Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 10:38

Απόκριση του Βαρσανουφίου: «Ειρήνη πολλή σε αυτούς που αγαπούν τον Κύριο, και δεν υπάρχει σε αυτούς σκάνδαλο.» Ειρήνη θα υπάρχει σε εσένα εν τω Θεώ, τιμιότατε αδελφέ και ομόφρονά μου Ανδρέα. Ας μη σε καταβάλει το πλήθος των δαιμονικών παθών και φαντασιών, αλλά πίστεψε ότι δεν καταφέρνουν τίποτα με το να ενοχλούν και να πειράζουν, αλλά μάλλον αυξάνουν την αρετή, εάν με ακρίβεια προσέχουμε να διατηρούμε λίγη υπομονή. Διότι λέει για τον δίκαιο που σώζεται δια της πίστεως ότι: «Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν.» Ας μη χαλαρώσουμε, λοιπόν, το σχοινί, για να μη χάσουμε τα όσα μας έχουν δοθεί από τον φιλάνθρωπο και εύσπλαχνο Θεό. Διότι δικό Του έργο είναι το να τα παρέχει και δικό μας το να τα φυλάξουμε. Και μην απορήσεις, εάν μετά τις άγιες επαγγελίες και τα «αμεταμέλητα χαρίσματα», κινούν πάλι εναντίον σου τα άτιμα πάθη τους, προσδοκώντας να συλήσουν τον άπειρο πλούτο. Αλλά να θυμάσαι την αναίδειά τους μετά τη μαρτυρία του Δεσπότου μας Θεού για τον εν αγίοις και ένδοξο Ιώβ, πόσους πειρασμούς και μηχανεύματα κίνησαν για να καταβάλουν τον πύργο, και δεν μπόρεσαν, ούτε ίσχυσαν να συλήσουν τον θησαυρό της λαμπρής του πίστεως και ευχαριστίας. Διότι η επαφή με το πυρ έδειξε το χρυσάφι λαμπρότερο, δηλαδή η υπερβολή των πειρασμών τον δίκαιο.

Διότι είναι γραμμένο ότι: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν θα εμμείνει σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο αυτού του νόμου, ώστε να τα εφαρμόσει». Ότι δε η αλήθεια θα ακολουθήσει οπωσδήποτε όσα είπα, θα το επιβεβαιώσει πάλι ο ιερότατος Παύλος. Διότι έγραψε: «Ο νόμος τέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων». Και πάλι: «Ο νόμος παρεισέφρησε, για να πλεονάσει το παράπτωμα». Διότι, εφόσον όσοι βρίσκονταν υπό τον νόμο ασθενούσαν και αμάρταναν διαρκώς, το παράπτωμα πλεόνασε. Καθώς λοιπόν ο νόμος έλεγχε την ασθένεια εκείνων που του υπόκεινταν, κατέστη αναγκαίος για όσους βρίσκονταν στη γη αυτός που δικαιώνει μέσω της πίστεως και όχι μέσω των έργων του νόμου. Και αυτός ήταν ο Χριστός, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Ακόμη λίγο, πολύ λίγο, και αυτός που έρχεται θα έρθει, και δεν θα καθυστερήσει. Αν όμως δειλιάσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν. Ο δίκαιος όμως θα ζήσει εκ της πίστεώς μου». Διότι θυσία και προσφορά δεν θέλησε ο Θεός των όλων. Ούτε σε ολοκαυτώματα και θυσίες υπέρ αμαρτίας ευαρεστήθηκε, επειδή, όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Χριστός, «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». γʹ. Διδάσκοντας αυτά περνούσε τον χρόνο του στις συναγωγές, συνοδεύοντας τους λόγους του με θεία σημεία και κατορθώνοντας όσα αρμόζουν μόνο στη φύση που βρίσκεται πάνω από όλα, και μάλιστα εντελώς άκοπα, ή μάλλον με μόνο το παντοδύναμο νεύμα του.

