Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:17

Με πίστη, λοιπόν, ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη, κατασκεύαζε την κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του, «στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό». Διότι μία απόφαση θανάτου είχε εκδοθεί εναντίον όλων των κατοίκων της γης, επειδή, όπως ήταν φανερό, είχε πληθύνει η αμαρτία και είχε προκαλέσει τον Δημιουργό σε απρόθυμη οργή. Αλλά σώθηκε πανοικεί ο Νώε, επειδή ήταν δίκαιος. Διότι πίστεψε στον Θεό που τον πρόσταξε να κατασκευάσει την κιβωτό, και, ενώ ολόκληρη η γη είχε βυθιστεί στα ύδατα, η κιβωτός επέπλεε, έχοντας λάβει ως κυβερνήτη τον Θεό, τον σωτήρα των πάντων. Και βρισκόταν μέσα σε αυτήν ένα υπόλειμμα της ανθρωπότητας, μαζί με γυναίκες και τέκνα: αυτός που είχε ως καύχημα την πίστη. <Με πίστη πρόσφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν.> Αλλά δεν μπορώ να απομακρυνθώ από αυτό το μεγάλο θαύμα: ο μακάριος Αβραάμ ήταν γέροντας, θρηνούσε για την ατεκνία του, ζητούσε από τον Θεό κληρονόμο από την ελεύθερη γυναίκα του. Έπειτα, αφού τον απέκτησε και είχε εναποθέσει σε αυτόν όλη την ελπίδα για τη συνέχεια του γένους και την εκπλήρωση της θείας υπόσχεσης, διατάχθηκε να τον θυσιάσει. Τι έκανε λοιπόν ο γέροντας;

Αναλογίζομαι σε πόση στενοχώρια βρέθηκε. Η φύση τον πίεζε προς τη στοργή, ενώ η θεία προσταγή τον καλούσε σε υπακοή. Ήταν αφοσιωμένος στο παιδί του, αφού είχε μόνο αυτό, αλλά φοβόταν να δυσαρεστήσει τον Θεό. Και όπως ακριβώς ένα μεγάλο και πανύψηλο δέντρο που χτυπιέται από εδώ και από εκεί από τους αντίθετους ανέμους σχεδόν παραπαίει και σείεται, έτσι έγινε και η ψυχή του δικαίου. Πώς λοιπόν άραγε νίκησε τον χειμώνα της δοκιμασίας; Ο νομομαθέστατος Παύλος θα μας διδάξει λέγοντας: Με πίστη πρόσφερε θυσία τον Ισαάκ όταν δοκιμάστηκε, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει και από τους νεκρούς. Ω, σταθερότητα πίστεως! Ω, ασφάλεια αγιοπρεπών συλλογισμών! Απέδωσε στον Θεό τη δύναμη να κατορθώνει τα πάντα. Και τι ακολούθησε; Σε ποιο αποτέλεσμα κατέληξε γι' αυτόν η πίστη;

Πλην όμως, καθώς λέει ο μαθητής του Σωτήρος: «Η πίστη συνεργούσε με τα έργα, και εκ των έργων η πίστη βεβαιώθηκε»· είπε δε κάπου και ο ίδιος ο θαυμάσιος Παύλος περί του προπάτορα Αβραάμ: «Με πίστη πρόσφερε τον Ισαάκ όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή εκείνος που είχε αναδεχθεί τις επαγγελίες, προς τον οποίο ελέχθη: Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου· διότι αναλογίστηκε ότι ο Θεός είναι ικανός να εγείρει ακόμη και εκ νεκρών». Επομένως, και αν τυχόν λέγεται ότι δικαιώθηκε εκ των έργων λόγω της προσφοράς του Ισαάκ κατά τη δοκιμασία του, αυτό αποτελούσε για εκείνον σαφή απόδειξη της στερεότατης πίστης του. <Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχώμαστε στον Θεό.> Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, καθιστώντας φανερή την αληθινά αξιοθαύμαστη αγάπη του Θεού και Πατρός, την οποία επέδειξε σε εμάς, παρέθετε ως απόδειξη το αποκορύφωμα της ένσαρκης οικονομίας και το πάθος επί του σταυρού, λέγοντας τα εξής: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, προκειμένου καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

