Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:13

Ψαλμωδίες ήταν για εμένα τα δικαιώματά σου στον τόπο της παροικίας μου. Ως τόπο παροικίας εννοεί τον παρόντα βίο· σύμφωνα με το: «Γνωρίζοντας ότι ήταν ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη». Σε αυτόν τον βίο ευφραινόμουν αρμονικά, απαγγέλλοντας τα δικαιώματά σου· αφενός μεν μελετώντας τα θεωρητικά, αφετέρου δε εφαρμόζοντάς τα.

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Με υψηλότερο δε νόημα παρομοιάζει την Εκκλησία με πλοίο, και τον ανθρώπινο βίο με θάλασσα, εξαιτίας του ασταθούς και αεικίνητου χαρακτήρα των πραγμάτων μέσα σε αυτόν. Και με το αναρίθμητο γένος των ερπετών εννοεί το πολυειδές και οιονεί πολυπρόσωπο πλήθος των ανθρώπων, καθώς η διαφοροποίηση νοείται ως προς την ποικιλία των έξεων. Διότι η μεν φύση είναι σε όλους η ίδια, και ο τρόπος της γεννήσεως δεν είναι διαφορετικός, αλλά ο νους μας είναι πολυσχιδής και η καρδιά μας έχει πολλές γνώμες. Και γνωρίζοντάς το αυτό, έλεγε κάποιος: «Όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια με τα άλλα πρόσωπα, έτσι ούτε και οι διάνοιες των ανθρώπων». Και πλοία, τα οποία διαπορεύονται σε αυτήν τη νοητή θάλασσα, λέμε πως είναι, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, οι άγιες Εκκλησίες του Σωτήρος μας, οι οποίες βρίσκονται μεν μέσα στον κόσμο, αλλά στέκονται ψηλότερα από τον κόσμο, όπως ακριβώς βλέπει κανείς και τα εμπορικά πλοία, τα οποία βρίσκονται μεν μέσα στο νερό, αλλά εξέχουν πάνω από τα νερά. Οι Εκκλησίες λοιπόν, διαπλέοντας σαν πλοία τη νοητή θάλασσα των υδάτων, δέχονται μεν τους πιστούς, τους μεταφέρουν δε σαν σε κάποια άλλη γη ή χώρα, στη βασιλεία των ουρανών, και στην εν Χριστώ ελπίδα και στον αγιασμό διά του Πνεύματος, και στην αρετή, την πατρίδα των αγίων. Διότι, όντας πάροικοι και παρεπίδημοι επί της γης, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, δεν έχουν εδώ μόνιμη πόλη· αλλά σπεύδουν προς εκείνην, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.

Άραγε λοιπόν κάποια νοερή δύναμη θα δει τα ελπιζόμενα; Και πώς θα γίνει αυτό, εφόσον αυτά «καθόλου δεν έχουν αναβεί σε καρδιά ανθρώπου»; Τι λοιπόν, δεν βλέπουμε διά της πίστεως όσα μας έχει υποσχεθεί ο Θεός, επειδή ακριβώς υπερβαίνουν όλες τις αισθητικές και νοερές ενέργειες; Και όμως, όλοι όσοι από αιώνων αναζήτησαν με τα έργα τους την επουράνια πατρίδα, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, πέθαναν «χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες», αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν.

Με την απόφαση, όχι με την εμπειρία. Έτσι και ο ληστής εισήλθε στον ουρανό. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει ο Παύλος, δηλώνοντας ότι κανείς δεν έχει λάβει ακόμη την ανταπόδοση των αγαθών· διότι, ομιλώντας περί των προφητών και των δικαίων, πρόσθεσε τα εξής: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην φθάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς». Αυτά να τα συγκρατείτε, και να τα θυμάστε, και να τα διδάσκετε σε όσους δεν τα άκουσαν· αυτά ας τα μελετά ο καθένας και στην εκκλησία, και στην αγορά, και στην οικία του. Διότι τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από την ακρόαση των θείων λόγων. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει γι' αυτήν ο Προφήτης: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου».