Με αυτό συμφωνεί και ο Ζαχαρίας, λέγοντας: «Ιδού ένας άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του, και κάτω από αυτόν θα ανατείλει», και υποδηλώνοντας τον χρόνο ο ίδιος προσθέτει: «προς το βράδυ θα υπάρξει φως» ... «εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον», αντί του οποίου ο Ακύλας μετέφρασε: «εάν [όμως] αργοπορήσει, να τον προσδοκάς, διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα βραδύνει». Αυτό το μνημονεύει και η προς Εβραίους επιστολή λέγοντας τα εξής: «Μην αποβάλλετε λοιπόν την παρρησία σας, η οποία έχει μεγάλη μισθαποδοσία. Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία. Διότι ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει· και ο δίκαιος θα ζήσει από την πίστη του σε εμένα, και εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Και πρόσεξε πώς, μέσω αυτών, το προφητικό κείμενο που ήταν ασαφές, επειδή είχε διατυπωθεί με υπερβατό σχήμα, η επιστολή το διευκρίνισε με μεγαλύτερη σαφήνεια. Διότι η διατύπωση της προφητείας λέει: «ερχόμενος», λέει, «θα φθάσει και δεν θα χρονοτριβήσει», και προσθέτει: «εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν», πράγμα το οποίο, αν συνδεθεί, θα έδινε την εντύπωση ότι αναφέρεται σε εκείνον που έρχεται και δεν χρονοτριβεί, το οποίο είναι άτοπο. Πώς, δηλαδή, θα ταίριαζε να λεχθεί για Εκείνον ότι ο Θεός δεν ευαρεστείται σε Αυτόν; Όμως η παράθεση της επιστολής, αφού άλλαξε τη σύνταξη του λόγου, διέσωσε το νόημα.

Διότι, μετά το «ακόμη λίγο, πολύ λίγο, εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», συνέδεσε στη συνέχεια το «ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως», και έπειτα εκείνο που στην προφητεία βρισκόταν πρώτο, το έθεσε δεύτερο στο «και εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Επειδή, αφού ο λόγος θέσπισε άπαξ μέσω της προφητείας ότι δηλαδή το φως που έχει υποσχεθεί σε όλα τα έθνη μέσω της παρουσίας του Χριστού κάποτε αργά και «το εσπέρας θα ανατείλει, και δεν θα διαψευσθεί» (διότι έτσι ερμήνευσε ο Ακύλας αντί του «και όχι εις μάτην»), έπειτα, επειδή η παρουσία εκείνου που προφητευόταν επρόκειτο να συμβεί αργά και προς το εσπέρας, προτρέποντας σε υπομονή διά του «εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον» (ή «εάν αργήσει, πρόσμενέ τον»), «διότι ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», παροτρύνει τον ακροατή προς την πίστη της προφητείας, λέγοντας τα εξής: Εκείνος, λοιπόν, που πιστεύει σε αυτά, έχοντας αναδειχθεί δίκαιος εξαιτίας της ίδιας του της πίστης, θα ζήσει την κατά Θεόν ζωή, ενώ αντίθετα, για αυτόν που απιστεί και σε όσα τυχόν «δειλιάσει», μην έχοντας θάρρος ούτε εμπιστοσύνη στα λεγόμενα, «δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν».

Τρίτος Θεολογικός Λόγος Περί Υιού Αυτά λοιπόν είναι εκείνα που θα μπορούσε να πει κανείς, ανακόπτοντας την ετοιμότητα και τη βιασύνη τους στον λόγο, καθώς και το επισφαλές που έχει η βιασύνη σε όλα τα πράγματα, προπάντων όμως στους λόγους περί Θεού. Επειδή όμως το να επιτιμά κανείς δεν είναι κάτι σπουδαίο –διότι είναι πανεύκολο και το μπορεί ο καθένας που το επιθυμεί–, ενώ το να αντιπαραθέτει τη δική του άποψη είναι ίδιον ανδρός ευσεβούς και συνετού· εμπρός λοιπόν, έχοντας θάρρος στο Άγιο Πνεύμα, το οποίο από αυτούς μεν ατιμάζεται, από εμάς δε προσκυνείται, ας φέρουμε στο φως τις δικές μας αντιλήψεις περί της θεότητας, όποιες και αν είναι αυτές, σαν ένα γέννημα ευγενές και ώριμο. Και όπως σε άλλες περιστάσεις δεν σιωπήσαμε –διότι μόνο σε αυτό το ζήτημα είμαστε ορμητικοί και μεγαλόφρονες–, έτσι και τώρα με ακόμη μεγαλύτερη παρρησία διακηρύσσουμε την αλήθεια· για να μην κατακριθούμε ότι, λόγω της δειλίας και της υποστολής μας, δεν είμαστε ευάρεστοι στον Θεό, καθώς είναι γεγραμμένο. Επειδή δε κάθε λόγος είναι διττός, αφενός μεν θεμελιώνοντας τη δική του θέση, αφετέρου δε ανατρέποντας την αντίπαλη, έτσι και εμείς, αφού εκθέσουμε πρώτα τη δική μας θέση, έπειτα θα προσπαθήσουμε να ανατρέψουμε τις θέσεις των αντιπάλων. Και τα δύο αυτά θα γίνουν με τη μεγαλύτερη δυνατή συντομία, ώστε τα λεγόμενα να είναι ευσύνοπτα, όπως ακριβώς και ο εισαγωγικός λόγος που οι ίδιοι επινόησαν για την εξαπάτηση των απλούστερων ή των πιο αφελών, και για να μη διασκορπιστούν τα νοήματα εξαιτίας της μακρηγορίας, σαν το νερό που δεν περιορίζεται μέσα σε σωλήνα, αλλά χύνεται και χάνεται σε μια πεδιάδα.

