Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:8

Όταν πάλι εισάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Έτσι και ο Θεός λέγει διά του στόματος του μακαρίου Δαβίδ: «Μία φορά ορκίσθηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα ψευσθώ προς τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη η εδραιωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυς στον ουρανό είναι πιστός». Και πάλι: «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του· αυτός θα με επικαλεσθεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτωρ της σωτηρίας μου· και εγώ θα τον θέσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης». Αυτός είναι ο Λόγος του Θεού και Υιός μονογενής, και ποιητής των αιώνων, και δημιουργός των πάντων. Από πού λοιπόν εισέρχεται στην οικουμένη; Και πώς είναι πρωτότοκος ο Μονογενής; Πώς; Διά της οικονομίας της ενανθρωπήσεώς του. Αν όμως και μετά την ενανθρώπηση τον προσκύνησαν οι άγγελοι, δεν του απέδιδαν οπωσδήποτε αυτή την τιμή και πριν από την ενανθρώπηση; Και ο Θεός ήταν παντού, και εισήλθε στην οικουμένη ως άνθρωπος· «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι’ αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα ίδια, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». Αν λοιπόν ήταν μέσα στον κόσμο, πώς ήλθε; Και αν ήλθε, πώς ήταν μέσα στον κόσμο; Αλλά και μέσα στον κόσμο ήταν ως Θεός, και ήλθε ως άνθρωπος· έτσι και Μονογενής είναι ως Θεός, και πρωτότοκος ως άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Αυτός πάντοτε δεχόταν τον σεβασμό από τους αγγέλους, διότι ήταν πάντοτε Θεός· τον προσκύνησαν όμως και ως άνθρωπο. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία· γι’ αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διά τούτο έδειξε σαφώς ότι οι άγγελοι έχουν κτιστή φύση, ενώ του μονογενούς Υιού η φύση είναι άκτιστη και αΐδια· διότι ως Θεός έχει αιώνιο τον θρόνο, άναρχη τη βασιλεία και ατελεύτητη. Το δε «αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία», και όσα ακολουθούν, έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι και ο προφήτης Ησαΐας, αφού προανήγγειλε τα περί του Εμμανουήλ, πρόσθεσε και αυτά: «Πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Και η χρίση δεν αναφέρεται στη θεότητα, αλλά στην ανθρωπότητα· «Έλαιο γαρ, λέγει, αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Μέτοχοι δε και εμείς και κοινωνοί είμαστε, όχι της θεότητος, αλλά της ανθρωπότητος, καθώς έχει γραφεί: «Και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, όλοι είναι από έναν»· και αυτό είναι ανθρώπινο· διότι κτιστή είναι η φύση που προσέλαβε, και ένας είναι και δικός μας και εκείνης ο Ποιητής. Αλλά δι’ εκείνης αγιαζόμαστε, γι’ αυτό και δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα απαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσον της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Και πάλι: «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου επ’ αυτόν». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός».

«Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: “Κάθισε στα δεξιά μου, ώσπου να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;”». Δεν το λέγει αυτό μόνο ως προς τη θεότητά του: «Κάθισε στα δεξιά μου». Πώς θα μπορούσε άλλωστε ο θρόνος του να είναι «στον αιώνα του αιώνος»; Αλλά, λοιπόν, ως άνθρωπος έλαβε μερίδιο σε αυτή την τιμή· ως Θεός όμως έχει αιώνιο τον θρόνο. Και πάλι: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Ή υιός ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, τον στεφάνωσες με δόξα και τιμή και τον κατέστησες πάνω στα έργα των χεριών σου· όλα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του». Και: «Τον βλέπουμε δε τον Ιησού, που έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου, ώστε, χωρὶς Θεοῦ, να γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων, στεφανωμένος με δόξα και τιμή». Δεν έγινε κατώτερος από τους αγγέλους κατά τη φύση της θεότητάς του, αλλά κατά το πάθος της ανθρωπότητάς του. Όπως λοιπόν ήταν κατώτερος από τους αγγέλους ως άνθρωπος, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου — επειδή οι άγγελοι έχουν αθάνατη φύση, ενώ αυτός, ως άνθρωπος, υπέμεινε το πάθος χωρὶς Θεοῦ για τη σωτηρία όλων· διότι όλα όσα έχουν θνητή φύση είχαν ανάγκη από αυτή τη θεραπεία, από το φάρμακο της ενανθρωπήσεως· μόνο η θεία φύση είναι χωρίς καμία ανάγκη· γι’ αυτό είπε: «Χωρὶς Θεοῦ θα γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων» — έτσι και «στεφανωμένο με δόξα και τιμή» τον λέγει ως άνθρωπο. Διότι, μετά την ανάσταση και την ανάβασή του στους ουρανούς, έλαβε μερίδιο στη θεία δόξα και έγινε ανώτερος από τους αγγέλους· αφού κάθισε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε αυτόν τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα. Διότι, όταν υπέταξε τα πάντα σε αυτόν, δεν άφησε τίποτε ανυπότακτο σ’ αυτόν.

