Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:21

Ερώτηση 39. Ενώ ο Θεός μέσω των προφητών παραγγέλλει να μην προσκυνούμε χειροποίητα, για ποιο λόγο εμείς προσκυνούμε εικόνες και τον σταυρό, τα οποία είναι έργα τεχνιτών, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα είδωλα; Απόκριση. Εμείς οι πιστοί δεν προσκυνούμε τις εικόνες ως θεούς —μη γένοιτο!— όπως έκαναν οι ειδωλολάτρες, αλλά εκδηλώνουμε μόνο τη σχέση και την αγάπη της ψυχής μας προς το εικονιζόμενο πρόσωπο. Γι' αυτό άλλωστε, πολλές φορές, όταν η μορφή έχει πλέον εξαλειφθεί, καίμε την άλλοτε εικόνα ως απλό, άχρηστο ξύλο. Και όπως ο Ιακώβ, όταν επρόκειτο να πεθάνει, προσκύνησε στο άκρο της ράβδου του Ιωσήφ, μη τιμώντας τη ράβδο, αλλά αυτόν που την κρατούσε· έτσι και εμείς οι πιστοί δεν ασπαζόμαστε τις εικόνες για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο από βαθιά αγάπη προς τα πρόσωπα που απεικονίζουν. Αυτό το κάνουμε, όπως ακριβώς ασπαζόμαστε τους πατέρες και τους φίλους μας· καθώς επίσης και οι Ιουδαίοι άλλοτε προσκυνούσαν τις πλάκες του Νόμου και τα δύο χρυσά και σκαλιστά Χερουβείμ, χωρίς να τιμούν τη φύση της πέτρας και του χρυσού, αλλά τον Κύριο που πρόσταξε να κατασκευαστούν. Όσοι, πάλι, από αλαζονεία αποστρέφονται την προσκύνηση του σταυρού και των εικόνων, ας απαντήσουν οι ανόητοι: πώς πολλές φορές οι άγιες εικόνες ανέβλυσαν μύρα με τη δύναμη του Κυρίου; Πώς μια άψυχη στήλη, όταν δέχθηκε βέλος, έβγαλε παραδόξως αίμα σαν να επρόκειτο για έμψυχο σώμα; Πώς συχνά οι δαίμονες εκδιώκονται κραυγάζοντας από ιερές σορούς, λείψανα και εικόνες;

Με πίστη ο Αβραάμ, αφού εξήλθε από τη χώρα των Χαλδαίων, παροίκησε στη γη της επαγγελίας, προσμένοντας την επουράνια πόλη, την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητέρα των πρωτοτόκων, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι μόνον ο Θεός. Με πίστη ο Ισαάκ, όταν προσφερόταν πάνω στο θυσιαστήριο, δεν δάκρυσε, γνωρίζοντας ότι προεικονίζει τον αμνό που μέλλει να άρει την αμαρτία του κόσμου. Με πίστη ο Ιακώβ προσκύνησε στηριζόμενος στο άκρο της ράβδου του, προμηνύοντας φανερά τον νικοποιό και τρισμακάριο σταυρό. Με πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, έδωσε εντολή στους υιούς του Ισραήλ σχετικά με τα οστά του, να τα εξαγάγουν από την Αίγυπτο, προκειμένου να μην τα λατρέψουν οι Αιγύπτιοι ως Θεό.

Διότι με αυτήν τη ράβδο διώχνεις όχι μόνο τα μικρά σκυλιά, αλλά και τον αρχηγό των θηρίων, το λιοντάρι που ωρύεται. Και ο Ιακώβ είπε: «Με τη ράβδο μου διέβην τον ποταμό» και πάλι: «Προσκύνησε στο άκρο της». Και ο Μωυσής με τη ράβδο έκανε τα σημεία. Και εκείνος που καρφώνεται σε αυτήν, απαλλάσσεται οπωσδήποτε από τη ρέουσα υγρότητα. Διότι αυτός που πέθανε, πεθαίνει ως προς την αμαρτία. Και ποια είναι η προσδοκώμενη ελπίδα μετά από αυτά, παρά η τριήμερη ανάσταση; Διότι αρκεί σε αυτόν που σταυρώνεται να συναναστηθεί με τον Ιησού.

