Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 10:37

Εγώ όμως είμαι πτωχός και πένης· ο Κύριος θα με φροντίσει. Ο άλλοτε εξαιρετικά θρασύς Ισραήλ, ερχόμενος σε μετάνοια, αποκαλεί τον εαυτό του πένητα και πτωχό. Και μάλιστα διακηρύσσει ότι έχει την ελπίδα του στον ίδιο τον Κύριο. Βοηθός μου και υπερασπιστής μου είσαι εσύ· ο Θεός μου, μην καθυστερήσεις. Σε αυτά τα τέλη, λέει, θα φθάσει η Εκκλησία, αφού πρώτα πτωχεύσει και πορευθεί μέσα στον κόσμο με πολλή πενία, και αφού πλουτίσει με τη δική σου δύναμη, και δοξαστεί με τη δική σου βοήθεια, την οποία παρακαλεί να μην καθυστερήσει, και εξαιτίας αυτού του αιτήματος δεν πρόκειται να καθυστερήσει, όπως ακριβώς λέγεται: Εκείνος που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει.

Ώστε κατακλίνονται κάθε ημέρα σε άδειους οίκους, προετοιμάζοντας για τους εαυτούς τους βαρύ κρίμα εξαιτίας της διασποράς του λαού. Εάν δε υπάρχει και κάποιος κόπος στο έργο αυτό, είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω ότι τούτο δεν θα σας αποβεί μάταιο. Επομένως, σε όσες περισσότερες δοκιμασίες βρεθείτε, τόσο πολυτιμότερο μισθό να αναμένετε από τον δίκαιο Κριτή. Μη δυσφορείτε, λοιπόν, για τα παρόντα, ούτε να αποκάμνετε ως προς την ελπίδα. Διότι σε λίγο, πάρα πολύ λίγο χρόνο, θα έλθει προς εσάς Εκείνος που σας βοηθά και προστατεύει, και δεν θα βραδύνει.

Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή του σε εμένα.» Και, «Η ελπίδα δεν καταισχύνει.» Γιατί λοιπόν πρέπει να λυπούμαστε, όταν ελπίζουμε σε τέτοια αγαθά; Διότι ακόμη λίγο, και εκείνος που έρχεται θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει, ο οποίος είναι φως και αλήθεια.

Διότι είναι γραμμένο ότι: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν θα εμμείνει σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο αυτού του νόμου, ώστε να τα εφαρμόσει». Ότι δε η αλήθεια θα ακολουθήσει οπωσδήποτε όσα είπα, θα το επιβεβαιώσει πάλι ο ιερότατος Παύλος. Διότι έγραψε: «Ο νόμος τέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων». Και πάλι: «Ο νόμος παρεισέφρησε, για να πλεονάσει το παράπτωμα». Διότι, εφόσον όσοι βρίσκονταν υπό τον νόμο ασθενούσαν και αμάρταναν διαρκώς, το παράπτωμα πλεόνασε. Καθώς λοιπόν ο νόμος έλεγχε την ασθένεια εκείνων που του υπόκεινταν, κατέστη αναγκαίος για όσους βρίσκονταν στη γη αυτός που δικαιώνει μέσω της πίστεως και όχι μέσω των έργων του νόμου. Και αυτός ήταν ο Χριστός, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Ακόμη λίγο, πολύ λίγο, και αυτός που έρχεται θα έρθει, και δεν θα καθυστερήσει. Αν όμως δειλιάσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν. Ο δίκαιος όμως θα ζήσει εκ της πίστεώς μου». Διότι θυσία και προσφορά δεν θέλησε ο Θεός των όλων. Ούτε σε ολοκαυτώματα και θυσίες υπέρ αμαρτίας ευαρεστήθηκε, επειδή, όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Χριστός, «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». γʹ. Διδάσκοντας αυτά περνούσε τον χρόνο του στις συναγωγές, συνοδεύοντας τους λόγους του με θεία σημεία και κατορθώνοντας όσα αρμόζουν μόνο στη φύση που βρίσκεται πάνω από όλα, και μάλιστα εντελώς άκοπα, ή μάλλον με μόνο το παντοδύναμο νεύμα του.

Τι είναι όμως ο μοναχός; Ο μοναχός μοιάζει με άνθρωπο που πέφτει από ύψος, ο οποίος, αφού βρήκε ένα σκοινί κρεμασμένο σε ένα ψηλό στήριγμα, το άρπαξε και κρεμάστηκε από αυτό, και φωνάζει αδιάκοπα προς τον Κύριο για να τον βοηθήσει, γνωρίζοντας ότι, εάν εξαντληθεί και αφήσει και τα δύο του χέρια, θα πέσει και θα σκοτωθεί. Κράτα γερά, μοναχέ, την αιώνια ζωή στην οποία κλήθηκες και για την οποία ομολόγησες την καλή ομολογία ενώπιον πολλών μαρτύρων· διότι σε λίγο, πάρα πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει.