Διότι, ακόμη και αν πάλι σκεφτούν κάτι τέτοιο, θα τους ελέγξει ο Παύλος λέγοντας τα ίδια: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Και προς μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Ιδού, για μεν τα γενητά αναφέρει ότι κατασκευάζονται και ότι αυτά είναι δημιουργήματα· προς δε τον Υιό δεν αποδίδει κατασκευή ούτε το ότι έγινε, αλλά του απευθύνεται αναγνωρίζοντας το αΐδιο, το ότι είναι βασιλεύς και το ότι είναι δημιουργός, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», και, «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χειρών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως διαμένεις». Εξ αυτών θα μπορούσαν και οι ίδιοι να αντιληφθούν, εάν βέβαια ήθελαν, ότι άλλος μεν είναι ο δημιουργός, και άλλα τα δημιουργήματα· και ότι Αυτός μεν είναι Θεός, ενώ τα γενητά είναι πλασμένα εκ του μη όντος.

Ιδού, για μεν τα γενητά χαρακτηριστικό είναι το ότι δημιουργούνται, και αυτά λέγει ότι είναι ποιήματα· για τον Υιό όμως δεν κάνει λόγο για δημιουργία ούτε για το ότι έγινε, αλλά τον προσφωνεί αναγνωρίζοντας την αϊδιότητα, τη βασιλεία και το ότι είναι δημιουργός, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος» και «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως διαμένεις». Από αυτά θα μπορούσαν και οι ίδιοι να αντιληφθούν, εάν το ήθελαν, ότι άλλος είναι ο Δημιουργός και άλλα τα δημιουργήματα· και ότι Εκείνος μεν είναι Θεός, ενώ τα γενητά είναι πλασμένα εκ του μη όντος. Διότι αυτό που λέγεται τώρα, το «αυτοί θα χαθούν», δεν το λέγει υποδηλώνοντας ότι η κτίση θα καταλήξει σε απώλεια, αλλά για να δείξει μέσα από το τέλος τους τη φύση των γενητών. Διότι όσα έχουν τη δυνατότητα να χαθούν, ακόμη και αν δεν χάνονται χάρη σε Εκείνον που τα δημιούργησε, εντούτοις έγιναν «εκ του μη όντος» και μαρτυρείται για αυτά ότι «κάποτε δεν υπήρχαν». Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, επειδή αυτά έχουν τέτοια φύση, λέγεται για τον Υιό το «εσύ όμως διαμένεις», ώστε να καταδειχθεί η αϊδιότητά Του· διότι, καθώς δεν έχει τη δυνατότητα να χαθεί, όπως την έχουν τα γενητά, αλλά έχει το να διαμένει πάντοτε, είναι μεν εντελώς ξένο για Αυτόν να λέγεται το «δεν υπήρχε πριν γεννηθεί», ίδιον όμως το να υπάρχει πάντοτε και να διαμένει μαζί με τον Πατέρα.