«Έξελθε», λέει, «από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα στην γη την οποία θα σου δείξω». Αισθητή ήταν και η πρώτη γη, αισθητή και αυτή που επρόκειτο να δοθεί αργότερα. Τι έπραξε λοιπόν αυτός; Ή μάλλον ας μην ακούσουμε τον ίδιο, αλλά τον Παύλο που μιλάει για αυτόν, για να μάθουμε ότι δεν απέβλεπε σε τούτη την γη, έστω και αν αυτήν του είχε υποσχεθεί ο Θεός, αλλά αφού εγκατέλειψε τα παρόντα, προσδοκούσε διακαώς τα μελλοντικά. Τι λέει λοιπόν ο Παύλος; «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί», εννοώντας τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ, και όλους τους δικαίους. Διότι δεν ήταν ο Αβραάμ μόνος, αλλά όλοι ήταν μέτοχοι της ίδιας φιλοσοφίας. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες, αλλά βλέποντάς τες από μακριά. Τι λες; Δεν έλαβε τις επαγγελίες ο Αβραάμ, ούτε ήλθε στην Παλαιστίνη;

Είναι, λοιπόν, ψέμα τα όσα ειπώθηκαν; Όχι, λέει. Διότι ήλθε μεν στην Παλαιστίνη, αλλά δεν απέβλεπε σε αυτήν την υπόσχεση, παρά επιθυμούσε κάποια άλλη που βρίσκεται στους ουρανούς, και θεωρούσε τον εαυτό του ξένο προς όλα τα παρόντα. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, μαρτυρώντας για αυτόν και ο Παύλος, πρόσθεσε: «Και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι». Ξένος ήταν αυτός που έλαβε πατρίδα, πες μου, και τόσο μεγάλη χώρα; Ναι, λέει· διότι δεν απέβλεπε σε αυτήν, αλλά προς τον ουρανό. Διότι όσοι τα λένε αυτά φανερώνουν ότι αναζητούν άλλη πατρίδα, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, εκείνη την επουράνια Ιερουσαλήμ, την άνω. Είδες πώς του υποσχέθηκε ο Θεός αισθητά πράγματα; Πώς εκείνος ζητούσε την άνω Ιερουσαλήμ; Διότι όσοι τα λένε αυτά, λέει, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια άλλη, καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Επομένως, αισθητή μεν ήταν η υπόσχεση, νοητή δε η επιθυμία του δικαίου, σε εντελή αντίθεση με εμάς. Διότι σε εκείνον μεν υποσχέθηκε την Παλαιστίνη, αλλά εκείνος αναζητούσε με το βλέμμα του τον ουρανό· σε εμάς δε υπόσχεται τον ουρανό, και εμείς χάσκουμε προς τη γη.

Εισήγαγε δε και τον πατέρα του ενώπιον του Φαραώ. Και είπε ο Φαραώ στον Ιακώβ: Πόσα είναι τα έτη των ημερών της ζωής σου; Επειδή είδε τον γέροντα να βρίσκεται σε βαθύτατο γήρας, τον ρωτά για τον αριθμό των ετών του. Και λέει ο Ιακώβ: Οι ημέρες των ετών της ζωής μου, κατά τις οποίες ζω ως πάροικος. Πρόσεξε πώς καθένας από τους δικαίους είχε αυτήν ακριβώς τη διάθεση, διανύοντας τον παρόντα βίο σαν να βρίσκεται σε ξένη χώρα. Διότι θα ακούσεις και τον Δαβίδ αργότερα να λέει: Διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος· και αυτός λέει: Οι ημέρες των ετών της ζωής μου, κατά τις οποίες ζω ως πάροικος. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε για αυτούς τους δικαίους, ότι ομολογούσαν πως είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Οι ημέρες, λέει, των ετών της ζωής μου κατά τις οποίες ζω ως πάροικος, τα εκατόν τριάντα έτη, στάθηκαν λίγες και γεμάτες βάσανα, και δεν έφτασαν τις ημέρες των ετών της ζωής των πατέρων μου. Οι ημέρες κατά τις οποίες έζησα ως πάροικος, λέει, στάθηκαν λίγες και γεμάτες βάσανα. Υπαινίσσεται εδώ τα έτη της δουλείας την οποία υπέμεινε κοντά στον Λάβαν, εξαιτίας της φυγής στην οποία οδηγήθηκε λόγω του αδελφού του· έπειτα, μετά την επιστροφή του από εκεί, το πένθος που βίωσε για τόσο πολύ χρόνο εξαιτίας του θανάτου του Ιωσήφ, καθώς και τις άλλες ενδιάμεσες ταλαιπωρίες. Διότι πόσο μεγάλο φόβο νομίζεις ότι αισθάνθηκε, όταν, εξαιτίας της αδελφής τους, ο Συμεών και ο Λευί εξολόθρευσαν αύτανδρη μια ολόκληρη πόλη, και συνέλαβαν αιχμαλώτους όλους τους κατοίκους της Συχέμ;