Αλλά ας ενδιατρίψουμε ακόμη γύρω από την πίστη και τη θεία και ευχάριστη στους χριστιανούς θεωρία που πηγάζει από αυτήν, την πίστη, το όχημα της ευαγγελικής δύναμης, την αποστολική ζωή, τη δικαίωση του Αβραάμ, την πίστη, από την οποία τώρα αρχίζει και στην οποία καταλήγει κάθε δικαιοσύνη και από την οποία «κάθε δίκαιος θα ζήσει», ενώ εκείνος που δειλιάζει θα εκπέσει από τη θεία ευδοκία, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό», την πίστη, που ελευθερώνει πάντοτε το γένος μας από κάθε λογής πλάνη και εδραιώνει εμάς στην αλήθεια και την αλήθεια σε εμάς, από την οποία απολύτως κανείς δεν θα μας απομακρύνει, ακόμη κι αν μας θεωρήσει παράφρονες, επειδή μέσω της αληθινής πίστης βιώνουμε την υπέρλογη έκσταση, μαρτυρώντας με έργο και με λόγο ότι δεν «παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο διδασκαλίας», αλλά κρατάμε σταθερά την ενιαία αληθογνωσία των χριστιανών και πρεσβεύουμε την πιο απλή και θεϊκή και αληθινά αλάνθαστη θεωρία. Προκειμένου, λοιπόν, αφήνοντας προς το παρόν τα μελλοντικά, να εξετάσουμε την υπέρλογη θεωρία που πηγάζει από την πίστη ξεκινώντας από τα γεγονότα που συνέβησαν εξ αρχής, «με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, έτσι ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από ορατά πράγματα». Ποιος νους θα μπορούσε να συλλάβει ότι αυτό το σύμπαν δημιουργήθηκε από το απόλυτο μηδέν, και μάλιστα μόνο με τον λόγο; Διότι εκείνο που είναι κατανοητό από τις νοερές ενέργειες, οπωσδήποτε δεν τις υπερβαίνει.

Εάν, λοιπόν, αποτελεί απόδειξη αυτών που δεν βλέπονται, γιατί άραγε επιθυμείτε να τα δείτε, με αποτέλεσμα να εκπέσετε από την πίστη και από το να είστε δίκαιοι, εφόσον βέβαια εκ πίστεως θα ζήσει ο δίκαιος; Εσείς, όμως, εάν επιθυμείτε να τα δείτε, δεν είστε πλέον πιστοί. Κοπιάσατε, λέγει, αγωνιστήκατε· και εγώ αυτό λέω· αλλά περιμένετε με υπομονή· διότι αυτό είναι η πίστη· μην αναζητείτε τα πάντα εδώ.

Επειδή λοιπόν οι ψυχές των Εβραίων είχαν εξασθενήσει και, παρόλο που είχαν ξεκινήσει με αφετηρία την πίστη, εξαιτίας των περιστάσεων, εννοώ δηλαδή των παθημάτων και των θλίψεων, άρχισαν πλέον να λιγοψυχούν, να αποθαρρύνονται και να κλονίζονται, πρώτα μεν τους ενεθάρρυνε με βάση τα δικά τους βιώματα, λέγοντας: «Αναμνησθείτε τις προηγούμενες ημέρες»· έπειτα, με βάση τη Γραφή που λέει: «Ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως»· και έπειτα με βάση λογικούς συλλογισμούς, λέγοντας: «Είναι δε η πίστη η υπόσταση αυτών που ελπίζονται, η απόδειξη των πραγμάτων που δεν βλέπονται».