Όπως ακριβώς στον Θωμά που δυσπιστούσε επέδειξε τα σημάδια των καρφιών και την ίδια την πλευρά, ώστε τελικά να τον πείσει να πει με φωτισμένη διάνοια «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», έτσι, όπως νομίζω, καθιστώντας φανερό στους αγίους αγγέλους τον τρόπο της ένσαρκης οικονομίας, εμφανιζόταν με τα σημάδια του πάθους, φέροντας δηλαδή ερυθρά ιμάτια και τα ίδια τα σημάδια των καρφιών, ώστε να πιστέψουν και αυτοί ότι, ενώ υπάρχει από τη φύση του και αληθινά Θεός, έγινε και υιός ανθρώπου, λαμβάνοντας σώμα από την αγία Παρθένο και υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, έτσι ώστε, αφού προσφέρει τον εαυτό του ως προσφορά και θυσία υπέρ πάντων σε οσμή ευωδίας στον Θεό και Πατέρα, να διασώσει την οικουμένη. Προσκυνά, λοιπόν, και το άγιο πλήθος των αγγέλων, χωρίς να αποφεύγει την προσκύνηση επειδή ήταν πρωτότοκος και άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, αλλά έχοντας διδαχθεί την οικονομία και αναγνωρίζοντας τον κατά φύση Υιό του Θεού ακόμη και όταν έγινε σάρκα. <Προς δε τον Υιό· Ο θρόνος σου, ο Θεός.> Πώς, επομένως, δεν είναι ασύνετο και θρασύ το να περιεργάζεται κανείς τη φύση μέσω της οποίας τα πάντα παρήχθησαν στην ύπαρξη, η οποία είναι παλαιότερη από κάθε χρόνο;

Άλλο, επί του αυτού. Εάν, επειδή η Γραφή λέει, «Τόσο ανώτερος έγινε από τους αγγέλους», ο Υιός θεωρηθεί ομοειδής με τους αγγέλους, εφόσον συγκρίνεται με αυτούς, ας δουν σε ποιον κίνδυνο θα οδηγήσει ο συλλογισμός τους. Διότι είναι ώρα να ομολογήσουν ότι και οι άγγελοι μπορούν να συγκαθίσουν με τον Θεό και να συμβασιλεύσουν μαζί Του, και ότι δεν υπάρχει τίποτα το ξεχωριστό στον Υιό σε σχέση με εκείνους. Διότι τα ομοειδή μεταξύ τους, έστω και αν έχουν κάποια διαφορά μεταξύ τους, εντούτοις μετέχουν της ίδιας φύσεως. Διότι έτσι θα ήταν και ομοειδή. Επομένως, αφού για τους αγγέλους λέγεται: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα», ενώ για τον Υιό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος», και αν οι άγγελοι και ο Υιός είναι ομοειδείς σύμφωνα με τον ισχυρισμό τους, επειδή ονομάζεται ανώτερος συγκρινόμενος με αυτούς, τότε τίποτα δεν θα εμποδίσει και τους αγγέλους να μπορούν να συγκαθίσουν με τον Θεό, έστω και αν κανένας τους δεν αξιώθηκε κάτι τέτοιο. Και μάταια, προφανώς, ο Παύλος λέει: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου;» Ή πώς το αποδίδει αυτό ως εξαιρετικό προνόμιο στον Υιό, εφόσον το διεκδικεί και η φύση των αγγέλων, εάν βέβαια είναι ομοειδείς προς Αυτόν; Διότι όσα ενυπάρχουν στην ίδια φύση είναι κοινά σε όλα τα ομοειδή. Ενώ τα πλεονεκτήματα που προστίθενται επιπλέον σε ορισμένα, δεν άπτονται της ουσίας.

Προς δε τον Υιό λέγει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνα, σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου. Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.

Προς δε τον Υιό αναφέρει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.» Αυτός σας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και σας μετέφερε στη βασιλεία της αγάπης του Υιού Του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, και ο οποίος είναι η εικόνα του αόρατου Θεού.

Γιατί πρέπει να χρονοτριβώ λέγοντας τα υπόλοιπα, όσα βλάσφημα αναγκαστικά υποκρύπτονται στον λόγο εξαιτίας αυτής της αρχής; Διότι, μέσω όσων έχουν ήδη ειπωθεί, εκείνος που εξετάζει τη λογική ακολουθία θα κατανοήσει ότι και ο πατέρας του ψεύδους, ο δημιουργός του θανάτου, ο εφευρέτης της κακίας, αν και ήταν κτιστός με φύση νοερή, αθάνατη και ασώματη, δεν εμποδίστηκε από τη φύση του να γίνει, μέσω της μεταβολής, αυτό που είναι. Επειδή το τρεπτό της ουσίας, που κινείται ελεύθερα προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, κάνει τη δύναμη της φύσης να ακολουθεί τη ροπή της προαίρεσης, ώστε να γίνεται εκείνο προς το οποίο θα την καθοδηγήσει η προαίρεση. Επομένως, θα αποφανθούν ότι και ο Κύριος επιδέχεται τα αντίθετα, καθώς τον υποβιβάζουν σε ισοτιμία με τους αγγέλους δια της κτίσεως. Ας ακούσουν όμως τη μεγάλη φωνή του Παύλου. Πώς λέει ότι μόνο αυτός ονομάστηκε Υιός; Λόγω του ότι δεν ανήκει στη φύση των αγγέλων, αλλά στην ανώτερη. Διότι, «σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ;». Και όταν πάλι εισάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Και για μεν τους αγγέλους λέει: «Εκείνος που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς»· ενώ προς τον Υιό λέει: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου», καθώς και όσα άλλα αναπτύσσει διεξοδικά μαζί με αυτά η προφητεία θεολογώντας.

