Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:16

Διότι άλλος από εμάς είναι δεμένος με τη φιλαργυρία και άλλος έχει εμπλακεί στην πορνεία· άλλος είναι συνδεδεμένος με τη μέθη, ενώ άλλος κυριεύεται από την κενοδοξία· και άλλος μεν αδικεί, άλλος αρπάζει τα αγαθά του πλησίον και του φτωχού, και άλλος λαμβάνει τόκο επί τόκου. Και τελικά όλοι ασθενήσαμε εξαιτίας των αδικιών μας και έχουμε ανάγκη από τη θεραπεία του Σωτήρος· και Τον έχουμε ανάγκη, για να αποστείλει και σε εμάς τους μαθητές Του και να μας λύσουν από τα δεσμά του διαβόλου. Διότι έτσι λέει προς τους μαθητές: «Πορευθείτε στην απέναντι κώμη και θα βρείτε ένα δεμένο πουλάρι· αφού το λύσετε, φέρτε το σε εμένα». Όταν δε ακούς για την απέναντι κώμη, να εννοείς τον επίγειο τόπο· διότι η πόλη είναι επουράνια. Όπως ακριβώς γράφει και ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά επιζητούμε τη μελλοντική», «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Διότι δεν έχετε προσέλθει σε όρος ψηλαφητό και σε πυρ που καίει, αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε πανηγυρική σύναξη μυριάδων αγγέλων». Τέτοιοι ήταν όλοι οι άγιοι και οι όσιοι, οι οποίοι, ζώντας σύμφωνα με τον Παύλο, αυτήν επιθυμούν διακαώς. Διότι άκουσέ τον να λέει: «Εάν βέβαια θυμούνταν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μία καλύτερη, δηλαδή την επουράνια».

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Είναι, λοιπόν, ψέμα τα όσα ειπώθηκαν; Όχι, λέει. Διότι ήλθε μεν στην Παλαιστίνη, αλλά δεν απέβλεπε σε αυτήν την υπόσχεση, παρά επιθυμούσε κάποια άλλη που βρίσκεται στους ουρανούς, και θεωρούσε τον εαυτό του ξένο προς όλα τα παρόντα. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, μαρτυρώντας για αυτόν και ο Παύλος, πρόσθεσε: «Και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι». Ξένος ήταν αυτός που έλαβε πατρίδα, πες μου, και τόσο μεγάλη χώρα; Ναι, λέει· διότι δεν απέβλεπε σε αυτήν, αλλά προς τον ουρανό. Διότι όσοι τα λένε αυτά φανερώνουν ότι αναζητούν άλλη πατρίδα, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, εκείνη την επουράνια Ιερουσαλήμ, την άνω. Είδες πώς του υποσχέθηκε ο Θεός αισθητά πράγματα; Πώς εκείνος ζητούσε την άνω Ιερουσαλήμ; Διότι όσοι τα λένε αυτά, λέει, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια άλλη, καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Επομένως, αισθητή μεν ήταν η υπόσχεση, νοητή δε η επιθυμία του δικαίου, σε εντελή αντίθεση με εμάς. Διότι σε εκείνον μεν υποσχέθηκε την Παλαιστίνη, αλλά εκείνος αναζητούσε με το βλέμμα του τον ουρανό· σε εμάς δε υπόσχεται τον ουρανό, και εμείς χάσκουμε προς τη γη.

Όλοι υπήρξαν δίκαιοι, όλοι ενάρετοι, όλοι έλαβαν τη μαρτυρία του Θεού. Διότι γι' αυτούς έλεγε: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ». Και ο μακάριος Παύλος λέει: «Γι' αυτό δεν επαισχύνεται ο Θεός να αποκαλείται Θεός τους».

ΟΜΙΛΙΑ ΚΔ΄. Μέσα στην πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι όσοι λένε τέτοια λόγια φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και αν μεν ενθυμούνταν εκείνην από την οποία αναχώρησαν, θα είχαν τον καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ποθούν μία καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν επαισχύνεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι ετοίμασε για αυτούς πόλη.