Διότι ή εισήγαγε την κενοδοξία ή την αλαζονεία, ή, αν όχι αυτό, τον γογγυσμό, ή, αν τίποτε από αυτά, την αμφισβήτηση. Δες, λοιπόν, πώς τα εκκαθαρίζει αυτά ο Παύλος. Είπε για την ταπεινοφροσύνη όσα ακριβώς είπε, καταργώντας την αλαζονεία· μίλησε για την κενοδοξία, συντρίβοντας την έπαρση· και αλλού μεν λέει, «όχι μόνο κατά την παρουσία μου»· εδώ όμως μιλάει για τον γογγυσμό και το πνεύμα της αμφισβήτησης. Γιατί άραγε, όταν εξάλειφε αυτό το πάθος στους Κορινθίους, μνημόνευσε και τους Ισραηλίτες, ενώ εδώ δεν είπε τίποτα τέτοιο, αλλά απλώς έδωσε εντολή; Επειδή εκεί μεν αυτό είχε ήδη συμβεί· γι' αυτό και του χρειάστηκε πιο σφοδρό χτύπημα και μεγαλύτερη επίπληξη· εδώ όμως προτρέπει, ώστε να μη συμβεί. Ήταν, επομένως, περιττό να διασφαλίσει με αυστηρότερο τρόπο εκείνους που δεν είχαν αμαρτήσει ακόμη· επειδή, και όταν τους παρακινούσε στην ταπεινοφροσύνη, δεν παρέθεσε το παράδειγμα από το Ευαγγέλιο, όπου τιμωρήθηκαν οι αλαζόνες, αλλά άντλησε την προτροπή από το παράδειγμα του Θεού, και τους μιλάει ως σε ελεύθερους, ως σε γνήσια τέκνα, όχι ως σε δούλους. Διότι, ως προς τα αγαθά, ο μεν ευγνώμων και ευγενής παρακινείται από εκείνους που τα κατορθώνουν, ενώ ο αχάριστος δεν παρακινείται από αυτούς, αλλά από εκείνους που τιμωρούνται· ο πρώτος παρακινείται από την τιμή, ο δεύτερος από την κόλαση. Γι' αυτό και γράφοντας στους Εβραίους έλεγε, φέρνοντας στο προσκήνιο τον Ησαύ, ο οποίος αντί ενός γεύματος πούλησε τα πρωτοτόκια· και πάλι λέει: «Εάν δειλιάσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν».

«Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς οίκτο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων· πόσο χειρότερη τιμωρία νομίζετε ότι θα αξιωθεί;» Διότι γνωρίζει ότι από τη συναναστροφή και από τη σύναξη των πιστών, προκύπτει μεγάλη δύναμη. Διότι, όπως λέει, όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι κι εγώ ανάμεσά τους. «Αυτός που καταπάτησε τον Υιό του Θεού και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης, με το οποίο αγιαστήκατε, και εξύβρισε το πνεύμα της χάριτος. Διότι γνωρίζουμε αυτόν που είπε: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος. Και πάλι, Θα κρίνει τον λαό του. Φοβερό είναι να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» Διότι, όταν κάποιος, αφού μεταλάβει από αυτόν στα μυστήρια, διαπράττει αμαρτία, πώς δεν τον καταπάτησε, δείχνοντας περιφρόνηση προς αυτόν; «Να θυμάστε δε τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες, αφού φωτιστήκατε, υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων· αφενός μεν με το να γίνεστε θέαμα με ονειδισμούς και θλίψεις, αφετέρου δε με το να γίνετε κοινωνοί με όσους ζούσαν με αυτόν τον τρόπο. Διότι και στα δεσμά μου συμπάσχατε, και υπομείνατε την αρπαγή των υπαρχόντων σας.» Επειδή, λοιπόν, είχαν καταρρεύσει από τις θλίψεις, δες πώς τους παρηγορεί. Πρώτον μεν, με βάση τις δικές τους εμπειρίες· διότι λέει, να θυμάστε τις προηγούμενες ημέρες. Έπειτα με βάση τη Γραφή που λέει, Ο δε δίκαιος θα ζήσει από την πίστη. Έπειτα με βάση λογικά επιχειρήματα, λέγοντας, ότι Η πίστη είναι η βεβαιότητα των πραγμάτων που ελπίζονται, η απόδειξη αυτών που δεν βλέπονται.