«Διότι, όταν», λέει, «εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι αυτού», και το «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος», και το «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ενώ λοιπόν ο απόστολος τα αναπτύσσει διεξοδικά όλα αυτά για να υποδείξει τον Μονογενή Θεό, πώς να αντιδράσω ακούγοντας τον χριστομάχο να λέει ότι ο Κύριος των αγγέλων είναι άγγελος; Και μάλιστα, δεν εξέφρασε έναν τέτοιο λόγο τυχαία, αλλά υπερασπίζεται με ζήλο αυτό το ατόπημα, προσπαθώντας να αποδείξει ότι ο Κύριος δεν υπερέχει σε τίποτα από τον Ιωάννη και τον Μωυσή. Διότι για τον πρώτο λέει η Γραφή: «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου». Άρα, ο Ιωάννης είναι άγγελος. Αλλά ακόμη κι αν ο εχθρός του Κυρίου ονομάζει τον Κύριο «Θεό», προσπαθεί τεχνηέντως να τον παρουσιάσει ανάλογο με τη θεότητα του Μωυσή, επειδή και εκείνος υπήρξε μεν υπηρέτης του επί πάντων Θεού, τάχθηκε όμως ως θεός για τους Αιγυπτίους. Αν και το «επί πάντων», όπως έχει ειπωθεί και στη συνέχεια, είναι κοινό γνώρισμα του Υιού και του Πατέρα, εφόσον ο απόστολος έχει αποδώσει και επιμαρτυρήσει σε Αυτόν την ίδια φράση εκεί όπου λέει: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός». Αυτός, όμως, υποβιβάζει στην τάξη του αγγέλου τον Κύριο των αγγέλων, σαν να μην έχει ακούσει ότι οι άγγελοι είναι λειτουργικά πνεύματα και φλόγες φωτιάς.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο Πατέρας βρίσκεται στα ύψιστα, έτσι και ο Υιός. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «αυτός που δημιουργεί τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός», προς δε τον Υιό: «ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Ιδού η μέγιστη διαφορά, ότι οι μεν είναι κτιστοί, ενώ ο δε είναι άκτιστος και ομότιμος με τον Πατέρα.

Διότι εκεί όπου ήθελε να φανερώσει την αληθινή διαφορά, δεν συμπεριέλαβε πλέον μόνο αγγέλους, αλλά όλη την άνω λειτουργική δύναμη. Βλέπεις πώς διακρίνει το κτίσμα και την κτίση, τους λειτουργούς και τον Δεσπότη, τον κληρονόμο και τον γνήσιο Υιό; «Ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· ιδού το σύμβολο της βασιλείας. Έτσι και ο Δανιήλ βλέπει όλη μεν την κτίση να παρίσταται, αγγέλους και αρχαγγέλους, ενώ για τον Υιό του ανθρώπου λέει ότι έρχεται πάνω στις νεφέλες και φθάνει έως τον Παλαιό των Ημερών.

Ομιλία Γ΄. Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού. Και για μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς· για δε τον Υιό: Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνα.

Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον κόσμο, σύμφωνα με τον Ιωάννη, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, πώς αλλιώς θα μπορούσε να εισέλθει σε αυτόν, παρά μόνο εν σαρκί; «Και ας τον προσκυνήσουν», λέει, «όλοι οι άγγελοι του Θεού». Επειδή πρόκειται να πει κάτι μέγα και υψηλό, το προετοιμάζει και το καθιστά ευπρόσδεκτο με το να παρουσιάσει τον Πατέρα να εισάγει τον Υιό. Παρατήρησε δε τούτο: είπε πρωτύτερα ότι δεν μας μίλησε μέσω προφητών, αλλά μέσω του Υιού· απέδειξε ότι ο Υιός είναι ανώτερος των αγγέλων, θεμελιώνοντας τούτο και από το όνομα, αλλά και από το γεγονός ότι ο Πατέρας είναι εκείνος που εισάγει τον Υιό. Εδώ λοιπόν το τεκμηριώνει και από κάτι άλλο. Από ποιο ακριβώς; Από την προσκύνηση. Αυτό μάλιστα δείχνει και το πόσο ανώτερος είναι: όσο δηλαδή απέχει ο Δεσπότης από τον δούλο. Γι' αυτό, όπως ακριβώς εάν κάποιος εισήγαγε κάποιον σε ένα βασιλικό ανάκτορο, θα διέταζε αμέσως τους αξιωματούχους του να τον προσκυνήσουν, έτσι πράττει και αυτός, ομιλώντας για την κατά σάρκα εισαγωγή Του στον κόσμο, και προσθέτοντας γι' αυτόν τον λόγο τη φράση: «Ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Άραγε, λοιπόν, μόνο οι άγγελοι και όχι και οι άλλες δυνάμεις; Σε καμία περίπτωση. Διότι άκουσε τα εξής: «Και για μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς· για δε τον Υιό λέει: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος». Ιδού η μέγιστη διαφορά: ότι οι μεν είναι κτιστοί, ενώ Αυτός είναι άκτιστος.

Αλλά ούτε εκείνο έχει λεχθεί για τον Χριστό, τον Κύριο και Υιό, ούτε τούτο για τον Θεό Λόγο, αλλά για την κατά σάρκα φύση Του. Διότι εκεί όπου ήθελε να φανερώσει την αληθινή διαφορά, δεν συμπεριέλαβε πλέον μόνο τους αγγέλους, αλλά και κάθε άνω λειτουργική δύναμη. Βλέπεις πώς διαχωρίζει και με πόση σαφήνεια τα κτίσματα και τον Κτίστη, τους λειτουργούς και τον Δεσπότη, καθώς και τον κληρονόμο και γνήσιο Υιό και τους δούλους; Προς τον Υιό όμως λέει: Ο θρόνος σου, ο Θεός, εις τον αιώνα του αιώνος.

Ιδού το σύμβολο της βασιλείας. «Ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου». Ιδού πάλι και άλλο σύμβολο της βασιλείας. Έπειτα πάλι αναφέρεται στο κατά σάρκα: «Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Τι σημαίνει η φράση «ο Θεός σου»; Επειδή δηλαδή διατύπωσε κάτι το μεγαλειώδες, πάλι σπεύδει να το μετριάσει.

Εδώ καταπολεμά και τους Ιουδαίους, και τους οπαδούς του Παύλου του Σαμοσατέα, και τους Αρειανούς, και τον Μάρκελλο και τον Σαβέλλιο και τον Μαρκίωνα. Πώς; Τους μεν Ιουδαίους, αποδεικνύοντας ότι ο Ίδιος είναι δύο, και Θεός και άνθρωπος· τους δε άλλους, εννοώ τους οπαδούς του Παύλου του Σαμοσατέα, με το να πραγματεύεται αυτά περί της αιώνιας υπάρξεως και της άκτιστης ουσίας· διότι, σε αντιδιαστολή προς το «Εποίησε», έθεσε το «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος». Προς δε τους Αρειανούς προβάλλει πάλι το ίδιο ακριβώς, καθώς και ότι δεν είναι δούλος· διότι, αν ήταν κτίσμα, θα ήταν δούλος. Προς δε τον Μάρκελλο και τους άλλους, ότι πρόκειται για δύο πρόσωπα διακριτά ως προς την υπόσταση· προς δε τους Μαρκιωνιστές, ότι δεν χρίεται η θεότητα, αλλά η ανθρωπότητα. Έπειτα, λέει, «παρά τους μετόχους σου». Και ποιοι είναι οι μέτοχοι, αν όχι οι άνθρωποι; Δηλαδή, ο Χριστός δεν έλαβε το Πνεύμα με το μέτρο.