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Αλλά, αν νομίζετε, ας επανέλθουμε λοιπόν στη συνέχεια του λόγου. Διότι, αφού έδωσε παραγγελία στον γιο του σχετικά με την ταφή και ο Ιωσήφ είπε: «Εγώ θα πράξω σύμφωνα με τον λόγο σου», εκείνος του λέει: «Ορκίσου μου». Και του ορκίστηκε. Και προσκύνησε ο Ισραήλ στο άκρο της ράβδου του. Δες τον γέροντα, τον πρεσβύτη, τον πατριάρχη, να επιδεικνύει μέσω της προσκύνησης την τιμή προς τον Ιωσήφ και με τα ίδια του τα έργα να εκπληρώνει τώρα την έκβαση του οράματος. Διότι, όταν του διηγήθηκε ο Ιωσήφ το όραμα, είπε η Γραφή: «Άραγε θα έλθουμε εγώ και η μητέρα σου να σε προσκυνήσουμε στη γη;». Αλλά ίσως πει κάποιος: Και πώς εκπληρώθηκε το όνειρο, εφόσον η μητέρα είχε φύγει από τη ζωή νωρίτερα και δεν προσκύνησε το παιδί της; Είναι πάντοτε συνήθεια της Γραφής να φανερώνει το όλον από το κυριότερο μέρος. Επειδή, λοιπόν, κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας και «θα είναι», λέει, «οι δύο εις σάρκαν μίαν», εφόσον προσκύνησε η κεφαλή, είναι ολοφάνερο ότι και ολόκληρο το σώμα την ακολουθούσε. Διότι, αν ο πατέρας το έπραξε αυτό, πολύ περισσότερο θα το είχε πράξει και εκείνη, αν δεν είχε αρπαγεί νωρίτερα από τη ζωή. «Και προσκύνησε», λέει, «στο άκρο της ράβδου του». Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Με πίστη ο Ιακώβ, όταν απέθνησκε, ευλόγησε καθέναν από τους γιους του Ιωσήφ, και προσκύνησε στο άκρο της ράβδου αυτού». Βλέπεις ότι και αυτό το ίδιο το έπραττε με πίστη, προορώντας ότι βασιλικού γένους θα γίνει αυτός που θα γεννηθεί από το σπέρμα του;

ΟΜΙΛΙΑ ΚΣΤ΄. Με πίστη, και για τα μελλοντικά γεγονότα, ευλόγησε ο Ισαάκ τον Ιακώβ και τον Ησαύ. Με πίστη ο Ιακώβ, καθώς πέθαινε, ευλόγησε καθέναν από τους υιούς του Ιωσήφ, και προσκύνησε στηριζόμενος στο άκρο της ράβδου του. Με πίστη ο Ιωσήφ, φτάνοντας στο τέλος της ζωής του, μνημόνευσε την έξοδο των υιών του Ισραήλ και έδωσε εντολή σχετικά με τα οστά του.

Βλέπεις ότι αυτό οφειλόταν στην πίστη; Διότι από πού αλλού υποσχέθηκε στους υιούς του τόσα αγαθά, παρά βεβαίως από το γεγονός ότι πίστευε στον Θεό; Με πίστη ο Ιακώβ, καθώς πέθαινε, ευλόγησε καθέναν από τους υιούς του Ιωσήφ. Εδώ πρέπει να παραθέσουμε όλες τις ευλογίες, ώστε να γίνει ολοφάνερη και η πίστη και η προφητεία του. Και προσκύνησε, λέγει, στο άκρο της ράβδου του. Εδώ αποδεικνύει ότι όχι μόνο μίλησε, αλλά και είχε τέτοια βεβαιότητα για όσα επρόκειτο να συμβούν, ώστε τα απέδειξε και με την ίδια του την πράξη.

Με πίστη ο Ισαάκ, ακόμη και για όσα επρόκειτο να συμβούν στο μέλλον, ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ. Με πίστη ο Ιακώβ, καθώς πέθαινε, ευλόγησε καθέναν από τους υιούς του Ιωσήφ.