Σε καμία περίπτωση· διότι τι τους εμπόδιζε, εάν βεβαίως το ήθελαν, να επιστρέψουν πάλι και να γίνουν πολίτες; Αλλά επιζητούσαν εκείνην που βρίσκεται στους ουρανούς. Τόσο πολύ βιάζονταν για την αποδημία από τον παρόντα κόσμο, και τόσο πολύ ήσαν αρεστοί στον Θεό· γι' αυτό ο Θεός δεν επαισχύνεται γι' αυτούς να ονομάζεται Θεός τους. Ω, τι μεγάλο αξίωμα! Καταδέχθηκε να ονομάζεται Θεός τους.

Πώς όμως είσαι εσύ ξένος; Της γης. Επομένως και εκείνοι είναι της γης· διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, έτσι και αυτός, και όπως αυτός, έτσι και εκείνοι. Γʹ. Ας γίνουμε, λοιπόν, ξένοι έστω και τώρα και εμείς, για να μην ντραπεί για εμάς ο Θεός, να ονομάζεται Θεός μας.

Εʹ. Διότι, γιατί υπερηφανεύεσαι για την πατρίδα σου, όταν σε προστάζω να είσαι ξένος προς όλη την οικουμένη; λέγει· όταν σου είναι δυνατόν να γίνεις τέτοιος, ώστε ολόκληρος ο κόσμος να μην είναι άξιός σου; Τόσο πολύ αξιοκαταφρόνητα είναι αυτά, ώστε ούτε από τους φιλοσοφούντες των Ελλήνων δεν θεωρούνται άξια λόγου, αλλά ονομάζονται εξωτερικά αγαθά και κατέχουν την τελευταία θέση. Και όμως, ο Παύλος το αποδέχεται, λέγει κάποιος, λέγοντας τα εξής: «Ως προς μεν την εκλογή, είναι αγαπητοί χάριν των πατέρων». Αλλά πες μου, πότε, για ποιους και προς ποιους συζητώντας τα λέει αυτά. Διότι τα λέει προς τους εθνικούς που υπερηφανεύονταν υπερβολικά για την πίστη τους και καταφέρονταν εναντίον των Ιουδαίων, με αποτέλεσμα να τους αποκόπτουν ακόμη περισσότερο· καταστέλλοντας αφενός την αλαζονεία εκείνων, προσελκύοντας αφετέρου αυτούς και διεγείροντάς τους προς τον ίδιο ζήλο. Επειδή, όταν ομιλεί περί εκείνων των γενναίων και μεγάλων ανδρών, άκουσε πώς λέγει: «Διότι εκείνοι που λέγουν αυτά, φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και εάν μεν μνημόνευαν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μία άλλη, καλύτερη». Και πάλι: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάσθηκαν». Και ο Ιωάννης επίσης, σε εκείνους που έρχονταν προς αυτόν, έλεγε: «Μη νομίσετε ότι μπορείτε να λέγετε: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Και ο Παύλος πάλι: «Διότι δεν είναι Ισραηλίτες όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε τα τέκνα της σαρκός είναι τέκνα του Θεού».

Γι' αυτό και έλεγε: Για τον λόγο αυτό δεν ντρέπεται ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους. Και πώς ονομαζόταν Θεός τους; Λέγοντας: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ. Έπειτα, αφού έθεσε πιο πάνω και την αιτία αυτής της ονομασίας, είπε: Και όλοι αυτοί πέθαναν χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες, αλλά αφού τις είδαν από μακριά, και τις ασπάστηκαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι. Αυτή είναι η αιτία, γι' αυτό και πρόσθεσε: Για τον λόγο αυτό δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους.