Μην αποβάλετε λοιπόν την παρρησία σας, η οποία έχει μεγάλη μισθαποδοσία. Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού πράξετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία. Διότι «ακόμη πολύ λίγο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει· ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Και εάν οπισθοχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν». Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που οπισθοχωρούν προς την απώλεια, αλλά από εκείνους που έχουν πίστη για τη σωτηρία της ψυχής». Εκείνος που τα υπομένει με χαρά, αποδεικνύει ότι λαμβάνει κάποιον μισθό, και ότι το πράγμα αυτό δεν είναι ζημία, αλλά κέρδος.

Απολογητικός λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Δαμασκηνού προς εκείνους που διαβάλλουν τις άγιες εικόνες. Έπρεπε βέβαια εμείς, έχοντας πάντοτε συναίσθηση της δικής μας αναξιότητας, να σιωπούμε και να προσφέρουμε στον Θεό την εξομολόγηση των αμαρτιών μας. Αλλά, επειδή όλα είναι καλά στον καιρό τους, και επειδή βλέπω την Εκκλησία, την οποία οικοδόμησε ο Θεός πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών με ακρογωνιαίο λίθο τον Χριστό, τον Υιό Του, να βάλλεται σαν από θαλάσσιο κλύδωνα από αλλεπάλληλα κύματα που κορυφώνονται, να αναταράσσεται και να κλυδωνίζεται από την εξαιρετικά σφοδρή ορμή των πονηρών πνευμάτων, και τον χιτώνα του Χριστού, που είναι υφαντός από πάνω, να διαιρείται – αυτόν που τα τέκνα των ασεβών αυθαδίασαν να κομματιάσουν –, και το σώμα Του, το οποίο είναι ο λαός του Θεού και η ανέκαθεν κρατούσα παράδοση της Εκκλησίας, να κατατέμνεται σε διάφορες δοξασίες, δεν θεώρησα σωστό να σιωπήσω και να επιβάλω δεσμά στη γλώσσα μου, τρέμοντας την επαπειλούμενη απόφαση που λέει: «Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν», και «Εάν δεις τη ρομφαία να έρχεται και δεν το αναγγείλεις στον αδελφό σου, από εσένα θα ζητήσω το αίμα του». Συνεχόμενος, λοιπόν, από αφόρητο φόβο, έφτασα στο σημείο να μιλήσω, χωρίς να θέσω το ύψος των βασιλέων πάνω από την αλήθεια· διότι άκουσα τον θεοπάτορα Δαβίδ να λέει: «Μιλούσα μπροστά σε βασιλιάδες και δεν ένιωθα ντροπή», αλλά παρακινούμενος εξαιτίας αυτού όλο και περισσότερο προς το να μιλήσω.

Διότι την υπομονή αυτού μνημονεύοντας και ο θείος Ιάκωβος ο αδελφόθεος έλεγε: «Την υπομονή του Ιώβ ακούσατε και το τέλος του Κυρίου γνωρίζετε». Και ο Παύλος λέει: «Καυχόμαστε για τις θλίψεις»· και δηλώνοντας την ωφέλεια που γεννιέται από αυτές έλεγε: «Η θλίψη εργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Και πάλι: «Έχετε ανάγκη υπομονής», λέει, «έτσι ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση· διότι ακόμη λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει, και ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως»· και: «Αυτό που κάποιος βλέπει», λέει, «γιατί και να το ελπίζει; Εάν όμως ελπίζουμε σε αυτό που δεν βλέπουμε, το περιμένουμε με υπομονή». Και πάλι: «Διότι θεωρούμε», λέει, «ότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Δηλαδή, λέει, τέτοια και τόσα παθήματα και θλίψεις αν υποστεί κάποιος για τον Θεό, είτε με αίμα και μαρτύριο, είτε με άσκηση και αρετή και πνευματικούς κόπους, είτε με ύβρεις και ζημίες και αρπαγή των υπαρχόντων, είτε με φτώχειες και αρρώστιες και άλλες πολύπλοκες θλίψεις, εκούσιες και ακούσιες, που μας συμβαίνουν, αρκεί μόνο να πάσχουμε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και όχι ως κακούργοι, όλα αυτά τα παθήματα, λέει, δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα της θείας ανταπόδοσης.