Τον έχουμε ακούσει, λοιπόν, να λέει ξεκάθαρα: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του.» Έπειτα, πώς δεν θα ήταν το πιο παράλογο από όλα, να μην αποδώσουμε στον Χριστό, ως ένα από τα πλέον αναγκαία χρέη, εκείνο που λάβαμε από αυτόν; Πρέπει εξάλλου, όντας εμείς υπερασπιστές της ζωής, να μη φοβόμαστε τον θάνατο, αλλά μάλλον να μιμούμαστε την πίστη των αγίων Πατέρων. Ο πατριάρχης Αβραάμ προσέφερε τον μονογενή του όταν δοκιμαζόταν, εννοώ τον Ισαάκ, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει και από τους νεκρούς. Ποιος λοιπόν θα είναι ο φόβος του θανάτου εναντίον μας, εφόσον η ζωή τον καταργεί;

Διότι διδασκόταν, από κάτι που επρόκειτο να συμβεί στο μέλλον, το υπεράνω κάθε περιγραφής και αξιοθαύμαστο θαύμα της εκ νεκρών αναστάσεως, και επιπλέον το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Και γι' αυτό ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Με πίστη πρόσφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ όταν δοκιμαζόταν, και μάλιστα πρόσφερε τον μονογενή του εκείνος που είχε δεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί: Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστούν οι απόγονοί σου· διότι αναλογίστηκε ότι ο Θεός είναι δυνατός να ανασταίνει και από τους νεκρούς, γι' αυτό και τον πήρε πίσω ως προτύπωση». Επειδή δηλαδή επρόκειτο εν καιρώ ο Θεός και Πατέρας να τον αναδείξει ως ρίζα και αρχή αμέτρητων εθνών, αφού θα πέθαινε για τον κόσμο ο Εμμανουήλ· γι' αυτό ακριβώς, μέσω αυτής της εμπειρίας, ο δίκαιος διδάχθηκε με ωφέλιμο τρόπο την υπερφυή και άρρητη αγάπη του Θεού και Πατέρα προς εμάς· ο οποίος «δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό», όπως ήδη προείπαμε, «αλλά Τον παρέδωσε υπέρ όλων ημών», αυτών που δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως και θεωρήθηκαν τέκνα του προπάτορα Αβραάμ. Διότι, αν πρέπει να κρίνουμε και σύμφωνα με τα ανθρώπινα δεδομένα, θα έλεγα ότι υπήρξε βαρύ και δυσβάσταχτο στον μακάριο Αβραάμ το ότι ο Θεός τον πρόσταξε να θυσιάσει τον Ισαάκ.

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Και αφού τον απέκτησε, όταν έλαβε την εντολή να προσφέρει τον υιό του, [μολονότι είχε ακούσει το: Μέσω του Ισαάκ θα κληθεί το σπέρμα σου,] πρόσφερε τον μονογενή του υιό στον Θεό, πιστεύοντας ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τον αναστήσει ακόμη και από τους νεκρούς. Και αφού έδεσε τον υιό του και τον τοποθέτησε πάνω στα ξύλα, ως προς την προαίρεσή του βέβαια τον πρόσφερε, αλλά χάρη στην αγαθότητα του Θεού παρέλαβε τον υιό του ζωντανό, καθώς Εκείνος του παρέδωσε έναν αμνό αντί για το παιδί. Όντας πιστός σε αυτά, σφραγίστηκε στη δικαιοσύνη και έλαβε την περιτομή, ως σφραγίδα της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία· λαμβάνοντας την υπόσχεση ότι θα γίνει πατέρας πολλών εθνών.