Και του ορκίστηκε. Και προσκύνησε ο Ισραήλ στο άκρο της ράβδου του. Πολλοί από τους μικρόψυχους, όταν τους προτρέπουμε να μη δίνουν μεγάλη σημασία στο ζήτημα της ταφής, ούτε να θεωρούν ως κάτι το περισπούδαστο τη μετακομιδή των λειψάνων των κεκοιμημένων από μια ξένη χώρα στην πατρίδα τους, μας προβάλλουν τη συγκεκριμένη ιστορία, ισχυριζόμενοι ότι και ο ίδιος ο πατριάρχης επέδειξε τόση πολλή φροντίδα γι' αυτό. Αλλά, πρώτον μεν, όπως πρόλαβα ήδη να πω, πρέπει να αναλογιζόμαστε τούτο: ότι δηλαδή τότε δεν απαιτούνταν τόση πνευματική φιλοσοφία όση απαιτείται από τους σημερινούς· έπειτα, ότι και αυτό το ίδιο ο δίκαιος δεν θέλησε να γίνει απλώς έτσι, αλλά για να τους υποδείξει αγαθές ελπίδες, ότι και οι ίδιοι κάποτε στο μέλλον θα επιστρέψουν στη γη της επαγγελίας. Και ότι για αυτήν ακριβώς την αιτία έδωσε αυτή τη διαταγή, μας το διδάσκει σαφέστερα ο γιος του λέγοντας: Οπωσδήποτε θα σας επισκεφθεί ο Θεός, και θα πάρετε μαζί σας από εδώ τα οστά μου. Διότι, το ότι αντίκριζαν τα μελλοντικά γεγονότα με τα μάτια της πίστεως, άκουσέ το από τον ίδιο που αποκαλεί ήδη τον θάνατο κοίμηση· διότι λέει: Θα κοιμηθώ μαζί με τους πατέρες μου. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: Μέσα στην πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις επαγγελίες, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν. Πώς; Με τα μάτια της πίστεως.

Εκείνος και από την πατρίδα και από την οικία του αποστερήθηκε, και αναχώρησε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Και τι το αξιοθαύμαστο, αν αυτό συνέβη στον ίδιο, από τη στιγμή που και το σπέρμα του με τον ίδιο τρόπο κατοίκησε; Βλέποντας, λοιπόν, να δοκιμάζεται η υπόσχεση, δεν αποθαρρύνθηκε· διότι είχε πει: «Σε σένα θα δώσω αυτή τη γη και στο σπέρμα σου». Είδε τον Υιό να κατοικεί εκεί, και ο εγγονός πάλι είδε τον εαυτό του να κατοικεί σε ξένη γη, και καθόλου δεν ταράχθηκε. Διότι αυτό που συνέβη στον Αβραάμ έγινε απολύτως εύλογα, δεδομένου ότι η υπόσχεση επρόκειτο μετά από αυτά να εκπληρωθεί στο γένος του· μολονότι βέβαια και προς τον ίδιο είχε ειπωθεί: «Σε σένα και στο σπέρμα σου». Όχι «Μέσω του σπέρματός σου σε σένα», αλλά, «Σε σένα και στο σπέρμα σου»· και ούτε ο ίδιος ούτε ο Ισαάκ ούτε ο Ιακώβ απόλαυσαν την υπόσχεση. Διότι ο ένας δούλευε ως μισθωτός, ο άλλος εκδιωκόταν, και τούτος πάλι αναγκαζόταν να φύγει κυριευμένος από φόβο· και άλλα μεν τα κατέκτησε με πόλεμο, ενώ άλλα, αν δεν τύγχανε της θεϊκής αρωγής, θα χάνονταν. Γι' αυτό αναφέρει: «Μαζί με τους κληρονόμους της ίδιας υπόσχεσης». Όχι μόνο ο ίδιος, λέει, αλλά και οι κληρονόμοι. Έπειτα, πρόσθεσε και κάτι άλλο, σαφέστερο από τα προλεχθέντα, λέγοντας: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν την εκπλήρωση των υποσχέσεων».