Από πού, λέγει, υποσχέθηκε στους υιούς του τόσα αγαθά, αν όχι από το ότι πίστευε στον Θεό; «Και προσκύνησε στηριζόμενος στο άκρο της ράβδου του. Με πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, έκανε μνεία για την έξοδο των υιών Ισραήλ». Εδώ, λέγει, όχι μόνο το είπε, αλλά και είχε τέτοια πεποίθηση για τα όσα επρόκειτο να συμβούν, ώστε το απέδειξε ο ίδιος και με το έργο του.

Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να αναδειχθεί από τον Εφραίμ άλλος βασιλιάς, γι' αυτό, λέει, και προσκύνησε στο άκρο της ράβδου του. Διότι ήδη, λέει, απέδιδε προσκύνηση στον Ιωσήφ, φανερώνοντας την προσκύνηση ολόκληρου του λαού, η οποία επρόκειτο να του αποδοθεί μέσω του Εφραίμ· και αυτό εκπληρώθηκε αργότερα μέσω των φυλών.

Τέταρτος τρόπος, κατά τον οποίο προσκυνούνται οι εικόνες που φανερώθηκαν στους προφήτες (διότι σε εικονικό όραμα είδαν τον Θεό) και οι εικόνες των μελλοντικών πραγμάτων, όπως η ράβδος του Ααρών που εικονίζει το μυστήριο της Παρθένου, καθώς και η στάμνος και η τράπεζα· και ο Ιακώβ επίσης προσκύνησε στο άκρο της ράβδου, η οποία αποτελούσε τύπο του Σωτήρα. Ακόμη δε και οι εικόνες των γεγονότων που συνέβησαν, προς ανάμνηση· διότι η ίδια η σκηνή ήταν παγκόσμια εικόνα («πρόσεχε», λέει άλλωστε στον Μωυσή, «τον τύπο που σου υποδείχθηκε στο όρος»), όπως και τα χρυσά Χερουβίμ, έργο χωνευτό, και τα Χερουβίμ στο καταπέτασμα, έργο υφαντό.

Του Λεοντίου Νεαπόλεως της Κύπρου, από τον λόγο κατά των Ιουδαίων περί της προσκυνήσεως του σταυρού του Χριστού, των εικόνων των αγίων και αλλήλων, καθώς και περί των λειψάνων των αγίων: Εάν με κατηγορείς πάλι, ω Ιουδαίε, λέγοντας ότι προσκυνώ το ξύλο του σταυρού ως Θεό, γιατί δεν κατηγορείς τον Ιακώβ που προσκύνησε στο άκρο της ράβδου; Αλλά είναι ολοφάνερο ότι δεν προσκύνησε τιμώντας το ξύλο, αλλά μέσω του ξύλου προσκύνησε τον Ιωσήφ, όπως ακριβώς και εμείς μέσω του σταυρού δοξάζουμε τον Χριστό, και όχι το ξύλο. (Σχόλιο) Εάν λοιπόν προσκυνούμε τον τύπο του σταυρού κατασκευάζοντας εικόνα του σταυρού από οποιαδήποτε ύλη, πώς δεν θα προσκυνήσουμε την εικόνα του Εσταυρωμένου;

Γι' αυτό, πολλές φορές, όταν η μορφή έχει φθαρεί, καίμε αυτό που κάποτε ήταν εικόνα ως ένα άχρηστο πλέον ξύλο. Όπως λοιπόν ο Ιακώβ, όταν επρόκειτο να πεθάνει, «προσκύνησε στο άκρο της ράβδου του Ιωσήφ», χωρίς να τιμά τη ράβδο, αλλά εκείνον που την κρατούσε, έτσι κι εμείς οι πιστοί δεν ασπαζόμαστε τις εικόνες για κάποιον άλλο λόγο, όπως ακριβώς πολλές φορές καταφιλούμε τα παιδιά και τους πατέρες μας, παρά μόνο για να φανερώσουμε τον πόθο της ψυχής μας· διότι, όπως ακριβώς και ο Ιουδαίος προσκυνούσε άλλοτε τις πλάκες του νόμου και τα δύο χρυσά και γλυπτά Χερουβίμ, μην τιμώντας τη φύση του λίθου και του χρυσού, αλλά τον Κύριο που τα όρισε.

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;