Ω, πόρωση της διάνοιας, που δεν ανέχεται να πεισθεί σε εκείνον που λέει: «ο καθένας ας παραμένει σε εκείνο στο οποίο κλήθηκε». Πώς ούτε καν φοβούνται εκείνον που λέει, ότι «σε όποιον δόθηκαν πολλά, θα του ζητηθούν πολλά», ώστε έστω κι έτσι να αποκτήσουν την ταπεινοφροσύνη; Ας μην περνούμε έτσι τη ζωή μας μέσα στην ευτέλεια. Όχι τόσο άφοβα, σαν να μην πρόκειται να αντιμετωπίσουμε τη φοβερή δίκη. Ας μη ζούμε έτσι, σαν να μην έχουμε την υποχρέωση να δώσουμε εσπευσμένα λόγο. Όχι έτσι, σας παρακαλώ. Ας μη γινόμαστε πρόσκομμα και σκάνδαλο για τους απ' έξω. Ας μην προσθέτουμε αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες. Ας μη βλασφημείται το καλό σχήμα εξαιτίας μας, αλλά μάλλον ας επαινείται. Διότι θα έρθει, θα έρθει και δεν θα αργήσει εκείνη η φοβερή ώρα, κατά την οποία θα βρεθούμε αναπολόγητοι όταν θα κρινόμαστε. Διότι τι θα μπορέσουμε να Του πούμε; Διότι τι περισσότερο μπορούσε να κάνει για εμάς και δεν το έκανε;

Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Ο Σύμμαχος όμως λέει: «Γιατί καταρρέεις, ψυχή μου, και γιατί θορυβείσαι εναντίον μου; Περίμενε τον Θεό· διότι παντοτινά θα τον δοξολογώ, τη σωτηρία του προσώπου μου και τον Θεό μου». Περίμενε, λέει, ώστε να μπορέσεις και εσύ κάποτε να πεις: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε». Αλλά και «έλπισε στον Θεό»· διότι η ελπίδα δεν καταισχύνει. Γιατί, λοιπόν, θα έπρεπε να ταράζεσαι; Και γιατί να γίνεσαι περίλυπη, εφόσον προσδοκώνται τόσα αγαθά; Διότι «ακόμη λίγο, και αυτός που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», και το φως θα αποσταλεί, και η αλήθεια θα φανερωθεί, και τα όσα προφητεύτηκαν θα εκπληρωθούν· και ο τελικός σκοπός κάθε λόγου είναι η σωτηρία του προσώπου, ο ίδιος ο Θεός μου. Όταν δηλαδή αξιωθώ, αφού παραστώ ενώπιον του Θεού, να αντικρίσω πρόσωπο με πρόσωπο τη σωτηρία, για την οποία γίνεται πολύς λόγος μέσα σε όλες τις Γραφές· τότε ακριβώς θα τον δοξολογήσω ως Θεό μου και Σωτήρα μου. Και πολύ ορθά συνέδεσε το φως με την αλήθεια· διότι ό,τι είναι το αισθητό φως για τα μάτια του σώματος, τούτο είναι η αλήθεια για τα μάτια της ψυχής, τα οποία ατενίζουν τη φύση των πραγμάτων και δεν εξαπατώνται πλέον, αλλά μέσω της ίδιας της κατανόησης των όντων φωτίζονται και αποκτούν τη γνώση της αλήθειας.

Με αυτό συμφωνεί και ο Ζαχαρίας, λέγοντας: «Ιδού ένας άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του, και κάτω από αυτόν θα ανατείλει», και υποδηλώνοντας τον χρόνο ο ίδιος προσθέτει: «προς το βράδυ θα υπάρξει φως» ... «εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον», αντί του οποίου ο Ακύλας μετέφρασε: «εάν [όμως] αργοπορήσει, να τον προσδοκάς, διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα βραδύνει». Αυτό το μνημονεύει και η προς Εβραίους επιστολή λέγοντας τα εξής: «Μην αποβάλλετε λοιπόν την παρρησία σας, η οποία έχει μεγάλη μισθαποδοσία. Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία. Διότι ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει· και ο δίκαιος θα ζήσει από την πίστη του σε εμένα, και εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Και πρόσεξε πώς, μέσω αυτών, το προφητικό κείμενο που ήταν ασαφές, επειδή είχε διατυπωθεί με υπερβατό σχήμα, η επιστολή το διευκρίνισε με μεγαλύτερη σαφήνεια. Διότι η διατύπωση της προφητείας λέει: «ερχόμενος», λέει, «θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει», και προσθέτει: «εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν», πράγμα το οποίο, αν συνδεθεί, θα έδινε την εντύπωση ότι αναφέρεται σε εκείνον που έρχεται και δεν χρονοτριβεί, το οποίο είναι άτοπο. Πώς, δηλαδή, θα ταίριαζε να λεχθεί για Εκείνον ότι ο Θεός δεν ευαρεστείται σε Αυτόν; Όμως η παράθεση της επιστολής, αφού άλλαξε τη σύνταξη του λόγου, διέσωσε το νόημα.