Στον ίδιο. Επαρκώς μας πληροφόρησες, ω αγαπημένο τέκνο, για τα γεγονότα και για τις παρούσες καταστάσεις, και μάλιστα προφορικά μέσω του [Χ]. Επειδή, λοιπόν, για όλα οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Κύριο και να προσφέρουμε στους αδελφούς μας ό,τι μπορούμε, για τον λόγο αυτόν, όσο χρυσάφι έφερε μαζί του ο [Χ] από ευεργέτες και είχα κι εγώ εδώ, εκτός από μια μικρή ανάγκη, σου το έστειλα. Και γίνε βοηθός όσων έχουν ανάγκη βοηθείας, όπως ακριβώς παρήγγειλα στον [Χ]· διότι για τον σκοπό αυτό σε άφησε ο αγαθός Θεός μας. Αν βρεις έμπιστο αδελφό, στείλε γράμμα στους δέκα· εγώ, βέβαια, έστειλα ήδη και προς το παρόν δεν είναι αναγκαίο. Διαφορετικά, στείλε έστω μια ευλογία. Έστειλα επιστολή στον [Δ]· αλλά και για άλλο πρόσωπο, είτε από τους δικούς μας είτε από τους άλλους, όποτε κρίνεις ότι είναι χρήσιμο, ειδοποίησέ με, και αν κι εγώ κρίνω ότι είναι σωστό, θα στείλω επιστολή. Διότι δεν πρέπει να σιωπούμε από φόβο προς τους κρατούντες, όταν υπάρχει ανάγκη να μιλήσουμε· διότι, λέει, αν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν. Σε αυτό αντιτάσσεται ο βασιλιάς, και διατάζει να μη διδάσκουμε ούτε να μιλάμε καθόλου. Αλλά, αν και είμαστε αμαρτωλοί, γνωρίζουμε ότι είμαστε μαθητές εκείνων που λένε: Κρίνετε εσείς αν είναι δίκαιο να ακούμε εσάς ή τον Θεό μας· εμείς, λοιπόν, δεν μπορούμε να μη μιλάμε για όσα ακούσαμε και γνωρίζουμε. Λαμβάνουμε, λοιπόν, τα μέτρα μας και σχετικά με τις φήμες που διαδίδονται· και, αν δεν είναι απολύτως αναγκαίο, δεν πρόκειται να δούμε ούτε καν όσους μας στέλνεις.

Και λέγετε ότι «όταν ιερουργεί κρυφά μνημονεύει τον Νικηφόρο»; Στα κρυφά, για να αφήσω τους άλλους, ακόμα και όλοι οι πατρίκιοι ορθοδοξούν. Αλλά τι λέει ο Χριστός; «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Όπως ακριβώς ισχύει και το αντίθετο στην περίπτωση της άρνησης. Ακόμα κι αν συνέταξαν την έγγραφη συμφωνία μόνο για να μη συναντώνται μεταξύ τους, είναι το ίδιο πράγμα. Διότι πώς θα τηρήσουν αυτό που λέει ο Χριστός: «Εκείνον που έρχεται προς εμένα δεν θα τον διώξω έξω»; Έρχεται κάποιος ρωτώντας, ζητώντας να μάθει την αλήθεια, είτε ηγούμενος είτε κάποιος άλλος. Τι θα απαντήσει ο ηγούμενος; Προφανώς: «Έλαβα εντολή να μη μιλώ». Μακάρι να ήταν μόνο αυτό, αλλά (θα πει): «Ούτε καν να σε δεχθώ στο μοναστήρι και να συνεστιαστούμε μπορώ». Ο Χριστός λέει: «Δέξου και δίδαξε»· διότι: «Εάν δειλιάσει», λέει, «δεν αναπαύεται η ψυχή μου σε αυτόν». Συνέταξαν λοιπόν έγγραφο ώστε να υπακούν στον βασιλιά, ενάντια στον Χριστό.