Δύο ζητήματα αξίζει να ερευνήσουμε εδώ: πώς, αφού είπε ότι «Μετέθεσε τον Ενώχ, για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν», λέει στη συνέχεια: «Με πίστη πέθαναν όλοι αυτοί». Και πάλι, αφού είπε: «Χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις», δείχνει τον Νώε να έχει λάβει ως αμοιβή τη σωτηρία του οίκου του, τον Ενώχ να έχει μετατεθεί, τον Άβελ επίσης να έχει λάβει, και τον Αβραάμ να έχει αποκτήσει τη γη· και λέει: «Με πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις».

Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει; Είναι αναγκαίο να διασαφηνίσουμε πρώτα το πρώτο, και έπειτα το δεύτερο. «Με πίστη πέθαναν», λέει, «όλοι αυτοί». Τη λέξη «όλοι» την ανέφερε εδώ, όχι επειδή πέθαναν όλοι, αλλά επειδή, με την εξαίρεση εκείνου, πέθαναν όλοι αυτοί για τους οποίους γνωρίζουμε ότι έχουν πεθάνει.

Το δε «χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις» είναι αληθές· διότι βέβαια δεν επρόκειτο να είναι αυτή η υπόσχεση προς τον Νώε. Για ποιες υποσχέσεις όμως κάνει λόγο; Διότι ο μεν Ισαάκ και ο Ιακώβ έλαβαν τις υποσχέσεις της γης· ο Νώε όμως, και ο Άβελ, και ο Ενώχ, ποιες υποσχέσεις έλαβαν; Ή, λοιπόν, μιλάει για αυτούς τους τρεις· ή, αν αναφέρεται και σε εκείνους, η υπόσχεση δεν συνίστατο σε αυτό, στο να θαυμαστεί δηλαδή ο Άβελ, ούτε στο να μετατεθεί ο Ενώχ, ούτε στο να διασωθεί ο Νώε, αλλά, αν και αυτά τους συνέβησαν λόγω της αρετής τους, αποτελούσαν απλώς κάποιες προγεύσεις των μελλόντων. Διότι ο Θεός, γνωρίζοντας εξ αρχής ότι το ανθρώπινο γένος έχει ανάγκη από πολλή συγκατάβαση, δεν μας χαρίζει μόνο τα αγαθά του μέλλοντος, αλλά και τα παρόντα· όπως ακριβώς έλεγε και στους μαθητές ο Χριστός: «Όποιος άφησε σπίτια, ή αδελφούς, ή αδελφές, ή πατέρα, ή μητέρα, θα λάβει εκατονταπλάσια, και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια»· και πάλι: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Βλέπεις ότι αυτά δίνονται από αυτόν επιπροσθέτως, ώστε να μην αποκάμουν;

Διότι, όπως ακριβώς οι αθλητές απολαμβάνουν μεν περιποιήσεως και κατά τον χρόνο που αγωνίζονται, πλην όμως δεν απολαμβάνουν τότε όλη την άνεση, εφόσον ζουν υπό κανόνες, αλλά την απολαμβάνουν εξ ολοκλήρου μετά τους αγώνες· έτσι και ο Θεός δεν δίδει να μεταλάβουμε εδώ όλη την άνεση· διότι προσφέρει μεν και εδώ, πλην όμως την έχει ταμιεύσει ολόκληρη για το μέλλον. Και ότι αυτό ισχύει, το εδήλωσε και διά της επαγωγής των λόγων του, λέγοντας: «Αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάσθηκαν». Εδώ υπονοεί κάτι μυστικό· διότι δείχνει ότι προέλαβαν όλα όσα είχαν λεχθεί για τα μελλοντικά, τα περί της αναστάσεως, τα περί της βασιλείας των ουρανών, τα περί των υπολοίπων, τα οποία ήλθε και εκήρυξε ο Χριστός· διότι εννοεί αυτές τις επαγγελίες. Είτε, λοιπόν, λέγει αυτό, είτε ότι δεν τις έλαβαν μεν, αλλά ανεχώρησαν από τη ζωή έχοντας βεβαιότητα για αυτές· και έλαβαν αυτή τη βεβαιότητα μόνο διά της πίστεως. Και είπε το «αφού τις είδαν από μακριά», για να δηλώσει ότι αυτό συνέβη τέσσερις γενεές πριν· διότι μετά από τόσες γενεές ανέβηκαν από την Αίγυπτο.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΔ΄. Μέσα στην πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι όσοι λένε τέτοια λόγια φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και αν μεν ενθυμούνταν εκείνην από την οποία αναχώρησαν, θα είχαν τον καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ποθούν μία καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν επαισχύνεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι ετοίμασε για αυτούς πόλη.