Διότι, μετά το «ακόμη λίγο, πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», συνέδεσε στη συνέχεια το «ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως», και έπειτα εκείνο που στην προφητεία βρισκόταν πρώτο, το έθεσε δεύτερο στο «και εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Επειδή, αφού ο λόγος θέσπισε άπαξ μέσω της προφητείας ότι δηλαδή το φως που έχει υποσχεθεί σε όλα τα έθνη μέσω της παρουσίας του Χριστού κάποτε αργά και «το εσπέρας θα ανατείλει, και δεν θα διαψευσθεί» (διότι έτσι ερμήνευσε ο Ακύλας αντί του «και όχι εις μάτην»), έπειτα, επειδή η παρουσία εκείνου που προφητευόταν επρόκειτο να συμβεί αργά και προς το εσπέρας, προτρέποντας σε υπομονή διά του «εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον» (ή «εάν αργήσει, πρόσμενέ τον»), «διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», παροτρύνει τον ακροατή προς την πίστη της προφητείας, λέγοντας τα εξής: Εκείνος, λοιπόν, που πιστεύει σε αυτά, έχοντας αναδειχθεί δίκαιος εξαιτίας της ίδιας του της πίστης, θα ζήσει την κατά Θεόν ζωή, ενώ αντίθετα, για αυτόν που απιστεί και σε όσα τυχόν «δειλιάσει», μην έχοντας θάρρος ούτε εμπιστοσύνη στα λεγόμενα, «δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν».

Και εσύ μεν σε καιρό ειρήνης έχεις ταχθεί να πηδαλιουχείς το σκάφος της εξουσίας, ακόμη κι αν μια μικρή καταιγίδα παρενοχλεί και τώρα, εκείνοι όμως τάχθηκαν να την κατευθύνουν μέσα σε σφοδρές προσβολές και αντεπιθέσεις των πνευμάτων της πονηρίας. Διότι τότε ξεσηκωνόταν ο τυφωνικός άνεμος της αθεΐας και ο ευροκλύδωνας της ειδωλολατρίας, και από τη μία πλευρά φούσκωνε η τρικυμία των αιρέσεων, ενώ από την άλλη έπεφτε πάνω τους η θύελλα διαφόρων εξεγέρσεων. Αν λοιπόν εκείνοι, μολονότι αντιμετώπισαν τόσα αντίξοα, προσόρμισαν τη βασιλεία σε σωτήριο λιμάνι σαν να έπλεαν με ούριο άνεμο, και έμειναν στην ιστορία ως στήλες κάθε αρετής, τι θα πούμε εμείς, που δεν βαδίζουμε στα ίχνη τους, εμείς που δεν έχουμε κανένα εμπόδιο για να πράξουμε τα καλά; 15. «Αλλά είναι μικρό», θα πεις, «το μερίδιο της εξουσίας που μου αναλογεί, και υπάρχει ανάγκη από πολύ, ώστε να επιδοθώ σε προκοπή». Και σε τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, πες μου, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και ζημιωθεί την ίδια του την ψυχή; Ή μήπως επιθυμούμε να ακούσουμε κι εμείς: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;»; Ας αναλογιστούμε, επομένως, το άωρο του θανάτου και ας αποκτήσουμε επίγνωση των εαυτών μας, ότι είμαστε τρεπτοί, ότι εύκολα μαραινόμαστε, ότι ανθίζοντας σαν το λουλούδι του αγρού με μια μικρή αρρώστια λιώνουμε, και θαφτόμαστε στη γη, καθώς από τη γη προερχόμαστε. Ας ετοιμάζουμε τα έργα μας για την έξοδο. Διότι πολύ σύντομα εκείνος που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει, και μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο ο κύριός του, όταν έλθει, θα τον βρει να γρηγορεί.

Πλην εγγύς: Όπως λέει η Γραφή: «Αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει»· διότι πλησίασε η σωτηρία των ανθρώπων. Του κατασκηνώσαι: Διότι κατασκήνωσε μέσα στον άνθρωπο η θεότητα· επειδή γη είναι ο άνθρωπος, και δόξα η θεότητα. Έλεος: Ο Χριστός και η Παρθένος [η Θεοτόκος]· διότι κατασκήνωσε μέσα της ο Λόγος και Θεός. Δικαιοσύνη: Ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Αλήθεια: Αλήθεια από τη γη είναι η Παρθένος η Θεοτόκος· διότι αληθινά είναι παρθένος, αληθινά μητέρα. Και δικαιοσύνη από τον ουρανό είναι ο Χριστός. Διότι, όντας δίκαιος, εργάστηκε τη δικαιοσύνη προς την αλήθεια, καθιστώντας την παρθένο και μητέρα και διατηρώντας την παρθένο. Και γαρ ο Κύριος: Αφού επέστρεψε τους πάντες στην αλήθεια. Και η γη: Εννοεί τον σταυρό και τη Θεοτόκο· διότι αυτά προέρχονται από τη γη. Δικαιοσύνη: Οι προφήτες, οι οποίοι κήρυξαν την παρουσία Του. Και θήσει: Αφού ετοίμασε τους δρόμους των αποστόλων για την οδό του ευαγγελίου.

