουν όμως τη μεγάλη φωνή του Παύλου. Πώς λέει ότι μόνο αυτός ονομάστηκε Υιός; Λόγω του ότι δεν ανήκει στη φύση των αγγέλων, αλλά στην ανώτερη. Διότι, «σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ;». Και όταν πάλι εισάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Και για μεν τους αγγέλους λέει: «Εκείνος που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς»· ενώ προς τον Υιό λέει: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου», καθώς και όσα άλλα αναπτύσσει διεξοδικά μαζί με αυτά η προφητεία θεολογώντας.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο Πατέρας βρίσκεται στα ύψιστα, έτσι και ο Υιός. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «αυτός που δημιουργεί τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός», προς δε τον Υιό: «ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Ιδού η μέγιστη διαφορά, ότι οι μεν είναι κτιστοί, ενώ ο δε είναι άκτιστος και ομότιμος με τον Πατέρα.

Δεν απέκτησε πατέρα επί της γης, διότι έχει στον ουρανό. Όπως, λοιπόν, είναι απάτωρ στη γη, έτσι είναι και αμήτωρ στον ουρανό. Έλαβε από τους ανθρώπους μητέρα, διότι υπήρχε ανάγκη για εμάς, να προέλθει από γυναίκα ο Δημιουργός του γένους. «Εκείνος που κάνει», λέγει λοιπόν, «τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός», στην αρχή του μυστηρίου, δεν απέστειλε τον Γαβριήλ στον Ιωσήφ, αλλά στη Μαρία, αφενός βοηθώντας τη φύση ως Δεσπότης και αφετέρου χαλιναγωγώντας τα στόματα των βλάσφημων ως προγνώστης. Διότι, εκείνον που εξαπατήθηκε μέσω της γυναίκας, επιθυμεί πρεπόντως να τον επαναφέρει πάλι μέσω αυτής. Η Εύα γέννησε με ωδίνες τον θάνατο· αυτή όμως πάλι μας γέννησε τη ζωή μέσω της Μαρίας. Εκείνη μίλησε τότε στον διάβολο μέσω του όφεως· τώρα άγγελοι συνδιαλέγονται με αυτήν.

Ομιλία Γ΄. Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού. Και για μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς· για δε τον Υιό: Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνα.

Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον κόσμο, σύμφωνα με τον Ιωάννη, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, πώς αλλιώς θα μπορούσε να εισέλθει σε αυτόν, παρά μόνο εν σαρκί; «Και ας τον προσκυνήσουν», λέει, «όλοι οι άγγελοι του Θεού». Επειδή πρόκειται να πει κάτι μέγα και υψηλό, το προετοιμάζει και το καθιστά ευπρόσδεκτο με το να παρουσιάσει τον Πατέρα να εισάγει τον Υιό. Παρατήρησε δε τούτο: είπε πρωτύτερα ότι δεν μας μίλησε μέσω προφητών, αλλά μέσω του Υιού· απέδειξε ότι ο Υιός είναι ανώτερος των αγγέλων, θεμελιώνοντας τούτο και από το όνομα, αλλά και από το γεγονός ότι ο Πατέρας είναι εκείνος που εισάγει τον Υιό. Εδώ λοιπόν το τεκμηριώνει και από κάτι άλλο. Από ποιο ακριβώς; Από την προσκύνηση. Αυτό μάλιστα δείχνει και το πόσο ανώτερος είναι: όσο δηλαδή απέχει ο Δεσπότης από τον δούλο. Γι' αυτό, όπως ακριβώς εάν κάποιος εισήγαγε κάποιον σε ένα βασιλικό ανάκτορο, θα διέταζε αμέσως τους αξιωματούχους του να τον προσκυνήσουν, έτσι πράττει και αυτός, ομιλώντας για την κατά σάρκα εισαγωγή Του στον κόσμο, και προσθέτοντας γι' αυτόν τον λόγο τη φράση: «Ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Άραγε, λοιπόν, μόνο οι άγγελοι και όχι και οι άλλες δυνάμεις; Σε καμία περίπτωση. Διότι άκουσε τα εξής: «Και για μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς· για δε τον Υιό λέει: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος». Ιδού η μέγιστη διαφορά: ότι οι μεν είναι κτιστοί, ενώ Αυτός είναι άκτιστος.