Ζʹ. Αυτά, λοιπόν, προς εσάς από αυτόν τον σεμνό Αβραάμ, τον πατριάρχη, την τίμια και σεβαστή κεφαλή, το κατοικητήριο όλων των αγαθών, τον κανόνα της αρετής, την τελείωση της ιεροσύνης, αυτόν που προσφέρει σήμερα στον Κύριο την εκούσια θυσία, τον μονογενή, αυτόν που προήλθε από την υπόσχεση. Εσείς, από την άλλη πλευρά, οφείλετε να καρποφορείτε, τόσο για τον Θεό όσο και για εμάς, την ορθή ποίμανσή σας, κατασκηνώνοντας σε τόπο χλοερό και τρεφόμενοι κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως, γνωρίζοντας καλά τον ποιμένα και όντας γνωστοί σε αυτόν, και ακολουθώντας εκείνον που σας καλεί ποιμαντικά και ελεύθερα μέσα από τη θύρα. Να μην ακολουθείτε τον ξένο που υπερπηδά τον φράχτη της αυλής με τρόπο ληστρικό και δόλιο, ούτε να ακούτε ξένη φωνή, η οποία σας κλέβει κρυφά και σας διασκορπίζει μακριά από την αλήθεια σε όρη, σε ερημιές, σε βάραθρα και σε τόπους που δεν επιβλέπει ο Κύριος· φωνή η οποία σας απομακρύνει από την υγιή πίστη στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στη μία Θεότητα και δύναμη –της οποίας τη φωνή πάντοτε άκουγαν και είθε να ακούν τα δικά μου πρόβατα– και με λόγια κίβδηλα και διεφθαρμένα σας παρασύρει και σας αποσπά από τον αληθινό και πρώτο ποιμένα. Από αυτά τα λόγια είθε όλοι εμείς, ποιμένες και ποίμνιο, και όσοι ποιμαίνονται και όσοι ποιμαίνουν, να μείνουμε μακριά, σαν από νοσηρό και θανατηφόρο χορτάρι, και να είμαστε όλοι ένα εν Χριστώ Ιησού, και τώρα και στη μέλλουσα ανάπαυση· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Διότι εκείνος μεν προσφέρει πρόθυμα έναν, έστω και τον μονογενή, και αυτόν που προήλθε από την επαγγελία και για τον οποίο δόθηκε η επαγγελία· και το σημαντικότερο, ότι καθίσταται απαρχή και ρίζα όχι μόνο του γένους, αλλά και τέτοιου είδους θυσιών· αυτή δε καθιέρωσε στον Θεό ένα ολόκληρο πλήθος παιδιών, ξεπερνώντας και μητέρες και ιερείς, με θύματα πρόθυμα για σφαγή, ως λογικά ολοκαυτώματα, ως ιερά σφάγια που έσπευδαν προς τη θυσία· αυτή που τους επεδείκνυε τους μαστούς της και τους υπενθύμιζε την ανατροφή τους, και προέτασσε τα λευκά της μαλλιά, και αντί για ικεσία πρόβαλλε τα γηρατειά της· χωρίς να επιζητεί τη σωτηρία τους, αλλά επισπεύδοντας το μαρτύριό τους, θεωρώντας ως κίνδυνο την αναβολή, και όχι τον θάνατο· αυτήν τίποτε δεν την έκαμψε, ούτε τη μαλάκωσε, ούτε την έκανε λιγότερο τολμηρή· ούτε τα όργανα εξάρθρωσης που παρουσιάζονταν, ούτε οι τροχοί που προβάλλονταν, ούτε τα στρεβλωτήρια, ούτε οι καταπέλτες, ούτε οι αιχμές των σιδερένιων ονύχων, ούτε τα ακονισμένα ξίφη, ούτε οι λέβητες που έβραζαν, ούτε το πυρ που φούντωνε, ούτε ο τύραννος που απειλούσε, ούτε το πλήθος, ούτε ο δορυφόρος που πίεζε, ούτε η θέα των συγγενών, ούτε τα μέλη που διαμελίζονταν, ούτε οι σάρκες που ξεσχίζονταν, ούτε τα ρυάκια του αίματος που έρρεαν, ούτε η νεότητα που χανόταν, ούτε τα παρόντα δεινά, ούτε τα αναμενόμενα βασανιστήρια· και αυτό που για τους άλλους είναι το βαρύτερο σε τέτοιες περιστάσεις, δηλαδή η παράταση του μαρτυρίου, αυτό για εκείνη ήταν το πιο ελαφρύ· διότι εύρισκε αγαλλίαση στο θέαμα. Διότι, κατά κάποιον τρόπο, προκαλούσε χρονοτριβή στα μαρτύρια όχι μόνο η ποικιλία των βασανιστηρίων που προσάγονταν, τα οποία όλα μαζί τα περιφρονούσαν περισσότερο από όσο κάποιος άλλος θα περιφρονούσε έστω και ένα από αυτά, αλλά και τα ποικίλα λόγια του διώκτη, ο οποίος εξύβριζε, απειλούσε, κολάκευε· διότι τι δεν μεταχειριζόταν προκειμένου να επιτύχει αυτό που ήλπιζε;