Διότι το πράττει αυτό και αλλού, λέγοντας σε άλλη επιστολή: «Γι' αυτό, ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα»· δεν ομιλεί περί γονάτων και χειρών, αλλά περί λογισμών οι οποίοι χωλαίνουν και εξαντλούνται από το πλήθος των πειρασμών. Έπειτα, αφού απηύθυνε την παραίνεση, εισάγει και μεγίστη παρηγορία λέγοντας: «Διότι ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα βραδύνει».

Διότι τότε είχαν μεγάλη εξουσία. Σκέψου, λοιπόν, τι ήταν επόμενο να υποφέρουν όσοι κατοικούσαν στα Ιεροσόλυμα και την Ιουδαία. Εκείνος, λοιπόν, που ευχόταν να γίνει ανάθεμα για χάρη εκείνων που δεν είχαν πιστέψει ακόμη, και που διακονούσε τους πιστούς τόσο πολύ, ώστε να μεταβαίνει και ο ίδιος, εάν χρειαζόταν, και που έδειξε παντού τόση μεγάλη μέριμνα γι' αυτούς, τι το παράδοξο υπάρχει εάν τους παρακινεί και τους παρηγορεί μέσω επιστολών, και τους ανορθώνει όταν αποθαρρύνονται και καταπίπτουν; Διότι είχαν πλέον μαραζώσει και είχαν περιέλθει σε απόγνωση από τις πολλές θλίψεις. Και αυτό το φανερώνει προς το τέλος, λέγοντας: Γι' αυτό, ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα· και πάλι: Ακόμη ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα, και εκείνος που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει· και πάλι: Αν είστε χωρίς διαπαιδαγώγηση, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.

Ω, τι μέγεθος παρηγορίας! Τους ενθαρρύνει με τον ίδιο τρόπο που θα μιλούσε κανείς σε έναν αθλητή, ο οποίος έχει καταβάλει τους πάντες και δεν έχει πλέον κανέναν αντίπαλο, και πρόκειται να στεφανωθεί, αλλά δεν μπορεί να αντέξει τον χρόνο εκείνο κατά τον οποίο έρχεται ο αγωνοθέτης για να του τοποθετήσει το στεφάνι· και εκείνος, χάνοντας την υπομονή του, θα ήθελε να αποχωρήσει και να φύγει, μη μπορώντας να υποφέρει τη δίψα και τον καύσωνα. Υπαινισσόμενος, λοιπόν, αυτό ακριβώς, τι λέει; «Ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, και εκείνος που πρόκειται να έλθει θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει». Διότι, για να μην πουν: «Και πότε θα έλθει;», τους παρηγορεί αντλώντας από τις Γραφές. Άλλωστε, και όταν λέει αλλού το «Τώρα η σωτηρία είναι πιο κοντά μας», τους παρηγορεί με τη σκέψη ότι ο χρόνος που απομένει είναι λίγος. Και αυτό δεν το λέει από τον εαυτό του, αλλά από τις Γραφές. Εάν, λοιπόν, από εκείνη την εποχή λεγόταν το «Ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, και εκείνος που πρόκειται να έλθει θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει», είναι προφανές ότι τώρα βρίσκεται ακόμη πιο κοντά.

γʹ. Αυτά μεν έχουν ειπωθεί προς τους Εβραίους, αλλά αποτελούν κοινή προτροπή και προς πολλούς από εκείνους που έχουν συγκεντρωθεί εδώ. Πώς και με ποιον τρόπο; Προς τους ολιγόψυχους, προς τους μικρόψυχους. Διότι, όταν βλέπουν τους πονηρούς να ευημερούν, και τους εαυτούς τους να δυστυχούν, αδημονούν και δυσφορούν· όταν ποθούν την κόλαση και την τιμωρία εκείνων, [ή] όταν αναμένουν τις αμοιβές των δικών τους κόπων. «Ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, αυτός που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει», είπε τότε ο Παύλος. Και εμείς, λοιπόν, αυτά ας λέμε προς τους ράθυμους: Οπωσδήποτε θα υπάρξει κόλαση, οπωσδήποτε θα έλθει, προ των πυλών είναι πλέον τα γεγονότα της αναστάσεως. Από πού είναι φανερό αυτό, ρωτάει; Δεν φέρνω επιχειρήματα από τους προφήτες· διότι τώρα ο λόγος μου δεν απευθύνεται μόνο σε Χριστιανούς, αλλά ακόμη και αν κάποιος είναι Έλληνας, έχω απόλυτο θάρρος, και θα του προσφέρω τις αποδείξεις, και θα τον διδάξω. Και το πώς, άκουσε: Πολλά προείπε ο Χριστός.