Β΄. Βλέπεις πώς συνδέει πάντοτε τον λόγο περί της άκτιστης φύσεως με τον λόγο περί της θείας οικονομίας; Τι είναι πιο σαφές από αυτό; Είδες πώς δεν είναι το ίδιο πράγμα το κτίσμα και το γέννημα; Διότι, διαφορετικά, δεν θα τα είχε διαχωρίσει, και σε αντιδιαστολή προς το «Εποίησε», προσέθεσε το: «Προς δε τον Υιόν είπε: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος»· ούτε θα χαρακτήριζε το όνομα του Υιού ως εξοχότερο όνομα, εάν σήμαινε το ίδιο πράγμα. Διότι ποια θα ήταν η διαφορά; Εάν το κτίσμα και το γέννημα ταυτίζονται, και εκείνοι δημιουργήθηκαν, σε τι συνίσταται το εξοχότερο; Ιδού πάλι η λέξη «Θεός» τίθεται με το άρθρο («ο Θεός»). Και πάλι λέγει: «Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και οι ουρανοί είναι έργα των χεριών σου. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ώστε, ακούγοντας το: «Όταν δε εισαγάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη», να μη νομίσεις ότι πρόκειται για δώρο που του δόθηκε μεταγενέστερα· αυτό το προέλαβε και το διευκρίνισε προηγουμένως, και πάλι το διορθώνει λέγοντας: «Κατ' αρχάς»· όχι τώρα, αλλά ανέκαθεν.

θʹ. Όλα αυτά έχουν λεχθεί περί της βασιλείας Του, ότι είναι ατελεύτητη (διότι αυτό σημαίνει το «εις τον αιώνα του αιώνος»), ότι είναι ένδοξη, ότι είναι υψηλή, ότι είναι κραταιά και ισχυρή. Και πάλι ότι είναι άναρχη, όταν λέει: «Η βασιλεία σου, βασιλεία πάντων των αιώνων». Όπως λοιπόν ο θρόνος αποτελεί σύμβολο της βασιλείας, έτσι και η ράβδος είναι σύμβολο και της βασιλείας και της δικαστικής εξουσίας. Γι' αυτό λέει: «Ράβδος ευθύτητος η ράβδος της βασιλείας σου». Διότι εκεί το δίκαιο είναι καθαρό, εκεί το ορθό είναι καθαρό, τίποτε εκεί δεν επισκιάζεται. Ας τα ακούσουν αυτά οι μαινόμενοι και οι παράφρονες· ή μάλλον αυτοί που είναι χειρότεροι από τούτους.

Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου. Είδες την ομοτιμία; Διότι όπου υπάρχει θρόνος, είναι σύμβολο βασιλείας· όπου υπάρχει ένας θρόνος, υπάρχει ισοτιμία της ίδιας βασιλείας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Έτσι και ο Δανιήλ βλέπει όλη μεν την κτίση να παρίσταται, αγγέλους και αρχαγγέλους, τον δε Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες και να φθάνει έως τον Παλαιό των ημερών.

Και για να κατανοήσεις ότι το να κάθεται κανείς αποτελεί γνώρισμα της ομότιμης και απαράλλακτης δεσποτικής εξουσίας, ενώ το να στέκεται παραστάτης είναι γνώρισμα της δουλικής και υποταγμένης τάξεως, άκουσε τι λέει ο Δανιήλ: «Κοιτούσα μέχρι που τοποθετήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν, και χίλιες χιλιάδες στέκονταν μπροστά του». Και πάλι ο Ησαΐας: «Είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, και τα σεραφείμ στέκονταν γύρω του». Αλλά και ο Μιχαίας λέει: «Είδα τον Κύριο, τον Θεό του Ισραήλ, να κάθεται στον θρόνο του, και όλη η στρατιά του ουρανού στεκόταν στα δεξιά του και στα αριστερά του». Βλέπεις παντού τις μεν άνω δυνάμεις να στέκονται ως παραστάτες, ενώ αυτόν να κάθεται. Όταν λοιπόν δεις και τον Υιό να κατέχει την καθέδρα στα δεξιά του Πατρός, μην νομίσεις ότι έχει λειτουργικό και υπηρετικό αξίωμα, αλλά δεσποτικό, το οποίο κατέχει και την απόλυτη αυθεντία. Γι' αυτό και ο Παύλος, έχοντας επίγνωση και των δύο αυτών καταστάσεων, ότι δηλαδή το να στέκεται κανείς είναι γνώρισμα εκείνων που υπηρετούν, ενώ το να κάθεται είναι γνώρισμα εκείνων που εξουσιάζουν και προστάζουν, δες πώς τα διαχωρίζει και τα δύο λέγοντας τα εξής: Για μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· για δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος»· φανερώνοντάς μας μέσω της αναφοράς στον θρόνο τη βασιλική του εξουσία.