Και γιατί για μεν τους αγγέλους Του λέει, «Ο ποιών»· για δε τον Υιό γιατί δεν είπε, «ο ποιών»; Παρόλο που ήταν δυνατό να διατυπώσει τη διαφορά ως εξής: για μεν τους αγγέλους Του λέει, «Αυτός που κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα»· για δε τον Υιό, «Ο Κύριος με έκτισε»· και πάλι, «Ο Θεός τον έκανε Κύριο και Χριστό».

Έπειτα παραθέτει και άλλη μαρτυρία, και λέει: «Μαρτύρησε δε κάπου κάποιος, λέγοντας». Γιατί δεν είπε το όνομα του προφήτη, αλλά το έκρυψε; Και σε άλλες μαρτυρίες το κάνει αυτό· όπως όταν λέει: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· και πάλι: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας». Και για μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα»· για δε τον Υιό: «Και κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη». Έτσι και εδώ λέει: «Μαρτύρησε δε κάπου κάποιος, λέγοντας». Νομίζω δε ότι αυτό ακριβώς, το να κρύβει δηλαδή και να μην αναφέρει αυτόν που εξέφερε τη μαρτυρία, αλλά να την εισάγει ως κάτι το ευρέως γνωστό και ολοφάνερο, αποδεικνύει ότι αυτοί ήταν πάρα πολύ καλοί γνώστες των Γραφών. «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;»

Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου. Είδες την ομοτιμία; Διότι όπου υπάρχει θρόνος, είναι σύμβολο βασιλείας· όπου υπάρχει ένας θρόνος, υπάρχει ισοτιμία της ίδιας βασιλείας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Έτσι και ο Δανιήλ βλέπει όλη μεν την κτίση να παρίσταται, αγγέλους και αρχαγγέλους, τον δε Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες και να φθάνει έως τον Παλαιό των ημερών.

Και για να κατανοήσεις ότι το να κάθεται κανείς αποτελεί γνώρισμα της ομότιμης και απαράλλακτης δεσποτικής εξουσίας, ενώ το να στέκεται παραστάτης είναι γνώρισμα της δουλικής και υποταγμένης τάξεως, άκουσε τι λέει ο Δανιήλ: «Κοιτούσα μέχρι που τοποθετήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν, και χίλιες χιλιάδες στέκονταν μπροστά του». Και πάλι ο Ησαΐας: «Είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, και τα σεραφείμ στέκονταν γύρω του». Αλλά και ο Μιχαίας λέει: «Είδα τον Κύριο, τον Θεό του Ισραήλ, να κάθεται στον θρόνο του, και όλη η στρατιά του ουρανού στεκόταν στα δεξιά του και στα αριστερά του». Βλέπεις παντού τις μεν άνω δυνάμεις να στέκονται ως παραστάτες, ενώ αυτόν να κάθεται. Όταν λοιπόν δεις και τον Υιό να κατέχει την καθέδρα στα δεξιά του Πατρός, μην νομίσεις ότι έχει λειτουργικό και υπηρετικό αξίωμα, αλλά δεσποτικό, το οποίο κατέχει και την απόλυτη αυθεντία. Γι' αυτό και ο Παύλος, έχοντας επίγνωση και των δύο αυτών καταστάσεων, ότι δηλαδή το να στέκεται κανείς είναι γνώρισμα εκείνων που υπηρετούν, ενώ το να κάθεται είναι γνώρισμα εκείνων που εξουσιάζουν και προστάζουν, δες πώς τα διαχωρίζει και τα δύο λέγοντας τα εξής: Για μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· για δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος»· φανερώνοντάς μας μέσω της αναφοράς στον θρόνο τη βασιλική του εξουσία.