βʹ. Και στους Εβραίους επίσης γράφει πολλά άλλα παρόμοια, και δεν παύει να τους προτρέπει, λέγοντας: «Ακόμη λίγος χρόνος, και αυτός που έρχεται θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει»· όπως ακριβώς κάνει μια μητέρα στα παιδιά που δυσανασχετούν. Έτσι και σε αυτούς λέει: «Δεν στενοχωρείσθε από εμάς». Δεν λέει όμως μόνο ότι τους αγαπά, αλλά ότι και αγαπιέται από αυτούς, ώστε και με αυτόν τον τρόπο να τους ελκύσει περισσότερο. Καίτοι βέβαια, δίνοντας αυτήν τη μαρτυρία, σε κάποιους μεν λέει ότι «Ήλθε ο Τίτος αναγγέλλοντάς μας τον μεγάλο σας πόθο, τον οδυρμό σας, τον ζήλο σας»· και στους Γαλάτες: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε»· και στους Θεσσαλονικείς: «Τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς»· και στον Τιμόθεο επίσης: «Ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, για να γεμίσω από χαρά». Και παντού στις Επιστολές θα μπορούσε κανείς να τον βρει να δίνει αυτήν τη μαρτυρία στους μαθητές, και ότι τους αγάπησε και ότι αγαπιέται· όχι όμως στον ίδιο βαθμό. Και εδώ λέει: «Αν και, μολονότι σας αγαπώ περισσότερο, αγαπιέμαι λιγότερο».

Ομιλία ΚΔʹ. «Και τούτο, επειδή γνωρίζετε τον καιρό, ότι είναι πλέον ώρα να εγερθούμε από τον ύπνο». αʹ. Επειδή παρήγγειλε όλα όσα έπρεπε, τους ωθεί πάλι στην εργασία των αγαθών έργων προβάλλοντας το κατεπείγον. Διότι, λέει, ο καιρός της κρίσεως βρίσκεται επί θύραις· όπως ακριβώς έγραφε και στους Κορινθίους: «Ο καιρός είναι πλέον συνεσταλμένος»· και πάλι προς τους Εβραίους: «Ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει». Αλλά εκεί μεν τα έλεγε αυτά για να ανορθώσει αυτούς που δοκιμάζονταν και για να παρηγορήσει για τους ιδρώτες των αλλεπάλληλων πειρασμών, ενώ εδώ για να αφυπνίσει αυτούς που κοιμούνται· διότι ο λόγος αυτός μάς είναι χρήσιμος και για τα δύο. Τι σημαίνει όμως αυτό που λέει, «Είναι πλέον ώρα να εγερθούμε από τον ύπνο»;

Έπειτα, για να τους ενισχύσει στην υπομονή, προσθέτει: «Διότι σε λίγο, πάρα πολύ λίγο, αυτός που πρόκειται να έλθει θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει». Και όπως ακριβώς, όταν ένα παιδί κλαίει, δυσφορεί και αναζητά τη μητέρα του, κάποιος που κάθεται δίπλα του το παρηγορεί λέγοντας: «Περίμενε ακόμη λίγο, και η μητέρα σου οπωσδήποτε θα έλθει», έτσι και ο Παύλος, επειδή έβλεπε τους πιστούς εκείνης της εποχής να δυσφορούν, να οδύρονται και να επιζητούν την παρουσία του Χριστού εξαιτίας της αφόρητης επελεύσεως των δεινών, για να τους παρηγορήσει έλεγε: «Σε λίγο, πάρα πολύ λίγο, αυτός που πρόκειται να έλθει θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει».

Ακόμη και σε αυτόν που είναι ράθυμος και χαλαρός, ας επαναλαμβάνουμε πάλι τα ίδια, δηλώνοντας ότι είναι ανάγκη να δώσει λόγο για τη ραθυμία του. Ικανός είναι αυτός ο λόγος, περισσότερο από κάθε φάρμακο, να θεραπεύσει την ψυχή μας. Διότι πράγματι υπάρχει ανάσταση, και η ανάσταση βρίσκεται προ των πυλών, δεν είναι ούτε μακριά ούτε στο απώτερο μέλλον. Διότι «σε λίγο ακόμη», λέει ο Παύλος, «εκείνος που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει»· και πάλι, «Όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού»· δηλαδή, και οι πονηροί και οι αγαθοί, ώστε οι μεν να ντροπιαστούν μπροστά σε όλους, ενώ οι δε πάλι να γίνουν λαμπρότεροι ενώπιον όλων. Διότι, όπως ακριβώς οι δικαστές εδώ και τους πονηρούς τιμωρούν και τους αγαθούς τιμούν δημόσια, έτσι ακριβώς συμβαίνει και εκεί· ώστε για τους μεν η ντροπή να γίνει μεγαλύτερη, και για τους δε η λαμπρότητα πιο περιφανής. Αυτά, λοιπόν, ας τα αποτυπώνουμε καθημερινά στον εαυτό μας.