Εάν, λοιπόν, οι πειρασμοί καθιστούν τους ανθρώπους τόσο δόκιμους, ώστε ο Θεός να γυμνάζει τους αθλητές Του ακόμη και όταν δεν υπάρχει άλλη αιτία, πολύ περισσότερο οφείλουμε εμείς να τα υπομένουμε όλα με γενναιότητα. Εμφαντικά δε είπε εδώ ότι με πίστη πρόσφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν· διότι δεν υπήρχε καμία άλλη αιτία για την προσφορά του παρά μόνο αυτή. Έπειτα, επεκτείνεται στο νόημα. Δεν μπορεί κανείς να πει, αναφέρει, ότι είχε και άλλον υιό και πως από εκείνον περίμενε να εκπληρωθεί η υπόσχεση, και γι' αυτό τον λόγο με θάρρος πρόσφερε τούτον. Αλλά τον μονογενή του, λέει, πρόσφερε εκείνος που είχε δεχθεί τις υποσχέσεις.

Η παραβολή ονομάζεται επίσης τύπος και εικόνα, όπως ακριβώς καταδεικνύει και ο Παύλος λέγοντας: «Με πίστη προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή εκείνος που είχε δεχθεί τις υποσχέσεις· γι' αυτό και τον πήρε πίσω ως παραβολή»· δηλαδή, ως τύπο και ως εικόνα.

Για τον λόγο αυτόν ακριβώς θαύμασε την πίστη του ο Παύλος, λέγοντας τα εξής: «Με πίστη προσέφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ όταν δοκιμαζόταν, και τον μονογενή του προσέφερε εκείνος που είχε δεχθεί τις υποσχέσεις»· φανερώνοντας και υπονοώντας ακριβώς αυτά τα οποία ανέφερα εγώ μόλις τώρα.

Διότι σαν τα άστρα του ουρανού, λέει, και μάλιστα από ένα σπέρμα, αναφέρει. «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις». Ο Αβραάμ και οι δικοί του, λέει. «Αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν με ασπασμό, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους. Διότι ετοίμασε γι' αυτούς πόλη». Με το Πνεύμα, προφανώς. «Με την πίστη πρόσφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ όταν δοκιμαζόταν, και πρόσφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αποδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο ειπώθηκε ότι: "Μέσω του Ισαάκ θα κληθεί σε σένα σπέρμα"». Επιδεικνύοντας έτσι έμπρακτη απόδειξη της ευσέβειάς του. Διότι ο Θεός δοκιμάζει, όχι επειδή αγνοεί, αλλά για να προσφέρουν οι άγιοι απόδειξη και επιβεβαίωση της ευσέβειάς τους, ώστε να γίνουν θαυμαστοί σε όλους. «Σκεπτόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη και από τους νεκρούς να ανασταίνει». Έλεγε, δηλαδή, ότι Εκείνος που έδωσε τη χάρη να γεννηθεί υιός από μήτρα γερασμένη και αχρηστευμένη, θα μπορέσει να τον αναστήσει ακόμη και αν σφαγιαστεί. «Γι' αυτό και τον έλαβε πίσω ως παραβολή». Δηλαδή ως υπόδειγμα. Διότι έγινε τύπος του Χριστού· και αυτό ήταν σύμβολο, το να προσφέρει αυτός ο Πατέρας τον Μονογενή. «

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;