β΄. Ξένοι και παρεπίδημοι ήταν οι άγιοι. Πώς και με ποιον τρόπο; Και πού ομολογεί ο Αβραάμ ότι είναι ξένος και παρεπίδημος; Ίσως βέβαια να το ομολόγησε και ο ίδιος· το ότι όμως ο Δαβίδ το ομολόγησε, είναι απολύτως φανερό σε όλους· και άκουσέ τον να λέει: «Ξένος είμαι εγώ και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Διότι εκείνοι που κατοικούσαν σε σκηνές, εκείνοι που αγόραζαν με άργυρο ακόμη και τους τάφους, είναι φανερό ότι ήταν τόσο πολύ ξένοι, ώστε να μην έχουν ούτε καν τόπο για να θάψουν τους νεκρούς τους. Τι λοιπόν; Άραγε έλεγαν ότι ήταν ξένοι μόνο ως προς τη γη εκείνη της Παλαιστίνης;

Γι' αυτόν τον λόγο και αλλού λέει, αναφερόμενος στους αγίους εκείνης της εποχής: Περιπλανήθηκαν με μηλωτές, με γίδινα δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, των οποίων δεν ήταν άξιος ο κόσμος. Έπειτα, διδάσκοντας ότι τα μεν δεινά τα υπέμειναν, αλλά τις αμοιβές τους δεν τις έλαβαν ούτε και μέχρι τώρα, πρόσθεσε λέγοντας: Μέσα στην πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν την εκπλήρωση των υποσχέσεων, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν. Και πώς είδαν, πες μου, αυτές που δεν ήταν ακόμη παρούσες; Με τα μάτια της πίστεως, τα οποία υπερβαίνουν τον ουρανό και κατοπτεύουν όλα όσα βρίσκονται εκεί.

Εʹ. Διότι, γιατί υπερηφανεύεσαι για την πατρίδα σου, όταν σε προστάζω να είσαι ξένος προς όλη την οικουμένη; λέγει· όταν σου είναι δυνατόν να γίνεις τέτοιος, ώστε ολόκληρος ο κόσμος να μην είναι άξιός σου; Τόσο πολύ αξιοκαταφρόνητα είναι αυτά, ώστε ούτε από τους φιλοσοφούντες των Ελλήνων δεν θεωρούνται άξια λόγου, αλλά ονομάζονται εξωτερικά αγαθά και κατέχουν την τελευταία θέση. Και όμως, ο Παύλος το αποδέχεται, λέγει κάποιος, λέγοντας τα εξής: «Ως προς μεν την εκλογή, είναι αγαπητοί χάριν των πατέρων». Αλλά πες μου, πότε, για ποιους και προς ποιους συζητώντας τα λέει αυτά. Διότι τα λέει προς τους εθνικούς που υπερηφανεύονταν υπερβολικά για την πίστη τους και καταφέρονταν εναντίον των Ιουδαίων, με αποτέλεσμα να τους αποκόπτουν ακόμη περισσότερο· καταστέλλοντας αφενός την αλαζονεία εκείνων, προσελκύοντας αφετέρου αυτούς και διεγείροντάς τους προς τον ίδιο ζήλο. Επειδή, όταν ομιλεί περί εκείνων των γενναίων και μεγάλων ανδρών, άκουσε πώς λέγει: «Διότι εκείνοι που λέγουν αυτά, φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και εάν μεν μνημόνευαν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μία άλλη, καλύτερη». Και πάλι: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάσθηκαν». Και ο Ιωάννης επίσης, σε εκείνους που έρχονταν προς αυτόν, έλεγε: «Μη νομίσετε ότι μπορείτε να λέγετε: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Και ο Παύλος πάλι: «Διότι δεν είναι Ισραηλίτες όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε τα τέκνα της σαρκός είναι τέκνα του Θεού».

Τον ακούσατε και σήμερα να ανακράζει και να λέει: «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν». Για ποιον λόγο, λοιπόν, στους κοσμικούς αθλητές προσφέρονται ταυτόχρονα και οι νίκες και τα στεφάνια, ενώ στους αθλητές της ευσέβειας δεν προσφέρονται ταυτόχρονα και οι νίκες και τα στεφάνια, αλλά μετά από τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα; Ίδρωσαν, μόχθησαν εδώ, υπέμειναν αμέτρητα τραύματα, και δεν τους στεφανώνει αμέσως; Όχι, λέει· διότι η φύση της παρούσας ζωής δεν μπορεί να χωρέσει το μέγεθος εκείνης της τιμής. Φθαρτός και σύντομος είναι ο παρών αιώνας, ενώ εκείνος είναι άπειρος, και αθάνατος, και ατελεύτητος.