Αλλά είσαι ανυπόμονος; Άκουσέ τον που λέει: «Ακόμη λίγο, εκείνος που έρχεται θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει. Ο Κύριος είναι κοντά· για τίποτα να μη μεριμνάτε»· και πάλι: «Παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου». Διότι δεν δίνει μόνο προσταγές, αλλά και παρηγορεί, σαν ιατρός. Και όπως ακριβώς εκείνοι, αντί για τα ψυχρά, επινοούν κάποια άλλα, έτσι και αυτός μετοχετεύει την επιθυμία. «Θέλεις να πλουτίσεις;» λέει.

Δ΄. Έπειτα, όπως πάντοτε κάνει, διορθώνει τον ακροατή όχι μόνο από την τιμή που έχει οριστεί για τους αγαθούς, αλλά και από την κόλαση με την οποία απειλούνται οι πονηροί. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εάν όμως πει ο κακός εκείνος δούλος στην καρδιά του, "Αργεί να έλθει ο κύριός μου", και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και τρώει και πίνει με τους μέθυσους, θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν τον περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους υποκριτές. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων». Εάν δε πει κάποιος: «Είδες τι λογισμός του ήλθε, εξαιτίας του ότι δεν του ήταν γνωστή η ημέρα; Διότι λέει: "Αργεί ο κύριός μου"», θα απαντούσαμε ότι αυτό δεν συνέβη επειδή δεν ήταν γνωστή η ημέρα, αλλά επειδή ο δούλος ήταν πονηρός. Επειδή, στον φρόνιμο και πιστό δούλο, γιατί δεν εισήλθε αυτή η σκέψη; Διότι, τι κι αν αργεί ο δεσπότης, άθλιε, αφού οπωσδήποτε περιμένεις ότι θα έλθει; Γιατί λοιπόν δεν φροντίζεις; Από αυτό λοιπόν μαθαίνουμε, ότι ούτε καν αργεί. Διότι αυτή η άποψη δεν προέρχεται από τον δεσπότη, αλλά είναι απόφαση του πονηρού δούλου· γι' αυτό άλλωστε και κατηγορείται. Διότι, για το ότι δεν αργεί, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο Κύριος είναι εγγύς, για τίποτε να μη μεριμνάτε»· και, «Εκείνος που έρχεται θα έλθει, και δεν θα βραδύνει».

Μην αποβάλετε λοιπόν την παρρησία σας, η οποία έχει μεγάλη μισθαποδοσία. Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού πράξετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία. Διότι «ακόμη πολύ λίγο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει· ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Και εάν οπισθοχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν». Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που οπισθοχωρούν προς την απώλεια, αλλά από εκείνους που έχουν πίστη για τη σωτηρία της ψυχής». Εκείνος που τα υπομένει με χαρά, αποδεικνύει ότι λαμβάνει κάποιον μισθό, και ότι το πράγμα αυτό δεν είναι ζημία, αλλά κέρδος.

«Μέχρι τον κατάλληλο καιρό θα κρύψει τα λόγια του, και τα χείλη πολλών θα διηγηθούν τη σύνεσή του.» «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό συμφοράς. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να προκόψεις στα έσχατά σου.» «Με μακροθυμία να δίνεις την απάντησή σου.» «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας.» «Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, καθώς εκείνος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε.» «Σε καθετί συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αλήθειας, με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία.» «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού εκτελέσετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση. Διότι, ακόμη πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» «Αξιόπιστος είναι ο λόγος. Διότι, αν πεθάναμε μαζί Του, θα ζήσουμε και μαζί Του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· αν Τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί.»

Διότι την υπομονή αυτού μνημονεύοντας και ο θείος Ιάκωβος ο αδελφόθεος έλεγε: «Την υπομονή του Ιώβ ακούσατε και το τέλος του Κυρίου γνωρίζετε». Και ο Παύλος λέει: «Καυχόμαστε για τις θλίψεις»· και δηλώνοντας την ωφέλεια που γεννιέται από αυτές έλεγε: «Η θλίψη εργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Και πάλι: «Έχετε ανάγκη υπομονής», λέει, «έτσι ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση· διότι ακόμη λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει, και ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως»· και: «Αυτό που κάποιος βλέπει», λέει, «γιατί και να το ελπίζει; Εάν όμως ελπίζουμε σε αυτό που δεν βλέπουμε, το περιμένουμε με υπομονή». Και πάλι: «Διότι θεωρούμε», λέει, «ότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Δηλαδή, λέει, τέτοια και τόσα παθήματα και θλίψεις αν υποστεί κάποιος για τον Θεό, είτε με αίμα και μαρτύριο, είτε με άσκηση και αρετή και πνευματικούς κόπους, είτε με ύβρεις και ζημίες και αρπαγή των υπαρχόντων, είτε με φτώχειες και αρρώστιες και άλλες πολύπλοκες θλίψεις, εκούσιες και ακούσιες, που μας συμβαίνουν, αρκεί μόνο να πάσχουμε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και όχι ως κακούργοι, όλα αυτά τα παθήματα, λέει, δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα της θείας ανταπόδοσης.