Γι' αυτό και οι παλαιοί το ομολογούσαν αυτό, και γι' αυτόν τον λόγο προπάντων θαυμάστηκαν. Αυτό δηλώνοντας και ο Παύλος, έλεγε στα γραπτά του: «Γι' αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός, να ονομάζεται Θεός τους». Ποια αιτία; πες μου. Επειδή ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι. Αυτό αποτελεί τη ρίζα και την προϋπόθεση κάθε αρετής. Διότι εκείνος που είναι ξένος προς τα επίγεια, θα είναι πολίτης των επουρανίων. Ο ξένος προς τα επίγεια δεν θα προσκολληθεί στα παρόντα· δεν θα μεριμνήσει για κατοικία, ούτε για χρήματα, ούτε για τροφή, ούτε για τίποτε άλλο παρόμοιο. Αντιθέτως, όπως ακριβώς όσοι διαμένουν σε ξένο τόπο τα πάντα τα κάνουν και τα φροντίζουν με σκοπό την επιστροφή στην πατρίδα τους, και κάθε μέρα ανυπομονούν να δουν τη γη που τους γέννησε, έτσι και εκείνος που αγαπά τα μέλλοντα, ούτε από τα παρόντα λυπηρά θα καταβληθεί, ούτε με τα ευχάριστα θα επαρθεί, αλλά θα τα προσπεράσει και τα δύο, σαν οδοιπόρος που βαδίζει στον δρόμο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προτρεπόμαστε να λέμε και στην προσευχή: «Ελθέτω η βασιλεία σου», ώστε, έχοντας στραμμένο τον πόθο και την επιθυμία μας στην ημέρα εκείνη, και έχοντάς την προ οφθαλμών, να μη βλέπουμε καν τα παρόντα.

Δεν κατέλαβαν ολόκληρη την Παλαιστίνη; Δεν έγιναν κύριοι της γης; Ναι, λέει· την μεν Παλαιστίνη την έλαβαν και απέκτησαν την κατοχή της γης, αλλά με τα μάτια της πίστεως είχαν την επιθυμία τους στραμμένη σε άλλα. Πρόσθεσε, λοιπόν, λέγοντας: «Διότι εκείνοι που λένε αυτά φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα· και αν μεν είχαν στον νου τους εκείνην από την οποία αναχώρησαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως ποθούν μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια». Είδες τον πόθο τους; Είδες την επιθυμία τους;

Προσευχόταν, λέει, ο Ισαάκ για τη Ρεβέκκα, τη γυναίκα του, επειδή ήταν στείρα. Αυτό κατ' αρχάς αξίζει να ερευνήσουμε, για ποιον λόγο δηλαδή ήταν στείρα. Ο βίος τους ήταν θαυμαστός και γεμάτος από πολλή σωφροσύνη, τόσο της ίδιας όσο και του συζύγου της. Δεν μπορούμε να κατακρίνουμε τη ζωή των δικαίων και να πούμε ότι η στειρότητα είναι αποτέλεσμα αμαρτιών. Και δεν ήταν μόνο αυτή στείρα, αλλά και η μητέρα του, η Σάρρα, η οποία τον γέννησε. Και δεν ήταν στείρα μόνο η μητέρα του, ούτε μόνο η γυναίκα του, αλλά και η νύφη του, η γυναίκα του Ιακώβ, η Ραχήλ. Τι σημαίνει άραγε αυτή η χορεία των στείρων γυναικών; Όλοι τους ήταν δίκαιοι, όλοι ζούσαν με αρετή, όλοι έλαβαν την επιδοκιμασία του Θεού. Διότι γι' αυτούς έλεγε: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ». Για τους ίδιους και ο Παύλος λέει περίπου τα εξής: «Γι' αυτόν τον λόγο δεν επαισχύνεται ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους». Πολλά είναι τα εγκώμιά τους στην Καινή Διαθήκη, πολλοί οι έπαινοί τους στην Παλαιά. Από παντού ήταν λαμπροί και ευδόκιμοι, και όλοι τους είχαν στείρες γυναίκες, και παρέμειναν στην ατεκνία για πάρα πολύ καιρό. Όταν λοιπόν δεις άνδρα και γυναίκα να συζούν με αρετή, όταν τους δεις να είναι θεοφιλείς, να φροντίζουν για την ευσέβεια και να πάσχουν από ατεκνία, μη θεωρήσεις ότι η ατεκνία αποτελεί οπωσδήποτε ανταπόδοση για αμαρτίες.