Αυτά μεν λοιπόν έχουν έτσι, και σας εξιστόρησα τα παθήματα, γνωρίζοντας ότι επιθυμείτε να μάθετε για να συμπονέσετε. Τι λοιπόν; Επειδή τα πράγματα είναι τέτοια, και η απειλή είναι φοβερότερη και η φρούρηση ισχυρότερη· διότι υπήρξαν ξυλοδαρμοί και στους φύλακες και στον επόπτη, ώστε να μην αρθρώσουμε λέξη, πόσο μάλλον να γράψουμε σε κάποιον. Θα δειλιάσουμε άραγε και θα αποσιωπήσουμε, υπακούοντας από φόβο στους ανθρώπους και όχι στον Θεό; Όχι βέβαια· αλλά όσο ο Κύριος μας ανοίγει κάποια θύρα, δεν θα σταματήσουμε να εκπληρώνουμε το καθήκον μας στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, επειδή φοβόμαστε και τρέμουμε την καταδίκη που επικρέμαται εξαιτίας της σιωπής. Διότι «εάν υποχωρήσει», λέει, «δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Και πάλι ο απόστολος λέει: «Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που υποχωρούν προς απώλεια, αλλά ανήκουμε στην πίστη για τη σωτηρία της ψυχής».

Προς τον Παντολέοντα λογοθέτη Άλλων μεν ανθρώπων η αρετή μάς έχει γίνει γνωστή εξ ακοής, η δική σου όμως, του υπερτίμου δεσπότου μου, μάς έγινε γνωστή προηγουμένως μεν διά της όψεως, τώρα δε εξ ακοής η οποία έφτασε μέχρι την εσχατιά στην οποία βρισκόμαστε. Και ποιος είναι ο λόγος; Ότι το πνευματοκίνητο στόμα σου απέκτησε παρρησία να μιλήσει για τη σοφία του Θεού, προφέροντας λόγια αληθείας προς ωφέλεια και σωτηρία τόσο της δικής σου ψυχής όσο και όλης της καθ' ημάς εκκλησίας. Και μακάριος είσαι και ευλογημένο είναι το όνομά σου, και ας σε επαινέσουν όλοι οι ευσεβείς που σε άκουσαν. Και στέφανος χαρίτων ας κοσμήσει την τίμια κεφαλή σου και χρυσό περιδέραιο τον ιερό σου λαιμό, υιέ της υπακοής, τέκνο φωτός, θρέμμα της ευσέβειας. Αυτά λέει ο Κύριος: «Άνοιξε το στόμα σου και εγώ θα το γεμίσω, επειδή υπάκουσες στη φωνή μου». Διότι είναι εντολή του Κυρίου να μη σιωπούμε σε καιρό που κινδυνεύει η πίστη. Αφού λέει: «Μίλα και μη σιωπάς»· και, «εάν κάποιος δειλιάσει και υποχωρήσει, δεν θα ευαρεστηθεί η ψυχή μου σε αυτόν»· και, «εάν αυτοί σιωπήσουν, οι πέτρες θα κραυγάσουν». Επομένως, όταν ο λόγος είναι περί της πίστεως, δεν επιτρέπεται να πει κάποιος: «Εγώ ποιος είμαι; Ιερέας; Όχι βέβαια. Άρχοντας; Ούτε αυτό. Στρατιώτης; Με τίποτα. Γεωργός; Ούτε καν αυτό. Είμαι ένας φτωχός, που μόλις και εξοικονομώ την καθημερινή μου τροφή. Κανένας λόγος δεν μου πέφτει και δεν έχω καμία φροντίδα για το προκείμενο ζήτημα». Αλίμονο, οι πέτρες κραυγάζουν, και εσύ μένεις σιωπηλός και αδιάφορος; Η αναίσθητη φύση υπακούει στον Θεό, και εσύ δείχνεις δειλία;