Υιέ μου, χαίρε, να αινείς τον Θεό που σε μεγάλυνε, και θα σε μεγαλύνει ακόμη περισσότερο, εάν ολοκληρώσεις τον αγώνα σου. Γι' αυτό σε ικετεύω και σε παρακαλώ, στάσου σταθερός, κραταιώσου με υπομονή, ενθυμούμενος τους αγώνες που έχεις διεξαγάγει με επιτυχία, διότι ακόμη λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει. Τι χαρά πρόκειται να αποκτήσεις κατά τον καιρό της αναλύσεως του σώματος ή και πριν από τον χωρισμό. Τέκνο μου, πρόσεχε τον εαυτό σου, διότι και εσωτερικά πάντοτε ο τύραννος διάβολος σε προκαλεί μέσω των παθών. Αγωνίσου και κατά συνείδηση, χωρίς να υποσκελίζεσαι από την αμαρτία. Να νήφεις με εγρήγορση καθημερινά και να θεωρείς πάντοτε την ημέρα που έφθασε ως την τελευταία της ζωής σου, ώστε με αυτόν τον τρόπο, με φόβο και τρόμο, να ευαρεστήσεις τον Θεό, εργαζόμενος με τα χέρια, ψάλλοντας, προσευχόμενος, ή κάνοντας οτιδήποτε άλλο για να διέλθεις την ημέρα.

Μην αποκάμετε, ούτε να γείρετε να κοιμηθείτε έστω και για λίγο· διότι η σπουδή των αντίπαλων εχθρών μας, μέχρι να επικρατήσουν, μας περιστοιχίζει ολόγυρα άγρυπνα. Μείνετε ακόμη λίγο· διότι σε πολύ λίγο και αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει. Θα έρθει, και θα σας αξιώσει με πολλή χαρά τις δίκαιες αμοιβές των πολλών ιδρώτων σας· θα έρθει, και την κληρονομιά των αμόλυντων αγαθών, τα οποία μάτι δεν είδε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία και ετοίμασε για όσους τον αγάπησαν με όλη τους την ψυχή, θα σας τα χορηγήσει με πολλή εύνοια. Υπομείνετε (διότι είστε θεράποντες του Χριστού) τα παρόντα δεινά. Ναι, σας παρακαλώ, μείνετε, και οι προεδρίες των πατριαρχών, ο χορός των προφητών, οι θρόνοι των αποστόλων, οι τάξεις των ιεραρχών, ο στρατός των μαρτύρων, τα πλήθη των οσίων, τα στίφη των ασκητών και όλος ο υπόλοιπος κατάλογος των απ' αιώνος δικαίων, θα σας δεχθούν αναμφίβολα στις δικές τους ακατάλυτες σκηνές, ως ανθρώπους που έπαθαν τα ίδια με αυτούς, που αγωνίστηκαν τους ίδιους αγώνες, που ίδρωσαν γενναία στα ίδια παλαίσματα, διότι μάθαμε ότι η σωτηρία ανήκει σε εκείνον που υπομένει στους άθλους μέχρι τέλους.

Ναι, ναι, τέκνα μου, σας παρακαλώ και δέομαι, σας υπενθυμίζω και ικετεύω· έμεινε ακόμη ελάχιστος χρόνος και έφθασε η ώρα, και πλησίασε ο καιρός της χαράς μας, της απολυτρώσεως, της αγαλλιάσεως, της ελευθερίας, των στεφάνων, των αμοιβών. Ίσως λοιπόν και οι ίδιοι οι άγιοι, και μάλιστα εκείνοι της δικής μας τάξεως, δηλαδή οι μοναχοί, βλέποντας ήδη από τον ίδιο τον ουρανό την προκοπή σας, να χαίρονται και να ευφραίνονται (διότι κάθε χορός των δικαίων αγαπά τους δικούς του περισσότερο από τους άλλους), επιθυμώντας διακαώς την επαύξηση και την προσθήκη στον κλήρο που τους έλαχε, ώστε να βρεθούν περισσότεροι μαζί και να συγχορεύουν, υμνώντας τη μακαρία και Αγία Τριάδα, διότι σε αυτήν ανήκει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Δεν χύσατε αίμα από τα βασανιστήρια; Μήπως και κάποιοι από τους αδελφούς μας δεν τελειώθηκαν μαρτυρικά; Τέτοιο λοιπόν είναι το καύχημά μας εν Κυρίω, και τέτοιο το δώρο· αλλά επειδή μέχρι το τέλος δεν είναι ασφαλής ο μακαρισμός για τον άνθρωπο, εξαιτίας του ευμετάβλητου της φύσης του και του ότι δεν γνωρίζει τι θα φέρει η αυριανή ημέρα, παρακαλώ, να στέκεστε εν Κυρίω ακλόνητοι και αμετακίνητοι, «σε ένα πνεύμα, με μία ψυχή συναγωνιζόμενοι για την πίστη του ευαγγελίου, χωρίς να πτοείστε σε τίποτα από τους εναντιούμενους», «μη δίνοντας σε τίποτα αφορμή για σκάνδαλο· αλλά σε όλα συνιστώντας τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού», με υπακοή, με ταπεινοφροσύνη, με πραότητα, με μακροθυμία, με πολλή υπομονή. «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση· διότι ακόμα λίγο, πολύ λίγο χρόνο, και αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει». Αν όμως πρόκειται να έρθει και να μην καθυστερήσει, γιατί δυσανασχετούμε στις θλίψεις, και δεν προτιμούμε μάλλον να πεθαίνουμε καθημερινά για τον Δεσπότη Χριστό; Διότι είναι γραμμένο: «Αν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· αν τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί· αν απιστήσουμε, εκείνος μένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Πόση χαρά θα έχουν οι άγιοι, όταν δουν τον Κύριο να «έρχεται από τον ουρανό με τους αγγέλους της δυνάμεώς του», και με ανείπωτη χαρά να τους προσκαλεί, να τους στεφανώνει, και να είναι μαζί τους στους αιώνες των αιώνων;