Γι' αυτό και έλεγε: Για τον λόγο αυτό δεν ντρέπεται ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους. Και πώς ονομαζόταν Θεός τους; Λέγοντας: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ. Έπειτα, αφού έθεσε πιο πάνω και την αιτία αυτής της ονομασίας, είπε: Και όλοι αυτοί πέθαναν χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες, αλλά αφού τις είδαν από μακριά, και τις ασπάστηκαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι. Αυτή είναι η αιτία, γι' αυτό και πρόσθεσε: Για τον λόγο αυτό δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους.

Γι' αυτό και οι παλαιοί το ομολογούσαν αυτό, και γι' αυτόν τον λόγο προπάντων θαυμάστηκαν. Αυτό δηλώνοντας και ο Παύλος, έλεγε στα γραπτά του: «Γι' αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός, να ονομάζεται Θεός τους». Ποια αιτία; πες μου. Επειδή ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι. Αυτό αποτελεί τη ρίζα και την προϋπόθεση κάθε αρετής. Διότι εκείνος που είναι ξένος προς τα επίγεια, θα είναι πολίτης των επουρανίων. Ο ξένος προς τα επίγεια δεν θα προσκολληθεί στα παρόντα· δεν θα μεριμνήσει για κατοικία, ούτε για χρήματα, ούτε για τροφή, ούτε για τίποτε άλλο παρόμοιο. Αντιθέτως, όπως ακριβώς όσοι διαμένουν σε ξένο τόπο τα πάντα τα κάνουν και τα φροντίζουν με σκοπό την επιστροφή στην πατρίδα τους, και κάθε μέρα ανυπομονούν να δουν τη γη που τους γέννησε, έτσι και εκείνος που αγαπά τα μέλλοντα, ούτε από τα παρόντα λυπηρά θα καταβληθεί, ούτε με τα ευχάριστα θα επαρθεί, αλλά θα τα προσπεράσει και τα δύο, σαν οδοιπόρος που βαδίζει στον δρόμο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προτρεπόμαστε να λέμε και στην προσευχή: «Ελθέτω η βασιλεία σου», ώστε, έχοντας στραμμένο τον πόθο και την επιθυμία μας στην ημέρα εκείνη, και έχοντάς την προ οφθαλμών, να μη βλέπουμε καν τα παρόντα.

Αλλά ο Χριστός δεν πράττει έτσι· διότι ούτε ο ίδιος απευθύνεται σε αδύναμους· αντίθετα, για μεν την παρθενία ορίζει ως έπαθλο τη βασιλεία, για δε την αγάπη προς τους εχθρούς, το να γίνουμε όμοιοι με τον Θεό, στον βαθμό που είναι δυνατόν οι άνθρωποι να γίνουν όμοιοί Του. Όπως λοιπόν και στην Παλαιά Διαθήκη, όπου καθοδηγούνταν μέσω των αισθητών, θα δούμε ότι εκείνοι που γνώριζαν να ζουν πνευματικά παρακινούνταν από τα ανώτερα. Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Κατά πίστην πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν την εκπλήρωση των υποσχέσεων, αλλά τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν». Επομένως, ο μισθός όσων φοβούνται τον Θεό δεν είναι μόνο αυτός, δηλαδή η απόλαυση των οικείων, και η γυναίκα, και τα παιδιά, και η αφθονία του σπιτιού· αλλά αυτά δίνονται από περίσσευμα και σε τάξη επιπλέον προσθήκης· ενώ τα κυριότερα και μεγάλα αγαθά είναι, πρώτα απ' όλα ο ίδιος ο φόβος του Θεού, ο οποίος εμπεριέχει μέσα του την αμοιβή· και έπειτα εκείνα τα άρρητα αγαθά, «τα οποία μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν». Είθε να σε ευλογήσει ο Κύριος από τη Σιών, και να δεις τα αγαθά της Ιερουσαλήμ.