Διότι σαν τα άστρα του ουρανού, λέει, και μάλιστα από ένα σπέρμα, αναφέρει. «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις». Ο Αβραάμ και οι δικοί του, λέει. «Αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν με ασπασμό, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους. Διότι ετοίμασε γι' αυτούς πόλη». Με το Πνεύμα, προφανώς. «Με την πίστη πρόσφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ όταν δοκιμαζόταν, και πρόσφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αποδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο ειπώθηκε ότι: "Μέσω του Ισαάκ θα κληθεί σε σένα σπέρμα"». Επιδεικνύοντας έτσι έμπρακτη απόδειξη της ευσέβειάς του. Διότι ο Θεός δοκιμάζει, όχι επειδή αγνοεί, αλλά για να προσφέρουν οι άγιοι απόδειξη και επιβεβαίωση της ευσέβειάς τους, ώστε να γίνουν θαυμαστοί σε όλους. «Σκεπτόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη και από τους νεκρούς να ανασταίνει». Έλεγε, δηλαδή, ότι Εκείνος που έδωσε τη χάρη να γεννηθεί υιός από μήτρα γερασμένη και αχρηστευμένη, θα μπορέσει να τον αναστήσει ακόμη και αν σφαγιαστεί. «Γι' αυτό και τον έλαβε πίσω ως παραβολή». Δηλαδή ως υπόδειγμα. Διότι έγινε τύπος του Χριστού· και αυτό ήταν σύμβολο, το να προσφέρει αυτός ο Πατέρας τον Μονογενή. «

«Μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.» «Ενώ έλεγε αυτά, μια γυναίκα από το πλήθος ύψωσε τη φωνή της και του είπε: Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες. Εκείνος όμως είπε: Μακάριοι είναι μάλλον όσοι ακούνε τον λόγο του Θεού και τον τηρούν.» «Μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι, τους οποίους ο Κύριος, όταν έλθει, θα τους βρει να αγρυπνούν. Αλήθεια σας λέω, ότι θα ζωστεί και θα τους βάλει να καθίσουν στο τραπέζι, και περνώντας θα τους υπηρετήσει. Και αν έλθει κατά τη δεύτερη φυλακή της νύχτας, ή αν έλθει κατά την τρίτη φυλακή, και τους βρει έτσι, μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι.» «Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για ό,τι επιδοκιμάζει.» «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας την πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι αυτοί που λένε τέτοια λόγια, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν τον χρόνο να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους. Επειδή ετοίμασε γι' αυτούς πόλη.» Και λίγο πιο κάτω: «Και τι άλλο να πω πλέον; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, και τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ και τον Σαμουήλ, και τους προφήτες, οι οποίοι μέσω της πίστης κατατρόπωσαν βασίλεια.»

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;

Έτσι λοιπόν σκεπτόμενοι έζησαν όλοι οι άγιοι, «Σύμφωνα με αυτήν, όπως μαρτυρεί ο Απόστολος, πέθαναν χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη· διότι όσοι λένε τέτοια πράγματα, φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και αν μεν είχαν στον νου τους εκείνην από την οποία αναχώρησαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς να ονομάζεται Θεός τους, διότι ετοίμασε γι' αυτούς πόλη.» Αυτή είναι η πόλη μας, αυτή είναι η πατρίδα μας· εδώ βρίσκονται οι πατέρες και οι αδελφοί μας, τόσο οι κατά σάρκα όσο και οι κατά πνεύμα. Γιατί λοιπόν θεωρούμε επιθυμητή αυτήν την πρόσκαιρη ζωή; Και γιατί προσηλωνόμαστε στον δεσμό μας μαζί της; Και γιατί με τόση δυσκολία αποσπώμαστε κατά την αναχώρηση από αυτήν; Είναι γνώρισμα των αφρόνων το να μη θέλουν να επιστρέψουν από την εξορία στην πατρίδα τους, ούτε να μεταβούν από τον πόλεμο στην ειρήνη.