Και για τον λόγο αυτόν, εκείνους μεν τους επέπληξα δικαιολογημένα· εσάς όμως σας επαινώ και σας παρακαλώ να επιμένετε ακόμη στην άριστη υποταγή, στην υπομονή, στην κοπή του θελήματος, στην πίστη, στην ελπίδα, στην αγάπη και στα άλλα αγωνίσματα της υποταγής προς τη δική σας σωτηρία, αποτελώντας καλό παράδειγμα για όλη την αδελφότητα. Ναι, αδελφοί μου, σας παρακαλώ· διότι «ακόμη λίγο χρόνο, και αυτός που πρόκειται να έλθει θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει»· θα έλθει η τελευταία ημέρα, κατά την οποία αποκαλύπτονται τα έργα του σκότους και φανερώνονται οι βουλές των καρδιών. Θα έλθει ο φοβερός και αδέκαστος κριτής, ο οποίος θα συγκρίνει υποτακτικό με υποτακτικό, ηγούμενο με ηγούμενο, επίσκοπο με επίσκοπο, άρχοντα με άρχοντα και βασιλιά με βασιλιά, ελέγχοντας και κρίνοντας τον καθένα σε αντιπαραβολή με τον άλλον, και αποδίδοντας «στον καθένα ανάλογα με τα έργα του· σε αυτούς μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, θα δώσει ζωή αιώνια· σε εκείνους δε που από φιλόνικη διάθεση απειθούν μεν στην αλήθεια, υπακούουν δε στην αδικία, θα επέλθει θυμός και οργή, θλίψη και στενοχώρια», όπως λέγει η Γραφή. Αυτό πρέπει να φοβόμαστε και με κάθε επιμέλεια να αγωνιζόμαστε ώστε να μην βρεθούμε στερημένοι από αγαθά έργα την ώρα του θανάτου, αλλά να εμφανιστούμε καρποφόροι σε αγαθά κατορθώματα.

Αλλά εμείς, στεκόμενοι στη σκοπιά μας, ας νήφουμε, ας γρηγορούμε, έχοντας ακοίμητο το μάτι της διάνοιας και την καρδιά να φλέγεται από την αγάπη του Θεού· και έτσι θα παραμείνουμε ακαταγώνιστοι και αμετακίνητοι. Ναι, σας παρακαλώ, ας μην ολιγωρήσουμε στον πόλεμο, ας μην πέσουμε σε ακηδία στη μάχη εναντίον του εχθρού· είναι κοντά το τέλος των αγώνων: «Ακόμη λίγο, πολύ λίγο, και αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει», είτε με το τέλος του καθενός είτε με τη συντέλεια του κόσμου, κατά την οποία θα αποκαλυφθεί «από τον ουρανό μαζί με τους αγγέλους της δυνάμεώς του, μέσα σε φλόγα πυρός», και με δόξα ανείπωτη. «Και θα τον δει κάθε μάτι, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ακόμη και εκείνοι που τον λόγχισαν· και θα θρηνήσουν γι' αυτόν όλες οι φυλές της γης». Πόσο φοβερό θα είναι εκείνο το θέαμα, και εντελώς ανεκδιήγητο λόγω της άκρας εκστάσεως! Τότε θα σκιρτήσουν από χαρά όσοι αγωνίστηκαν τον καλό αγώνα· όσοι υπέμειναν στους πειρασμούς· οι εραστές της οσιότητας· οι εργάτες της υπακοής· οι τέλειοι τηρητές της υποταγής· όσοι ευαρέστησαν σε όλα τον Κύριο.