Θέλεις να μάθεις πού η Γραφή ονομάζει Θεό και Θεό τον Πατέρα και τον Υιό, τοποθετώντας τους μαζί; Άκουσε και τον προφήτη Δαβίδ και τον απόστολο Παύλο που μας φανερώνουν ακριβώς αυτό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Και ο Παύλος πάλι παρέθεσε αυτή τη μαρτυρία λέγοντας ότι «Για μεν τους αγγέλους του λέει: αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα· για δε τον Υιό: ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Για ποιον λόγο, λοιπόν, λέει, εδώ ονόμασε τον μεν Θεό Πατέρα, τον δε Υιό Κύριο; Δεν το έπραξε αυτό ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά επειδή ο λόγος του απευθυνόταν σε Έλληνες που έπασχαν από την πολυθεΐα. Για να μην πουν, επομένως, ότι, ενώ εγκαλεί εμάς επειδή μιλούμε για πολλούς θεούς και πολλούς κυρίους, ο ίδιος συλλαμβάνεται να υποπίπτει στα ίδια παραπτώματα κάνοντας λόγο για θεούς και όχι για Θεό· γι' αυτόν τον λόγο, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία τους, ονομάζει τον Υιό με διαφορετικό όνομα, το οποίο έχει την ίδια δύναμη.

«Όταν δε πάλι εισάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού. Και προς μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς. Προς δε τον Υιό.» Ας μη σε θορυβεί, λέει, το ότι ακούς πως έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους. Διότι δες πώς είναι πάλι Θεός, εφόσον βεβαίως και οι άγγελοι τον προσκυνούν. Όσο για το «στην οικουμένη», άλλοι μεν λένε ότι αναφέρεται στην παρούσα, άλλοι δε στη μέλλουσα. Και τα δύο είναι ορθά. Διότι, και όταν εκείνος τελούσε το μυστήριο της θείας οικονομίας, οι άγγελοι τον διακονούσαν ως Δεσπότη· και πορεύθηκε στους ουρανούς, «αφού υποτάχθηκαν σε αυτόν οι άγγελοι», κατά τον λόγο του Πέτρου. Αλλά και πάλι το «αφού υποτάχθηκαν» νοείται εξαιτίας της θείας οικονομίας. «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως.»

Επομένως, αναλογίσου τώρα μαζί μου έναν κόσμο πνευματικό, ο οποίος υπάρχει πέρα από τη δική μας αίσθηση. Εκείνο, λοιπόν, που βρίσκεται υπεράνω της αίσθησης και αποτελεί πνευματική πραγματικότητα, είναι οπωσδήποτε ασύλληπτο για εμάς και αόρατο. Αυτό, όμως, που ούτε οράται ούτε μπορεί καν να κρατηθεί, πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν να είναι περιοριστό σε εμάς, ή ποιος συνετός άνθρωπος θα υποστήριζε κάτι τέτοιο; Κανείς και με κανέναν τρόπο. Τέτοιος, λοιπόν, είναι για εμάς και ο λόγος περί των αγγέλων. Διότι και αυτοί είναι κατά κάποιον τρόπο ενσώματοι και περιγραπτοί όταν συγκρίνονται με την άυλη και ασώματη φύση της θεότητας, καθώς έχει γραφτεί: «σώματα επουράνια και σώματα επίγεια», όπου τα μεν επίγεια είναι υλικά, ενώ τα επουράνια άυλα· και αλλού: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Επειδή λοιπόν είναι λειτουργικά πνεύματα και επουράνιοι νόες που αποστέλλονται για διακονία, όπως πιστοποιείται από την αλήθεια και από τον Παύλο, τον μυσταγωγό αυτών των αληθειών, όταν ένας θείος άγγελος καταπέμπεται άνωθεν από τον Θεό για να υπηρετήσει το θείο πρόσταγμα επί της γης, εγκαταλείπει βεβαίως τις ουράνιες χοροστασίες και έρχεται, ομολογουμένως, προς τα εγκόσμια και προς εμάς. Εάν, λοιπόν, αυτό γίνεται έτσι κατανοητό σύμφωνα με την αλήθεια, αποδεικνύεται ότι ως προς αυτό είναι περιγραπτός και περιοριστός· διότι, σε σχέση με εκείνη τη θεία και άκτιστη φύση, την εντελώς ασώματη και απερίγραπτη, αυτοί είναι κτιστοί και περιγραπτοί, ενώ σε σχέση με τη δική μας φύση είναι εντελώς ασώματοι, ασύλληπτοι και αόρατοι.