Μήπως σας φαίνεται αίνιγμα αυτό που ειπώθηκε; Αλλά μη θορυβείσθε· εγώ παραθέτω την απόδειξη, για να μάθετε πώς ο δίκαιος, αν και έλαβε επαγγελία για αισθητά αγαθά, είχε την επιθυμία του στραμμένη στα νοητά. Από πού λοιπόν θα το μάθουμε αυτό με ακρίβεια; Ας ακούσουμε τον ίδιο να μιλά, ή μάλλον τον μακάριο Παύλο, τον διδάσκαλο της οικουμένης, ο οποίος τα γνωρίζει όλα αυτά με ακρίβεια, να μιλά για αυτόν, και όχι μόνο για αυτόν αλλά και για όλους τους δικαίους. Διότι, θέλοντας κάποτε να μνημονεύσει τον κατάλογο των δικαίων, όπως του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη». Τι λες, μακάριε Παύλε; Δεν έλαβαν τις επαγγελίες;

Διότι σαν τα άστρα του ουρανού, λέει, και μάλιστα από ένα σπέρμα, αναφέρει. «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις». Ο Αβραάμ και οι δικοί του, λέει. «Αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν με ασπασμό, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους. Διότι ετοίμασε γι' αυτούς πόλη». Με το Πνεύμα, προφανώς. «Με την πίστη πρόσφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ όταν δοκιμαζόταν, και πρόσφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αποδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο ειπώθηκε ότι: "Μέσω του Ισαάκ θα κληθεί σε σένα σπέρμα"». Επιδεικνύοντας έτσι έμπρακτη απόδειξη της ευσέβειάς του. Διότι ο Θεός δοκιμάζει, όχι επειδή αγνοεί, αλλά για να προσφέρουν οι άγιοι απόδειξη και επιβεβαίωση της ευσέβειάς τους, ώστε να γίνουν θαυμαστοί σε όλους. «Σκεπτόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη και από τους νεκρούς να ανασταίνει». Έλεγε, δηλαδή, ότι Εκείνος που έδωσε τη χάρη να γεννηθεί υιός από μήτρα γερασμένη και αχρηστευμένη, θα μπορέσει να τον αναστήσει ακόμη και αν σφαγιαστεί. «Γι' αυτό και τον έλαβε πίσω ως παραβολή». Δηλαδή ως υπόδειγμα. Διότι έγινε τύπος του Χριστού· και αυτό ήταν σύμβολο, το να προσφέρει αυτός ο Πατέρας τον Μονογενή. «

«Μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.» «Ενώ έλεγε αυτά, μια γυναίκα από το πλήθος ύψωσε τη φωνή της και του είπε: Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες. Εκείνος όμως είπε: Μακάριοι είναι μάλλον όσοι ακούνε τον λόγο του Θεού και τον τηρούν.» «Μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι, τους οποίους ο Κύριος, όταν έλθει, θα τους βρει να αγρυπνούν. Αλήθεια σας λέω, ότι θα ζωστεί και θα τους βάλει να καθίσουν στο τραπέζι, και περνώντας θα τους υπηρετήσει. Και αν έλθει κατά τη δεύτερη φυλακή της νύχτας, ή αν έλθει κατά την τρίτη φυλακή, και τους βρει έτσι, μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι.» «Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για ό,τι επιδοκιμάζει.» «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας την πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι αυτοί που λένε τέτοια λόγια, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν τον χρόνο να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους. Επειδή ετοίμασε γι' αυτούς πόλη.» Και λίγο πιο κάτω: «Και τι άλλο να πω πλέον; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, και τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ και τον Σαμουήλ, και τους προφήτες, οι οποίοι μέσω της πίστης κατατρόπωσαν βασίλεια.»