Θέλεις να μάθεις πού η Γραφή ονομάζει Θεό και Θεό τον Πατέρα και τον Υιό, τοποθετώντας τους μαζί; Άκουσε και τον προφήτη Δαβίδ και τον απόστολο Παύλο που μας φανερώνουν ακριβώς αυτό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Και ο Παύλος πάλι παρέθεσε αυτή τη μαρτυρία λέγοντας ότι «Για μεν τους αγγέλους του λέει: αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα· για δε τον Υιό: ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Για ποιον λόγο, λοιπόν, λέει, εδώ ονόμασε τον μεν Θεό Πατέρα, τον δε Υιό Κύριο; Δεν το έπραξε αυτό ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά επειδή ο λόγος του απευθυνόταν σε Έλληνες που έπασχαν από την πολυθεΐα. Για να μην πουν, επομένως, ότι, ενώ εγκαλεί εμάς επειδή μιλούμε για πολλούς θεούς και πολλούς κυρίους, ο ίδιος συλλαμβάνεται να υποπίπτει στα ίδια παραπτώματα κάνοντας λόγο για θεούς και όχι για Θεό· γι' αυτόν τον λόγο, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία τους, ονομάζει τον Υιό με διαφορετικό όνομα, το οποίο έχει την ίδια δύναμη.

«Όταν δε πάλι εισάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού. Και προς μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς. Προς δε τον Υιό.» Ας μη σε θορυβεί, λέει, το ότι ακούς πως έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους. Διότι δες πώς είναι πάλι Θεός, εφόσον βεβαίως και οι άγγελοι τον προσκυνούν. Όσο για το «στην οικουμένη», άλλοι μεν λένε ότι αναφέρεται στην παρούσα, άλλοι δε στη μέλλουσα. Και τα δύο είναι ορθά. Διότι, και όταν εκείνος τελούσε το μυστήριο της θείας οικονομίας, οι άγγελοι τον διακονούσαν ως Δεσπότη· και πορεύθηκε στους ουρανούς, «αφού υποτάχθηκαν σε αυτόν οι άγγελοι», κατά τον λόγο του Πέτρου. Αλλά και πάλι το «αφού υποτάχθηκαν» νοείται εξαιτίας της θείας οικονομίας. «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως.»

«Τα βέλη σου», δηλαδή τα έργα σου, «είναι σαν ακονισμένα βέλη, Δυνατέ», που καταρρίπτουν την ορμή της κακοδοξίας, και «λαοί θα υποταχθούν κάτω από εσένα», αφού πιστέψουν και σε προσκυνήσουν. Έπειτα, και ο Πατέρας επιμαρτυρώντας τον Υιό ως Θεό, όπως ακριβώς έχει θεολογηθεί και από τον θείο Παύλο: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ», λέει, «είναι εις τον αιώνα του αιώνος», εφόσον είσαι σύνεδρος και συναιώνιος με εμένα, «ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου», υπονοώντας ως ράβδο είτε τον σταυρό είτε το αγνότατο έπαθλο της σαρκώσεως. «Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός», ο Πατέρας σου, «με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι πολλοί χρίστηκαν για βασιλεία και ονομάστηκαν χριστοί, όμως εκτός από εσένα δεν υπάρχει άλλος (αληθινός) Χριστός. Διότι εκείνοι ήταν τύποι και προεικονίσεις εσένα, του αληθινού Χριστού, καθώς χρίονταν με υλικό χρίσμα· ενώ η δική σου ενανθρωπήσασα ουσία, αφού χρίστηκε με τη θεότητα, καταδεικνύει ότι είσαι αληθινός Χριστός και Θεός. «Σμύρνα και στακτή και κασσία πάνω στα ιμάτιά σου» θα χρίσουν κατά το πάθος σου, ως κολλητικά και αρωματικά είδη, ώστε η συκοφαντία και η υποψία περί κλοπής (του σώματός σου) να αποκαλυφθεί στους πιστούς ως ανοησία. «Από ελεφάντινα παλάτια, από τα οποία σε εύφραναν». Οι «βάρεις» είναι οι προμαχώνες των πύργων και των τειχών. Δεν γνωρίζουμε όμως αν αυτοί οι ελεφάντινοι πύργοι βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα ή στην Περσία, από την οποία προσήλθαν οι μάγοι και προσέφεραν δώρα στον νεογέννητο βασιλιά, σμύρνα μαζί με χρυσό και λίβανο. «