Προς τον επίσκοπο Αντώνιο. Πρέπουσα προσφώνηση έκανε τώρα η πατρική σου αγιωσύνη, όχι προς εμάς τους ταπεινούς, προς Θεού (διότι γνωρίζουμε καλά τους εαυτούς μας τι είμαστε, ότι δηλαδή υπολειπόμαστε ακόμη και από εκείνους που έχουν καταταγεί στην έσχατη βαθμίδα όσον αφορά την αρετή), αλλά προς όλους τους θείους πατέρες και ομολογητές, σαν κάποιος αγαθός άγγελος που αναγγέλλει τους χαιρετισμούς και συνδέει όλους εμάς με αγαπητικό τρόπο. Αυτό είναι δίκαιο και πρέπον, δηλαδή όσοι είναι διασκορπισμένοι σε διάφορα μέρη εξαιτίας του λόγου του Θεού και της μαρτυρίας του μονογενούς Υιού του, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να επικοινωνούν μεταξύ τους με επιστολές και να συνδέονται πνευματικά με τα γραπτά τους, και σε καμία περίπτωση να μη θεωρούνται σαν νεκροί εξαιτίας της απουσίας φωνής. Διότι γνωρίζουμε ότι και ο μακάριος απόστολος Παύλος, μαζί με τους ομότιμους θεόσταλτους αποστόλους, μιλούσαν μεταξύ τους από μακριά και ενώνονταν μέσω του συνδετικού λόγου και κήρυτταν το ευαγγέλιο της βασιλείας του Θεού σε όλο τον κόσμο, μέσα στο οποίο το Άγιο Πνεύμα, αν και είναι τολμηρό να το πούμε, αφού έθεσε και εμάς, μας παραγγέλλει: «Μίλα», λέει, «και μη σιωπήσεις, διότι έχω πολύ λαό εδώ». Και αλλού: «Εάν δειλιάσει, δεν ευαρεστείται η ψυχή μου σε αυτόν». Επομένως, είναι φοβερή η καταδίκη της σιωπής, και μάλιστα σε αυτή την εκούσια και κακεντρεχή κώφωση των αιρετικών.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΞΑ' ΟΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΕΑΥΤΟΥΣ ΜΑΣ ΣΕ ΠΕΙΡΑΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ Αδελφοί και πατέρες, χθες υπήρχε ταραχή, και σήμερα γαλήνη. χθες διαθήκη, και σήμερα ηρεμία. αλλά ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος και τον πειρασμό διέλυσε και σας ενδυνάμωσε ώστε να παραμείνετε αμετακίνητοι ενόψει των απειλών. Αυτό είναι γνώρισμα των αληθινών χριστιανών, αυτό των γνήσιων μοναχών, το να είναι πάντοτε προετοιμασμένοι για τους κινδύνους υπέρ της αρετής και να μη θεωρούν τίποτε ανώτερο από την εντολή του Θεού. Εκείνοι λοιπόν που ήλθαν είπαν όσα είπαν, και απήλθαν, όχι τόσο προκαλώντας τρόμο όσο νιώθοντας ντροπή. σε εσάς δε, είθε ο Κύριος να παράσχει ακέραιο τον μισθό, επειδή προτιμήσατε να διωχθείτε για χάρη Του. διότι, όντας πλούσιος σε έλεος, γνωρίζει να στεφανώνει και μόνο από την πρόθεση εκείνον που επιλέγει το αγαθό. Βεβαίως, ο πειρασμός δεν διαλύθηκε εντελώς, αλλά συνεχίζει να επιμένει, και μάλιστα επειδή παντού εκδίδονται διατάγματα από τους κρατούντες να μην απομείνει κανείς που να μην έχει συμμετάσχει στην αιρετική κοινωνία. Γι' αυτό ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: «Να συμπεριφέρεστε με σοφία προς τους έξω, αξιοποιώντας κατάλληλα τον χρόνο. Ο λόγος σας να είναι πάντοτε γεμάτος χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα». Διότι με αυτά μας διδάσκει ούτε να υποβάλλουμε απερίσκεπτα τους εαυτούς μας σε πειρασμούς ούτε πάλι να αποσιωπούμε τον λόγο του Θεού. «Διότι, εάν δειλιάσει κάποιος, λέει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν».

Θα αναστενάξουν δε δικαίως εναντίον μας και εκείνοι που τηρούν με ακρίβεια την ομολογία της πίστεως, εάν μας δουν να παρασυρόμαστε από τέτοια πράγματα και να γινόμαστε σκάνδαλο στην Εκκλησία του Θεού. Αλλά μη γένοιτο να παρασυρθούμε και να καταστρέψουμε μαζί και τους εαυτούς μας. Εφαρμόσαμε οικονομία στα προηγούμενα, στον βαθμό που το απαιτούσε ο καιρός και δικαιολογημένα· τώρα όμως πρέπει να οικοδομήσουμε και να μην υποχωρήσουμε. «Διότι εάν υποχωρήσει», λέει, «η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν· και εσείς δεν είστε από αυτούς που υποχωρούν προς απώλεια, αλλά από αυτούς που πιστεύουν προς σωτηρία της ψυχής.» Βλέπεις ότι την υποχώρηση την ονόμασε απώλεια; Γι' αυτό, λέει ο ίδιος απόστολος: «Εγώ είμαι καθαρός από το αίμα όλων σας· διότι δεν δίστασα να σας αναγγείλω όλο το θέλημα του Θεού.»