Ποιος κατασκεύασε πρώτος εικόνα; Ο ίδιος ο Θεός πρώτος γέννησε τον μονογενή Υιό και Λόγο Του, τη ζωντανή, φυσική εικόνα Του, τον απαράλλακτο χαρακτήρα της αϊδιότητάς Του, και έπλασε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του. Και ο Αδάμ είδε τον Θεό και άκουσε τον ήχο των βημάτων Του να περπατά το δειλινό και κρύφτηκε στον παράδεισο, και ο Ιακώβ είδε και πάλεψε με τον Θεό —και είναι φανερό ότι ο Θεός τού εμφανίστηκε ως άνθρωπος—, και ο Μωυσής είδε σαν νώτα ανθρώπου, και ο Ησαΐας είδε σαν άνθρωπο να κάθεται πάνω σε θρόνο, και ο Δανιήλ είδε ομοίωμα ανθρώπου και σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται προς τον Παλαιό των Ημερών. Και κανείς δεν είδε τη φύση του Θεού, αλλά τον τύπο και την εικόνα αυτού που επρόκειτο να γίνει· διότι ο αόρατος Υιός και Λόγος του Θεού επρόκειτο να γίνει αληθινά άνθρωπος, για να ενωθεί με τη φύση μας και να γίνει ορατός πάνω στη γη. Προσκύνησαν, λοιπόν, όλοι όσοι είδαν τον τύπο και την εικόνα του μέλλοντος, καθώς λέει ο απόστολος Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή: «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν». Εγώ, λοιπόν, πώς να μην κατασκευάσω εικόνα Εκείνου που για χάρη μου έγινε ορατός λαμβάνοντας τη φύση της σάρκας, και πώς να μην Τον προσκυνήσω και Τον τιμήσω μέσω της τιμής και της προσκύνησης προς την εικόνα Του;

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;

Εσείς όμως όλοι με τη χάρη του Χριστού δεν είστε τέκνα οργής, ούτε απείθειας, αλλά υπακοής και ευπείθειας· ονομαστήκατε υιοί του Θεού· διότι για χάρη του ήλθατε όλοι εδώ από τον κόσμο και για χάρη του αποφύγατε την κοινωνία με το αίμα και τη σάρκα, και εξαιτίας του σηκώσατε τον σταυρό στους ώμους σας, και χάριν της αγάπης του θεωρήσατε τα πάντα σκύβαλα· και μπροστά στα αγαθά που έχει υποσχεθεί στον μέλλοντα αιώνα δεν προτιμήσατε τίποτα άλλο, αλλά, αφού εγκαταλείψατε και γένος και πατρίδα και οικείους και φίλους και οτιδήποτε άλλο σας ήταν επιθυμητό στον κόσμο, βγήκατε και ήλθατε ως «ξένοι και παρεπίδημοι» του κόσμου σε αυτή τη μεγάλη επαγγελία της μοναχικής πολιτείας. Αξιοθαύμαστη είναι η αναχώρησή σας, τρισευτυχισμένη η επιλογή σας. Και ποιος θα μπορούσε να δει τα πράγματα τόσο καθαρά, όσο εσείς; Όμως παρακαλούμε και δεόμαστε, να ζούμε επάξια αυτής της υψηλής πολιτείας, ώστε, ενώ είμαστε έξω από τον κόσμο, να μην πράττουμε τα του κόσμου, ώστε, ενώ αποφύγαμε τη σάρκα, να μη ζούμε σαρκικά. Αυτό δε, το πώς γίνεται και τι είναι, το γνωρίζετε, έστω κι αν δεν το λέμε εμείς· διότι αν είμαστε φιλήδονοι, αν είμαστε φιλοπαθείς, αν επιβάλλουμε τα θελήματά μας, αν διεκδικούμε τα πρωτεία, αν φιλονικούμε για μανδύες, για ιμάτια, για κουκούλια, για θέσεις, για γραφίδες, για πινακίδια γραφής, ή για οποιαδήποτε άλλα μικρά και μηδαμινά πράγματα, πώς δεν είμαστε σαρκικοί; Πώς δεν είναι κοσμικός ο αγώνας μας;

Έτσι λοιπόν σκεπτόμενοι έζησαν όλοι οι άγιοι, «Σύμφωνα με αυτήν, όπως μαρτυρεί ο Απόστολος, πέθαναν χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη· διότι όσοι λένε τέτοια πράγματα, φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και αν μεν είχαν στον νου τους εκείνην από την οποία αναχώρησαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς να ονομάζεται Θεός τους, διότι ετοίμασε γι' αυτούς πόλη.» Αυτή είναι η πόλη μας, αυτή είναι η πατρίδα μας· εδώ βρίσκονται οι πατέρες και οι αδελφοί μας, τόσο οι κατά σάρκα όσο και οι κατά πνεύμα. Γιατί λοιπόν θεωρούμε επιθυμητή αυτήν την πρόσκαιρη ζωή; Και γιατί προσηλωνόμαστε στον δεσμό μας μαζί της; Και γιατί με τόση δυσκολία αποσπώμαστε κατά την αναχώρηση από αυτήν; Είναι γνώρισμα των αφρόνων το να μη θέλουν να επιστρέψουν από την εξορία στην πατρίδα τους, ούτε να μεταβούν από τον πόλεμο στην ειρήνη.